Vrijetijdseconomie Hoeksche Waard Achtergrondinfo bij Keuzenota

V R I J E T I J D S EC O N O M I E I N D E H O E KS C H E WA A R D Achtergronddocument Keuzenota 1

Vrijetijdseconomie in de Hoeksche Waard Achtergronddocument Keuzenota ten behoeve van de Visie Vrijetijdseconomie

Aangeboden aan: Gemeente Hoeksche Waard 18 maart 2021 Auteur(s): ir. Anneke van Mispelaar MSc Daniek Nijland MSc Daphne van der Veer MSc Projectnummer 2020-1502 Foto voorblad: Spuidagen Oud-Beijerland (bron: Beleef Hoeksche Waard)

2

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4

Waarom een Visie Vrijetijdseconomie? Waar gaat de Visie Vrijetijdseconomie over? Hoe komt de Visie Vrijetijdseconomie tot stand? Wat staat er in dit achtergronddocument?

4 5 6 7

2

Uitgangspunten en te maken keuzes

9

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Vrijetijdseconomie is geen doel op zich DNA als basis voor toeristisch-recreatieve ontwikkeling Gemeente biedt voldoende ruimte voor ondernemerschap Voor juiste totaalbeleving is samenwerking essentieel Behoeften van bezoeker én inwoners staan centraal Gemeente neemt actieve rol in de vrijetijdseconomie

9 9 10 10 10 11

3

Aanbodontwikkeling en te maken keuzes

13

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Huidige situatie vrijetijdseconomie Hoeksche Waard Kernkwaliteiten en onderscheidend vermogen Recreatieve vraag Uitdagingen voor recreatie en toerisme Geografische focus Stellingen

13 14 14 15 15 16

Bijlage 1 Scenario’s voor de toekomst

17

Bijlage 2 Toelichting leefstijlen

28

Foto’s: Gemeente Hoeksche Waard / gebiedsmarketing

3

1 Inleiding De vrijetijdseconomie biedt de gemeente Hoeksche Waard verschillende kansen. Om deze te verzilveren stelt de gemeente Hoeksche Waard een integrale Visie Vrijetijdseconomie en uitvoeringsprogramma op. De keuzenota met bijbehorend achtergronddocument is een eerste stap om te komen tot de visie en is bedoeld om met de gemeenteraad in gesprek te gaan over mogelijke toekomstrichtingen voor recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard.





1.1 Waarom een Visie Vrijetijdseconomie? Om de kansen die de vrijetijdseconomie biedt te benutten en de juiste keuzes te kunnen maken over de richting die de Hoeksche Waard op wil met recreatie en toerisme, is zowel in het Hoofdlijnenakkoord als het Programma Economie vastgelegd dat er een Visie Vrijetijdseconomie wordt opgesteld. Dit is kenbaar gemaakt in een raadsinformatiebrief van 2 juni 2020. Er zijn een aantal aanleidingen voor het opstellen van een Visie Vrijetijdseconomie:  We beseffen dat recreatie en toerisme een belangrijke toegevoegde waarde (kunnen) hebben voor de Hoeksche Waard. Een sterke vrijetijdseconomie is belangrijk voor de werkgelegenheid en de aantrekkingskracht als woongemeente en het voorzieningenniveau. Daarnaast zorgen recreatie en toerisme ook voor (financieel) draagvlak voor behoud van natuur, landschap en erfgoed.  Uit onderzoek blijkt dat de vrijetijdseconomie in Zuid-Holland en in de gemeente Hoeksche Waard versterkt kan worden en dat nog beperkt onderling samen wordt gewerkt. Een Visie Vrijetijdseconomie bevat concrete doelen voor de vrijetijdseconomie in de Hoeksche Waard en biedt houvast om ons samen met de sector in te zetten voor de versterking daarvan.







Diverse macro-ontwikkelingen maken het interessant voor de gemeente Hoeksche Waard om aan de slag te gaan met recreatie en toerisme. Grote transities op het gebied van landbouw, verstedelijking, energie en klimaat zorgen voor een toenemende druk op de ruimte. Tegelijkertijd zijn er kansen om gekoppeld hieraan juist ook recreatievoorzieningen te realiseren en in te spelen op de groeiende recreatiebehoefte die het groeiende inwoneraantal van de Randstad met zich meebrengt. Op landelijk niveau is er veel aandacht voor recreatie en toerisme. Zo publiceerde het Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) in 2018 Perspectief Bestemming Nederland 2030, de landelijke visie op toerisme. De ambitie is om iedere Nederlander in 2030 te laten profiteren van toerisme. Daarmee stelt dit perspectief de inwoner centraal: de toegevoegde waarde van toerisme en recreatie moet worden vergroot voor alle inwoners. In 2019 presenteerde de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli) het rapport over waardevol toerisme. Waardevol toerisme, waarbij de juiste balans wordt gevonden tussen lusten en lasten, is het doel. Voor de Hoeksche Waard biedt dit momentum om juist nu te bedenken hoe recreatie en toerisme van meerwaarde kunnen zijn voor onze gemeente. Door de fusie is er momenteel geen sprake van eenduidig beleid voor recreatie en toerisme.

We willen het bestaande toeristischrecreatieve beleid van de voormalige gemeenten met elkaar in lijn brengen en een gezamenlijke ambitie en strategie bepalen om kansen te kunnen verzilveren. De gemeente heeft behoefte aan een toetsingskader waarmee concrete vragen van ondernemers goed kunnen worden beantwoord en keuzes kunnen worden onderbouwd. Een Visie Vrijetijdseconomie biedt zo’n toetsingskader. Een belangrijke actuele bijzonderheid is de heftige impact van de coronamaatregelen op de vrijetijdseconomie. De Visie Vrijetijdseconomie en het bijbehorende uitvoeringsprogramma kunnen bijdragen aan een optimaal herstel van de sector.

4

De impact van het coronavirus De Visie Vrijetijdseconomie wordt opgesteld tijdens de coronacrisis. Het coronavirus heeft een ongekende impact op de toeristischrecreatieve sector, waaronder:  Het ondernemende deel van de toeristisch-recreatieve sector heeft het zwaar door noodgedwongen beperking van de capaciteit. De profit-kant van de sector is uit balans en het is hoogst onzeker hoe ondernemingen en (culturele) instellingen uit de crisis komen. Ook ondernemers in Hoeksche Waard maken zich hier zorgen over. Tegelijkertijd zien we dat een deel van de ondernemingen nieuwe ideeën realiseert, samenwerking opzoekt en zich weet aan te passen. Dit is positief voor de innovatie binnen de sector.  Door het coronavirus zien we veranderingen in recreatiegedrag. Het bezoek aan natuur, recreatiegebieden, water en strand is sterk toegenomen. Mensen recreëren vaker buiten en dichterbij huis. Hoeksche Waard kan hierop inspelen door recreatievoorzieningen te bieden die goed aansluiten bij de wensen van inwoners uit eigen gemeente en buurgemeenten.  Het internationaal bezoek aan Nederland is gekrompen en zal ook de komende tijd nog beperkt zijn. Tegelijkertijd gaan Nederlanders meer op vakantie in eigen land: er zijn dus meer potentiële gasten voor Hoeksche Waard. Diverse ondernemers in de gemeente geven aan dat zij hierdoor een bijzonder goed zomerseizoen hebben gehad dit jaar.

De onzekerheid ten aanzien van het coronavirus zal voorlopig nog voortduren. De Visie Vrijetijdseconomie richt zich op de middellange termijn en blijft daarom ook post-coronavirus actueel. Bij de uitwerking van de visie proberen we zo goed als mogelijk te anticiperen op de lange termijnimpact van het coronavirus. Dat doen we door onder andere bij de acties in de uitvoeringsagenda integraal te kijken naar hoe deze kunnen bijdragen aan duurzaam herstel .

