Document · PDF

S210034-C IVO-P Pr. Bernhardlaan 1 te Puttershoek versie 1 26nov21 (003) def

Besluitvormende raad 5 juli 2022, gemeente Hoeksche WaardBij agendapunt: Bestemmingsplan Prins Bernardlaan 1 Puttershoek9.959 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard. Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Opdrachtgever

Projectleider

Kubiek Ruimtelijke Plannen

drs. F. Stevens

Versie 1

Kerkewijk 156 3904 JJ Veenendaal Projectnummer

Autorisatie

Datum

Synthegra Rapport S210034-C

drs. S.D Hogedoorn

26-11-2021

Synthegra B.V., Olmenlaan 6a, NL-3833 AV Leusden Telefoon +31 (0)88 81 81 981. Internet: www.synthegra.nl

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

INHOUD ADMINISTRATIEVE GEGEVENS

SAMENVATTING

1 1.1 1.2 1.3 1.4

INLEIDING Onderzoekskader Onderzoeksdoel en vraagstellingen Ligging en huidige situatie plangebied Toekomstige situatie plangebied

6 6 6 8 8

2 2.1 2.2 2.3

VOORONDERZOEK Inleiding Gespecificeerde archeologische verwachting op basis van het bureauonderzoek Resultaten van het inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen

10 10 10 10

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

VELDONDERZOEK Methode Landschapsgenese en bodemopbouw Analyse sporen en structuren Vondstmateriaal Specialistisch onderzoek

12 12 13 14 16 18

4 4.1 4.2

BEANTWOORDING VAN DE ONDERZOEKSVRAGEN EN CONCLUSIES Beantwoording van de onderzoeksvragen Conclusies

19 19 21

5. 5.1 5.2

ARCHEOLOGISCHE WAARDERING EN SELECTIEADVIES Waardering Selectieadvies

22 22 24

BRONNEN

Bijlagen: Bijlage 1: Overzicht van de relevante geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 2: Sporenlijst Bijlage 3: Splitsvondstenlijst Bijlage 4: Metaaldeterminatie

Afbeelding voorblad: Sfeerimpressie van de planlocatie (Foto: Synthegra B.V.)

2 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Administratieve gegevens Toponiem

: Prins Bernhardlaan 1

Plaats

: Puttershoek

Gemeente

: Hoeksche Waard

Provincie

: Zuid-Holland

Projectnummer

: S210034-C

Bevoegde overheid

: Gemeente Hoeksche Waard, Deskundige namens de bevoegde

Opdrachtgever

: Kubiek Ruimtelijke Plannen

Uitvoerende instantie

: Synthegra B.V.

Datum uitvoering veldwerk

: 03 en 04-11-2021

Uitvoerders veldwerk

: I. Beckers, L. Bruijn, T. Wolters

Onderzoeksmelding (ARCHIS)

: 5059960100

Datum onderzoeksmelding

: 26-10-2021

Afrondingveldwerk

: 04-11-2021

Kaartblad

: 43 F

Periode

: Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd

Oppervlakte

: Circa 0,6 ha / 6000 m2

Perceelnummer(s)

: Kadastrale Gemeente Puttershoek, sectie C, perceelnummers 1169,

overheid: Mw. drs. C.D.R. Cohen Stuart / Terra Archologie

2238, 2481, 2775 Grondgebruik

: Industrieterrein / Deels bebouwd, deels verhard.

Geologie

: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren,

Geomorfologie

: bebouwde kom, niet gekarteerd

Bodem

: bebouwde kom, niet gekarteerd

Depot

: Documentatie en vondsten zullen worden aangeleverd aan het Provinciaal Depot van Zuid-Holland, te Alphen aan den Rijn

De onderzoekslocatie wordt omsloten door de volgende coördinaten:

Noord:

x 98946.15

y 424593.70

Oost:

x 98977.34

y 424567.24

Zuid:

x 98929.61

y 424470.67

West:

x 98882.65

y 424489.19

Centrum:

x 98936.89

y 424522.26

3 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Samenvatting Synthegra B.V. heeft in opdracht van Kubiek Ruimtelijke Plannen in november 2021 een archeologisch Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven 1 uitgevoerd op een terrein aan de Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek (afbeelding 1). De aanleiding is planontwikkeling met het oog op woningbouw.

Doelstelling Het doel van het inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde verwachting, zoals geformuleerd in het bureau- en booronderzoek (zie hoofdstuk 2). Dit omvat het vaststellen van de aan- of afwezigheid, de aard, het karakter, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.2 Het resultaat is een rapport met een waardering en een inhoudelijk (selectie-)advies, aan de hand waarvan een beleidsbeslissing (meestal een selectiebesluit) genomen kan worden.

Resultaten Er zijn resten uit de 17e/18e eeuw aangetroffen onder een dik ophogingspakket van circa 70 centimeter. Het betreft hier qua sporen een aantal paalgaten, een aantal muurresten, uitbraaksleuven, een poer, een stuk beschoeiing en een klein restant van een greppel. Van de muurresten, uitbraaksleuven, poer en greppels waren nog maar 10 tot 15 centimeter aanwezig onder het opgebrachte pakket. Een serie bij elkaar gelegen paalgaten die geen duidelijke structuur voorstelden, reikten tot maximaal 30 centimeter diepte. Qua vondstmateriaal is er aardewerk aangetroffen dat voornamelijk bestaat uit rood-, grijs- of witbakkend geglazuurd aardewerk en een vrij algemeen karakter heeft. Het vondstmateriaal bestond verder uit 7 stuks bot en 7 stuks ijzer. De ijzeren voorwerpen betroffen 6 nagels en een hoefijzer en waren in matige staat en weinig informatief of bijzonder van aard. In het zuidelijke deel van de werkput is een zone van circa 20 meter tot zeker 1 meter beneden maaiveld verstoord (1,5 m -NAP) en hier zijn ook geen verdere resten aangetroffen, tevens was deze strook met olie vervuild. Bij de aanleg van het huidige bedrijventerrein is het terrein zodanig verstoord dat er van de archeologische resten weinig intact is aangetroffen en het materiaal is van zodanige algemene aard dat deze weinig informatie oplevert en niet zal bijdragen tot enige relevante onderzoeksthema’s.

Selectieadvies Binnen de grenzen van het plangebied zijn geen behoudenswaardige archeologische resten aangetroffen. Om die reden wordt aanbevolen geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren bij bodemverstorende activiteiten. Het definitieve selectiebesluit zal worden genomen door de bevoegde overheid, de gemeente Hoeksche Waard.

IVO-P, protocol 4003

SIKB 2018.

4 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Bovenstaande vormt een selectieadvies. Met nadruk willen wij de opdrachtgever erop wijzen dat dit advies nog niet betekent dat in deze fase van het vergunningsverleningstraject reeds bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De resultaten van dit onderzoek dienen vooraleerst te worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Hoeksche Waard). Deze neemt vervolgens een definitief selectiebesluit.

Er is geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden. De aanwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig worden uitgesloten. Synthegra wil de opdrachtgever er daarom op wijzen dat indien tijdens de werkzaamheden een (mogelijke) archeologische vondst wordt gedaan, dan geldt de wettelijke meldingsplicht, zoals omschreven in artikel 5.10 van de Erfgoedwet bij de minister. Uit praktisch oogpunt kan een dergelijke toevalsvondst bij de gemeente worden gemeld.

5 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Inleiding

1.1

Onderzoekskader Synthegra B.V. heeft in opdracht van Kubiek Ruimtelijke Plannen in november 2021 een archeologisch Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven 3 uitgevoerd op een terrein aan de Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek (afbeelding 1). De aanleiding is planontwikkeling met het oog op woningbouw.

