Visie SamenLeven
Tekst van het document
Visie
Samen sterk: de kracht van onze Hoeksche Waardse gemeenschappen
mei 2025
Voorwoord
02
René Peters
Klanttevredenheid staat hoog in ons vaandel. Dat is
Wethouder
terecht want we willen goed zijn voor onze burgers.
Sociaal Domein
Zo goed zelfs dat we soms meer beloven dan we waar
Gemeente
kunnen maken. Gelijke kansen voor iedereen bijvoorbeeld,
Hoeksche Waard
of een veilig gevoel voor al onze inwoners, of maatwerk voor iedereen. Door meer te beloven dan wij waar kunnen maken creëren we ontevreden klanten. Maar uiteindelijk zijn burgers geen klanten van de overheid. Ze kunnen niet overstappen naar de concurrent. We beloven onze inwoners een rimpelloos leven en dus kijken inwoners naar de overheid als de grote probleemoplosser. Het is een brede trend in de samenleving. De regering, de gemeenten en beroepskrachten hebben natuurlijk de verantwoordelijkheid om te doen wat mogelijk is om inwoners te helpen. Maar ook om te zeggen wat niet mogelijk is, wat niet helpt of niet wenselijk is. Wij zien het sociaal domein teveel als een technocratisch product. En wij zien de overheid die ‘kavels’en ‘percelen’ inkoopt op de ‘markt’, standaarden en prijzen vaststelt, output meet en een politiek die als een ingenieur de radartjes een beetje bijstelt. De tijden veranderen. De vraag naar zorg blijkt vrijwel letterlijk oneindig. Maar de middelen en vooral de menskracht zijn dat niet. Een beetje bijstellen is niet langer genoeg. De politiek zal keuzes moeten maken. En om dat goed te kunnen doen is een gedeelde visie op het Sociaal Domein noodzakelijk. Een mens heeft eten nodig, drinken en een dak boven zijn hoofd. Bestaanszekerheid dus. Maar kan ook niet zonder gemeenschapszin, het idee nog ergens bij te horen.
En niet zonder zingeving, een reden om uit bed te komen. Wellicht vinden we hier een richting om de basis van het Sociaal Domein op te bouwen? Deze visie is geen blauwdruk. Het is een richting. Ze nodigt uit tot gesprek, tot samenwerking en tot het maken van keuzes die passen wat lokaal nodig is. We willen ruimte geven aan wat werkt, aan wat mensen zelf kunnen en willen doen. Niet door los te laten, maar door anders vast te houden. Samenleven doen we samen. En dat begint vandaag.
Visie SamenLeven
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
03
De visie in het kort (samenvatting)
04
03 Inleiding en aanleiding
06
Waarom deze visie
06
De plek van de visie SamenLeven in het beleidshuis
06
Wat zien we? Maatschappelijke ontwikkelingen
Waar geloven we in?
08 08
15
Onze visie
15
Onze missie
15
SamenLeven
15
Hoe maken we keuzes?
16
Hoe we kijken naar de samenleving
16
Wat verwachten we van onszelf
16
Wat is er nodig?
19
Bewegingen
19
Thema’s voor een sterke samenleving
20
Bijlage 1. begrippenlijst
22
Visie SamenLeven
De visie in het kort 04 De overtuiging dat we als gemeenschap sterker zijn wanneer we samenwerken en elkaar erkennen. We moeten verbinding tussen elkaar bevorderen en de kracht benadrukken van collectieve inspanning en onderlinge solidariteit. En daarbij elkaar erkennen en bijdragen aan elkaars welzijn. Iedereen heeft de mogelijkheid om zelfstandig en met zelfregie te wonen, werken en te genieten. Goede huisvesting, voldoende inkomen, zingeving en gemeenschapszin zijn belangrijke onderdelen.
Extra informatie:
Hoe maken we keuzes?
Waarom een visie?
Wat we verwachten van de samenleving
De samenleving is voortdurend in beweging. Demografische veranderingen, digitalisering en een verschuivende rol van de overheid vragen om een heldere aanpak die bijdraagt aan een vitale, zelfredzame, inclusieve en betrokken samenleving.
•D e gemeenschap is aan zet: de kracht van de samenleving ligt bij initiatieven vanuit inwoners en organisaties zelf.
Het is hierbij noodzakelijk om sociale verbinding te stimuleren en gemeenschapsinitiatieven te ondersteunen, om indivi-dualisering te voorkomen binnen alle leeftijdsgroepen. Daarbij hoort ook het waarborgen van goede zorg en de druk op de groeiende vraag naar professionele zorg en ondersteuning te minderen.
Waar geloven we in?
Onze visie Wij geloven in een samenleving waarin iedereen bijdraagt aan de gemeenschap en waarin mensen met elkaar verbonden zijn. Wij streven naar een samenleving waarin onderlinge betrokkenheid en gemeenschapszin centraal staan.
Onze missie Wij voelen ons verantwoordelijk voor alle inwoners, maar erkennen tegelijkertijd dat niet alle problemen voor iedereen opgelost kunnen worden. De kern ligt in het vinden van een evenwicht tussen autonomie en verbondenheid.
•W e gaan uit van wat de inwoner zelf kan: wanneer het echt nodig is bieden we ondersteuning, gericht op het versterken van veerkracht en oplossend vermogen.
Wat we verwachten van onszelf •W e werken vanuit vertrouwen en gaan uit van de goede intenties van de mensen waarmee we samenwerken: inwoners en professionals. •W e werken aan een solide basis waarbij normalisering en het vergroten van de veerkracht van onze inwoners centraal staan. •W e hanteren een faciliterende rol als kompas: Waar het nu al mogelijk is, handelen we vanuit deze voorkeursrol en bewegen mee met de behoeften en ontwikkelingen in de samenleving. •W e werken aan duurzame oplossingen en ontwikkelingen en kijken daarbij eerst of collectieve oplossingen mogelijk zijn. •W e investeren gericht in gelijke kansen: We helpen vooral de mensen die onze hulp het hardst nodig hebben.
Visie SamenLeven
05
Wat is er nodig?
Waar werken we aan?
Gewenste bewegingen
Gemeenschapszin
•V an individueel aanbod naar collectief aanbod • Tegenslag normaliseren •V an zorgen voor onze inwoners naar sturen op veerkracht •V an gespecialiseerde hulp naar het voorkomen van problemen •V an complexe systemen naar eenvoud en vertrouwen
Wijkgerichte ondersteuning, mantelzorg en vrijwilligerswerk versterken, juiste zorg op het juiste moment, inclusie en gelijke kansen, veilige en leefbare wijken, gezondheid.
Bestaanszekerheid Structurele armoedebestrijding, betaalbare en inclusieve woonoplossingen, duurzame verbeteringen toepassen, toegang tot basisvoorzieningen voor iedereen.
Zingeving Werk en onderwijs als sleutel tot sociale en economische zelfredzaamheid, publiekprivate samenwerking, gerichte scholing en vaardighedenontwikkeling, duurzaam werkgeverschap stimuleren, arbeidsmarkttoegang voor kwetsbare groepen.
Visie SamenLeven
Inleiding en aanleiding 06 Onze maatschappij verandert voortdurend. Denk aan e To
vergrijzing, digitalisering en een andere rol van de overheid.
ko m s t v i s i e
Daarom is het belangrijk om daar als gemeente goed op in te spelen. In deze Visie SamenLeven leggen we uit hoe we daarmee omgaan binnen het sociaal domein. We
is
voelen met elkaar en hun buurt. Zo’n gemeenschap is sterk en
ie
ie
We willen een samenleving waarin mensen zich verbonden
g e v in svis
zelfstandig, betrokken en gelijkwaardig kunnen leven.