1.2 Waar gaat de Visie Vrijetijdseconomie over? 1.2.1 Vrijetijdseconomie: dit verstaan we eronder De vrijetijdseconomie wordt ook wel gastvrijheidseconomie genoemd en gaat zowel over verblijfstoerisme als over (dag)recreatie. Het betreft daarmee alle activiteiten op het gebied van vrije tijd waardoor inwoners, toeristen en recreanten graag in een gemeente (ver)blijven. Denk daarbij aan fietsen, wandelen, varen, evenementen, natuur, cultuur, winkelen, sporten, horecabezoek et cetera. Verblijfstoeristen zijn gasten van buiten de gemeente die ten minste één nacht in de gemeente Hoeksche Waard overnachten. Recreatie gaat zowel over vrijetijdsactiviteiten van inwoners als over recreanten van buiten de gemeente die een activiteit ondernemen in de Hoeksche Waard. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een wandeling of fietstocht, een bezoek aan een attractie, museum of evenement, of recreatief winkelen. 1.2.2 Gezamenlijke ambitie en acties In de Visie Vrijetijdseconomie wil de gemeente samen met ondernemers en andere betrokken partijen bepalen welke ambitie zij nastreven voor de vrijetijdseconomie in 2030 en wat we gaan doen om dat waar te maken.

De Visie Vrijetijdseconomie is een integrale en praktische visie, die:  Helder maakt wat het profiel van de gemeente Hoeksche Waard op het gebied van vrijetijdseconomie is;  Laat zien hoe de vrijetijdseconomie er nu voorstaat in de gemeente Hoeksche Waard;  Beschrijft op welke wijze de vrijetijdseconomie het beste gestimuleerd en doorontwikkeld kan worden;  KPI’s (kritieke prestatie indicatoren) bevat waarmee beleidsdoelstellingen gemonitord en gemeten kunnen worden.  Voorzien wordt van een uitvoeringsprogramma met concrete maatregelen per thema;

5

 

Voldoende handvatten biedt voor de gemeente om snel en gericht te kunnen adviseren en daarmee een aantrekkelijk vestigingsklimaat te creëren met voldoende ruimte voor ondernemerschap; Voldoende handvatten biedt voor het vervullen van andere gemeentelijke rollen, zoals stimuleren, regisseren, sturen en faciliteren.

In het Hoofdlijnenakkoord, het Programmaplan Economie, de Omgevingsvisie en Gebiedsmarketing staan voor de vrijetijdseconomie onder andere de volgende ambities genoemd, waar we in de keuzenota en dit achtergronddocument op voortborduren: – toename economische betekenis van de vrijetijdseconomie (hogere bestedingen en meer arbeidsplaatsen); – verhogen van het aantal verblijfseenheden voor de zakelijke en toeristische markt in aansluiting op het DNA van de Hoeksche Waard; – vergroten van het activiteitenaanbod passend bij het recreatief profiel; – focus op de recreërende stedelingen als kansrijke doelgroep; – verkennen van mogelijkheden voor het vormen van allianties met en tussen ondernemers; – creëren van een hoogwaardige natuurbeleving. In onder meer het Hoofdlijnenakkoord en het Programmaplan Economie is de Visie Vrijetijdseconomie benoemd als instrument om deze doelen in te verankeren en te concretiseren. Visie legt relatie met aanpalende beleidsvelden Bij het uitwerken van de Visie Vrijetijdseconomie moeten we rekening houden met een aantal belangrijke kaders op het gebied van natuur, landschap, water en duurzaamheid. Daarnaast gaan we in de visie ook actief op zoek naar kansen waarmee deze beleidsterreinen enerzijds en toerisme en recreatie anderzijds elkaar kunnen versterken. Op haar beurt

is de Visie Vrijetijdseconomie een belangrijke basis voor het uit te werken evenementenbeleid en horeca- en terrassenbeleid. 1.2.3 Relatie met gebiedsmarketing Tegelijkertijd met het opstellen van de Visie Vrijetijdseconomie werkt de gemeente Hoeksche Waard ook aan gebiedsmarketing. Beide trajecten vullen elkaar aan en worden in nauwe samenwerking uitgewerkt. De Visie Vrijetijdseconomie gaat over de ontwikkeling van het toeristischrecreatief aanbod op de lange termijn. Gebiedsmarketing gaat om het onder de aandacht brengen van het (bestaande) aanbod bij de juiste doelgroepen. Een goede gebiedsmarketing is een voorwaarde voor het realiseren van de doelen van de Visie Vrijetijdseconomie. Omdat in beide trajecten samenwerking met partijen uit de sector essentieel is, wordt hier gezamenlijk in opgetrokken. Zo worden ondernemers en betrokkenen uit het veld één keer benaderd voor twee trajecten die elkaar aanvullen. Zowel voor de ondernemers als de gemeente werkt dit wel zo efficiënt en effectief.

1.3 Hoe komt de Visie Vrijetijdseconomie tot stand? 1.3.1 Proces in twee fasen Het totstandkomingsproces van de Visie Vrijetijdseconomie bestaat uit 2 fasen:  Fase 1 – Verkenningsfase, met als eindproducten een Inventarisatiedocument met een analyse van de huidige situatie van recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard en de keuzenota met stellingen voor mogelijke ontwikkelrichtingen;  Fase 2 – Uitwerkingsfase, met als eindproducten een gedragen Visie Vrijetijdseconomie en een uitvoeringsprogramma met concrete acties.

6

1.3.2 Betrokkenheid van ondernemers en organisaties De gemeente Hoeksche Waard vindt het belangrijk om samen met relevante organisaties en ondernemers de gewenste ontwikkelrichting te bepalen. Het is een visie van en voor de Hoeksche Waard. Ondernemers, culturele organisaties, natuurbeheerders, inwoners en andere belanghebbenden worden op verschillende manieren bij de totstandkoming van de visie betrokken:  Interviews – Ten behoeve van het Inventarisatiedocument hebben we gesproken met een aantal belangrijke partijen in de gemeente.  Externe klankbordgroep – Voor de totstandkoming (en uitvoering) van de Visie Vrijetijdseconomie trekken we samen op met de Kartrekkersgroep Recreatie en Toerisme die mede in het kader van de gebiedsmarketing is opgericht. Deze groep komt tijdens het proces diverse keren bij elkaar om inbreng te leveren.  Brede werksessie en excursie – In fase 2 organiseren we een brede werksessie en excursie om zo veel mogelijk input en ideeën op te halen voor de visie.  Enquête onder inwoners – Door middel van een enquête onder inwoners hebben we onder andere inzicht gekregen in de bekendheid, het gebruik en de waardering van recreatievoorzieningen en aan welke voorzieningen nog behoefte is onder inwoners van de Hoeksche Waard.

Om een goede koppeling te maken met ontwikkelingen in andere beleidsvelden, hebben we bovendien een interne klankbordgroep opgericht waarin onder andere cultuur en erfgoed, ruimtelijke ordening/landschap, veiligheid, mobiliteit en duurzaamheid zijn vertegenwoordigd. 1.3.3 Betrokkenheid van de gemeenteraad Aan het eind van fase 1 doorloopt de keuzenota de gehele raadscyclus. De gemeenteraad wordt hiermee aan de voorkant betrokken om de kaders en de koers voor de vrijetijdseconomie te bepalen, voordat er daadwerkelijk met de inhoudelijke fase gestart wordt. Op basis hiervan

gaan we aan de slag met het opstellen van de Visie Vrijetijdseconomie. De Visie Vrijetijdseconomie doorloopt ook de gehele raadscyclus. Wanneer de gemeenteraad met de visie heeft ingestemd, werken we deze samen met de externe klankbordgroep uit in een uitvoeringsprogramma met concrete acties. Gedurende het hele proces informeren we de gemeenteraad door middel van raadsinformatiebrieven over belangrijke ontwikkelingen omtrent de Visie Vrijetijdseconomie. Ook organiseren we voor de totstandkoming van de visie een excursie met stakeholders (als de coronamaatregelen dit toelaten) waarvoor ook raadsleden uitgenodigd worden.

1.4 Wat staat er in dit achtergronddocument? Het voorliggende document is bedoeld als achtergrond bij de Keuzenota. Dit achtergronddocument is gebaseerd op de bevindingen in het Inventarisatiedocument, die de gemeenteraad in februari ter informatie heeft ontvangen. Dit document bestaat uit:  een aantal uitgangspunten voor de Visie Vrijetijdseconomie (hoofdstuk 2). Dit hoofdstuk gaat in op voor wie de vrijetijdseconomie wordt ontwikkeld, en op welke manier;  een samenvatting van de analyse die ten grondslag ligt aan het Inventarisatiedocument (hoofdstuk 3). Op basis hiervan kunnen keuzes gemaakt worden voor welk toeristisch-recreatief aanbod er in de Hoeksche Waard ontwikkelt kan/moet worden. Voor zowel de uitgangspunten als de aanbodontwikkeling zijn er nog zaken die een keuze behoeven. Deze zaken hebben zijn als stellingen geformuleerd, zodat de gemeenteraad hier een mening over kan vormen. Daarmee bepaalt de gemeenteraad de kaders en koers voor de verdere uitwerking van de Visie Vrijetijdseconomie.

