RV Verhoging subsidie Bibliotheek Hoeksche Waard

Voorstel Aan: Van: Zaaknummer: Documentnummer: Portefeuillehouder: Team: Datum vaststelling college: Vertrouwelijk: Fase BOB-cyclus:

gemeenteraad college van burgemeester en wethouders Z/26/358489 DOC-261123569 wethouder Den Tuinder-Van Meteren Participatie en Leefbaarheid 27-01-2026 Nee beeldvormend, oordeelsvormend en besluitvormend

Onderwerp Verhoging subsidie Bibliotheek Hoeksche Waard vanwege hogere structurele lasten door overname en gewijzigde huisvesting. Beslispunten: 1. De subsidie aan de Bibliotheek Hoeksche Waard voor 2026 en 2027 te verhogen met € 73.000. 2. Deze verhoging voor 2026 en 2027 op te nemen in de voorjaarsnota 2026 en ten laste te brengen van het begrotingssaldo 2026 en 2027. 3. De structurele verhoging van de subsidie aan Bibliotheek Hoeksche Waard ad € 73.000 te betrekken bij de nog op te stellen bibliotheeknota en, op basis van de uitkomsten daarvan, te verwerken in de integrale afwegingen van de raad en naar verwachting op te nemen in de Kadernota 2028. Samenvatting voorstel Door de aanstaande herziening van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) krijgt de gemeente een expliciete zorgplicht voor een toegankelijk en gecertificeerd bibliotheeknetwerk. Dit voorstel borgt de continuïteit en kwaliteit van de brede, maatschappelijke en gecertificeerde bibliotheekvoorzieningen in de Hoeksche Waard. Aanvullende middelen voor de Bibliotheek Hoeksche Waard zijn nodig door twee ontwikkelingen met structurele financiële gevolgen: 1. De overname van de bibliotheken in Zuid-Beijerland en Nieuw-Beijerland per 1 januari 2026, met hogere structurele lasten door certificering, professionalisering en de benodigde personele inzet; 2.

De noodgedwongen verhuizing van de bibliotheekvoorziening Goudswaard naar Piershil met een afhaalpunt in Goudswaard, wat leidt tot hogere structurele huisvestingskosten. Met dit voorstel wordt de raad gevraagd de aanvullende subsidie voor 2026 en 2027 incidenteel beschikbaar te stellen als tijdelijk oplossing. Hiermee heeft de bibliotheekorganisatie voor deze twee jaren meer zekerheid over haar bedrijfsvoering en continuïteit. De structurele bekostiging vanaf 2028 wordt, op basis van de nog op te stellen bibliotheeknota, naar verwachting via de Kadernota 2028 aan de raad voorgelegd. De noodzakelijke aanvullende middelen voor 2026 en 2027 worden opgenomen in de voorjaarsnota. Inleiding Overname Per 1 januari 2026 zijn de bibliotheken Zuid-Beijerland en Nieuw-Beijerland overgenomen door de Bibliotheek Hoeksche Waard. De overname is in lijn met de gemeentelijke beleidsrichting en waarborgt een 1/7

gecertificeerde, toekomstbestendige organisatie in overeenstemming met de (komende herziene) Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). De overname brengt structurele meerkosten met zich mee door professionalisering, certificering en personele inzet. Voor de gemeente is het van belang dat de kwaliteit, toegankelijkheid en continuïteit van de wettelijke bibliotheekfuncties structureel zijn geborgd. Met de overname is een duurzame en passende oplossing gerealiseerd voor de toekomstbestendigheid van beide voormalige zelfstandige vestigingen. Door de overname is één gecertificeerde bibliotheekorganisatie ontstaan, waardoor alle inwoners toegang hebben tot de volledige en brede dienstverlening van de bibliotheek. Noodzakelijke verhuizing De bibliotheekvoorziening in Goudswaard moest uiterlijk eind 2025 de schoollocatie waarin zij gehuisvest was, verlaten. Dit vanwege noodzakelijk eigen gebruik van de locatie door de school zelf. Om de door de gemeente gewenste bibliotheekvoorziening en publieke functie in stand te houden, was verhuizing onvermijdelijk. Een geschikte alternatieve locatie is, na intensief en gezamenlijk onderzoek, gevonden in Piershil. Om inwoners van Goudswaard voor wie de afstand naar Piershil te groot is toch toegang te bieden, wordt een afhaalpunt ingericht in de plaatselijke supermarkt.

