Toelichting voorkeursrecht

Hoe werkt het voorkeursrecht? Vestigen voorkeursrecht Op grond van Hoofdstuk 9 van de Omgevingswet kan de overheid besluiten om een voorkeursrecht te vestigen op een perceel grond. Dat mag alleen op een perceel waaraan een niet-agrarische functie is toegedacht, of een moderniseringslocatie. Ook moet het huidige gebruik van dat perceel afwijken van de nieuwe toegedachte functie. Die nieuwe toegedachte functie kan blijken uit: 1. een omgevingsplan 2. een omgevingsvisie; 3. een programma, of; 4. de voorkeursrechtbeschikking. Voor de vestiging van het voorkeursrecht t.b.v. de Westelijke ontsluitingsroute is het voorkeursrecht gevestigd op basis van een voorkeursrechtbeschikking. Het college heeft een voorlopig voorkeursrecht gevestigd. Dat voorkeursrecht heeft een looptijd van maximaal 3 maanden. Binnen die 3 maanden moet de gemeenteraad het besluit van het college bestendigen, waardoor de looptijd met 3 jaar wordt verlengd. Belanghebbenden kunnen tegen het besluit college bezwaar maken en tegen het voorgenomen raadsbesluit zienswijzen indienen.

Het doel van doel van het voorkeursrecht • Door het voorkeursrecht wordt de gemeentelijke positie op de grondmarkt versterkt (ze hoeft niet op te boksen tegen andere koopgegadigden); • Het voorkeursrecht stelt de gemeente in staat de regie over de beoogde gebiedsontwikkeling te blijven voeren; • Door het vestigen van het voorkeursrecht ontstaat prijsbeheersing/-demping, waardoor er rust is op de grondmarkt. Rechtsgevolg voorkeursrecht Zodra het voorkeursrecht definitief is gevestigd, mag de eigenaar het perceel niet meer vrij verkopen. Hij moet het dan eerst aan de gemeente aanbieden. Hoe lang een voorkeursrecht op een perceel blijft rusten, hangt af van de situatie. In artikel 9.4 van de Omgevingswet is geregeld wanneer het voorkeursrecht komt te vervallen. Soms komt een voorkeursrecht na drie jaar te vervallen, in andere gevallen pas na vijf jaar. Een grondeigenaar is overigens niet verplicht om de grond te verkopen aan de overheid. Een voorkeursrecht dat is gevestigd op basis van een omgevingsplan, kan worden verlengd. De maximale looptijd is 16 jaar en 3 maanden. Communicatie De procedure voor het voorkeursrecht is wettelijk vastgelegd. Participatie voorafgaand aan het besluitvormingsproces is niet mogelijk vanwege het doel van het voorkeursrecht. Om die reden wordt het besluitvormingsproces onder geheimhouding voorbereid.

Nadat het college een voorlopig voorkeursrecht heeft gevestigd moet dit binnen 4 dagen bekend worden gemaakt door inschrijving in het Kadaster, publicatie in het Gemeenteblad en per brief aan alle eigenaren en zakelijk gerechtigden. Waarbij de brief verplicht aangetekend en per gewone post wordt verzonden. Omdat alle eigenaren aangeschreven moeten worden, valt op veel adressen de brief met bijlagen meerdere keren op de mat.

De stukken worden ook (digitaal) ter inzage gelegd. Bij de brief aan de belanghebbenden moeten de volgende bijlagen worden gevoegd: • De beschikking (het collegebesluit) • Het collegevoorstel • Het concept raadsvoorstel en -besluit • Tekening (A0) met daarop gearceerd aangegeven op welke percelen het voorkeursrecht is gevestigd • De perceelslijst (vanuit het Kadaster) met alle kadastrale percelen (sectie en nummer), de grootte en hun eigenaren en zakelijk gerechtigden. Deze lijst mag niet geanonimiseerd worden. Bij het verzenden van de brieven moeten wij gebruik maken van de gegevens uit het Kadaster. De kans bestaat dat deze niet altijd actueel is, omdat er geen koppeling is met het BRP. Daardoor bestaat het risico dat vermelde eigenaren/zakelijk gerechtigden reeds overleden zijn. Wij zijn ons daar zeker van bewust, maar mogen volgens de Omgevingswet/Omgevingsbesluit geen andere gegevens gebruiken. Informatieavond Hoewel geen wettelijke verplichting, is besloten om een informatie-/inloopavond te organiseren voor de betrokken grondeigenaren/zakelijk gerechtigden. Tijdens deze avond kon men vragen stellen over het gevestigde voorkeursrecht, maar werd men ook geïnformeerd over de tracéstudie Westelijke ontsluitingsroute. Een tweede avond was vooral gericht om omwonende van het gebied.