7

Figuur 1.1 Processchema Visie Vrijetijdseconomie1

Foto’s: Gemeente Hoeksche Waard / gebiedsmarketing 1 De planning is onder voorbehoud in verband met eventuele wijzigingen in de werkwijze

door de geldende Corona-maatregelen.

8

2 Uitgangspunten en te maken keuzes



In dit hoofdstuk zijn een aantal uitgangspunten opgenomen. Deze uitgangspunten zijn gebaseerd op de analyse in het Inventarisatiedocument (zie afzonderlijk document, aan u verstrekt in februari dit jaar). De uitgangspunten zeggen iets over hoe we aankijken tegen de toegevoegde waarde die de vrijetijdseconomie moet hebben voor de Hoeksche Waard en wat we daarbij centraal stellen. De laatste twee uitgangspunten kunnen vragen oproepen. Daarom vragen we de gemeenteraad zich uit te spreken over drie stellingen die betrekking hebben op deze uitgangspunten.





 



Stellingen voor de gemeenteraad 1. De Visie Vrijetijdseconomie richt zich op de eigen inwoners én op bezoekers. 2. Inwoners van alle dorpen in de Hoeksche Waard moeten in de eigen omgeving kunnen wandelen en fietsen. De gemeente gaat hierin actief investeren. 3. Met de Visie Vrijetijdseconomie richten we ons op het faciliteren van initiatieven én op actief uitnodigen en investeren.

2.1 Vrijetijdseconomie is geen doel op zich Een sterke vrijetijdseconomie is geen doel op zich, maar een middel waarmee we werken aan de Hoeksche Waard als een fijne gemeente om in te wonen, werken, verblijven en recreëren. Concreet kan de vrijetijdseconomie een belangrijke positieve bijdrage leveren aan:

de werkgelegenheid – het huidige aandeel van 4,4% in het aantal banen laat zien dat hierin ruimte voor groei is; een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en nieuwe inwoners – de sector is het uithangbord van het prettige leven in de Hoeksche Waard; de leefbaarheid, het voorzieningenniveau in de kernen en de kwaliteit van de leefomgeving – inwoners profiteren ook van winkels, horeca en goede recreatievoorzieningen die mede in stand worden gehouden door recreatie en toerisme; gezondheid van Hoeksche Waarders – goede voorzieningen voor recreatie (bijv. wandelen, fietsen, vissen, ontmoeting) dragen bij aan gezonde leefgewoonten (preventieve gezondheidszorg); behoud van (lokale) cultuur en erfgoed – bijvoorbeeld door interesse in lokale gebruiken, het herbestemmen van agrarisch erfgoed met een nieuwe toeristisch-recreatieve functie, en door inkomsten uit toerisme en recreatie te benutten voor instandhouding en restauratie van erfgoed; draagvlak voor behoud van natuur en landschap – recreëren doen we vaak in het groen of in de natuur. Mensen hechten mede daarom een groot belang aan natuur en zijn daarnaast steeds vaker bereid om te betalen voor activiteiten in de natuur, wat direct bij kan dragen aan de instandhouding ervan.

Het streven is om toe te werken naar waardevolle recreatie en toerisme, die een optimale bijdrage leveren aan de vitaliteit van de Hoeksche Waard en het welzijn van inwoners.

2.2 DNA als basis voor toeristisch-recreatieve ontwikkeling De Hoeksche Waard is een gemeente met een hechte gemeenschappen en een zeer eigen identiteit. De Hoeksche Waard is puur en echt. De eilandmentaliteit en authenticiteit hebben aantrekkingskracht op bezoekers. Dit is een belangrijke kracht van de Hoeksche Waard die nog veel beter benut kan worden om de toegevoegde waarde van recreatie en toerisme te vergroten. Uitgangspunt is daarom dat toeristisch-recreatieve 9

ontwikkeling plaatsvindt op basis van het DNA van de Hoeksche Waard of een gebied daarbinnen. Ontwikkelingen benutten het DNA, versterken het waar mogelijk en maken het beleefbaar. Dit sluit aan bij de aanpak die voor gebiedsmarketing is voorgesteld.

2.3 Gemeente biedt voldoende ruimte voor ondernemerschap Van oudsher kenmerkt de Hoeksche Waard zich door ondernemerszin. De inwoners van de Hoeksche Waard zien kansen en pakken zaken graag aan. Niet voor niets is ondernemerszin als één van de kernkwaliteiten benoemd in het Kompas 2018 Hoeksche Waard. De gemeente kende in 2019 circa 8.200 bedrijven in de toeristisch-recreatieve sector (LISA, 2020). Veel van deze ondernemers zijn Hoeksche Waarders. Voor een bloeiende en winstgevende sector, die optimaal bijdraagt aan het woonen leefklimaat en de vitaliteit van de Hoeksche Waard, is het belangrijk dat de Visie Vrijetijdseconomie ruimte biedt om te ondernemen en initiatieven te ontplooien.

behoeften en de verwachtingen van gasten veranderen continu. Door het samengestelde karakter van het toeristisch-recreatieve product, kent de sector bijvoorbeeld een grote diversiteit aan actoren. Onder de aanbieders zijn naast bedrijven ook natuurorganisaties, culturele instellingen, boerenbedrijven, vrijwilligersorganisaties en overheden. Samenwerking tussen actoren en organisatiekracht van aanbieders is daarom essentieel voor een goed functionerende bestemming. Figuur 2.1 Het samengestelde toeristisch-recreatieve product

Vervoer

Vermaak

Omgeving Verblijf

2.4 Voor juiste totaalbeleving is samenwerking essentieel Een toeristisch-recreatieve bestemming of product is samengesteld. Het bestaat uit meerdere onderdelen die samen kunnen zorgen voor een toeristisch-recreatieve beleving. Kenmerkende onderdelen zijn vervoer, verblijf, dingen om te doen, oftewel ‘vermaak’ en de omgeving (zie figuur 2.1). Vervoer heeft betrekking op de reis naar de bestemming toe, maar ook op fietsen, wandelen of toeren als activiteit op zich. Verblijf gaat over waar je kunt overnachten en onder ‘dingen om te doen’ verstaan we behalve dagattracties, evenementen en activiteiten bijvoorbeeld ook bezienswaardigheden, musea, horeca en retail. De omgeving en het landschap is zowel de facilitator van het geheel als zelf ook onderdeel van het toeristisch-recreatieve product. Veel keuzes die de overheid maakt hebben daarom invloed op de mogelijkheden en aantrekkelijkheid voor recreatie en toerisme. Om in de juiste totaalbeleving te voorzien, moeten alle onderdelen goed op elkaar aansluiten en aan de verwachtingen van de gast voldoen. De

Toeristisch-recreatief product 2.5 Behoeften van bezoeker én inwoners staan centraal Zowel in het Hoofdlijnenakkoord als in de Omgevingsvisie is de focus gelegd op bezoekers. Dit leidt tot de vraag in hoeverre de Visie Vrijetijdseconomie zich ook vooral op deze doelgroep moet richten en in hoeverre de gemeente moet investeren in recreatievoorzieningen voor eigen inwoners.

10

Stelling 1. De Visie Vrijetijdseconomie richt zich op de eigen inwoners en op bezoekers. Stelling 2. Inwoners van alle dorpen in de Hoeksche Waard moeten in de eigen omgeving kunnen wandelen en fietsen. De gemeente gaat hierin actief investeren. Voorstel is dat we ons richten op bezoekers én inwoners. Dit sluit aan bij het uitgangspunt dat vrijetijdseconomie geen doel op zich is, en naast economische doelen ook bij kan dragen aan gezondheid en sociaalmaatschappelijke doelen. Zo draagt vrijetijdseconomie ook bij aan de voorgestelde positionering met betrekking tot de aantrekkelijkheid van de Hoeksche Waard voor jonge huishoudens. Uit de enquête onder inwoners (zie de samenvatting in paragraaf 3.3 en eventueel de uitgebreidere weergave in het Inventarisatiedocument) bleek dat er nog winst te behalen valt: inwoners waarderen recreatievoorzieningen slechts met kleine voldoende. Daarbij is van belang dat een groot gedeelte van de Hoeksche Waarders minstens één keer per week fietst of wandelt. Uit de enquête blijkt dat daarvoor behoefte is aan meer vrijliggende paden. We streven naar toeristisch-recreatief aanbod dat aansluit bij de behoeften van bezoekers én inwoners. Het toeristisch-recreatief aanbod moet bij voorkeur zowel op de behoeftes van bezoekers als op die van inwoners inspelen, of een evenwichtige mix van aanbod voor beide groepen zijn.