De diepte van de toekomstige bodemverstoring is vastgesteld op circa 1 meter beneden maaiveld. De bodem zal tot in het archeologisch niveau worden verstoord. Eventueel aanwezige archeologische waarden kunnen daarbij verloren gaan. Het onderzoek is uitgevoerd conform de vigerende versie Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1.4 De uitgangspunten en randvoorwaarden voor dit onderzoek zijn vastgelegd in het Programma van Eisen (PvE) dat is opgesteld door Synthegra. 5 Dit PvE is namens de gemeente Hoeksche Waard getoetst en goedgekeurd door mw. drs. C.D.R. Cohen Stuart.

De bevoegde overheid, gemeente Hoeksche Waard, zal de resultaten van het onderzoek toetsen en een definitief selectiebesluit nemen aangaande de vrijgave van het plangebied voor verdere ontwikkeling zoals omschreven in de vergunningsaanvraag.

1.2

Onderzoeksdoel en vraagstellingen Het doel van het inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde verwachting, zoals geformuleerd in het bureau- en booronderzoek (zie hoofdstuk 2). Het resultaat is een rapport met een waardering en een inhoudelijk (selectie-)advies, aan de hand waarvan een beleidsbeslissing (meestal een selectiebesluit) genomen kan worden.

De doelstelling van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de archeologische verwachting, zoals geformuleerd in hoofdstuk 4 van het Programma van Eisen. Het doel van het archeologische onderzoek is onder meer om vast te stellen of binnen het plangebied een vindplaats aanwezig is en zo ja, het begrenzen van de op het terrein aanwezige archeologische waarden en het bepalen van de gaafheid en conservering ervan. Verder moet een gefundeerde afweging worden gemaakt met betrekking tot eventueel vervolgonderzoek.

De opdrachtgever heeft geen aanvullende doelen en wensen kenbaar gemaakt die invloed hebben op de onderzoeksopdracht.

De volgende onderzoeksvragen uit het Programma van Eisen zullen worden beantwoord:

IVO-P, protocol 4003

SIKB 2018.

Ransijn 2021.

6 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Welke lithogenetische eenheden en niveaus kunnen worden onderscheiden in het plangebied? Wat is hun aard en genese? Is er sprake van verstoring? Zijn er ophogingen of resten van een terp aanwezig?

Welke archeologische resten (d.w.z. complextypen, sporen, structuren en vondsten) kunnen worden onderscheiden in het plangebied?

Wat is de datering van de archeologische resten op basis van (chrono-)stratigrafie en typochronologie? In hoeverre is er sprake van continuïteit in gebruik/bewoning?

Welke de-positionele processen hebben tot de aangetroffen archeologische resten geleid?

Welke (post-) de-positionele processen zijn in het plangebied te onderscheiden en in hoeverre hebben deze invloed gehad op de archeologische resten?

Zijn er aanwijzingen voor ambachtelijke activiteiten in het plangebied? Zo ja, wat is het karakter van deze activiteiten?

10.

Wat zegt de aangetroffen materiële cultuur over de bewoningsgeschiedenis van het plangebied (status van bewoners, activiteiten, handelsrelaties etc.)?

11.

In hoeverre kan de bodemstratigrafie en het botanisch materiaal nieuwe inzichten verschaffen over het landschap in de verschillende perioden en de invloed van de mens hierin?

12.

Aan de beantwoording van welke NOaA 2.0-onderzoeksvragen en onderzoeksvragen uit de Provinciale Onderzoeks-agenda Archeologie Zuid-Holland, kan dit onderzoek een bijdrage leveren? Wat is deze bijdrage, per onderzoeksthema (zie 5.2)?

13.

Wat is de fysieke kwaliteit (gaafheid en conservering) van de vindplaats?

14.

Indien er verstoringen zijn aangetroffen, wat is de omvang van deze verstoringen?

15.

Wat is de inhoudelijke kwaliteit (zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde) van de vindplaats?

16.

Is de vindplaats of bij meerdere vindplaatsen, zijn de vindplaatsen te classificeren als behoudenswaardig?

17.

Zijn er mogelijke beschermingsmaatregelen?

18.

Wat kan de invloed zijn van fysieke beschermingsmaatregelen (bijvoorbeeld ophoging) op de archeologische resten?

7 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

1.3

: S210034-C, versie 1

Ligging en huidige situatie plangebied Het plangebied beslaat een oppervlak van circa 6000 m2 en is gelegen aan de Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek (afbeelding 1). Het plangebied is in gebruik als bedrijfsterrein en is deels bebouwd. Voor het overige deel grotendeels voorzien van verharding bestaande uit stelcon platen, asfalt en klinkerverharding.

Afbeelding 1: Het plangebied, rood omkaderd, op de Topografische Kaart van Nederland 1:25.000 (Bron: www.pdok.nl).

1.4

Toekomstige situatie plangebied De huidige inrichting zal worden gewijzigd. De aanleiding voor het onderzoek is het voornemen om nieuwbouw te realiseren in het plangebied (afbeelding 2). De huidige opstallen en gebouwen zullen worden gesloopt. Het totaal oppervlak van de toekomstige situatie is circa 6000 m 2. De nieuwbouw ter plaatse zal leiden tot een verstoring met een diepte van minimaal 1 m -mv.

8 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Afbeelding 2: Toekomstige situatie binnen het plangebied op basis van de massastudie (Bron: opdrachtgever).

9 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Vooronderzoek

2.1

Inleiding In een eerder stadium is voor het plangebied een bureau- en booronderzoek uitgevoerd.6

2.2

Gespecificeerde archeologische verwachting op basis van het bureauonderzoek Op basis van bovenvermeld bureauonderzoek geldt voor het plangebied een gespecificeerde archeologische verwachting.

Gezien de Gemeentelijke Verwachtingskaart heeft het plangebied een hoge archeologische waarde. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt verwacht dat er in de ondergrond nog diverse resten aanwezig kunnen zijn uit het Neolithicum. Indien het plangebied op de Puttershoekse Stroomrug ligt, is het mogelijk om resten van het Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen aan te treffen. In de lagere delen van het landschap is veen gevormd. Hierop kunnen met name vanaf de IJzertijd archeologische resten van bewoning worden aangetroffen indien het veen niet verspoeld of afgegraven is. De top van het veen kan binnen een meter beneden het huidige maaiveld, rond 2,5 tot 3,0 m-NAP worden aangetroffen. De eventuele resten van nederzettingen en vondsten worden met name verwacht langs eventuele veenstroompjes.

Archeologische resten vanaf de IJzertijd tot en met de overstromingen in de Late Middeleeuwen kunnen mogelijk op het pakket zeeklei worden aangetroffen. De verwachting voor resten uit deze periode is hoog. Voor de inpoldering stroomde het gebied regelmatig over. De omstandigheden voor bewoning in dit gebied waren in deze periode slecht. Mogelijke bewoning zou op een verhoging in het landschap hebben plaatsgevonden.

Het is mogelijk om op het pakket zeeklei archeologische resten vanaf de Late Middeleeuwen, met name vanaf de inpoldering, aan te treffen. De verwachting voor resten uit de IJzertijd tot en met de Nieuwe Tijd is middelhoog.

De bebouwing in het gebied heeft mogelijk schade veroorzaakt, maar deze bebouwing was qua fundatie relatief licht. Hierdoor zal de grond licht verstoord zijn geraakt.