Zienswijzen Er is gelegenheid geboden om een zienswijze in te dienen bij de raad over het concept raadsvoorstel en -besluit. In de Nota van beantwoording zienswijzen zijn deze samengevat en beantwoord. De Nota van beantwoording maakt deel uit van het raadsvoorstel. De indieners van de zienswijzen zijn op de hoogte gebracht via brief/e-mail (afhankelijk hoe zij de zienswijze hebben ingediend) over de procedure van de raadsbehandeling en de mogelijkheid tot inspreken. Waarbij zij erop zijn gewezen dat de stukken digitaal te raadplegen zijn via de gemeentelijke website. Raadsbesluit Als de gemeenteraad heeft besloten het voorkeursrecht te bestendigen, dient dit besluit weer binnen 4 dagen bekendgemaakt te worden op dezelfde wijze als bij het voorlopig voorkeursrecht. Bezwaar Tegen het collegebesluit en het raadsbesluit kan binnen 6 weken na bekendmaking bezwaar worden gemaakt. Omdat bezwaren die gericht zijn tegen het collegebesluit ook worden aangemerkt als een bezwaar tegen het raadsbesluit worden deze bezwaren behandeld gelijktijdig met de bezwaren tegen het raadsbesluit. Mogelijke misverstanden 1. het voorkeursrecht verplicht de eigenaar niet om aan de gemeente te verkopen; uitoefening van het voorkeursrecht is geen dwangverwerving (zoals onteigening); 2.

de eigenaar kan zijn grond op de bestaande wijze blijven gebruiken zolang de gemeente die grond niet daadwerkelijk wil verwerven voor de nieuwe bestemming;

3. het is gelet op het prille stadium waarin het voorkeursrecht wordt gevestigd, op dit moment nog niet 100% zeker of en zo ja, in hoeverre, de gemeente de aangewezen gronden uiteindelijk wel wil verwerven. Uitzonderingen op de aanbiedingsplicht Soms hoeft de eigenaar bij voorgenomen verkoop niet eerst aan de gemeente te koop aan te bieden: er gelden diverse wettelijke vrijstellingen. De belangrijkste vrijstellingen/uitzonderingen zijn: • verkopen in de familiaire sfeer • executoriale verkopen bij faillissement • vervreemdingen ter uitvoering van een koop(optie)overeenkomst, mits: A. die overeenkomst de naam van de koper vermeldt B. die overeenkomst de koopprijs bepaalt of bepaalbaar maakt C. is ingeschreven in de openbare registers voordat de voorkeursrechtbeschikking is bekendgemaakt, en D. de vervreemding plaatsvindt binnen zes maanden na de datum van inschrijving Verkoop grond De regels over het voornemen tot verkoop staan in paragraaf 9.2.3 van de Omgevingswet. Als een eigenaar besluit het perceel te verkopen en het aan de gemeente heeft aangeboden, heeft de betreffende gemeente een termijn van zes weken om te beslissen. Verstrijkt die termijn óf laat de overheid weten de grond niet te willen kopen? Dan mag de grondeigenaar het perceel gedurende drie jaar vrij verkopen. Wil de gemeente de grond wel kopen? Dan neemt de gemeente een zogenaamd beginselbesluit tot koop.

Waarna onderhandelingen met de grondeigenaar volgen over de verkoopprijs van het perceel. Als het niet lukt om tot overeenstemming te komen, kunnen zij de rechter vragen om zelf de prijs te bepalen. Verkoop aan een derde Verkoopt de grondeigenaar het perceel in strijd met het voorkeursrecht aan een derde. Dan mag de overheid de nietigheid van deze koopovereenkomst inroepen. Dit is geregeld in artikel 9.22 van de Omgevingswet. Vervallen van het voorkeursrecht Een onroerende zaak mag niet langer dan nodig is voor het algemeen belang, belast blijven met een voorkeursrecht. De gemeente zal het voorkeursrecht intrekken zodra blijkt dat de gronden niet meer nodig zijn. Dus als er een tracé en de daarvoor het daarvoor benodigde ruimtebeslag bekend is, zal het voorkeursrecht dat rust op de percelen die niet nodig zijn worden ingetrokken.