Dit betekent dat:  we goed kijken naar recreatievoorzieningen waar inwoners behoefte aan hebben en wat we kunnen doen om daarin zo goed mogelijk te kunnen voorzien;  we inzetten op het aantrekken van een type gast dat past bij de Hoeksche Waard en écht van meerwaarde is voor ons eiland.

2.6 Gemeente neemt actieve rol in de vrijetijdseconomie Omdat het toeristisch-recreatief product een samengesteld product is, kan de gemeente hierin meerdere rollen invullen. De gemeente stelt de

kaders op (zoals evenementenbeleid, R.O. en omgevingsbeleid), is aanbieder van bijvoorbeeld routenetwerken en fietspaden, draagt ook bij aan cultureel aanbod en aan gebiedsmarketing. De gemeente is hiermee een belangrijke speler binnen de vrijetijdseconomie en heeft meerdere rollen en taken. De volgende taakvelden worden onderscheiden: a. Toeristische infrastructuur (paden, routes, bewegwijzering). b. Kaders voor de ontwikkeling van dag- en verblijfsrecreatie, evenementen. c. Samenwerking en kwalitatief & innovatief ondernemerschap. d. Marketing, informeren & inspireren. In deze samenwerking kan de gemeente per taak haar rol anders invullen. Neemt de gemeente initiatief of is zij volgend? We onderscheiden grofweg twee varianten voor de rolinvulling door de gemeente in de vrijetijdseconomie: 1. Faciliteren: Ontwikkelingen mogelijk maken door middel van regelgeving, werkbare procedures, beschikbaarheid stellen van ruimte en materialen en meedenken met initiatiefnemers. 2. Zelf initiatief nemen: Naast faciliteren ook zelf activiteiten ondernemen om marktinitiatieven te stimuleren. Actief op zoek gaan naar kansen om de toeristisch/recreatieve toegankelijkheid te vergroten en bijdragen aan de realisatie ervan door bijvoorbeeld zelf projecten op te starten of subsidies aan te boren. Dit leidt tot: Stelling 3.

Met de Visie Vrijetijdseconomie richten we ons op het faciliteren van initiatieven én op actief uitnodigen en investeren. Voorstel is dat de gemeente naast het faciliteren met bijvoorbeeld regelgeving, ook zelf initiatief neemt en andere initiatiefnemers ondersteunt. Zo kan de gemeente ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners uitnodigen om initiatieven te ontplooien, of

11

kansen grijpen door subsidies te benutten. Dit ligt in lijn met reeds in gang gezette ontwikkelingen. De afgelopen jaren hebben de gemeenten in de Hoeksche Waard op verschillende vlakken actief ingezet en geïnvesteerd in toeristisch-recreatieve ontwikkeling, wat doorgezet is in de fusiegemeente Hoeksche Waard. Een belangrijke mijlpaal is het noodfonds voor ondernemers, dat de gemeente in korte tijd heeft opgericht. Ook zijn er financiële middelen aangetrokken voor de ontwikkeling van Fort Buitensluis en is er een Regiodeal Zuid-Holland opgesteld waar toerisme en recreatie onderdeel van uitmaken. Daarnaast neemt de gemeente deel aan de Landschapstafel Haringvliet en onderzoekt de gemeente de wenselijkheid van deelname aan de oprichting van het Nationaal Park NLDelta. Onlangs is de gemeente gestart met een traject voor gebiedsmarketing, dat de komende tijd verder vorm moet krijgen. Recreatie en toerisme zijn daarvan een belangrijk onderdeel. Deze keuze biedt de meeste mogelijkheden om de ambities van de Hoeksche Waard te realiseren.

Foto: Gemeente Hoeksche Waard / gebiedsmarketing

12

3 Aanbodontwikkeling en te maken keuzes Het eerder (februari 2021) door u ontvangen Inventarisatiedocument geeft inzicht in de huidige situatie van de gemeente Hoeksche Waard als toeristisch-recreatieve bestemming. In dit hoofdstuk leest u de belangrijkste conclusies hieruit. Aan het einde van dit hoofdstuk vragen wij u aan de hand van drie stellingen na te denken over de toekomst van de Hoeksche Waard als toeristisch-recreatieve bestemming. Stellingen voor de gemeenteraad 4. De Hoeksche Waard is aantrekkelijk genoeg, daar hoeven geen grote recreatief-toeristische toevoegingen bij. 5. We zetten op het gebied van verblijfsrecreatie in op klein- tot middelgroot aanbod. 6. Bij de ontwikkeling van toeristisch-recreatief aanbod voor bezoekers ligt de focus op Binnenmaas, Zuidrand en historische dorpskernen.

3.1 Huidige situatie vrijetijdseconomie Hoeksche Waard Aandeel werkgelegenheid in toeristisch-recreatieve sector nog beperkt De toeristisch-recreatieve sector in Hoeksche Waard zorgt voor 1500 banen in 2019. Dit is 4,4% van de totale werkgelegenheid, wat lager is dan het aandeel in Zuid-Holland (5,9%) en Nederland (7%). De kleinschaligheid van dagattracties en verblijfsaccommodaties in Hoeksche Waard is één van de redenen hiervoor. Daarentegen is het aantal banen in de

toeristisch-recreatieve sector in de gemeente Hoeksche Waard de afgelopen jaren sneller gegroeid dan provinciaal en landelijk gemiddeld. Enkele dagattracties en evenementen met bovenlokaal bereik De belangrijkste trekkers met bovenlokale aantrekkingskracht zijn Tiengemeten, Recreatieoord Binnenmaas, het historische centrum met het winkelgebied en de haven van Oud-Beijerland en evenementen zoals Sunglow en de Spuidagen. Voor het overige is het aanbod aan dagattracties en evenementen bescheiden met veelal een lokale aantrekkingskracht. De Hoeksche Waard kent daarnaast weinig voorzieningen die voor elk weertype geschikt zijn. Uitgebreid recreatief routenetwerk, maar weinig vrijliggende paden De Hoeksche Waard kent een uitgebreid wandel- en fietsnetwerk, dat met de omgeving verbonden wordt door diverse veerverbindingen die goed gebruikt worden door recreanten. De mogelijkheden voor wandelen en fietsen in een groene omgeving zijn een belangrijke kwaliteit van de Hoeksche Waard. Er liggen kansen voor verbetering door meer paden te maken en de paden aantrekkelijker te maken. Er zijn nu veel routes met gecombineerd gebruik met auto’s en landbouwverkeer en weinig vrijliggende paden. Verblijfsaanbod bestaat vooral uit (vaste) camping- en ligplaatsen Gemeente Hoeksche Waard heeft ongeveer 77 geregistreerde logiesaccommodaties met in totaal circa 9.600 slaapplaatsen.

Het aanbod bestaat voor het grootste deel uit vaste campingplekken en ligplaatsen. Daarnaast kent de Hoeksche Waard weinig ‘winterproof’ verblijfaccommodaties: er zijn slechts enkele hotels, b&b’s en een klein aantal (solitaire) vakantiewoningen. De kleinschaligheid van het verblijfsaanbod maakt het ook authentiek en charmant. Het Hoofdlijnenakkoord pleit voor extra aandacht voor verblijfsrecreatie. Belangrijk hierbij is dat nieuwe ontwikkelingen binnen de verblijfssector goed aansluiten bij het DNA van de Hoeksche Waard.