2.3

Resultaten van het inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen Er is in het bodemprofiel geen niveau aangetroffen dat mogelijk archeologische resten zou kunnen bevatten. Het veenpakket is geërodeerd en in de wad-afzettingen is geen stabiel niveau ontdekt waarop bewoning zou hebben kunnen voorkomen. Het oude maaiveld van voor de huidige bebouwing, met mogelijke bewoning uit de Late Middeleeuwen of de Nieuwe tijd, is zwaar verstoord door de aanleg van de wegverharding. Bij de controle van het opgeboorde bodemmateriaal zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats.

Spanjer 2020, Van Malssen 2021

10 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

NB: De bevoegde overheid wijkt af van het advies van Synthegra en heeft het volgende besloten:

De boringen die gestuit zijn op een ondoordringbaar pakket kunnen duiden op fundamenten die verband houden met de bebouwing die zichtbaar is op de kadastrale minuut die is weergegeven in het bureauonderzoek (rapport S200025).

Er dient; 1.

een archeologische begeleiding plaats te vinden voor de sloop vanaf het maaiveld;

daarop aansluitend een proefsleuvenonderzoek (waarvan 2 x 4 meter breed en 40 meter lang dwars) ter hoogte van de voormalige boerderij ter hoogte van boringen 3 en 4. Haaks daarop dienen 2 proefsleuven ten noorden en ten zuiden van de dwars sleuven aangelegd te worden voor nader onderzoek.

Vanwege praktische overwegingen is dit plan niet direct uitvoerbaar als zodanig en wordt er onderhandeld over de ligging van de proefsleuven en het tijdspad waarin deze uitgevoerd kunnen worden.

In het PvE is het volgende vastgelegd over de uitvoer:

Dit plan is echter als zodanig momenteel niet uitvoerbaar. Met de gemeente is nu als alternatief besloten dat er initieel 1 proefsleuf van 4 x75 m wordt aangelegd. In een uitgesteld traject zal een archeologische begeleiding conform het protocol IVO-P uitgevoerd moeten worden van de ondergrondse sloopwerkzaamheden op de overige delen van het terrein (nadat het huidig bedrijf is verplaatst).

11 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Veldonderzoek

3.1

Methode In het plangebied is 1 proefsleuf worden aangelegd conform de situering zoals die is aangegeven in bijlage 3 van het Programma van Eisen (PvE)7. De geplande proefsleuf heeft een lengte van 75 meter en een breedte van 4 meter, oftewel een oppervlakte van 300 m2 (zie bijlage 3). Er is 1 vlak aangelegd. De locatie van de proefsleuf is gekozen vanwege de aanwezigheid van stelcon platen in dit deel van het plangebied. Deze kunnen makkelijker verwijderd en teruggeplaatst worden, in tegenstelling tot de asfaltverharding in andere delen van het plangebied. In het zuidelijke deel is bij de aanleg gebleken dat er sprake was van vervuilde grond met olie en dat hierdoor verder geen werkzaamheden meer verricht konden worden ter bescherming van de uitvoerende medewerkers. De weersomstandigheden op de eerste werkdag waren slecht met veel wateroverlast, de tweede werkdag was droog. Het veldwerk heeft plaats gevonden conform de vigerende versie van de KNA 4.1 8 en het PvE. Voorafgaand aan het onderzoek is een, conform de vigerende versie van de KNA, Plan van Aanpak (PvA) opgesteld voor de werkzaamheden. Tijdens het veldonderzoek was er geen reden om van de beschreven onderzoeksmethodiek af te wijken. Binnen de sleuf is één vlak onderzocht en gedocumenteerd.

De vlakaanleg heeft laagsgewijs plaatsgevonden tot op het vlakniveau waarop de grondsporen zichtbaar werden en het vlak te interpreteren was. Per haal van de graafmachine is met behulp van de metaaldetector door een metaaldetectorspecialist het blootgelegde vlak afgezocht. Metaalvondsten zijn driedimensionaal ingemeten. Behalve het vlak is ook de stort met behulp van de metaaldetector onderzocht. Na iedere haal van de graafmachine is het vlak op vondsten en grondsporen gecontroleerd. Een selectie van de aangetroffen sporen is gecoupeerd en afgewerkt tot op het niveau dat noodzakelijk was voor het beantwoorden van de vraagstellingen. De vondsten zijn per spoor, per laag en per segment verzameld. Alle relevante profielen zijn gedocumenteerd en beschreven door een Senior KNA-prospector. Het vlak en de profielen zijn lithologisch beschreven conform de NEN 51049 en bodemkundig10 geïnterpreteerd.

Het vlak is digitaal ingemeten met een GPS en gefotografeerd. De profielen en de coupes zijn op schaal 1:20 getekend. Alle foto’s van het vlak, sporen, coupes en profielen zijn voorzien van een noordpijl, een schaalstok en een fotobordje c.q. fotoformulier met het onderzoeksmeldingsnummer en objectgegevens. In iedere proefsleuf is per vlak de hoogte gemeten in raaien met een tussenafstand van 5 m alsmede de maaiveldhoogtes aan de rand van de werkput. Van muurwerk is de bovenzijde, de onderzijde en van iedere versnijding de hoogtemaat genomen. De hoogtematen zijn aan het begin en het eind van de betreffende muur genomen, alsmede op hoeken en/of aanhechtingen; er zijn geen muren verwijderd tijdens het onderzoek.

Ransijn 2021

SIKB 2018. KNA 4.1 conform protocollen 4004 , 4003 en 4001..

Nederlands Normalisatie-instituut 1989.

De Bakker en Schelling 1989.

12 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

3.2

: S210034-C, versie 1

Landschapsgenese en bodemopbouw Er zijn drie profielen gedocumenteerd over de lengte van de werkput vanwege de vrij uniforme opbouw. De profielen zijn verdiept ten opzichte van het vlak om een goed beeld van de natuurlijke bodemopbouw te krijgen. In het noordelijke deel in de profielen 1 en 2 (afbeelding 3) is tot een diepte van circa 1,5 m beneden maaiveld (circa 1,8m -NAP) een grijs zwak siltig zand met fragmenten mariene schelpen aangetroffen, het betreft wad-afzettingen behorende tot de Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren, spoor S1005. Hierop is op een diepte van circa 1,2 meter beneden maaiveld grijze strek siltige klei aangetroffen. Het betreft hier eveneens wad-afzettingen behorende tot de Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren, spoor S1004. Op circa 1,0 meter beneden maaiveld is een vergelijkbare laag aangetroffen die matig humushoudend was, spoor S1003. Op circa 0,75 meter beneden maaiveld is hierop een sterk puin-houdende laag aangetroffen die kan gezien worden als stort-/ophogingslaag (S1002). Op circa 0,5 meter beneden maaiveld is hierop een lichtbruin pakket matig grof zand aangetroffen, dit betrof ophoogzand ten behoeve van de verharding (stelcon platen), spoor S1001. Profiel 3 (afbeelding 4) is minder diep aangelegd (tot circa 1,2 meter beneden maaiveld).

Hier ontbreken de onderste zand- en kleilagen en is spoor S1003 aangetroffen op het diepste niveau. Op 1,0 meter beneden maaiveld is S1002 aangetroffen die veel dikker is dan in het noordelijke deel, het betreft hier een verstoring die in het vlak als S19 is aangeduid. Op circa 0,5 meter beneden maaiveld is S1001 aangetroffen. Het vlak is tot net onder laag S1003 aangelegd die qua diepteligging op circa 0,7 meter beneden maaiveld lag (1,05 m -NAP).

Afbeelding 3. Profiel 1 aan de noordoostkant van de werkput

13 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Afbeelding 4. Profiel 3 aan de zuidwestkant van de werkput aangelegd.