Dit afhaalpunt blijft bestaan totdat de ontwikkeling van Goudswaard Oost gereed is en de bibliotheek over ongeveer drie á vier jaar kan verhuizen naar de permanente geplande multifunctionele accommodatie in Goudswaard Oost. Daarna vervalt het afhaalpunt. Met de alternatieve locatie in Piershil en het afhaalpunt in Goudswaard wordt de continuïteit van de openbare bibliotheekvoorzieningen geborgd. Deze noodzakelijke verhuizing brengt hogere structurele huisvestingslasten met zich mee, aangezien de vrijwel kosteloze huisvestingsregeling met de schoollocatie niet langer van toepassing is en daarvoor extra middelen nodig zijn. Beoogd (maatschappelijk) effect • Continuïteit en kwaliteit van het bibliotheekvoorzieningenniveau behouden. • Voldoen aan de wettelijke verplichtingen volgens de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. • Toegang tot bibliotheekvoorzieningen voor inwoners van Goudswaard blijft gewaarborgd, met perspectief op een duurzame terugkeer van een volwaardige voorziening. • Zekerheid en continuïteit voor de bibliotheekorganisatie zodat bedrijfsvoering en planning kunnen worden afgestemd. Argumenten 1.1 Het voorstel sluit aan bij het ingezette beleid. Dit voorstel sluit aan bij de huidige cultuurnota waarin de visie op het bibliotheekwerk en de beleidsdoelen staan beschreven en door de bibliotheek Hoeksche Waard worden uitgevoerd.

Het doel van het voorstel is de financiële gevolgen van de hierboven genoemde ontwikkelingen te bekostigen, niet de overname of verhuizing zelf. 1.2 Het voorstel stoomt onze bibliotheek klaar voor de uitvoering van de nieuwe bibliotheekwet. Met de herziene Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) krijgt de gemeente een wettelijke zorgplicht voor het in stand houden en waar nodig versterken van de openbare bibliotheekvoorzieningen. De certificering stelt eisen aan kwaliteit, professionaliteit en toegankelijkheid. Daarmee voldoen zij aan de gestelde kwaliteitsnormen en is de dienstverlening van de vijf wettelijke bibliotheekfuncties ook voor de inwoners van deze kernen gewaarborgd. 2/7

1.3 De overname is uitgevoerd op verzoek van en in lijn met de richting die de gemeente heeft aangegeven. Aansluiting bij Bibliotheek Hoeksche Waard was de enige duurzame en haalbare oplossing om de bibliotheekvoorzieningen toekomstbestendig te maken, onder meer vanwege het verouderde uitleensysteem en landelijke ICT-ontwikkelingen. De bibliotheek heeft hiermee uitvoering gegeven aan de wens van de gemeente om te komen tot één sterke, gecertificeerde bibliotheekorganisatie. 1.4 Overname gericht op behoud, niet op efficiency De overname van de bibliotheken in Zuid-Beijerland en Nieuw-Beijerland was niet bedoeld om efficiencyvoordelen te realiseren, maar om het behoud van beide voorzieningen en de continuïteit van de bestaande dienstverlening te waarborgen. Onderbrengen bij Bibliotheek Hoeksche Waard was daarbij de enige logische oplossing om te voldoen aan wettelijke en toekomstige eisen en is ingegeven door maatschappelijk belang en niet door kostenbesparing. 1.5 Zonder subsidieverhoging komen wettelijke taken en dienstverlening onder druk te staan. De bestaande jaarlijkse subsidie biedt niet voldoende ruimte om de extra structurele lasten op te vangen. Zonder aanvullende middelen zouden openingstijden, activiteiten of vestigingen moeten worden beperkt.