Om
S a m e n L e ve
n
kiezen bewust voor een omgeving waarin mensen gezond,
V
veerkrachtig. Deze visie laat zien hoe we dat samen kunnen opbouwen. Het biedt richting voor het beleid en hoe we dat uitvoeren in de Hoeksche Waard.
Richting: Wie zijn we als gemeente?
Waarom deze visie
Kaders en ambitie: Wat willen we als gemeente?
We kiezen voor een duidelijke en toekomstgerichte aanpak. Deze visie helpt ons bij het maken van goede beslissingen.
Programma’s en projecten: Waar zetten we aanvullend op in?
Ook zorgt het ervoor dat we betrouwbaar zijn in de samenwerking met inwoners en organisaties. Verandering
Uitvoering(sprogramma’s): Hoe doen we dat als gemeente?
gaat niet vanzelf en kost tijd. Daarom kijken we vooruit tot 2040.
Figuur 1: Beleidshuis We beseffen dat samenleven niet alleen draait om geld. Ook sociale verbinding, een prettige woonomgeving en het welzijn van mensen zijn belangrijk. Investeren in de toekomst toevoegen aan het dagelijks leven van onze inwoners.
De plek van de visie SamenLeven in het Beleidshuis
Tegen 2040 zal er veel gebeuren. Technologie ontwikkelt
Onder de Toekomstvisie van gemeente Hoeksche Waard
zich snel, zoals kunstmatige intelligentie en digitalisering. Dat
hangen de visie SamenLeven en de Omgevingsvisie die
heeft invloed op hoe mensen met elkaar omgaan. We houden
gezamenlijk de strategische laag van het beleidshuis
daar rekening mee. Deze visie biedt richting, maar laat ruimte
vormen. Deze visies samen vormen het spreekwoordelijke
om bij te sturen als dat nodig is. Zo blijven we flexibel, met
‘dak’ van beleid en regelgeving van de Hoeksche Waard.
een helder doel voor ogen.
Daarmee leggen we de langetermijnvisie van de gemeente
betekent dus meer dan besparen; het gaat ook om waarde
vast en versterken we de samenhang tussen verschillende Dit document helpt ons keuzes te maken die passen bij de
beleidsvelden.
richting die we op willen. Het geeft duidelijkheid in ons werk en maakt onze doelen zichtbaar. Samen met inwoners
Gemeentelijke taken
en partners bouwen we zo aan een gedeeld beeld van de
Gemeente Hoeksche Waard heeft verschillende wettelijke
toekomst van de Hoeksche Waard.
taken.
Visie SamenLeven
Dit zijn in ieder geval de volgende wetten:
• Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen
• Participatiewet
•W et aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (is
• Jeugdwet
nog een voorstel)
• Wet maatschappelijke ondersteuning
• Wet van school naar duurzaam werk (is nog een voorstel)
• Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
• Leerplichtwet
• Wet inburgering • Wet langdurige zorg
Wij doen méér dan wat de wet van ons vraagt. We kijken naar
• Zorgverzekeringswet
het hele plaatje. We willen dat inwoners zo goed mogelijk
• Wet publieke gezondheid
geholpen worden. Daarom blijven we onze wettelijke taken
• Wetgeving onderwijs en kinderopvang
goed en professioneel uitvoeren. Die taken zijn de basis voor
• Wet zorg en dwang
vernieuwing. Onze nieuwe aanpak betekent niet dat we
• Wet verplichte ggz
minder gaan doen. We willen juist dat alles beter bij elkaar
• Wet forensische zorg
past. Zo maken we ruimte voor oplossingen op maat, nieuwe
• Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en
manieren van werken en meer zeggenschap voor inwoners en
kindermishandeling
de samenleving.
Inkomensondersteuning
Wmo (18+)
Veiligheid
Onderwijs
Jeugd
Werk
Inburgering Sport en beweging
Schuldhulpverlening Leren en ontwikkelen
Samenleving
(o.a. vrijwilligers en mantelzorgers)
Cultuur en ontmoeting
Informele zorg
Financiële basis
Bestaanszekerheid
Eerstelijnszorg
Formele zorg
Gezondheid
Welzijn
Een sociaal en v erbonden Hoeksche Waard
Figuur 2: Samenhang Sociaal domein
De visie SamenLeven beslaat het gehele sociaal domein. Het sociaal domein is groot: het aantal wetten en regelingen is enorm. Een deel van de werkzaamheden die we als gemeente verrichten, vinden plaats binnen het sociaal domein. Visie SamenLeven
07
Wat zien we? 08
In dit hoofdstuk lees je over belangrijke veranderingen
Individualisering en polarisatie
in de samenleving en wat dit betekent voor gemeente
Sinds de jaren ’90 zijn er grote veranderingen geweest,
Hoeksche Waard. De gemeente staat voor grote
zoals globalisering, digitalisering en veranderingen in de zorg.
uitdagingen. Deze komen door ontwikkelingen in de
Mensen kunnen nu meer zelf kiezen en zijn zelfstandiger.
maatschappij. Daarom is het belangrijk dat de gemeente
Maar hierdoor is de verbondenheid tussen mensen minder
keuzes maakt en op tijd actie onderneemt.
geworden. In veel gemeenten voelen mensen zich minder onderdeel van een gemeenschap. Familie en buren helpen elkaar minder vaak vanzelf. Vooral kwetsbare mensen voelen
Maatschappelijke ontwikkelingen
zich daardoor vaker eenzaam en buitengesloten. Tegelijkertijd hebben zorg en welzijn meer druk. Er is meer behoefte aan hulp die past bij de persoonlijke situatie van mensen.
Beeld van een maakbare samenleving De overheid heeft de afgelopen decennia steeds meer
Tegenstellingen tussen groepen mensen worden ook groter.
verantwoordelijkheid op zich genomen om een rechtvaardige
Dat noemen we polarisatie. Hierdoor vertrouwen mensen
en gelijke samenleving te creëren. Dit idee noemen we de
elkaar minder en is samenwerken moeilijker. Dit maakt het
maakbare samenleving. De overheid wilde zorgen voor een
lastig om plannen van de gemeente goed uit te voeren.
eerlijke en gelijke maatschappij. Daardoor gingen mensen
In de Hoeksche Waard is er nog veel onderlinge betrokkenheid
steeds vaker naar de overheid voor hulp, bijvoorbeeld bij
in dorpen en buurten. Mensen voelen zich verbonden met
geldproblemen of opvoeding. De gemeente bood steeds
hun omgeving. Toch merken we ook hier dat individualisering
meer hulp en zorg aan.
invloed heeft. Zo voelt één op de vier inwoners zich eenzaam. Daarom is het belangrijk om sociale contacten te versterken
Door veranderingen in de maatschappij is deze aanpak niet
en initiatieven in de gemeenschap te steunen.
langer houdbaar en niet altijd wenselijk. De vraag naar hulp groeit, terwijl er tegelijkertijd tekorten zijn aan zorgpersoneel en financiële middelen beperkt blijven. Dit vraagt om een andere manier van denken en handelen. De gemeente kan niet altijd alles oplossen, maar kan wel inwoners en initiatieven ondersteunen om samen tot oplossingen te komen. We noemen dit een participatiesamenleving: een samenleving waarin mensen samen verantwoordelijkheid dragen.