3.3

Analyse sporen en structuren Er zijn in totaal 19 spoornummers uitgedeeld (zie afbeelding 5 en bijlage 2). De meeste sporen zijn in de noordelijke helft van het plangebied aangetroffen. In het zuidelijke deel is een grote verstoring aangetroffen die tot diep reikte. De spoordichtheid is laag te noemen, de sporen zelf waren vrij duidelijk te onderscheiden. Het betrof vier muurfunderingen met een gelijke oriëntatie (sporen 1,9/10,12 en 17/18), een cluster paalkuilen (sporen 2 t/m 8) die een rond patroon lijken te vormen. Spoor 5 is gecoupeerd. Ongeveer halverwege de put lag de grootste groep aan sporen, hier is naast muurfundering S12 ook een aantal planken gevonden van een beschoeiing (S13) (zie afbeelding 5), poer S14. Deze lagen in de insteken van S11 en S15. Daarnaast is ook een klein smal greppeltje aangetroffen, S16. In het zuidelijke deel was verstoring S19 door de gehele put zichtbaar.

De muurfunderingen waren haaks op de perceeloriëntatie en zullen van een zelfde structuur of contemporaine verschillende structuren geweest zijn. Hier was enkel de voet van over, het betrof een enkele of dubbele laag baksteen die aan de lange zijden aan elkaar gelegd waren. Er zijn drie verschillende baksteenformaten aangetroffen, namelijk de formaten (lxbxh) 18x10x4, 18,5x9x4 en 18x8x4. Deze maten zijn gebruikelijk voor de 17e/18e eeuw wat aansluit bij het vondstmateriaal dat in paragraaf 3.4 wordt besproken.

14 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Afbeelding 5. Allesporenkaart van de opgraving.

Afbeelding 6. Spoor 5, onderdeel uitmakend van de cluster sporen.

15 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Afbeelding 7. Links muurfundering Spoor 12, rechts plank van beschoeiing spoor 13 in de insteek van Spoor 11.

3.4

Vondstmateriaal Aardewerk Er zijn in totaal 49 stuks aardewerk aangetroffen waarvan er 42 fragmenten wit-, rood- of grijsbakkend geglazuurd aardewerk waren (zie bijlage 3). Het merendeel hiervan is lichtbruin tot bruin met lichtbruin of lichtgroene glazuur en sommige met gelige loodglazuur. Deze glazuur is vrij typisch voor de 17e/18e eeuw. 24 fragmenten hiervan zijn aangetroffen in de verstoring van spoor 19 en bij de aanleg van het vlak. Uit spoor 5 zijn 3 fragmenten bruin geglazuurd roodbakkend aardewerk verzameld. Uit de uitbraaksleuf spoor 10 zijn 7 fragmenten verzameld, 5 hiervan zijn bruin geglazuurd roodbakkend aardewerk en 2 grijsbakkend waarvan 1 fragment mogelijk een fragment is van een steengoed-kruik. Naast het algemene aardewerk zijn er ook een kleine hoeveelheid afwijkende vormen aardewerk aangetroffen. Er zijn 3 fragmenten majolica aardewerk uit de omgeving van sporen 11,12 en 13 aangetroffen (de insteek met muurresten en plank). Een fragment hiervan heeft vermoedelijk een 18e-eeuwse datering en toonde een beschildering dat een boerenlandschap met boerderij en 3 knotwilgen betrof (zie afbeelding 8). Er is een fragment witte wandtegel van een kleine tegel aangetroffen in spoor 1. Er is een stuk industrieel wit aardewerk aangetroffen in de verstoring spoor 19. Hier is ook een pijpensteeltje aangetroffen.

Er is nog een stortvondst gedaan van een steel met pijpenkop. Deze had het kenmerk CIVG met ster. Het merk CIVG (met of zonder ster) is bekend uit Gouda en tussen ca 1653 en 1679 gebruikt door Cornelis Jacobsz. Vergouw. (zie afbeelding 9)

16 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Afbeelding 8. Het fragment majolica (vondstnummer 6)

Afbeelding 9 Vondstnummer 4, de pijpenkop met hielstempel.

Bot Er zijn 7 fragmenten dierlijk bot aangetroffen (zie bijlage 3). Het betreft hier voor alle fragmenten resten van rund. Uit spoor 5 kwam 1 stuk bot en in spoor 1 en 10, beide uitbraaksporen, zijn de meeste botresten aangetroffen. Hier zijn een kies en diverse beenderen van een rund aangetroffen.

17 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Metaalvondsten Er zijn 6 nagels aangetroffen en een hoefijzer (zie bijlage 3 en 4). Vier van de nagels waren hand gesmeed met een vierkanten doorsnede en dateren van voor 1900. De andere twee waren machinaal vervaardigd en dateren van na 1900. Het hoefijzer betrof een sub-recent model van na 1900. Van alle voorwerpen was de staat bijzonder matig. De nagels van vondstnummer 7 zijn aangetroffen nabij spoor 17, wat een muurwerk is.

3.5

Specialistisch onderzoek Er is een monster genomen uit spoor 5 waarin een humeuze vulling is aangetroffen. Dit is geflotteerd en gezeefd. Het monster leverde buiten een paar kruimels houtskool, geen overige determineerbare resten als pollen of zaden. Er zijn geen vondsten aangetroffen.

18 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Beantwoording van de onderzoeksvragen en conclusies

4.1

Beantwoording van de onderzoeksvragen 1.

Welke lithogenetische eenheden en niveaus kunnen worden onderscheiden in het plangebied? Wat is hun aard en genese? Is er sprake van verstoring? Zijn er ophogingen of resten van een terp aanwezig? Er zijn zandige en kleiige wad-afzettingen aangetroffen die behoren tot de Formatie van Naaldwijk, het laagpakket van Walcheren. In het zuidelijke deel van de werkput is een uitgebreide verstoring aangetroffen over een lengte van zeker 20 meter. Er zijn ophogingen aangetroffen die te maken hebben met de aanleg van het huidige bedrijventerrein, het betreft een pakket met veel stortmateriaal en bouwpuin waarop een minstens half meter dik pakket ophoogzand is aangetroffen.

Welke archeologische resten (d.w.z. complextypen, sporen, structuren en vondsten) kunnen worden onderscheiden in het plangebied? Er zijn paalgaten, muurresten en een kleine ondiepe greppel aangetroffen waarin aardewerk, metaal en botresten zijn aangetroffen.

Wat is de stratigrafische en ruimtelijke positie en spreiding van de aangetroffen archeologische resten (d.w.z. diepteligging, begrenzing en omvang)? Aan welke landschappelijke eenheden kunnen deze worden gerelateerd? De vondsten zijn net onder het ophoogpakket aangetroffen op circa 70 centimeter beneden maaiveld (circa 1,1 m -NAP) in de noordelijke 50 meter van de werkput. Deze zijn aangetroffen op zandige en kleiige wad-afzettingen.

Wat is de datering van de archeologische resten op basis van (chrono-)stratigrafie en typochronologie? In hoeverre is er sprake van continuïteit in gebruik/bewoning? Op basis van het aardewerk en de baksteenresten is de vindplaats te dateren in de 17 e/18e eeuw. Het kan zijn dat dit de bebouwing is geweest die op de kadastrale minuut van 1810 nog zichtbaar was. Hierna veranderde de inrichting en was er aan de dijk nog bebouwing. Hiervan zijn geen resten aangetroffen.