13

3.2 Kernkwaliteiten en onderscheidend vermogen 8 kernkwaliteiten van bestemming Hoeksche Waard De toeristisch-recreatieve kernkwaliteiten van de Hoeksche Waard zijn2:  Ruimte – Ruimte, Rust & Horizon  Natuur(lijk) – Natuur, Groen, Agrarisch, Gezond, Welzijn  Waterrijk – Hollands Diep, Kreken, Haringvliet, Havens  Eiland – Centraal verbonden met de wereld, Op zichzelf & Eigen dynamiek  Charmant – Gezellig, Knus, Kleinschalig  Vriendelijk – Gastvrij, Verbindend, Sociaal  Innovatief – Creatief in ondernemen, Nieuwe concepten, Duurzaam, Agrarisch  Dynamisch en divers – Afwisselend, levendig, vitaal Hoeksche Waard onderscheidt zich met agro-food, ligging en landschap Ondanks dat de Hoeksche Waard niet dezelfde toeristische aantrekkingskracht kent, bezit het eiland wel degelijk een onderscheidende kracht ten opzichte van de toeristisch-recreatieve bestemmingen Goeree-Overflakkee en Voorne-Putten, waaronder:  Een sterke en innovatieve agro-food sector, met potentie om uit te groeien tot interessante agro-food bestemming;  De Hoeksche Waard profiteert van haar centrale ligging (rust en ruimte dichtbij de grote steden/de Randstad), is dynamischer en bereikbaarder;  De Hoeksche Waard is landschappelijk divers, authentiek en charmant. Het landschap en de natuur zijn er uniek.

3.3 Recreatieve vraag Hoeksche Waarders zijn rustzoekers, stijlzoekers en inzichtzoekers De Leefstijlvinder geeft door middel van zeven toeristisch-recreatieve leefstijlen inzicht in waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte

aan hebben en wat de verschillen hierin zijn (zie bijlage 2). Inwoners van de Hoeksche Waard zijn met name rustzoekers (25%), stijlzoekers (18%) en inzichtzoekers (16%). Ook in Rotterdam, een belangrijke herkomstmarkt voor bezoekers aan de Hoeksche Waard, vormen rustzoekers de grootste groep (22%), maar Rotterdammers zijn daarnaast vooral plezierzoeker en avontuurzoekers. Alhoewel de Hoeksche Waard voor elke leefstijl wel wat wils heeft, blijkt uit een analyse van het aanbod (zie paragraaf 2.2.3 van het Inventarisatiedocument) dat het eiland op dit moment vooral aantrekkelijk is voor rustzoekers en harmoniezoekers. Inwoners waarderen recreatievoorzieningen met kleine voldoende Uit een enquête onder inwoners van de Hoeksche Waard blijkt dat zij de recreatieve voorzieningen gemiddeld beoordelen met een 6,2. Het aanbod is volgens inwoners onvoldoende divers en voornamelijk geconcentreerd op Tiengemeten en in Oud-Beijerland. 70% mist dan ook voorzieningen voor vrijetijdsbesteding buitenshuis. Het grootste gemis zijn voorzieningen voor de jeugd en jongvolwassenen (13 – 24 jaar). Bioscoop, theater en voorzieningen langs routes staan op verlanglijstje Inwoners hebben vooral behoefte aan een bioscoop of filmhuis, een theater, concert-of muziekzaal en horeca/pleisterplaatsen in het buitengebied. Daarnaast missen inwoners mogelijkheden om direct het water in te gaan en om te zwemmen.

Hoeksche Waarders wandelen en fietsen veel. Hiervoor is onder andere behoefte aan meer vrijliggende paden en een mountainbikeroute. Onder jongeren is naast een bioscoop of poppodium onder andere behoefte aan plekken waar zij kunnen ‘chillen’ en betere OV-verbindingen met de stad. Toeristisch-recreatieve ontwikkeling moet passen bij DNA Opvallend is dat slechts 38% van de Hoeksche Waarders het eiland zou aanbevelen als toeristisch-recreatieve bestemming. Wel staan zij over het algemeen (gematigd) positief tegenover toeristisch-recreatieve

2

Deze kernkwaliteiten zijn ook benoemd voor gebiedsmarketing. De propositie en positionering moeten nog door de gemeenteraad worden vastgesteld.

14

ontwikkeling: 45% zou het leuk vinden als er meer recreanten en toeristen komen (18% wil dit niet). Voorwaarde is dat dit past bij het DNA van de Hoeksche Waard. Recreatie en toerisme moeten passen bij de aard en schaal van het landschap en de levensstijl en behoeften van inwoners en ondernemers.

3.4 Uitdagingen voor recreatie en toerisme Trends en ontwikkelingen brengen kansen en uitdagingen met zich mee Enkele belangrijke trends en ontwikkelingen zijn:  De consument is kritischer en veeleisender. Onderscheidend vermogen, het creëren van bijzondere ervaringen en het bieden van unieke belevenissen zijn belangrijk voor de Hoeksche Waard als toeristisch-recreatieve bestemming. We zien bijvoorbeeld dat mede hierdoor de populariteit van elementen de afgelopen jaren sterk is toegenomen;  De beleveniseconomie biedt kansen om méér te doen met streekproducten (Hoeksche Waard authentiek ontdekken), evenementen en beleving in winkelgebieden;  Er een toenemende interesse in een gezonde en duurzame levensstijl die zich uit in een toenemende behoefte aan actief buiten recreëren en gezond en duurzaam consumeren. Beleving van voedsel uit de regio, wat de Hoeksche Waard biedt, sluit hier goed bij aan.  De aandacht van de waterrecreant verschuift van bezit naar verhuur en van varen naar drijven, verblijven en plezier op het water. Ook is er een toenemende interesse in deelconcepten, elektrisch varen en actieve vormen van waterrecreatie, zoals (kite)surfen en suppen.

Ondernemers in de waterrecreatiesector staan voor de uitdaging om nieuwe concepten en andere verdienmodellen te ontwikkelen en meer te bieden dan alleen een ligplaats;  Vergrijzing en ontgroening van de bevolking zorgt voor groei van belangrijke toeristisch-recreatieve doelgroepen. Aan de andere kant neemt hierdoor de druk op de arbeidsmarkt toe, waardoor het lastiger kan worden om aan voldoende gekwalificeerd personeel te komen;

 De verdere verstedelijking en bevolkingsgroei in de Randstad bieden kansen voor de Hoeksche Waard om in te spelen op de recreatiebehoefte die hier ontstaat;  Nationale parken ontwikkelen zich steeds meer als samenhangende gebieden waar ecologie en economie hand in hand gaan. De Hoeksche Waard komt midden in het nieuwe nationaal park NL Delta te liggen en kan hierin haar positie zelf vormgeven. Voor recreatie en toerisme biedt het nationaal park belangrijke kansen voor het aantrekken van interessante doelgroepen (natuur- en cultuurliefhebbers), wat bijdraagt aan de leefbaarheid en economie in van de Hoeksche Waard. Hoeksche Waard kan méér doen met recreatie en toerisme Belangrijke opgaven voor de Hoeksche Waard als toeristisch-recreatieve bestemming zijn:  Sterke punten beter benutten en het aanbod versterken. Denk aan productontwikkeling en positionering rondom agrofood, méér doen met het water, landschap en historie, en aanbodontwikkeling gericht op inwoners om beter in te kunnen spelen op hun recreatiebehoefte en hen beter bekend te maken met de parels van de Hoeksche Waard.  Huidige gasten verleiden om langer te blijven. Denk aan ontwikkeling van verblijfsaccommodaties en arrangementen.  Inzetten op beleving en thematisering door middel van storytelling.  Beter verbinden van het aanbod dat er al is.

 Inspelen op de toenemende behoefte aan groen, recreatie, wandelen en fietsen.

3.5 Geografische focus Binnenbedijkte Maas en Zuidrand als recreatieve focusgebieden Alhoewel er in de hele gemeente kansen zijn voor het verder ontwikkelen van toerisme en recreatie, zijn in de Omgevingsvisie de Binnenbedijkte Maas (de Binnenmaas) en de Zuidrand van de Hoeksche Waard aangewezen als recreatieve focusgebieden. De dagrecreatieve betekenis van de Binnenbedijkte Maas moet worden versterkt en er is ruimte voor 15

verblijfsrecreatieve ontwikkelingen. Aan de Zuidrand worden kansen gezien voor watergerichte recreatie en natuurattracties in de overgangszone van de buitendijkse natuurgebieden naar het binnenland. Aan de noordrand ligt de focus vanwege de ruimtelijke structuur in eerste instantie vooral op bedrijvigheid en wonen, maar er zijn ook kansen voor uitbreiding en verbetering van het fietsnetwerk en het koppelen van recreatie aan andere opgaven (o.a. duurzaamheid). Naast de gebieden die in de Omgevingsvisie zijn benoemd, is er ook behoefte aan recreatief aanbod in en rondom historische dorpskernen.