Maatschappelijke inzet Hoeksche Waard, % actief Hulp aan buren
80 69
64
62
60
Aandacht voor buren in zorgwekkende situatie Verenigingsleven Vrijwilligerswerk
40
20
36
38
Naastenzorg Nederland Bron: Dashboard burgerpeiling
0
Visie SamenLeven
Hoeksche Waard
Gezondheid Hoeksche Waard - 2022
%
Voelt zich wel eens eenzaam (heel vaak) [% soms/vaak]
3%
Zou meer contact met mensen willen [%]
18%
Verenigingsleven (actief in de afgelopen 12 mnd) [%]
62%
Weerbaren [%]
51%
Kwetsbaren [%]
18%
Zorg aan een hulpbehoevende naaste (mantelzorg) (laatste 12 mnd) [%]
69%
Hulp aan buren (laatste 12 mnd) [%]
64%
Aandacht voor buren in een moeilijke situatie (laatste 12mnd) [%]
36%
Vrijwilligerswerk (laatste 12 mnd) [%]
38%
Bron: VNG - Burgerpeiling
Vrijwilligerswerk (nabije toekomst) [%]
66%
Gezondheidsmonitor volwassenen
Mantelzorgerverleners zwaar belast [%]
14,2%
09
(en ouderen), GGD’en, CBS en RIVM www.waarstaatjegemeente.nl
Technologische ontwikkeling (digitalisering, informatieveiligheid, kunstmatige intelligentie)
met technologie en degenen die moeite hebben om bij
De technologische ontwikkeling, vooral op het gebied van
technologieën volledig te benutten. Dit kan leiden tot
digitalisering en kunstmatige intelligentie (AI), verandert
ongelijkheid in de samenleving, waarbij de één profiteert van
snel de manier waarop we communiceren, werken en zorg
technologische innovaties terwijl de ander buiten de boot valt.
te blijven. Sommige mensen hebben simpelweg niet de vaardigheden of middelen om de voordelen van nieuwe
ontvangen. Digitalisering maakt veel processen sneller en effi ciënter. Bijvoorbeeld, gemeentelijke diensten kunnen
Daarnaast roept kunstmatige intelligentie belangrijke vragen
nu sneller worden afgehandeld en zorg op afstand wordt
op. Hoe wordt onze privacy beschermd in een wereld waar AI
steeds gebruikelijker. Dit biedt nieuwe mogelijkheden voor
steeds meer persoonlijke gegevens verzamelt? Hoe zorgen
sociale interactie en het verbeteren van de levenskwaliteit van
we ervoor dat systemen veilig blijven, zodat ze niet misbruikt
mensen, vooral voor ouderen of mensen met een beperking
kunnen worden? En wat betekent AI voor de rol van menselijke
die moeilijker toegang hebben tot fysieke zorg.
interactie in de samenleving? Kunstmatige intelligentie kan veel taken overnemen, maar er is bezorgdheid over de
Toch heeft deze vooruitgang ook nadelen. De digitalisering
invloed die dit kan hebben op werkgelegenheid en de sociale
vergroot de kloof tussen mensen die goed overweg kunnen
dynamiek.
Visie SamenLeven
Bestaanszekerheid staat onder druk 10
Maatschappelijke ontwikkelingen hebben een grote invloed op de bestaanszekerheid van inwoners, met name op het gebied van wonen, inkomen en werk. De dubbele vergrijzing en ontgroening leiden tot een scheve bevolkingsopbouw, waarbij de groep ouderen groeit en het aantal werkenden
Bestaanszekerheid In 2022 waren ruim 2.300 mensen nog actief op zoek naar een sociale huur- of koopwoning in de Hoeksche Waard.
afneemt. Dit veroorzaakt niet alleen krapte op de arbeidsmarkt, maar ook een toenemende vraag naar zorg, ondersteuning en aangepaste woonvormen. Tegelijkertijd stijgen de woonlasten, waardoor onder andere jongere en kwetsbare groepen moeite hebben om betaalbare en passende huisvesting te vinden. De druk op de sociale huursector neemt toe, terwijl het aanbod van koopwoningen voor starters en middeninkomens steeds beperkter wordt. Dit vergroot de ongelijkheid tussen groepen en kan leiden tot een toename van
10% van de inwoners had in 2022 moeite met rondkomen. Figuur 3: Bestaanszekerheid onder druk
financiële onzekerheid en sociale uitsluiting. Daarnaast zorgt de verschuiving van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving ervoor dat inwoners steeds meer zelfredzaam moeten zijn, terwijl niet iedereen over dezelfde middelen of mogelijkheden beschikt. Door de vergrijzing groeit de behoefte aan geschikte woningen voor ouderen die langer zelfstandig of met enige begeleiding willen blijven wonen. Dit vraagt om aanpassingen in het huidige woningaanbod en de ontwikkeling van nieuwe woonvormen. Daarnaast blijft er behoefte aan betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen om de ontgroening tegen te gaan.
Groeiende complexiteit en regeldruk De rijksoverheid, provincies en gemeenten hebben door de jaren heen veel wetten en regels gemaakt. Dit werd vaak gedaan met goede bedoelingen, maar soms ook uit wantrouwen of de wens om risico’s te vermijden. Een deel van deze regels komt voort uit het idee van de maakbare samenleving, waarbij alles gecontroleerd kan worden. Hoewel de redenen hiervoor begrijpelijk kunnen zijn, heeft het geleid tot een ingewikkeld systeem, waarin veel regels niet goed met elkaar samenwerken. Dit zorgt voor bureaucratische problemen, overlap van regels en fragmentatie. Dit probleem speelt niet alleen bij de uitvoering van de regels, maar ook in de manier waarop we naar onze inwoners kijken en hen behandelen.
Visie SamenLeven
Sociaal Domein
11
Figuur 4: Overzicht samenwerkingsverbanden
Regionalisering In veel regio’s werken mensen samen om belangrijke doelen
Er zijn veel voordelen van samenwerking. Het kan bijvoorbeeld
te bereiken. Dit kan bijvoorbeeld gaan over het verbeteren
zorgen voor meer werkgelegenheid en betere voorzieningen
van de economie, het beschermen van het milieu of het
in de regio. Ook kunnen er meer kansen komen voor jonge
zorgen voor goede zorg voor iedereen. Samenwerken is vaak
mensen en bedrijven om te groeien.
moeilijk, omdat niet iedereen het altijd met elkaar eens is.
Dit alles helpt de regio vooruit.
Er kunnen verschillende meningen zijn over de beste manier om dingen aan te pakken.
Samenwerking vraagt echter wel tijd en moeite. Het is belangrijk dat alle betrokkenen goed met elkaar
Toch is samenwerking ook heel belangrijk. Door samen te
communiceren en naar elkaar luisteren. Als mensen
werken, kunnen we grote problemen beter oplossen dan als
zich gehoord voelen, is de kans groter dat ze met elkaar
we het alleen proberen. Mensen kunnen ideeën delen, van
blijven werken aan gezamenlijke doelen.
elkaar leren en samen sterker staan. Dit maakt het makkelijker om moeilijke taken aan te pakken.