Welke categorieën van vondstmateriaal zijn aanwezig en in welke mate (ook in relatie tot elkaar)? Wat zegt de aard en mate van voorkomen van het vondstmateriaal over het gebruik van het plangebied in het verleden? Er is hoofdzakelijk aardewerk (49 stuks) aangetroffen, maar ook 7 stuks bot en 7 stuks metaal (6 nagels en een hoefijzer). De aard van het complex vertoond een erg doorsnee pover karakter met maar weinig herkenbaar importmateriaal. Een fragment Siegburg, een fragment Faience en een mogelijk uit Friesland geïmporteerd stuk, maar deze zijn in een verstoorde context aangetroffen en hoeven niet ten tijde van de bewoning aanwezig geweest zijn. Al het aardewerk uit de sporen betrof grijs- of roodbakkend met lichtbruin tot groene of gelige (lood)glazuur.

19 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Welke depositionele processen hebben tot de aangetroffen archeologische resten geleid? Het lijkt er op dat er een bakstenen lichte structuur heeft gestaan en er mogelijk bewoning, ambachtelijke of agrarische activiteit is geweest.

Welke (post-)depositionele processen zijn in het plangebied te onderscheiden en in hoeverre hebben deze invloed gehad op de archeologische resten? De aanleg van het huidige bedrijventerrein heeft een flinke impact op het archeologische bestel gehad. Van de muurresten zijn nog maar enkele of dubbele lagen bakstenen aangetroffen (tot 15 centimeter diepe sporen). Gezien de beperkte hoeveelheid paalsporen met beperkte diepte (enkele decimeters) is er van de vindplaats veel verstoord. Het oude loopoppervlak en de daarmee samenhangende oude maaiveld/bouwvoor/cultuurlaag is geheel verdwenen.

Wat is de fysieke kwaliteit van de aangetroffen archeologische waarden (d.w.z. gaafheid en conserveringsgraad) en wat zegt dit over de mogelijkheden voor duurzaam behoud in situ van archeologische waarden in Puttershoek? Wat zeggen de aangetroffen archeologische resten over de materiële cultuur en voedseleconomie van de vindplaats(en)? De fysieke kwaliteit van de waarden is laag en de conservering van de resten is matig tot slecht van zowel sporen als het metaal, het aardewerk is sterk gefragmenteerd. Dit heeft te maken met de aard van het terrein, het betreft een bedrijventerrein wat bij de inrichting flink op de schop is genomen. Dit soort terreinen vertonen vaak een sterke mate van bodemverstoring.

Zijn er aanwijzingen voor ambachtelijke activiteiten in het plangebied? Zo ja, wat is het karakter van deze activiteiten? Er is geen concrete aanwijzing voor een specifieke ambachtelijke activiteit. Op basis van het vondstmateriaal en de sporen kan er geen duidelijke richting aan het gebruik gegeven worden.

10.

Wat zegt de aangetroffen materiële cultuur over de bewoningsgeschiedenis van het plangebied (status van bewoners, activiteiten, handelsrelaties etc.)? Er is vrij weinig importmateriaal onderscheiden, het lijkt te gaan om vrij simpel aardewerk behorende tot een arme bewoner.

11.

In hoeverre kan de bodemstratigrafie en het botanisch materiaal nieuwe inzichten verschaffen over het landschap in de verschillende perioden en de invloed van de mens hierin? De grondwaterstand is hoog, maar er zijn geen sporen aangetroffen waar botanische resten in bewaard zijn gebleven, een humeus spoor is bemonsterd maar leverde buiten kleine fragmenten houtskool, geen materiaal op.

12.

Aan de beantwoording van welke NOaA 2.0-onderzoeksvragen en onderzoeksvragen uit de Provinciale Onderzoeksagenda Archeologie Zuid-Holland, kan dit onderzoek een bijdrage leveren? Wat is deze bijdrage, per onderzoeksthema? Gezien de slechte fysieke kwaliteit van de vindplaats en het weinig informatieve karakter van de archeologische resten kan er hier geen bijdrage worden geleverd.

20 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

13.

: S210034-C, versie 1

Wat is de fysieke kwaliteit (gaafheid en conservering) van de vindplaats? Zie vraag 8

14.

Indien er verstoringen zijn aangetroffen, wat is de omvang van deze verstoringen? Zie vraag 7

15.

Wat is de inhoudelijke kwaliteit (zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde) van de vindplaats? De vindplaats is niet zeldzaam, vertegenwoordigt een lage informatie- en ensemblewaarde.

16.

Is de vindplaats of bij meerdere vindplaatsen, zijn de vindplaatsen te classificeren als behoudenswaardig? Nee, de vindplaats is niet te classificeren als behoudenswaardig

17.

Zijn er mogelijke beschermingsmaatregelen? Gezien dat de vindplaats niet behoudenswaardig is dienen er geen beschermende maatregelen genomen te worden

18.

Wat kan de invloed zijn van fysieke beschermingsmaatregelen (bijvoorbeeld ophoging) op de archeologische resten? Niet van toepassing

4.2

Conclusies Er zijn resten uit de 17e/18e eeuw aangetroffen onder een dik ophogingspakket van circa 70 centimeter. Het betreft hier qua sporen een aantal paalgaten, een aantal muurresten, uitbraaksleuven, een poer, een stuk beschoeiing en een klein restant van een greppel. Van de muurresten, uitbraaksleuven, poer en greppels waren nog maar 10 tot 15 centimeter aanwezig onder het opgebrachte pakket. Een serie bij elkaar gelegen paalgaten die geen duidelijke structuur voorstelde, reikten tot maximaal 30 centimeter. Qua vondstmateriaal is er aardewerk aangetroffen dat voornamelijk bestaat rood-, grijs- of witbakkend geglazuurd aardewerk en een vrij algemeen karakter heeft. Het vondstmateriaal bestond verder uit een 7-tal stuks bot en 7-tal stuks ijzer. De ijzeren voorwerpen betroffen 6 nagels en een hoefijzer en waren in matige staat en weinig informatief of bijzonder. In het zuidelijke deel van de werkput is een zone van circa 20 meter tot zeker 1 meter beneden maaiveld verstoord (1,5 m -NAP) en hier zijn ook geen verdere resten aangetroffen, tevens was deze strook met olie vervuild. Bij de aanleg van het huidige bedrijventerrein is het terrein zodanig verstoord dat er van de archeologische resten weinig intact is aangetroffen. Het materiaal is van zodanige algemene aard dat deze weinig informatie oplevert en niet zal bijdragen tot enige relevante onderzoeksthema’s.

21 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Archeologische waardering en selectieadvies

5.1

Waardering11 Inleiding Om tot een afgewogen oordeel te komen over de archeologische waarde van een archeologisch interessante locatie dient volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie een vastomlijnde procedure te worden gevolgd.12 Eerst dient een standaard scoringstabel ingevuld te worden. Aan de hand van een aantal parameters, te weten belevingsaspecten, fysieke criteria en inhoudelijke criteria, wordt de score bepaald.

Bij een bovengemiddelde score voor fysieke kwaliteit (vijf of zes punten) is een vindplaats in principe behoudenswaardig. Bij een middelmatige tot lage score (vier punten of minder) voor de belevingswaarde en fysieke kwaliteit, wordt naar de inhoudelijke kwaliteitscriteria gekeken om te bekijken of de vastgestelde vindplaats behoudenswaardig is. Indien te verwachten is dat op één van deze criteria hoog wordt gescoord, worden de archeologische vindplaatsen behoudenswaardig geacht.

Vindplaatsen die op grond van hun fysieke kwaliteit als in principe behoudenswaardig zijn aangemerkt, worden vervolgens gewaardeerd op hun inhoudelijke kwaliteit. Eerst vindt een afweging plaats op de eerste drie inhoudelijke kwaliteitscriteria; zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde. Bij een bovengemiddelde score van zeven punten of meer wordt de vindplaats als behoudenswaardig aangemerkt. Bij een lagere inhoudelijke waardering (minder dan zeven punten) wordt nagegaan of het criterium representativiteit van toepassing is. Zo ja, dan wordt een voorstel gedaan voor een als behoudenswaardig aan te merken steekproef per categorie. De overige vindplaatsen zijn niet behoudenswaardig.