3.6 Stellingen Op basis van de voorgaande paragrafen, liggen er een aantal keuzes met betrekking tot de ontwikkeling van het toeristisch-recreatieve aanbod in de Hoeksche Waard. Denk daarbij aan aanbodontwikkeling voor dag- en verblijfsrecreatie en een geografische focus.

om grenzen te stellen aan aantal en/of omvang en in te zetten op kleintot middelgroot aanbod. Grootschalig aanbod past minder goed bij de kernkwaliteiten van de Hoeksche Waard. Stelling 6: Bij de ontwikkeling van toeristisch-recreatief aanbod voor bezoekers ligt de focus op de Binnenmaas, Zuidrand en historische dorpskernen. Met deze stelling kunt u zich uitspreken over een geografische focus voor toeristisch-recreatieve ontwikkelingen voor de bezoeker. Het voorstel hierbij is om de concentratie van toeristisch-recreatieve ontwikkelingen in de Binnenmaas en aan de Zuidrand uit te breiden, en ons daarnaast ook te richten op de kansen voor het verder ontwikkelen van toerisme en recreatie in historische dorpskernen. Zo kan vanuit recreatie sterker bijgedragen worden aan andere gemeentelijke doelen, zoals een aantrekkelijke leefomgeving en de eigen onderscheidende identiteit van de dorpskernen.

Stelling 4: De Hoeksche Waard is aantrekkelijk genoeg, daar hoeven geen grote recreatief-toeristische toevoegingen bij. Deze keuze gaat over het aanbod dat de Hoeksche Waard over 5 á 10 jaar wil bieden. Is dat aanbod gebaseerd op grote trekkers of op een bredere waaier aan kleine en middelgrote voorzieningen? Voorstel hierbij is om de ontwikkeling van toeristisch-recreatief aanbod te richten op een divers klein en middelgroot aanbod met authentieke beleving, luxe en avontuur, dat voortbouwt op de sterke punten van de Hoeksche Waard. Dit betekent bijvoorbeeld een grotere toegankelijkheid en meer beleving van landschap, natuur, cultuur en erfgoed. Stelling 5: We zetten op het gebied van verblijfsrecreatie in op klein- tot middelgroot aanbod. Deze stelling gaat over de schaal van verblijfsrecreatie. Eén van de opgaven is het vergroten van het aanbod voor verblijf. Hier kan de gemeente inzetten op ruimte voor grotere landschappelijk ingepaste accommodaties (hotels, campings, huisjesparken). Het voorstel is echter

16

Bijlage 1 Scenario’s voor de toekomst In deze bijlage presenteren we vier scenario’s met mogelijke toekomstrichtingen voor recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard. Deze dienen als achtergrond bij de stellingen. Vier scenario’s De vier scenario’s voor de vrijetijdseconomie in de Hoeksche Waard zijn: 1. Volop vertier in de Hoeksche Waard 2. Luxe genieten van de Hoeksche Waardse rust 3. De Hoeksche Waard authentiek ontdekken 4. Op avontuur in de Hoeksche Waard

b. Op de verticale as (zie figuur 1.1) gaat het over de type recreant of gast waarvoor de Hoeksche Waard aantrekkelijk wil zijn en aanbod voor wil ontwikkelen. Scenario 2 en 3 richten zich op de behoeften van de meer rustige (introverte) gasten en recreanten (rustzoekers, stijlzoekers, inzichtzoekers). Scenario 1 en 4 richten zich juist op de meer uitbundige recreanten en gasten (avontuurzoekers, plezierzoekers, harmoniezoekers, verbindingszoekers). We maken hierbij gebruik van de leefstijlgroepen zoals die voor vrijetijd zijn uitgewerkt met de Leefstijlvinder (bijlage 2). Door keuzes te maken kan de gemeente zich gericht ontwikkelen als aantrekkelijke bestemming met een samenhangend aanbod. Op de volgende pagina’s beschrijven we de scenario’s in woord en beeld en geven we een inschatting van de effecten op de economie, leefbaarheid, aansluiting op de behoeften van de eigen inwoners, investeringen en aansluiting op het DNA van de Hoeksche Waard.

Verschillen tussen de scenario’s De scenario’s verschillen op twee belangrijke punten: a. Op de horizontale as (zie figuur 1.1) gaat het over de schaal van de voorzieningen. Scenario 1 en 2 gaan uit van meerdere kleine voorzieningen die gezamenlijk aantrekkingskracht hebben, maar op zichzelf minder. Scenario 3 en 4 gaan uit van één of meerdere grotere eyecatchers die zelf ook aantrekkingskracht hebben. Het gaat hierbij dus om de schaal van de voorzieningen. Misschien neigt u ernaar te zeggen dat kleinschalige voorzieningen het beste passen bij de Hoeksche Waard, maar wat verstaat u daar onder? Gaat het bijvoorbeeld om de impact op het landschap, verkeersdrukte of het aantal gasten dat de voorziening trekt? Ook is het belangrijk om ons te realiseren dat een kleinschalige opzet een duurzame bedrijfsvoering in de weg kan staan. Een hotel of huisjespark met minder dan 50 eenheden moet wel heel bijzonder zijn om rendabel te kunnen zijn.

17

“Optimale economische baten gaan toch automatisch gepaard met drukte, overlast en massatoerisme?” In de vrijetijdseconomie lijkt het soms of optimale economische baten altijd gepaard gaan met drukte, overlast en massatoerisme. De vraag “kiezen we voor economische baten en drukte, of kiezen we voor het behouden van de rust en nemen we minder economische baten voor lief”, kan een dilemma lijken. Echter, kwantiteit is niet de enige strategie die ingezet kan worden om de kansen van toerisme en recreatie te benutten. Juist als het gaat om vrijetijd, toerisme en recreatie gaat het in toenemende mate om kwaliteit en een (bijzondere en unieke) beleving. Naast luxe en comfort ervaren gasten authenticiteit ook als kwaliteit. Ze zijn dan ook bereid hier voor te betalen. Ook een unieke of exclusieve beleving, bijvoorbeeld logeren op Tiengemeten, wordt in toenemende mate ervaren als kwaliteit. Om deze kwaliteit en beleving over te brengen op een gast, is innovatie nodig. Uiteindelijk is inzetten op kwaliteit een duurzamere oplossing dan inzetten op kwantiteit, zowel voor de omgeving als economie.

Foto: Gemeente Hoeksche Waard / gebiedsmarketing

18

Figuur 1.1 Scenario’s met mogelijke toekomstrichtingen

Extravert

1: Volop vertier in de Hoeksche waard

4: Op avontuur in de Hoeksche Waard  



 Culinair spannend  Avontuurzoeker Bijzondere overnachtingen Watersport en -activiteiten

Grote(re) attracties voor plezierzoekers en harmoniezoekers  Huisjespark met veel voorzieningen  Funvoorzieningen en uitjes voor het gezin

Vele kleine voorzieningen

Grote eyecatcher

3: De Hoeksche Waard authentiek ontdekken

2: Luxe genieten van de Hoeksche Waardse rust

 Streekproducten  Slapen in erfgoed of natuur  Bezoeken van monumenten  Voorzieningen voor rustzoeker en inzichtzoeker

Luxe saunalandschap voor stijlzoekers  Luxe huisjes / klein hotel  Uitdagende sportvoorzieningen en -evenementen  Exclusieve belevenissen



Introvert

19

1. Volop vertier in de Hoeksche Waard Het scenario ‘volop vertier in de Hoeksche Waard’ richt zich op de extraverte doelgroep en één of meerdere grote eyecatchers voor plezierzoekers en harmoniezoekers. Deze doelgroepen worden blij van gezelligheid en plezier met familie en vrienden. Plezierzoekers houden van gekke dingen doen en vermaakt worden. Feesten, de hort op met een groep vrienden, daar maak je ze gelukkig mee. Groepsactiviteiten en overnachtingsmogelijkheden, zoals huisjesparken met veel voorzieningen, spreken deze doelgroep aan. Ze zijn op zoek naar reuring en vertier. Voorbeelden van aansprekende activiteiten voor de plezierzoekers zijn: festivals, betaalde speeltuinen of attractieparken, maar ook solex rijden of escape rooms.