We gaan voor behoud van het huidige kwaliteitsniveau van de bibliotheekvoorzieningen, passend bij het rijksbeleid en de wettelijke taken. 1.6 De verhuizing is in het directe gemeentelijk belang. De gemeente heeft op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen een verantwoordelijkheid voor een goed functionerende nabije lokale bibliotheekvoorziening en uitvoering van de wettelijke taken. De verhuizing is noodzakelijk om deze publieke en wettelijke taken ononderbroken te blijven uitvoeren. 1.7 De verhuizing van de bibliotheekvoorziening Goudswaard was onvermijdelijk en ligt buiten de invloedssfeer van de bibliotheek. De bibliotheek moest de schoollocatie per 31 december 2025 verlaten. De verhuizing is inmiddels gaande. Om de bibliotheekvoorziening in stand te houden, is een alternatieve locatie in Piershil ingericht en een afhaalpunt in Goudswaard gerealiseerd. Dit betreft geen beleidskeuze of beleidswijziging, maar een noodzakelijke maatregel om de continuïteit te borgen. 1.8 De hogere structurele huisvestingskosten zijn het directe gevolg van deze noodzakelijke verhuizing. Waar eerder sprake was van een vrijwel kosteloze huisvesting, brengen de alternatieve locatie in Piershil en het afhaalpunt in Goudswaard hogere structurele huisvestingskosten met zich mee. De huidige exploitatiesubsidie biedt niet voldoende ruimte om de hogere lasten op te vangen.

Voor continuering van de lokale bibliotheekvoorziening en ter dekking van de hogere structurele lasten is een aanvulling op de structurele subsidie nodig. 1.9 Zonder aanvullende middelen gaat dit direct ten koste van de dienstverlening aan inwoners. Als de hogere structurele huisvestingslasten binnen de bestaande subsidie moeten worden opgevangen, betekent dit een vermindering van activiteiten op het gebied van taal- en leesbevordering, educatie en digitale inclusie. Dit is onwenselijk en strijdig met de gemeentelijke verantwoordelijkheid op grond van de Wsob. Inwoners moeten in hun nabijheid toegang houden tot de vijf wettelijke bibliotheekfuncties en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. De vijf taken zijn: 1. Leesbevordering en taalvaardigheid 3/7

Het stimuleren van lezen, leesplezier en taalontwikkeling voor alle leeftijden. 2. Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie Het ondersteunen van persoonlijke ontwikkeling, educatie en een leven lang leren, waaronder het bevorderen van basis- en digitale vaardigheden. 3. Ter beschikking stellen van kennis en informatie Het bieden van toegang tot betrouwbare informatie en kennisbronnen en het versterken van informatie- en digitale vaardigheden. 4. Organiseren van ontmoeting en debat Het fungeren als laagdrempelige ontmoetingsplek voor ontmoeting, uitwisseling en debat. 5. Laten kennismaken met kunst en cultuur Het bevorderen van cultuurparticipatie en het toegankelijk maken van kunst, cultuur en erfgoed. 2.1 Incidentele bekostiging in 2026 en 2027 biedt de bibliotheek zekerheid voor de aankomende twee jaar Door de verhoging voor 2026 en 2027 incidenteel te bekostigen, kan de Bibliotheek Hoeksche Waard de hogere lasten in deze jaren opvangen en de dienstverlening ongewijzigd voortzetten, in afwachting van besluitvorming over structurele bekostiging. 3.1 Structurele lasten vragen om structurele bekostiging. De extra kosten als gevolg van certificering, professionalisering, inzet personeel en huisvesting zijn structureel van aard.