Om tot een afweging te kunnen komen, wordt daarbij een intervalschaal gehanteerd, waarbij meetwaarden (scores 1, 2 of 3) worden toegekend aan de scores ‘laag’, ‘midden’ en ‘hoog’. De wijze waarop deze waardering tot stand is gekomen is terug te vinden op de website van de SIKB (www.SIKB.nl).

Voor het plangebied, zijn de factoren als volgt ingevuld (tabel 5.1):

Beleving Bij beleving gaat het om zichtbare monumenten waarbij de criteria schoonheid en herinnering worden gebruikt. Aangezien er geen zichtbare monumenten zijn aangetroffen, zijn deze criteria hier niet van toepassing.

Fysieke kwaliteit De fysieke kwaliteit wordt bepaald door de mate waarin archeologische overblijfselen nog intact en in hun oorspronkelijke positie aanwezig zijn. Binnen deze waarde wordt onderscheid gemaakt tussen de criteria gaafheid en conservering. De gaafheid en conservering krijgen een lage score.

volgens specificatie VS 06

SIKB 2010.

22 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Inhoudelijke kwaliteit Binnen de inhoudelijke kwaliteit staan vier criteria centraal: zeldzaamheid, informatiewaarde, ensemblewaarde en representativiteit. In het geval van dit onderzoek krijgen allen een lage waardering (tabel 5.1) Op grond van het waarderingscriteria is af te leiden dat de onderzoekslocatie niet behoudenswaardig is.

Waarden

Criteria

Scores Hoog

Beleving

Fysieke kwaliteit

Inhoudelijke kwaliteit

Midden

Laag

Schoonheid

Wordt niet gescoord

Herinneringswaarde

Wordt niet gescoord

Gaafheid

Conservering

Zeldzaamheid

Informatiewaarde

Ensemblewaarde

Representativiteit

Tabel 2: Scoretabel ter waardering van de vindplaats.

23 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

5.2

: S210034-C, versie 1

Selectieadvies13 Binnen de grenzen van het plangebied zijn geen behoudenswaardige archeologische resten aangetroffen. Om die reden wordt aanbevolen geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren bij bodemverstorende activiteiten. Het definitieve selectiebesluit zal worden genomen door de bevoegde overheid, de gemeente Hoeksche Waard.

Er is geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden. De aanwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig worden uitgesloten. Synthegra wil de opdrachtgever er daarom op wijzen dat, indien tijdens de werkzaamheden een (mogelijke) archeologische vondst wordt gedaan dan geldt de wettelijke meldingsplicht, zoals omschreven in artikel 5.10 van de Erfgoedwet bij de minister. Uit praktisch oogpunt kan een dergelijke toevalsvondst bij de gemeente worden gemeld.

volgens specificatie VS 07

24 van 25

Project

: Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek, Gemeente Hoeksche Waard . Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven

Projectnummer

: S210034-C, versie 1

Bronnen Literatuur

Bakker, H. de en J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland, de hogere niveaus. Staring Centrum, Wageningen.

Mulder, E.F.J. de, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhoff en T.E. Wong, 2003: De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen/Houten.

Nederlands Normalisatie-instituut, 1989: NEN 5104 Geotechniek - Classificatie van onverharde grondmonsters. Nederlands Normalisatie-instituut, Delft.

Huizer, J., M. Benjamins en S. van der A, 2009. De archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart voor de Hoeksche Waard. ADC Rapport H 034, Amersfoort.

van Malssen, N., 2021. Pr. Bernhardlaan 1 te Puttershoek Gemeente Hoeksche Waard, Inventariserend Veldonderzoek, Verkennend booronderzoek. Synthegra Rapport S200025-B. Leusden.

Ransijn, 2021. Programma van Eisen, Prins Bernhardlaan 1 te Puttershoek. Synthegra PvE, S210034C, Leusden.

Spanjer, M., 2021. Pr. Bernhardlaan 1 te Puttershoek Gemeente Hoeksche Waard, Bureauonderzoek. Synthegra Rapport S200025. Leusden.

Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, 2018: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1. SIKB, Gouda.

25 van 25

Bijlagen:

Bijlage 1: Overzicht van relevante geologische en archeologische tijdvakken

Overzicht geologische en archeologische tijdvakken

Ouderdom in jaren

Chronostratigrafie

MIS

Holoceen

11.755 12.745 13.675 14.025

LaatWeichselien (LaatGlaciaal)

15.700

Late Dryas (koud) Allerød (warm) Vroege Dryas (koud) Bølling (warm)

Lithostratigrafie Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel)

LaatPleniglaciaal 29.000

50.000

MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)

MiddenPleniglaciaal VroegPleniglaciaal

Formatie van Kreftenheye

Formatie van Boxtel

75.000

VroegWeichselien (VroegGlaciaal) 115.000 130.000

370.000 410.000

5a 5c 5d

Eemien (warme periode)

Saalien (ijstijd)

Holsteinien (warme periode)

Formatie van Beegden

Eem Formatie Formatie van Drente Formatie van Urk

Elsterien (ijstijd) 475.000

Cromerien (warme periode) 850.000

Pre-Cromerien 2.600.000

Formatie van Sterksel

Formatie van Peelo

Cal. jaren v/n Chr. 1950

C jaren

Chronostratigrafie

Pollen zones

Vb2

1500

Subatlanticum koeler vochtiger

450 0 12

Vb1 Va

Vegetatie Loofbos eik en hazelaar overheersen haagbeuk veel cultuurplanten rogge, boekweit, korenbloem

Archeologische perioden Nieuwe tijd Middeleeuwen Romeinse tijd IJzertijd

800 815

2650

IVb Subboreaal koeler droger

2000

3755

IVa

5000

4900

5300

7020

8240

III

Boreaal warmer

Preboreaal warmer

8000

9000

8800 11.755

Atlanticum warm vochtig

10.150

12.745

10.800

13.675

11.800

14.025

12.000

15.700

13.000

LaatWeichselien (LaatGlaciaal)

Late Dryas

LW III

Allerød

LW II

Vroege Dryas LW I Bølling

35.000

Loofbos eik en hazelaar overheersen beuk>1% invloed landbouw (granen)

Bronstijd

Neolithicum

Loofbos eik, els en hazelaar overheersen in zuiden speelt linde een grote rol den overheerst hazelaar, eik, iep, linde, es eerst berk en later den overheersend

Mesolithicum

parklandschap dennen- en berkenbossen open parklandschap open vegetatie met kruiden en berkenbomen

MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)

perioden met een poolwoestijn en perioden met een toendra

VroegWeichselien (VroegGlaciaal)

perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap

Laat-Paleolithicum

75.000

115.000 130.000

Eemien (warme periode)

Midden-Paleolithicum loofbos

Saalien (ijstijd) 300.000

Vroeg-Paleolithicum Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985) en De Mulder et al. (2003). Lithostratigrafie volgens De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al. (1998). Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen. Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005).