Harmoniezoekers zijn iets minder uitgesproken dan de plezierzoekers en zijn blij wanneer iedereen in het gezelschap tevreden is. Zij zullen kiezen voor een combinatie van gezelligheid en rustig aan doen, en leggen hun focus op het gezin. Ook voor de kinderen moet er iets te doen zijn, maar prijs speelt hierin een belangrijke rol. Beoordeling effecten (voor een uitgebreidere beschrijving zie verderop) Economische impact ++ Impact op leefbaarheid Aansluiting op behoeften eigen inwoners +/Benodigde investeringen -Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard -

20

2. Luxe genieten van de Hoeksche Waardse rust De naam van het scenario ‘luxe genieten’ van de Hoeksche Waardse rust zegt het al: de focus ligt hierbij op luxe en comfort. Het richt zich daarmee op de introvertere doelgroep en eyecatchers. Met name de stijlzoeker zal aangesproken worden door dit scenario: zij worden in hun vrije tijd graag verwend en genieten het liefst in kleine gezelschappen van exclusiviteit. Ze zoeken uitdaging en willen geprikkeld worden. Luxe vermaak voor de stijlzoekers is zowel actief, bijvoorbeeld in de vorm van sportieve activiteiten, maar ook ontspannend in een rustige omgeving, bijvoorbeeld in de sauna of in een exclusief hotel. Stijlzoekers houden er ook van om

met een groep op pad te gaan. Een luxe huisjespark aan het water met huisjes voor meerdere personen, spreekt hen aan. Bovendien zijn stijlzoekers bereid te betalen voor kwaliteit. Beoordeling effecten (voor een uitgebreidere beschrijving zie verderop) Economische impact ++ Impact op leefbaarheid + Aansluiting op behoeften eigen inwoners + Benodigde investeringen Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard +/-

21

3. De Hoeksche Waard authentiek ontdekken Het scenario ‘de Hoeksche Waard authentiek ontdekken’ staat tegenover het scenario ‘volop vertier in de Hoeksche Waard’. Dit scenario focust op meerdere kleine voorzieningen, de introverte doelgroep en meer rustige activiteiten. Authenticiteit en kleinschaligheid staan centraal: liever minder massaal en uitdagend. Dit scenario zal aansprekend zijn voor de rustzoeker en inzichtzoeker. Voor deze doelgroepen geldt: doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Ze zoeken authentieke, rustige en culturele activiteiten zoals wandelen en fietsen in de natuur, bezoek aan een galerie of museum en vissen. Rustzoekers overnachten het liefst op

een basic camping of op een huisjespark met veel voorzieningen. Inzichtzoekers kiezen vaak voor een bed & breakfast of een bekende hotelketen. Beoordeling effecten (voor een uitgebreidere beschrijving zie verderop) Economische impact + Impact op leefbaarheid ++ Aansluiting op behoeften eigen inwoners + Benodigde investeringen ++ Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard ++

22

4. Op avontuur in de Hoeksche Waard Het scenario ‘op avontuur in de Hoeksche Waard’ staat tegenover het scenario ‘luxe genieten van de Hoeksche Waardse rust’ en richt zich op een extraverte doelgroep en vele kleine voorzieningen. Dit scenario trekt bij uitstek de avontuurzoekers naar de Hoeksche Waard. Avontuurzoekers zijn avontuurlijke, actieve en creatieve recreanten die lekker hun eigen ding doen. Ze gaan er het liefst alleen op uit en zijn op zoek naar een nieuwe ervaring die idealiter bijdraagt aan hun zelfontwikkeling. Om deze recreant te trekken moet Hoeksche Waard inzetten op een toeristischrecreatief aanbod met avontuurlijke (water)activiteiten, culturele evenementen en spannend culinair aanbod. Het hoeft niet per se luxe, als het maar prikkelend en even anders dan anders is. Qua

verblijfsaccommodaties gaat het om aanbod op bijzondere, gekke of verrassende locaties. Bijvoorbeeld glamping aan het water, een klein huisje(spark) midden in de natuur of een boutique hotel in een binnenstad of centrum. Beoordeling effecten (voor een uitgebreidere beschrijving zie verderop) Economische impact + Impact op leefbaarheid + Aansluiting op behoeften eigen inwoners -Benodigde investeringen + Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard +

23

Beschrijving effecten scenario’s Scenario 1 – Volop vertier in de Hoeksche Waard Type effect Beoordeling Economische impact ++

Impact op leefbaarheid

-

Aansluiting op behoeften eigen inwoners

+/-

Benodigde investeringen

--

Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard

+/-

Motivatie Dit scenario richt zich met name op plezierzoekers en harmoniezoekers. Gezamenlijk vormen zij een grote groep: 19% de Nederlanders is primair plezierzoeker en 12% harmoniezoeker. Omdat zij van winkelen houden en regelmatig betaalde voorzieningen zoals musea, speeltuinen of zwembaden bezoeken, geven zij relatief veel geld uit tijdens een vakantie of dagje uit. Eén kanttekening: koopjes jagen is voor deze groep een sport. Het bieden van een goede prijs/kwaliteit verhouding is dus erg belangrijk. Dit scenario richt zich op meerdere grotere voorzieningen en voor een belangrijk deel op groepen. Dit brengt weliswaar gezelligheid met zich mee, maar kan mogelijk ook leiden tot overlast op het gebied van verkeer, parkeren en geluid. 14% van de Hoeksche Waarders is primair plezierzoeker en nog eens 14% primair harmoniezoeker. Alhoewel deze leefstijlen niet in de top 3 staan van meest voorkomende leefstijlen onder Hoeksche Waarders, zijn ze gezamenlijk goed vertegenwoordigd. Ook blijkt uit de enquête dat er juist behoefte is aan meer voorzieningen voor harmonie- en plezierzoekers (er zijn al relatief veel voorzieningen voor bijvoorbeeld rustzoekers). Voor dit scenario zijn waarschijnlijk de meeste publieke en private investeringen nodig. Publiek als het gaat om infrastructuur en bijvoorbeeld handhaving bij evenementen, privaat als het gaat om het realiseren van attracties.

Voorzieningen voor plezierzoekers en harmoniezoekers passen niet per definitie bij het DNA van de Hoeksche Waard en maken daar ook niet per definitie gebruik van. Het kán echter wel; voorbeelden zijn de speelnatuur op Tiengemeten en een huisjespark dat qua architectuur en terreininrichting het DNA als basis neemt.

24

Scenario 2 – Luxe genieten van de Hoeksche Waardse rust Type effect Beoordeling Economische impact ++

Impact op leefbaarheid

+

Aansluiting op behoeften eigen inwoners

+

Benodigde investeringen

-

Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard

+/-

Motivatie Dit scenario richt zich met name op stijlzoekers. 17% van de Nederlanders is primair stijlzoeker. Stijlzoekers zijn daarmee de één na grootste doelgroep, na plezierzoekers. Stijlzoekers houden van exclusieve activiteiten en accommodaties en laten zich graag verwennen. Zij vinden het niet erg om hiervoor iets meer te betalen, op voorwaarde dat het dan écht goed is. Dit scenario richt zich op een type recreant dat zowel graag met zijn of haar partner als met een wat grotere groep op stap gaat. Het zijn relatief vaak hoogopgeleide mensen die respect hebben voor de omgeving en lokale gebruiken. Stijlzoekers staan op de tweede plek van meest voorkomende leefstijlen in de Hoeksche Waard en Hoeksche Waarders zullen zich dus kunnen identificeren met dit type recreant. Stijlzoekers vertegenwoordigen 18% van de eigen inwoners. Dit scenario sluit daarom goed aan bij de behoeften van Hoeksche Waarders zelf en kan voor een belangrijk deel voorzien in vrijetijdsvoorzieningen waar eigen inwoners van profiteren. Voor het realiseren van luxe en exclusieve voorzieningen moet flink geïnvesteerd worden. Met name aan de private kant, maar ook de publieke voorzieningen moeten kwalitatief hoogwaardig zijn om stijlzoekers te trekken. Hoeksche Waarders zijn nuchter en hebben een sterk arbeidsethos.

Het introverte aspect van de stijlzoeker sluit aan bij het DNA van de Hoeksche Waard, maar luxe, verwennerij en exclusieve activiteiten (en daarmee pronken) wellicht minder. De landschappelijke kwaliteiten (Delta, unieke natuur) van de Hoeksche Waard bieden een goed decor voor de (sportieve) activiteiten van de stijlzoeker.