Het is daarom logisch en financieel zorgvuldig om deze lasten, na afweging van de bibliotheeknota, naar verwachting te verwerken via de Kadernota 2028 en meerjarenbegroting 2028-2031. Uitgangspunt op dit moment is om te voldoen aan de taken van de Wsob én het behouden van het dienstverleningsniveau conform rijksbeleid. 3.2 De structurele bekostiging sluit aan bij het traject naar een meerjarige bibliotheeknota. De gewijzigde Wsob verplicht gemeenten tot het opstellen van een meerjarige bibliotheeknota, inclusief financiële onderbouwing. Deze nota wordt in samenspraak met de bibliotheek opgesteld en eind 2027 aan de raad aangeboden. Met de bibliotheeknota zullen scenario's en keuzes voor de toekomst aan de raad worden voorgelegd. Het vaststellen van structurele middelen past binnen dit wettelijke en beleidsmatige traject. Kanttekeningen 1.1 De structurele lasten kunnen in de toekomst verder toenemen. Wettelijke eisen en landelijke kwaliteitsnormen voor bibliotheken kunnen in de komende jaren verder worden aangescherpt. Dit kan leiden tot aanvullende verplichtingen en daarmee tot extra kosten. De kans hierop is aanwezig, maar de impact wordt beheersbaar geacht omdat deze ontwikkelingen worden meegenomen in de nog op te stellen meerjarige bibliotheeknota.

In deze nota worden taken en kosten tegen het licht gehouden om het bibliotheekwerk ook op lange termijn financieel houdbaar te houden. 1.2 De overgang naar één organisatie vraagt aanpassing van personeel en vrijwilligers. De certificering en professionalisering vereisen inzet van geschoold personeel, wat kan betekenen dat de rol van vrijwilligers verandert. De kans hierop is aanwezig, maar de impact is beperkt omdat Bibliotheek Hoeksche Waard ervaring heeft met dit proces en inzet op goede begeleiding. 1.3 De alternatieve huisvesting kan langer nodig blijken dan voorzien. De terugkeer naar een volwaardige bibliotheekvoorziening in Goudswaard is gekoppeld aan de ontwikkeling van Goudswaard Oost. Als deze ontwikkeling vertraging oploopt, kan de tijdelijke situatie langer voortduren. 4/7

De kans hierop is aanwezig; de impact is beheersbaar doordat dit bij de Kadernota en meerjarenbegroting 2028-2031 kan worden heroverwogen. 1.4 De werkelijke huisvestingskosten kunnen afwijken van de huidige raming. De kosten voor de alternatieve locatie in Piershil en het afhaalpunt in Goudswaard zijn gebaseerd op ramingen. De kans op afwijkingen is beperkt en de impact wordt als aanvaardbaar beschouwd, aangezien jaarlijkse monitoring plaatsvindt. 1.5 Beperkte inzet decentralisatie-uitkering De tijdelijke middelen die wij ter voorbereiding en overbrugging naar de wettelijke zorgplicht via een decentralisatie-uitkering ontvangen om nieuw opgebouwde bibliotheekcapaciteit voort te zetten en bestaande bibliotheekvoorzieningen te borgen en/of te versterken, worden al ingezet om het huidige voorzieningenniveau van de bibliotheek te borgen en bestaande bibliotheekcapaciteit te behouden. Deze gelden kunnen daarom niet worden ingezet voor de dekking van de hogere structurele lasten als gevolgd van de overname en daarmee samenhangende professionalisering en certificering van de vestigingen Nieuw-Beijerland en Zuid-Beijerland, en evenmin voor de hogere structurele huisvestingslasten die voortvloeien uit de verhuizing van de bibliotheekvoorziening Goudswaard. Voor deze lasten is aanvullende subsidiëring nodig. 3.1 De structurele dekking is afhankelijk van toekomstige financiële ruimte.