Bijlage 2: Sporenlijst

Bs Bs

24 muurfundering 0 pk 0 pk 0 pk 30 pgk 0 pk 0 uitbraakspoor 0 pk 30 uitbraakspoor 12 muurfundering 15 insteek 12 muurfundering 0 beschroeing 4 Poer 0 insteek 0 GREPPEL 0 beschroeing 0 muurfundering 0 verstoring 0 OPHOGINGSLAAG 0 OPHOGINGSLAAG 0 NATUURLIJK 0 Natuurlijk 0 natuurlijk

Opmerkingen

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Structuur

WAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR WAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR WAAR WAAR WAAR WAAR WAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR

Vondstnummer

Interpretatie

Diepte

NAP-waarde

WAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR

Tekeningnummer

HP Bs

WAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR WAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR

Gefotografeerd

Bs HP HP

Afgewerkt

ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR ONWAAR

Gecoupeerd

GL RO GR GR GR BR GR GR BR BR BR GR GR GL OR GR GL OR ZW GL OR GR GR ZW GL OR GR BR GR GR GR GR

Insluitsel

Hoofdkleur

Tint

Textuur

Gevlekt

1 1 1 1 1

Langwerpig 500x45 KZ1 ovaal 90x60 KZ1 D rond 15x15 KS2 D vierkant 22x20 KS2 D ovaal 50x40 KS2 D ovaal 30x30 KS2 D rond 70x56 KS2 ovaal 20x15 KS3 langwerpig 300x150 KS2 D langwerpig 280x38 KS2 langwerpig 500x200 KS2 D langwerpig 100x30 KS2 langwerpig 153x? KS2 vierkant 115x40 KS2 rechthoekig 300x200 KS2 D langwerpig 300x50 KS2 D LANGWERPIG 250x KS2 langwerpig 100x30 KS2 KS2 D ZS3 L KZ2 KS4 KS4 ZS1

Bijkleur

LxB(in cm)

Vlak 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0

Spoorvorm in vlak

Put 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Laagnummer

Vullingnummer 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Profiel

Spoornummer 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 1001 1002 1003 1004 1005

11 MUUR

houtenpaal en OBD, Fnr 5

Baksteen, odm en ker, Fnr 4 Fnr.4 Fnr. 4 Fnr.7 baksteen + Aw baksteen + aw hout baksteen Baksteen +Aw+ obd

Bijlage 3: Splits vondsten lijst

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

1 1 1 1 1 1 1 1 1

1 1 1 1 1 1 1 1

10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 3 3 3 3 1 1 17

17 17 19 19 19 19 19 19 19 19 1

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

5 5 5

Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Stort Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Scha Scha Scha Scha Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Aanleg Coupe Coupe Coupe Coupe Detector Coupe Coupe Coupe

KER KER KER KER KER KER KER KER KER KER KER KER KER OXX OXX OXX OXX KER KER KER KER KER KER KER MXX MXX KER KER GLS KER KER KER KER KER KER KER KER KER KER OXX MXX KER KER KER

KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW KAW ODT ODB ODB ODB KKP KAW KAW KAW KAW KAW KBW MFE MFE KAW KAW GLS KKP KAW KAW KAW KAW KAW KAW KBW KAW KAW ODT MFE KAW KAW KAW

03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 04-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 04-11-2021 1 04-11-2021 1 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

6,9 Wand 2 Wand 1,5 Wand 2,7 Wand 11,7 Rand 14,1 Bodem 29,2 Bodem 18,5 Rand 23,2 Rand 20,5 Wand 4,5 Wand 1,8 Wand 19,1 Wand 29,8 kies 18,7 Bot 14,4 Bot 343,7 Bot 11,7 Pijpenkop met steel 8,2 Wand 5,9 Wand 3,3 Wand 9,9 Bodem 9,8 Wand 420 Tegel 23,2 Spijker Spijkers 2 Wand 4,8 Rand 3,2 Wand 9,3 Pijpesteel 67,6 Wand 196,7 Bodem 26,6 Bodem 10,2 Rand 13,6 Wand 32,1 Bodem 4,5 Mortel 67,2 Rand 32,8 Wand 39,2 Kies 21,9 Spijker 18,9 Wand 6,8 Wand 3,5 Wand

Rood Rood Rood Wit Rood Rood Rood Rood Rood Rood Grijs Rood Grijs

Wit Rood Rood Rood Rood Rood Wit

Wit Rood Wit Grijs Grijs Grijs Wit Rood Rood Wit Rood Rood

Rood Rood Rood

AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR GEBIT BOT.DIER BOT.DIER BOT.DIER PIJP AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR TEGEL.WANDMAJ SPIJKER SPIJKER AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR INDUSWIT PIJP AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR TEGEL.WANDTGL AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR GEBIT SPIJKER AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR

Herkomst

Artefacttype

Type baksel

Soort fragment

Gewicht (g)

Aantal

Tekeningnr

Datum

Subcategorie

Materiaalcategorie

Vondstcategorie

Laag

Profiel

Vlak 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Vulling

Putnummer 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Vak

Volgnummer 1 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 1 2 3 4 1 2 1 2 1 2 1 2 3 4 5 6 7 8 1 1 2 3 1 1 2 3

Spoornummer

Vondstnummer 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 4 5 5 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 9 9 9 9 9 9 10 11 11 11 12 13 13 13

Vermoedelijk Friesland

12 12 12 19 19 19 19 19 19 5 13 13 13 13 13 13

Coupe Detector Detector Scha Scha Scha Aanleg AWL AWL AWL AWL AWL Stort AFW AFW AFW AFW AFW AFW AFW

OXX MXX MXX KER KER KER OXX KER KER KER KER KER MXX MA OXX KER KER KER KER KER

ODB MFE MFE KBW KAW KAW ODB KAW KAW KAW KAW KAW MFE OPHX KAW KAW KAW KAW KBW

04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 03-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021 04-11-2021

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

8,9 Bot

339,1 Tegel 33,5 Wand 8,5 Wand 37,6 Bot 30,1 Bodem 101,2 Bodem 39,9 Bodem 11,7 Wand 71,7 Rand Hoefijzer Plank 10,2 Wand 12,8 Bodem 21,5 Wand 52,7 Wand 10,5 Tegel

Wit Wit Rood Rood Rood

BOT SPIJKER SPIJKER TEGEL.WANDMAJ AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR BOT AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR

Rood Rood Rood Rood Wit

PLANK AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR AWG.GLAZUUR TEGEL.WANDMAJ

Rood Rood Rood

Herkomst

Artefacttype

Type baksel

Soort fragment

Gewicht (g)

Aantal

Tekeningnr

Datum

Subcategorie

Materiaalcategorie

Vondstcategorie

Laag

Profiel

Vlak 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Vulling

Putnummer 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

Vak

Volgnummer 4 1 1 1 2 3 1 2 3 4 5 6 1 1 1 1 2 3 4 5

Spoornummer

Vondstnummer 13 14 15 16 16 16 17 17 17 17 17 17 18 19 20 21 21 21 21 21

Nee Ja Nee Nee Ja Nee Ja Ja ja Nee Nee Nee Ja

Witte tegel , beschilderd met blauw

Ja, merkteken CIVG met ster Nee Nee Ja Nee Nee Ja

Nee Ja Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee

Vorm

Versiering

Afwerking

Magering

Volgnummer 1 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 1 2 3 4 1 2 Machinaal gebakken 1 Machinaal 2 1 2 1 2 3 4 5 6 7 8 1 1 2 3 1 1 2 3

Maakwijze

Vondstnummer 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 4 5 5 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 9 9 9 9 9 9 10 11 11 11 12 13 13 13