Visie SamenLeven
12
Ontgroening en dubbele vergrijzing
Deze veranderingen hebben gevolgen voor de arbeidsmarkt,
In Nederland wordt het gebruik van zorg en voorzieningen
de zorg en de sociale samenhang.
steeds groter, en de kosten lopen op. De komende jaren krijgen we te maken met een grote uitdaging door de
De krapte op de arbeidsmarkt maakt het steeds moeilijker
‘dubbele vergrijzing’. Dit betekent dat er meer ouderen
om genoeg personeel te vinden voor de zorg. Dit verhoogt
komen én dat mensen steeds ouder worden. Hoewel dit een
de druk op het zorgsysteem en maakt het moeilijker om de
positieve ontwikkeling is, betekent het ook dat er meer vraag
benodigde hulp te bieden aan kwetsbare groepen. Daarom
zal zijn naar zorg en ondersteuning.
is het belangrijk om beleid aan te passen en duurzame oplossingen te vinden voor zorg en ondersteuning.
In de Hoeksche Waard wordt de grootste toename van
In de regio Rijnmond heeft 39,4% van de bedrijven problemen
ouderen verwacht al in 2034, zes jaar eerder dan in de rest van
met het vinden van personeel (bron: Rijnmond in Zicht,
Nederland. Tegelijkertijd neemt het aantal jongeren af, wat
februari 2025).
zorgt voor een onevenwichtige verdeling van de bevolking.
Vergrijzing De Hoeksche Waard vergrijst sterker en sneller dan het Nederlandse gemiddelde; vanaf 2034 heeft de regio te maken met de demografische omstandigheden die in Nederland pas in 2040 aan de orde zijn.
1.
+ 19,1%
2.
- 5,4%
3.
+ 1,1%
+ 4,1%
De demografische druk*
Het aandeel inwoners in
In de periode 2023 - 2040 stijgt in de regio
in de regio stijgt in de
de leeftijd 20 - 64 daalt
het aandeel inwoners van 65 - 79 jaar van
periode 2023 - 2040 van
in de periode 2023 - 2040
17,3% naar 18,4% (NL: 17,6% > 20,0%) en het
78,3% naar 97,4%
van 56,1% naar 50,7%
aandeel van de groep inwoners ouder dan 80
(NL: 57,1% > 61,6%)
jaar stijgt van 5,4% naar 9,5%
Visie SamenLeven
Demografische druk: Het aantal personen van 0 tot 20 jaar en
13
65 of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar. Groene druk: De verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft inzicht in de verhouding van de jeugd tot het werkende deel van de bevolking. Grijze druk: de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Dit cijfer geeft een inzicht in de verhouding van ouderen tot het werkende deel van de bevolking.
Demografische druk - Hoeksche Waard Demografische druk
Groene druk
Grijze druk
2019
78,8%
39,2%
39,5%
2021
79,6%
38,8%
40,8%
2022
80,5%
38,8%
41,7%
2023
80,6%
38,6%
42%
2024
80,9%
38,2%
42,7%
Bron: CBS - Bevolking naar leeftijd en geslacht (www.waarstaatjegemeente.nl)
Visie SamenLeven
Druk op de zorg
14
De groeiende vraag naar zorg en ondersteuning legt een
Daarnaast heeft het idee van een maakbare samenleving,
grote druk op de professionele zorg. Door de demografi sche
gecombineerd met de vergrijzing, geleid tot een toenemend
veranderingen en de afname van het aantal werkenden is het
gebruik van zorgvoorzieningen, wat resulteert in oplopende
niet haalbaar om alle zorgvragen alleen met professionele
kosten binnen het sociaal domein. Dit maakt de zorg steeds
hulp te beantwoorden. Het is daarom belangrijk om naast
moeilijker toegankelijk, wat het risico vergroot dat mensen
formele zorg ook voldoende aandacht te geven aan informele
die het hardst zorg nodig hebben, niet de hulp krijgen die
zorg en andere voorzieningen die voor de zorgbehoevende
zij verdienen. De stijgende kosten dwingen gemeenten om
mensen beschikbaar zijn.
moeilijke keuzes te maken, wat de betaalbaarheid van zorg verder onder druk zet.
De informele zorg, die vooral door mantelzorgers wordt geleverd, staat echter al onder druk. Mantelzorgers in
Gemeenten staan voor de uitdaging om een balans te vinden
Nederland zetten zich al intensief in, en hun potentieel wordt
tussen het betaalbaar houden van de zorg en het garanderen
vaak al maximaal benut.
van zorg voor de meest kwetsbare mensen.
Wmo voorzieningen
Jongeren met jeugdzorg naar soort
6000
2021
5000
Jongeren met jeugdzorg naar soort
2022
2023
10,4% 10,2% 10,7%
4000
Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf
1,1%
0,8%
0,8%
3000
Jongeren met jeugdhulp met verblijf
2000
Jeugdbescherming
1,2%
0,9%
0,9%
1000
Bron: gemeentedashboard van de service organisatie Jeugd per 29 april 2025
0 2018 2019 2020 2021 2022
2023 2024 2025 2026 2027
De voorspelling is dat het aantal Wmo gebruikers per jaar fors gaat toenemen. In 2027 verwachten we een verhoging van 10% ten opzichte van 2022. Figuur 5: Voorspelling WMO gebruik
Het belang van richting bepalen voor een begripvolle, duidelijke en toekomstbestendige gemeente Visie SamenLeven
De tien ontwikkelingen laten duidelijk zien dat de gemeente Hoeksche Waard voor belangrijke uitdagingen staat binnen het sociaal domein. Het is essentieel om te erkennen dat de gemeente niet alle problemen van haar inwoners kan oplossen, en dat er daarom zorgvuldig richting bepaald moet worden. Dit bewustzijn is van cruciaal belang voor een toekomstbestendige gemeente.
Waar geloven we in? 15 In het vorige hoofdstuk hebben we gezien dat er veel
versterken door vertrouwen te geven en ruimte te bieden
belangrijke problemen zijn waar de samenleving en
voor de eigen kracht van mensen. Dit vraagt niet alleen om
onze gemeente mee te maken krijgen. De samenleving
een duidelijke richting, maar ook om een verandering in de
verandert snel. Ook in de Hoeksche Waard merken we dit.
manier van werken binnen de gemeente. Dit betekent dat
Er zijn steeds meer ouderen, de digitalisering gaat snel
we niet altijd alles voor iedereen kunnen regelen of mogelijk
en er is steeds meer druk op zorg en hulp. Dit betekent
maken. Dit geldt voor de gemeentelijke organisatie, de
dat de gemeente keuzes moet maken. De problemen
inwoners, en onze partners.
zijn dringend en ingewikkeld: hoe zorgen we ervoor dat iedereen in de samenleving mee kan doen? Dit hoofdstuk
SamenLeven
legt uit wat onze visie is. Deze visie helpt ons om de juiste
Samen leven is de basis van deze visie. We leggen hieronder
keuzes te maken en het sociaal domein op een goede en
uit waarom deze woorden zo belangrijk zijn. Het gaat zowel
toekomstbestendige manier vorm te geven.
om onze samenleving als geheel, als om het actief samen bouwen aan ons leven.