25

Scenario 3 – Hoeksche Waard authentiek ontdekken Type effect Beoordeling Economische impact +

Impact op leefbaarheid

++

Aansluiting op behoeften eigen inwoners

+

Benodigde investeringen

++

Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard

++

Motivatie Dit scenario richt zich met name op inzichtzoekers en rustzoekers. 17% van de Nederlanders is primair rustzoeker, 11% inzichtzoeker. De potentiële doelgroep betreft dus ruim een vierde van de Nederlanders. Rustzoekers hebben weinig voorzieningen nodig en zijn niet de grootste vakantievierders. Inzichtzoekers zijn vaker geneigd om een museum of galerie te bezoeken. Al met al geeft deze groep echter relatief weinig uit aan een vakantie of dagje uit. Dit scenario richt zich op een type recreant dat er graag alleen of in een klein gezelschap op uit gaat. Rustzoekers en inzichtzoekers waarderen en respecteren de eigenheid van Hoeksche Waard, zijn geïnteresseerd in lokale gebruiken en zullen een fijne mate van gezelligheid met zich meebrengen. De kans op overlast is relatief klein. Bovendien past deze groep het beste bij de inwoners van Hoeksche Waard zelf: Hoeksche Waarders kunnen zich het beste met deze groep identificeren. Maar liefst 23% van de Hoeksche Waarders is primair rustzoeker (de grootste groep), inzichtzoekers staan met 16% op de derde plek. Dit scenario sluit daarom goed aan bij de behoeften van Hoeksche Waarders zelf en kan voor een belangrijk deel voorzien in vrijetijdsvoorzieningen waar eigen inwoners van profiteren. Voor dit scenario zijn waarschijnlijk de minste investeringen nodig. Rust- en inzichtzoekers zijn met weinig tevreden.

De landschappelijke kwaliteiten (Delta, unieke natuur) en authenticiteit van de Hoeksche Waard bieden een goede basis voor de rust- en inzichtzoeker. Voorzieningen voor deze bezoekers benutten het DNA van de Hoeksche Waard en maken het beleefbaar. Rustzoekers en inzichtzoekers passen ook goed bij het DNA van de gemeenschap.

26

Scenario 4 – Op avontuur in Hoeksche Waard Type effect Economische impact

Beoordeling +

Impact op leefbaarheid

+

Aansluiting op behoeften eigen inwoners

--

Benodigde investeringen

+

Aansluiting bij DNA Hoeksche Waard

+

Motivatie Dit scenario richt zich met name op de avontuurzoekers. Dit is een relatief kleine doelgroep (11% van de Nederlanders zijn primair avontuurzoeker). De avontuurzoeker geeft niet per se veel geldt uit aan een vakantie of een dagje uit, maar is ook niet heel zuinig. Dit scenario richt zich op een type recreant dat er graag alleen of in een klein gezelschap op uit gaat. De avontuurzoeker waardeert en respecteert de eigenheid van de Hoeksche Waard, is geïnteresseerd in lokale gebruiken en zal een fijne mate van gezelligheid met zich meebrengen. De kans op overlast is relatief klein. De avontuurzoeker vindt echter minder goed aansluiting bij de Hoeksche Waarder zelf; de Hoeksche Waarder zal zich minder goed met dit type gast kunnen identificeren. Avontuurzoekers zijn de minst voorkomende groep onder inwoners zelf: slechts 5% van de Hoeksche Waarders is primair avontuurzoeker. Dit scenario sluit dan ook het minst goed aan op de behoeften van Hoeksche Waarders zelf. Voorzieningen voor avontuurzoekers kunnen met beperkte middelen worden gerealiseerd. Alhoewel er geïnvesteerd moet worden in bijvoorbeeld culturele evenementen en avontuurlijke activiteiten, passen juist ook begrippen als ongerept, wildernis en back to basic bij avontuurzoekers en creëren zij ook hun eigen avontuur.

De landschappelijke kwaliteiten (Delta, unieke natuur) en authenticiteit van de Hoeksche Waard bieden een goede basis voor de avontuurzoeker. Voorzieningen voor de avontuurzoeker benutten het DNA van de Hoeksche Waard en maken het beleefbaar. Avontuurzoekers passen echter minder goed bij het DNA van de gemeenschap.

27

Bijlage 2 Toelichting leefstijlen Vrijetijdsgedrag verklaard in leefstijlen De leefstijlen voor recreatie & toerisme geven inzicht in de vrijetijdswensen- en behoeften van Nederlanders. Deze leefstijlen laten zien waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben. En wat de verschillen hierin zijn. Het ene 55+ koppel is het andere niet. De één wil namelijk rust en regelmaat, de ander juist drukte en sensatie. Leefstijlen gaan hiermee een stap verder dan de traditionele indeling van doelgroepen zoals oud, jong, gezinnen, koppels, veel te besteden, weinig te besteden enzovoort. Vier basis leefstijlen geven inzicht in drijfveren In de basis kent Nederland vier leefstijlen met ieder hun eigen manier van in het leven staan: creatief, harmonieus, controlerend en veilig. De leefstijlen baseren zich op het wetenschappelijke model BSR™. Dit model ontrafelt de drijfveren van mensen en wat te doen om mensen in beweging te krijgen. Van oorsprong is het model gericht op marketing (welke boodschap, welke tone of voice en via welk kanaal zijn de groepen te bereiken), maar het wordt steeds vaker ook gebruikt voor productontwikkeling (welk aanbod sluit aan op de leefstijlen). De basisleefstijlen onderscheiden zich van elkaar aan de hand van twee gedragsverklarende dimensies.

De horizontale as is de sociologische as en maakt onderscheid tussen mensen die gericht zijn op de groep of omgeving (familie, vrienden, enzovoort.) of juist op de eigen persoon (ego). De verticale psychologische as maakt onderscheid tussen mensen die gemakkelijk hun emoties tonen en contact maken (extravert) en mensen die emoties eerder onderdrukken en meer op zichzelf zijn (introvert). Door deze dimensies met elkaar te kruisen, ontstaan vier kwadranten. Door te kijken naar de mate waarin iemand op de groep of ego is gericht en de mate waarin mensen meer ingetogen of meer uitgelaten zijn, kunnen we groepen selecteren die kenmerkend zijn voor vrijetijdsbesteding. Elke groep heeft eigen voorkeuren De figuur hiernaast geeft de zeven onderscheidende doelgroepen weer. Elke groep heeft eigen voorkeuren (zie volgende pagina).

28

Rustzoeker ‘Bert’ Rustzoekers houden recreatie graag letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn het liefst in de eigen, vertrouwde omgeving. Gewoon lekker rondom het eigen huis iets doen, een beetje tuinieren, wellicht een rondje fietsen of wandelen, dan zijn ze al gauw tevreden. In hun vrije tijd genieten ze van de rust en stilte en van de kleine dingen in het leven. Rustzoekers gaan niet vaak op vakantie. Als ze wel buiten de deur slapen, vinden ze het fijn om van tevoren zoveel mogelijk te regelen en kiezen ze voor een huisje op een park met veel voorzieningen of een bekende hotelketen. Inzichtzoeker ‘Jacques’ Inzichtzoekers willen dingen leren en ervaren. Ze trekken graag hun eigen plan en hebben zo hun vaste activiteiten, zoals museumbezoek of wandelen in een natuurgebied. Ook op vakantie genieten Inzichtzoekers van natuur, kunst en cultuur. Het liefst in een klein gezelschap, want dan kun je doen waar je zelf zin in hebt. Overnachten doen ze graag op een plek waar de praktische voorzieningen goed geregeld zijn, zoals een bekende hotelketen, een bed & breakfast, of thuis. Stijlzoeker ‘Daniëlle’ ‘Work hard, play hard’ is het adagium van deze groep. Ze worden graag geprikkeld en zijn op zoek naar uitdaging. Bijvoorbeeld door te sporten of een sportwedstrijd te bezoeken of zichzelf te laten verwennen met exclusieve activiteiten.

Stijlzoekers trekken er vaak op uit om even een paar dagen of langer weg te zijn, zowel in Nederland als het buitenland. Luxe en comfort is belangrijk voor deze groep. Ze vinden het niet erg om iets meer te betalen, als het dan écht goed is. Harmoniezoeker ‘Lieneke’ Voor Harmoniezoekers is vrije tijd: tijd voor het gezin, de familie of vrienden. Zij zijn pas echt blij, als iedereen in het gezelschap tevreden is. Winkelen en actieve activiteiten zoals zwemmen of een bezoek aan een dierentuin of pretpark behoren tot hun favoriete activiteiten. Harmoniezoekers gaan relatief vaak op een vakantie met veel kinderactiviteiten of op een familie/vriendenweekend. Zij verblijven dan graag op een huisjespark met veel voorzieningen, maar vinden het ook belangrijk dat het niet te duur is.