Onderkant schaal

Rond Rond Rond Rond

Pijpenkop met steel

Ronde platte bodem zonder voet of pootjes Rond Vierkant Rond

Rond Rond Rond Bodem met opstaande rand cirkelvormig Vierkant Rond

vierkant Nee Nee Nee

Ja Nee Nee Ja Ja Ja Nee Nee

Nee Nee Nee Nee Nee Ja

Vorm

Versiering

Afwerking

Magering

Volgnummer 4 1 1 Machinaal 1 2 3 1 2 3 4 5 6 1 1 1 1 2 3 4 5

Maakwijze

Vondstnummer 13 14 15 16 16 16 17 17 17 17 17 17 18 19 20 21 21 21 21 21

rechthoek

Van binnen geglazuurd van de buitenkant niet Buitenkant ongeglazuurd , binnenkant versierd met loodglazuur ( Groen , Geel , Bruin ) Binnenkant en buitenkant Bruin geglazuurd Binnenkant en buitenkant Bruin geglazuurd Binnenkant Licht Bruin geglazuurd , buitenkantLicht bruin / Groen geglazuurd Binnen en buitenkant Licht Bruin / Licht groen geglazuurd Binnen en buitenkant Licht Bruin / Licht groen geglazuurd Buitenkant versierd met Grijs / Bruin Glazuur

Binnenkant Licht Geel geglazuurd , buitenkant niet geglazuurd Van binnen geglazuurd van de buitenkant niet Inwandig geglazuurd em Geel/Bruin/Wit/LichtBruin geglazuurd Alleen uitwendig geglazuurd beide kanten geglazuurd 8 cm dik ( h ) 6 cm lang Handgesmeed, Vierkante doorsnede Beide kanten geglazuurd ( Beige ) Inwendig geglazuurd , uitwendig niet geglazuurd Wit , mat glas Beide kanten geglazuurd Beige , beide kanten geglazuurd Vermoedelijk Faience Binnenkant is Geel geglazuurd en buitenkant is Licht Bruin geglazuurd Ballen binnenkant is geglazuurd , Bruin Beide zijden licht Bruin geglazuurd Alleen inwandig geglazuurd , licht Bruin ) 8 cm lang Binnen en buitenkant Bruin geglazuurd Binnen en buitenkant Licht Bruin geglazuurd Binnen en buitenkant Licht Bruin geglazuurd

NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTV NTV NTM NTM NTM NTM NT NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTL NTL NTL NTM NTL NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTV NTM NTM NTV NTM NTM

Eind datering

Begin datering

Sec kenmerken

Volgnummer 1 1 2 3 4 5 Bodem met poot 1 platte voet 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 Wit en dikwandig 1 2 3 4 1 2 13 cm x 13 cm ( l x b ) 1 Langwerpig 2 1 2 1 2 3 4 Platte bodem 5 Platte bodem 6 Zowel inwandig als wel de buitenzijde glad Wit geglazuurd 7 8 1 0.5 cm dik 1 2 3 1 Langwerpig 1 2 3

Vorm detail

Vondstnummer 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 4 5 5 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 9 9 9 9 9 9 10 11 11 11 12 13 13 13

NTM NTM NTM NTL NTM NTM NTL NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTL NTL NTL NTL NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTL NTL NTL NTM NTL NTM NTL NTL NTL NTL NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTL NTM NTM NTM

Handgesmeed, vierkante doorsnede Wit geglazuurde tegel met bloemen taffereel. 1 zijdig Licht Bruin geglazuurd 1 zijdig Licht Bruin geglazuurd 2 zijdig wit geglazuurd met blauwe beschildering 2 zijdig wit geglazuurd met blauwe beschildering 1 zijdig geglazuurd, Geel Groene beschildering 2 zijdig geglazuurd, Rood/Oranje 1 zijdig geglazuurd, Rood/Oranje recent model, smalle beugeltakken en lip aan voorzijde

2 zijdig geglazuurd, Rood/Oranje 2 zijdig geglazuurd, Rood/Oranje 1 zijdig geglazuurd, Oranje 1 zijde geglazuurd, Rood/Oranje, 1 zijde loodglazuurspatten 1 zijde geglazuurd, Wit, Blauw beschilderd

NTM NTM NTL NTM NTM NTM NTM NTV NTV NTM NTM NTM NTL NT NTM NTM NTM NTM NTM NTM

Eind datering

Begin datering

Sec kenmerken

Volgnummer 4 1 1 1 2 3 1 2 3 4 5 6 1 1 1 1 2 3 4 5

Vorm detail

Vondstnummer 13 14 15 16 16 16 17 17 17 17 17 17 18 19 20 21 21 21 21 21

NTM NTL NTL NTM NTM NTM NTL NTM NTM NTL NTM NTL NTL NTM NTM NTM NTM NTM NTM NTL

Volgnummer 1 1 Zowel binnenzijde als buitenzijde geglazuurd met en beide kanten versierd met gele strepen 2 3 Binnenkant LB glazuur , Buitenkant Groen glazuur 4 Alleen rand aan de buitenzijde geglazuurd , binnenkant geglazuurd en versierd met gele strepen 5 1 Bodem inwendig Groen geglazuurd wanden inwendig Bruin / Geel geglazuurd 2 Buitenkant heeft ook Gele loodglazuur strepen 3 Buitenkant heeft ook Gele loodglazuur strepen 4 5 Dik wandig 6 7 Vermoedelijk bovenkant van een fles ( Steengoed ) 8 9 10 11 1 Het merk CIVG (met of zonder ster) is bekend uit Gouda, en tussen ca 1653 en 1679 gebruikt door Cornelis Jacobsz. Vergouw (ref *14). 1 2 Inwendig Licht Bruin geglazuurd , uitwendig niet geglazuurd ( Bruin ) 3 Buitenkant Licht bruin geglazuurd 4 Dunwandig 1 Beide kanten Bruin geglazuurd 2 Vermoedelijk 18 de eeuws , beschildering omvat een boerenlandschap met boerderij en 3 knotwilgen 1 2 1 Verroeste spijkers , vermoedelijke deselectie 2 Steengoed vermoedelijk van een ( water ) Fles 1 Uitwendig niet geglazuurd wel versierd met 2 zwarte strepen 2 Glad en geen versiering 3 Binnenkant Bruin , Buitenkant Grijs ( Steengoed ) 4 Beide kanten geglazuurd ,vermoedelijk onderkant van een pot ( Steengoed ) 5 Vermoedelijk bodem van een fles ( Steengoed ) 6 7 8 Vermoedelijk van een Graap 1 Vermoedelijk van een kleine tegel 1 Vermoedelijk randscherf van een Graap 2 3 Kies van een Koe 1 1 2 3

Opmerkingen

Vondstnummer 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 4 5 5 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 9 9 9 9 9 9 10 11 11 11 12 13 13 13

Volgnummer 4 1 1 1 2 Achterkant bevat Mortel 3 Achterkant bevat Mortel 1 2 3 4 5 6 1 1 1 C14 Datering 1 2 3 4 5

Opmerkingen

Vondstnummer 13 14 15 16 16 16 17 17 17 17 17 17 18 19 20 21 21 21 21 21

Bijlage 4: metaal determinaties

DATERING

BIJZONDERHEDEN

GEWICHT GR

CONSERVEREN

VOORSTEL

OMSCHRIJVING

CATEGORIE

HOOFDCATEGORIE

MATERIAAL

AANTAL

SPOOR

VONDST

Puttershoek S210034-C

7 7

2 MFE gebouw en structuur 1 MFE gebouw en structuur

nagel nagel

handgesmeed; vierkante doorsnede machinaal getrokken draadnagel

deselecteren; geen informatiewaarde deselecteren; geen informatiewaarde

nee nee

fragment; zeer matige staat lengte 65mm; matige staat

voor ca.1900 na ca. 1900

12 14 15 18

1 MFE gebouw en structuur 1 MFE gebouw en structuur 1 MFE gebouw en structuur 1 MFE vervoer

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11561378/1