Onze visie
Samen: Dit betekent dat we sterker zijn als we als
Wij geloven in een samenleving waarin iedereen meedoet
gemeenschap samenwerken en elkaar helpen. Het gaat om
en waar mensen met elkaar verbonden zijn. Wij willen een
het verbeteren van de verbindingen tussen mensen van
samenleving waar mensen om elkaar geven en samenwerken.
verschillende leeftijden en achtergronden. Samen betekent
Daarom vinden wij het belangrijk om de verschillen tussen
dat we elkaar zien als waardevolle leden van de samenleving
mensen te waarderen. We willen dat mensen uit verschillende
en dat we bijdragen aan elkaars welzijn. Het benadrukt de
generaties en met verschillende achtergronden elkaar beter
kracht van samenwerken en elkaar ondersteunen.
leren kennen. Diversiteit maakt onze samenleving sterker, en we werken eraan om de banden tussen mensen te versterken.
Leven: Dit betekent dat iedereen het recht heeft op een goed
We denken dat iedereen iets unieks kan bijdragen. We geloven
leven. Leven betekent dat iedereen de kans krijgt om zelf te
dat verbinding en samenwerking de basis zijn voor een sterke
wonen, werken en te genieten van het leven. Het gaat niet
en toekomstbestendige gemeenschap.
alleen om geld en een goede woning, maar ook om dingen zoals betekenis in het leven en het gevoel van verbondenheid
Onze missie
met anderen. Leven betekent ook dat iedereen een reden
Wij voelen ons verantwoordelijk voor alle inwoners, maar we
heeft om ‘s ochtends op te staan en zich deel van de
begrijpen ook dat niet iedereen hetzelfde nodig heeft. Het is
gemeenschap te voelen.
belangrijk om een balans te vinden tussen het zelfstandig zijn van mensen en de verbinding met anderen. Mensen die goed voor zichzelf kunnen zorgen en zich onderdeel voelen van de gemeenschap, hebben meestal minder hulp nodig. Mensen die moeite hebben met zelf dingen regelen of zich minder verbonden voelen, hebben vaak meer ondersteuning nodig. Als gemeente proberen wij de hulp af te stemmen op de behoefte van elke inwoner. De meeste mensen kunnen zichzelf goed redden, soms met een beetje hulp. Wij willen deze zelfstandigheid verder
Visie SamenLeven
Hoe maken we keuzes? 16 Om te begrijpen hoe we keuzes maken, beginnen we bij
hierbij geen leidende rol, maar helpt waar dat nodig is. Dit
de samenleving en de behoeften die daar spelen. Deze
betekent dat inwoners en maatschappelijke organisaties
behoeften vormen de basis voor ons handelen. Daarna
zelf verantwoordelijk zijn voor het starten en uitvoeren van
kijken we naar de rol van de gemeente als organisatie en
initiatieven.
hoe we onze werkwijze daarop afstemmen. Door deze volgorde te volgen, zorgen we ervoor dat onze keuzes
Als extra hulp nodig is, kan de gemeente ondersteunen door
passen bij wat de samenleving nodig heeft en dat we
bijvoorbeeld geld beschikbaar te stellen, kennis te delen of
bijdragen aan een efficiënte en toekomstgerichte aanpak.
contacten te leggen. De gemeente helpt dus, maar stuurt niet. Het is belangrijk dat er ruimte is voor initiatieven en dat
Onze visie hebben we vertaald naar leidende principes. Dit
inwoners makkelijk hulp kunnen vinden als dat nodig is. Toch
zijn belangrijke richtlijnen die ons helpen bij het maken van
blijft de regie altijd bij de gemeenschap zelf.
keuzes en die richting geven aan ons handelen. Bij het herzien van bestaande plannen of het ontwikkelen van nieuw beleid,
Wat verwachten we van onszelf
gebruiken we deze principes als belangrijke leidraad.
Gemeente Hoeksche Waard staat dicht bij haar inwoners, maar we krijgen niet altijd alles mee van wat er speelt in
Hoe we kijken naar de samenleving
de gemeenschap. Ondanks de verwachting vanuit landelijk beleid, is het niet altijd mogelijk voor de gemeente om
1. We gaan uit van wat de inwoner zelf kan
volledig aan te sluiten bij de lokale situatie.
Veel inwoners zijn goed in staat om voor zichzelf te zorgen.
Hoe we als gemeente met inwoners, maatschappelijke
Wanneer dit (tijdelijk) of niet lukt faciliteren wij hierbij
organisaties en bedrijven omgaan, bepaalt welke rol we
ondersteuning Deze ondersteuning richt zich op het
spelen. Dit heeft te maken met onze houding en onze plek in
versterken van veerkracht en probleemoplossend vermogen.
de gemeenschap. We hanteren hierbij de volgende principes:
We kijken daarbij als volgt: •
Wat kan de inwoner zelf of zelf leren om te doen?
• Wat kan een inwoner met (digitale) hulpmiddelen of aanpassingen?
1. We werken vanuit vertrouwen We gaan uit van de goede intenties van de mensen waarmee we samenwerken; inwoners en professionals. We vinden het
• Wat kan familie of mantelzorger(s)?
belangrijk dat onze inwoners en professionals vertrouwen
• Wat kan het sociale netwerk, de buurt, of vrijwilligers?
voelen vanuit alle lagen. We zijn hierin eerlijk over onze intenties en verwachtingen. We geven kaders mee, waarin
Pas daarna kijken we welke aanvulling hierop nodig is
we de processen zo willen (her)inrichten dat dit op basis
door professionele zorg. We gaan het gesprek aan met
van vertrouwen is. Hierin willen we voorkomen dat we
onze inwoners, voordat we (onbedoeld ongevraagd) hulp
overbodig dingen vastleggen en controleren. Hierdoor zal de
inzetten. We streven ernaar om persoonlijke uitdagingen te
bureaucratie afnemen.
normaliseren en te erkennen als een natuurlijk onderdeel van het leven.
2. We werken aan een solide basis Als gemeente hebben we een aantal wettelijke taken die we
2. De gemeenschap is aan zet
zo goed mogelijk uitvoeren. Tegelijkertijd streven we ernaar
Lokale gemeenschappen zijn belangrijk voor onze
om de sociale basis en gemeenschappen te versterken.
samenleving. De kracht van onze samenleving komt uit
Op deze sociale basis maken we bewuste keuzes, waarbij
de gemeenschappen zelf. Ideeën en initiatieven komen
normalisering en het vergroten van de veerkracht van onze
van mensen en organisaties die zich inzetten voor een
inwoners centraal staan.
sterke, verbonden Hoeksche Waard. De gemeente speelt Visie SamenLeven
17 We geloven dat de kracht van de samenleving pas echt tot zijn
We investeren gericht, bijvoorbeeld in onderwijs,
recht komt als de gemeente bereid is om los te laten, een stap
gezondheidszorg, verenigingen en werkgelegenheid. Bij
terug te doen en ruimte te geven voor gemeenschapszin. Dit
het doen van investeringen maken we duidelijk hoe deze
betekent dat we er altijd zijn als betrouwbare partner, maar
bijdragen aan duurzame oplossingen en ontwikkelingen op
niet alles voor iedereen altijd oplossen.
de lange termijn. Dit doen we bijvoorbeeld ook door meer gebruik te maken van nieuwe technologieën en innovatieve
De mate van onze betrokkenheid verschilt per situatie. In
oplossingen om de efficiëntie en effectiviteit van diensten te
de onderste laag (zie figuur ondersteuningspiramide) ligt
verbeteren.
de verantwoordelijkheid vooral bij de gemeenschap en hanteren wij een reactieve houding door initiatieven vanuit de
5. Gericht Investeren voor gelijke kansen
samenleving te ondersteunen. In andere situaties, waar meer
Wij willen vooral de mensen helpen die onze hulp het hardst
sturing nodig is, nemen we juist een actievere rol aan.
nodig hebben. Helaas bereiken we nog niet iedereen in deze groep. Daarom investeren we gericht. Dit betekent dat niet
3. We werken vanuit een faciliterende rol
elke inwoner met dezelfde vraag dezelfde oplossing krijgt.
Onze rol is niet statisch; we bewegen mee met de behoeften en ontwikkelingen in de samenleving. In de praktijk zal de
We investeren op basis van ieders persoonlijke situatie.
gemeente vaak tussen verschillende rollen laveren, afhankelijk
Ons doel is om het beschikbare geld te gebruiken waar de
van de situatie. Toch willen we in de Visie SamenLeven
problemen het grootst zijn en waar het gemeenschapsgeld
een duidelijke richting schetsen die langjarig meegaat en
het meeste effect heeft. We richten ons geld en inzet
bijdraagt aan een duurzame transformatie. We hanteren een
specifiek op de mensen en situaties die onze hulp het
faciliterende rol als voorkeursrol, die leidend is in hoe we
hardst nodig hebben.
werken en waar we naartoe willen groeien. Dit betekent niet dat deze rol altijd en direct toepasbaar is, maar het geeft wel
Dit geldt niet alleen voor individuele hulpvragen, maar ook
een duidelijke richting. Waar het nu al mogelijk is, handelen
voor onze algemene voorzieningen. We investeren gericht
we vanuit deze voorkeursrol. In andere situaties kan het nodig
in inwoners en voorzieningen die extra ondersteuning nodig
zijn om tijdelijk andere rollen op ons te nemen. Dit gebeurt
hebben, zodat iedereen een stabiel en zeker bestaan kan
bewust en gemotiveerd, altijd met het oog op de lange
hebben binnen zijn of haar leefgemeenschap.
termijn transformatie. 4. We werken aan duurzame oplossingen en ontwikkelingen We kijken naar de oorzaak van een probleem, om duurzame oplossingen te kunnen bieden. Wanneer mensen ondersteuning nodig hebben, kijken we of dit collectief kan, voordat we dit zoeken in individuele oplossingen. We willen onze inwoners (en onszelf) niet laten verdwalen in de bureaucratie. Daarbij durven wij het systeem minder leidend te laten zijn, ook als dat schuurt. We vereenvoudigen waar dit kan, en zoeken samen met partners en inwoners naar dat wat nodig is om problemen bij de oorzaak aan te pakken.
Visie SamenLeven
18
Ondersteuningspiramide In de gemeente Hoeksche Waard bieden we ondersteuning aan onze inwoners op verschillende niveaus. Dit doen we met behulp van de ondersteuningspiramide (figuur 6). De piramide laat zien welke lagen van ondersteuning er zijn binnen de gemeente en hoe we deze op dit moment aanbieden. De onderste laag van de piramide is meestal de breedste en bevat veel mensen. Naarmate je hoger in de piramide komt, wordt de groep kleiner, en is er meer inzet nodig in termen van budget en capaciteit om deze mensen goed te ondersteunen. Dit betekent dat we voor de hogere lagen meer middelen en gespecialiseerde hulp inzetten. De rol van de gemeente kan per laag verschillen. In de lagere lagen is de betrokkenheid van de gemeente vaak meer algemeen en ondersteunend. Naarmate je hoger komt, is de rol van de gemeente actiever en specifieker, bijvoorbeeld door intensieve begeleiding of specialistische zorg.
Ingrijpen bij crisis en onveiligheid Bieden van toegang en passende ondersteuning Stimuleren van persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid Versterken van een sociaal en verbonden Hoeksche Waard
Figuur 6: Ondersteuningspiramide
1. De eerste laag is de (sociale) basis. Deze laag is er voor iedereen en betreft de grootste groep mensen. Hierin staat de mens als onderdeel van een gemeenschap centraal. 2. De tweede laag staat voor mensen die tijdelijk een vorm van ondersteuning nodig hebben om weer zelfredzaam te worden. Bij tegenslag is het belangrijk dat we deze groep in eerste instantie begeleiden naar de passende algemene voorzieningen of adviseren we welke oplossing in het voorliggend veld passend zou kunnen zijn. 3. De derde laag is voor mensen die (dagelijkse) ondersteuning nodig hebben om in zelfregie te kunnen leven. 4. De vierde laag betreft de kleinste groep. Zij bevinden zich vaak in een crisissituatie of een onveilige situatie. In deze gevallen hebben we een (specifieke) wettelijke taak om hulp te bieden.
Visie SamenLeven
Wat is er nodig? 19 Om de visie op Samenleven in de Hoeksche Waard te realiseren, zijn er duidelijke randvoorwaarden nodig. Dit vraagt om een samenleving waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen en waar ondersteuning beschikbaar is als dat nodig is. Tegelijkertijd moeten de organisaties die dit uitvoeren voldoende middelen, samenwerking en innovaties tot hun beschikking hebben.
Bewegingen In de visie en missie schetsen wij het ideale beeld van de
worden als onderdeel van het gewone leven, zodat er
Hoeksche Waardse samenleving. We focussen daarbij op het
minder beroep wordt gedaan op sociale of medische
benutten van de kracht van de samenleving. Dit vraagt van
professionals. Tegenslag hoort eenmaal bij het leven. We
ons als gemeente ook een andere houding, ander gedrag en
zijn betrokken, maar we kunnen niet alles voor iedereen
in sommige gevallen andere keuzes. Veranderen kost tijd. We spreken ook wel van een transformatie, omdat het om een
oplossen. 3. We willen van zorgen voor onze inwoners naar
‘omvorming’ (Van Dale) gaat. Het is geen kleine stap, maar een
sturen op veerkracht. Mensen hebben een eigen
grote, die aandacht, energie en een lange adem zal vragen.
verantwoordelijkheid voor hun eigen levensloop en we
Het is nodig dat we anders gaan kijken naar onze inwoners,
geven die ook. De gemeente dient een collectief belang
onze rol anders gaan invullen en onze samenwerking met
en solidariteit. Als gemeente schieten we snel in de ‘doe-
partners anders gaan vormgeven. Hiervoor zien we een aantal
modus’, maar we willen de autonomie zoveel als kan laten
bewegingen voor ons. Deze bewegingen kunnen helpen als
bij onze inwoners. Als gemeente zijn we een onderdeel van
leidraad daarbij.
het vangnet als het niet op een andere manier lukt. 4. We willen van gespecialiseerde hulp naar het voorkomen
De bewegingen die we maken zijn:
van problemen. We realiseren ons dat in sommige
1. We willen meer van individueel aanbod naar collectief
gevallen gespecialiseerde hulp nog zeker nodig zal zijn.
aanbod. Het is onze fundamentele overtuiging dat we
We zijn ervan overtuigd dat voor een groot aantal mensen
samen sterker staan. Samen kunnen we elkaar helpen in
gespecialiseerde hulp voorkomen kan worden door meer
plaats van dat het ieder voor zich is. Dit vraagt van ons als gemeente vertrouwen in de samenleving en ruimte om
en eerder in te zetten op de sociale basis. 5. We willen van complexe systemen naar eenvoud en
dingen samen te ondernemen, om de gemeenschapszin
vertrouwen. We vereenvoudigen waar dat kan en werken
in de samenleving te versterken. Een sterke gemeenschap
vanuit vertrouwen. We kijken niet vanuit onze systemen,
is onze kracht. In sommige gevallen zijn individuele
maar stellen vooral de leefwereld van onze inwoner
oplossingen waarschijnlijk nodig, maar we gaan in eerste
centraal.
instantie uit van de mogelijkheden in een collectief aanbod. We gaan ervan uit dat wat goed is voor een enkeling, goed is voor iedereen. 2. We willen tegenslag normaliseren. Met normaliseren bedoelen we dat lichte, alledaagse hulpvragen gezien
Visie SamenLeven
20
Thema’s voor een sterke samenleving Waarom werken we met thema’s? Omdat samenleven vraagt
Gemeenschapszin (zorg en ondersteuning dichtbij en integraal georganiseerd) Wijkgerichte ondersteuning: Wijkgerichte ondersteuning via sociale teams en netwerken.
om keuzes die raken.
Mantelzorg en vrijwilligerswerk versterken: Structurele
De wereld verandert. Mensen leven langer, hebben meer
Vroegtijdige zorginterventies: Voorkomen van
ondersteuning en waardering voor informele zorg. zorgen over geld, werk of wonen, en zoeken naar verbinding
zwaardere zorgvraag door vroeg signaleren en
en betekenis. In de Hoeksche Waard zien we dat terug in onze
ondersteunen..
dorpen, scholen, spreekkamers en buurten.
Inclusie en gelijke kansen: Iedereen doet mee, ongeacht achtergrond of beperkingen. Onderwijs als startpunt voor
Tegelijk willen we niet blijven rennen van project naar project. We willen samenhang, duidelijkheid en impact. Daarom kiezen
gelijke kansen. Sterke gemeenschapszin: faciliteren van actieve
we bewust voor drie thema’s die helpen richting geven aan
inwoners, sport en cultuur. Niet overnemen, maar mogelijk
wat we doen:
maken bij maatschappelijke meerwaarde. Veilige en leefbare wijken: Inzetten op veiligheid,
• Gemeenschapszin – Je voelt je verbonden en krijgt hulp als dat nodig is. • Bestaanszekerheid – Blijven wonen waar je nu woont, gezond blijven met voldoende inkomen. • Zingeving – Je doet ertoe, je kunt meedoen, je hebt werk of een doel. Deze woorden zijn niet altijd vanzelfsprekend. Mensen vragen: Wat heb ik hieraan? Dat snappen we. Daarom maken we het concreet, met voorbeelden uit het echte leven: • Een jongere die dankzij HWwerkt! een opleiding en stage vindt. • Een gezin dat schulden voorkomt door vroegtijdige hulp. • Een buurthuis dat overeind blijft dankzij vrijwilligers en ondersteuning. Waarom maar drie thema’s? Omdat we niet alles tegelijk kunnen doen – en ook niet moeten willen. Deze thema’s vangen de rode draad van wat er nu nodig is in de Hoeksche Waard. Ze zijn niet bedoeld om alles te vatten, maar om focus aan te brengen. Ze geven ons taal en richting om samen met inwoners, professionals en partners te blijven bouwen aan een sterke samenleving. Ze helpen ons keuzes te maken. En ze zorgen ervoor dat we elkaar makkelijker vinden.
Visie SamenLeven
schoonhouden en toegankelijkheid van publieke ruimtes. Gezondheid: Ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan de levendigheid van dorpen en kernen
Bestaanszekerheid (toegankelijk en duurzaam) Structurele armoedebestrijding: Inzetten op vroegsignalering, schuldhulpverlening en financiële
Zingeving (inclusieve arbeidsmarkt en economische participatie) Werk als sleutel tot sociale en economische zelfredzaamheid: Iedereen die kan werken, krijgt toegang
educatie. Betaalbare en inclusieve woonoplossingen: Versnelling van sociale woningbouw en innovatieve woonvormen. Duurzame verbeteringen toepassen: Investeren in
tot passend werk. Bijvoorbeeld werkontwikkelbedrijf HWwerkt! Publiek-private samenwerking: Gemeente,
langdurige stabiliteit (scholing, werk, zorg op het juiste
werkgevers en onderwijs werken samen aan inclusieve
moment).
werkgelegenheid. Bijvoorbeeld Ontwikkelwaard.
Toegang tot basisvoorzieningen voor iedereen: Bereikbare zorg, onderwijs, vervoer en hulp dichtbij huis.
Gerichte scholing en vaardighedenontwikkeling: Gerichte scholing, brede talentontwikkeling en om bijscholing via initiatieven zoals HWwerkt!, het Leerhuis of de beroepentuin dragen bij aan een levenlang ontwikkelen. De gemeente stimuleert verbindingen tussen scholen, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Duurzaam werkgeverschap stimuleren: Werkgevers ondersteunen om inclusief beleid en doorgroeimogelijkheden te bieden. Arbeidsmarkttoegang voor kwetsbare groepen: Extra begeleiding en werkmogelijkheden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Samen werken aan een sterke samenleving
Met deze visie hebben we een richting bepaald voor hoe we als gemeente, samen met inwoners en partners, bouwen aan een vitale, inclusieve en betrokken samenleving. De randvoorwaarden geven de basis die nodig is om deze visie te realiseren, en de maatschappelijke thema’s laten zien waar onze focus ligt. De komende jaren gaan we samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en de gemeenteraad deze visie vertalen naar concrete acties. Dit doen we stap voor stap, met oog voor nieuwe ontwikkelingen en veranderende behoeften. Samen maken we van de Hoeksche Waard een plek waar iedereen zich thuis voelt en mee kan doen.
Visie SamenLeven
21
Bijlagen 22
Begrippenlijst Actieve houding Een manier van handelen waarbij proactief wordt ingespeeld op uitdagingen of kansen, voordat er problemen ontstaan. Autonomie Het recht en de mogelijkheid om zelf beslissingen te nemen en je eigen leven te bepalen. Bestaanszekerheid Betekent een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs, zorg en een buff er voor onverwachte uitgaven. Dit is nodig om mee te kunnen doen in de samenleving. Duurzame oplossingen Verantwoord, voor de langere termijn geschikt, vooruit gedacht (actief ipv reactief), ingespeeld op toekomstige behoeften en/of belemmeringen die iemand zal gaan krijgen. Faciliterende rol Een rol waarbij een organisatie of instantie voorwaarden schept en ondersteuning biedt, zodat anderen kunnen handelen of doelen kunnen bereiken. Formele/professionele zorg Zorg die wordt geleverd door gekwalifi ceerde professionals binnen een georganiseerd systeem, zoals ziekenhuizen en thuiszorgorganisaties. Gemeenschapszin Staats voor ons voor solidariteit, nabuurschap en samenleven. Gemeenschap Een groep mensen die een bepaalde gedeelde achtergrond, waarden, normen of belangen hebben, en vaak in een geografi sche of sociale context met elkaar verbonden zijn. Gemeentelijke basishouding De kernwaarden en uitgangspunten die een gemeente hanteert in haar beleid en dienstverlening aan inwoners.
Gemeentelijke ondersteuning Hulp en voorzieningen die de gemeente biedt om inwoners te ondersteunen bij het leven en functioneren in de samenleving. Gezondheid Het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Informele zorg Zorg die wordt verleend door familie, vrienden, buren of vrijwilligers, buiten de professionele zorgsystemen om. Inkomensondersteuning Financiële hulp voor mensen met een laag inkomen om te voorzien in basisbehoeften zoals wonen, voeding en zorg. Visie SamenLeven
Leidend principe Een fundamenteel uitgangspunt of richtlijn die als basis dient voor beslissingen en handelen. Leven Dit verwijst naar het streven naar een waardig bestaan voor iedereen. Leven betekent dat iedereen de mogelijkheid heeft om zelfstandig, al dan niet met ondersteuning of hulp van anderen te wonen, werken en te genieten van het leven. Het omvat zowel materiële bestaanszekerheid, zoals een dak boven het hoofd en voldoende inkomen, als immateriële aspecten zoals zingeving en gemeenschapszin.
23
Maakbare samenleving Het idee dat een samenleving actief gevormd en verbeterd kan worden door menselijk handelen, beleid en interventies. Mantelzorg Mantelzorg is de onbetaalde en vaak langdurige zorg die iemand verleent aan een naaste met een ziekte, beperking of hulpbehoefte. Die naaste kan bijvoorbeeld een partner, ouder, kind, vriend of buur zijn. Mantelzorg gaat verder dan de gewone, alledaagse hulp die mensen elkaar geven — het is intensiever en vaak structureel. Denk aan hulp bij persoonlijke verzorging, het huishouden, regelen van afspraken of emotionele steun. Het ondersteunen van mantelzorgers is een wettelijke taak binnen de Wmo. Meedoen Het actief kunnen deelnemen aan sociale, economische, sportieve of culturele activiteiten binnen de samenleving. Mensbeeld De visie of opvatting over wat de aard en het potentieel van de mens is. Nabuurschap De sociale en praktische relaties binnen een (kleine) gemeenschap, gebaseerd op vrijwillige wederzijdse hulp en betrokkenheid. Participatie De actieve betrokkenheid van mensen bij besluitvorming, activiteiten of processen die hen aangaan. Participatiesamenleving Een samenleving waarin mensen samen verantwoordelijkheid dragen. Publieke voorzieningen Diensten of faciliteiten die toegankelijk zijn voor iedereen in de samenleving, zoals openbare bibliotheken en buurthuizen.
Reactieve houding Een manier van handelen waarbij pas wordt gereageerd op een probleem of situatie wanneer deze zich voordoet. Rechtmatigheid Het handelen volgens de geldende wetten en regels. Rechtvaardigheid Het streven naar een eerlijke en gelijke behandeling van alle mensen, waarbij iedereen krijgt waar hij of zij recht op heeft. Samen Dit verwijst naar de overtuiging dat we als gemeenschap sterker zijn wanneer we samenwerken en elkaar ondersteunen. Het gaat om het bevorderen van verbindingen tussen mensen van verschillende generaties en uiteenlopende achtergronden. Samen betekent dat we elkaar zien als waardevolle onderdelen van de samenleving en dat we bijdragen aan elkaars welzijn. Het benadrukt de kracht van collectieve inspanningen en onderlinge solidariteit.
Visie SamenLeven
SamenLeven Het actief en bewust met elkaar in verbinding staan binnen een gemeenschap of samenleving, gericht op samenwerking, solidariteit en wederzijds begrip. Het gaat om de dagelijkse interactie en betrokkenheid tussen mensen, waarbij iedereen bijdraagt aan een gezamenlijke leefomgeving, daar waar ieder op zijn manier prettig en fi jn kan wonen. Samenleving De structuur waarin mensen met elkaar samenleven, georganiseerd op basis van sociale, economische en culturele systemen. Het omvat alle relaties, interacties en instituten die gezamenlijk het sociale leven vormen, zoals gezinnen, bedrijven,
24
overheden en gemeenschappen. Sociale basis Het netwerk van informele en formele structuren, zoals buurtinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en gemeenschapscentra, die bijdraagt aan welzijn en samenhang in de samenleving. Sociale ongelijkheden De verschillen in kansen, middelen en levensomstandigheden tussen groepen in de samenleving, vaak gebaseerd op sociaaleconomische, etnische of andere kenmerken. Solidariteit Het ondersteunen van anderen uit een gevoel van saamhorigheid en verantwoordelijkheid, vaak gericht op het overbruggen van verschillen. Specifieke voorzieningen Diensten of faciliteiten gericht op bepaalde doelgroepen of behoeften, zoals aangepaste zorg of hulpmiddelen voor mensen met een beperking. Toekomstbestendig Het vermogen om in te spelen op toekomstige ontwikkelingen en uitdagingen zonder de duurzaamheid of stabiliteit te schaden. Toekomstvisie Strategisch en breed gedragen beel van hoe we naar de toekomst van de Hoeksche Waard kijken. Tegelijk met deze visie (SamenLeven) vast te stellen door de gemeenteraad. Transformatie/omvorming Een fundamentele verandering van structuren, processen of manieren van werken, gericht op verbetering of vernieuwing. Uitvoeringsprogramma Een plan waarin concreet wordt uitgewerkt hoe beleid of strategie in de praktijk wordt gebracht, inclusief doelen, acties en middelen.
Verbondenheid Het gevoel van onderlinge samenhang en betrokkenheid binnen een gemeenschap of samenleving. Vergrijzing De toename van het aandeel ouderen in de bevolking, met gevolgen voor zorg, pensioenstelsels, de arbeidsmarkt en sociale voorzieningen. Voorkeursrol Een rol of positie die de voorkeur heeft vanwege eff ectiviteit, doelmatigheid of maatschappelijke wenselijkheid. Voorzieningen Faciliteiten of diensten die op al dan niet op basis van indicatie beschikbaar zijn om te voorzien in specifi eke behoeften van de gemeenschap. Visie SamenLeven
Vrijwilligerswerk Vrijwilligerswerk is alle vormen van onbetaalde arbeid die niet voor je eigen huishouden zijn. Het maakt dus niet uit wat je doet, als de ‘beloning’ maar nul euro is. In Nederland doet ongeveer de helft van de bevolking ouder dan vijftien jaar minstens een keer per jaar vrijwilligerswerk. Er zijn dus zo’n 6 tot 7 miljoen vrijwilligers in Nederland per jaar (bron: CBS). Vrijwilligerswerk kan in allerlei vormen en op allerlei manieren plaatsvinden. Sommige mensen doen vrijwilligerswerk bijvoorbeeld bij een organisatie of vereniging, terwijl anderen vrijwilligerswerk doen in hun vrije tijd, bijvoorbeeld door mensen te helpen die hulp nodig hebben of door zich in te zetten voor het milieu. Ook hulp aan buren, actievoeren bij een demonstratie, scheidsrechter of trainer zijn bij een sportclub of op school helpen als luizenvader of leesmoeder vallen onder vrijwilligerswerk.
25
Welzijn Een toestand van fysiek, mentaal en sociaal welbevinden, meer dan alleen de afwezigheid van ziekte. Wettelijke taak Een taak die door de wet is vastgelegd en die een organisatie of overheidsinstantie verplicht is uit te voeren. Zelfredzaamheid Het vermogen van een individu om zelfstandig te functioneren in het dagelijks leven, met zo min mogelijk professionele hulp en ondersteuning. Zelfregie Het vermogen en de vrijheid van mensen om hun eigen keuzes te maken en hun leven vorm te geven. Zingeving Zingeving is datgene wat jouw leven betekenis of richting geeft — iets waarvoor je ‘s ochtends met een doel je bed uitkomt.
Visie SamenLeven