De structurele bekostiging vanaf 2028 wordt naar verwachting opgenomen in de Kadernota 2028. De kans op herprioritering wordt hier serieus onderzocht rekening houdend met de wettelijke zorgplicht in relatie tot de huidige dienstverlening van de bibliotheek Hoeksche Waard. 3.2 De meerjarige bibliotheeknota kan leiden tot nieuwe beleidskeuzes. Bij de totstandkoming van de meerjarige bibliotheeknota kunnen aanvullende ambities of keuzes worden voorgelegd aan de raad. Dit kan financiële consequenties hebben. Duurzaamheid Niet van toepassing Financiën Het huidige voorstel voor een aanvullende bijdrage aan de Bibliotheek van (afgerond) €73.000 leidt tot een extra last voor de begroting 2026 en 2027. De aanvullende bijdrage voor 2026 was geen onderdeel van de eerdere integrale afwegingen bij de Kadernota 2026. Financiële effecten De belangrijkste stijging wordt veroorzaakt door hogere personeelslasten als gevolg van professionele inzet (+ € 73.000), als onderdeel van de certificering, en door hogere huisvestingskosten door duurdere locaties en een extra afhaalpunt in Goudswaard (€ 57.000). De overige stijging van de kosten wordt veroorzaakt door kosten voor ICT en backoffice (€ 53.000). De baten van de vestigingen blijven nagenoeg gelijk € 44.000.

In de begroting van gemeente Hoeksche Waard was voor de exploitatie van de vestigingen Nieuw-Beijerland en Zuid-Beijerland een budget beschikbaar van € 66.000 waarmee de totale netto lastenverhoging uitkomt op afgerond € 73.000 Het benodigde extra budget voor 2026 en 2027 ad € 73.000 verwerken wij in de voorjaarsnota 2026 welke medio 2026 ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd. Hierbij wordt opgemerkt dat wij in 2026 een 5/7

decentralisatie-uitkering ter hoogte van € 266.000 (middelen ter ondersteuning van wettelijke zorgplicht bibliotheken) ontvingen die wij via een subsidie beschikking aan de bibliotheek beschikbaar hebben gesteld. Indien wij van het Rijk deze middelen ook in 2027 ontvangen, kan overwogen worden om voor 2027 een deel van deze middelen in te zetten voor de dekking van de hogere exploitatielasten van bovengenoemde vestigingen en het afhaalpunt. Huidig financieel beeld (algemeen) Onze huidige meerjarenbegroting kent vooralsnog een structureel begrotingstekort van € 3 á € 4 miljoen vanaf 2028 (zie begroting 2026). Hierbij is al rekening gehouden met een aantal nog in te vullen taakstellende ombuigingen (bezuinigingen), onder andere op het gebied van jeugdhulp, Wmo, etc. Daarnaast is in de begroting al een taakstellende bezuiniging opgenomen op het gebeid van subsidies ad € 0,2 mln. Genoemde taakstellingen zijn nog niet gerealiseerd. Indien deze taakstellingen niet of later worden gerealiseerd, loopt het tekort (verder) op. Om het huidige begrotingstekort niet verder te laten lopen blijven (constante) keuzes én beleidsafwegingen noodzakelijk ter voorkoming van nieuwe bezuinigen/ombuigingen en/of gemeentelijke belastingen (verder) moeten worden verhoogd. Bibliotheeknota in relatie tot Kadernota 2028 Bij de Kadernota worden de (nieuwe) beleidsvoornemens integraal afgewogen.

Hierin kan ook de voorliggende structurele verhoging van de subsidie worden meegenomen. Ten aanzien van de bibliotheek Hoeksche Waard wordt naar verwachting in het najaar 2026 een start gemaakt met de opstelling van de bibliotheeknota. De verwachte afronding hiervan is medio of najaar 2027. De uitkomsten van de bibliotheeknota worden vervolgens betrokken bij de integrale afwegingen van de (eerstvolgende) Kadernota. Hoewel de bibliotheekfunctie een zorgplichttaak betreft, biedt de nog op te stellen bibliotheeknota mogelijkheden om taken of deeltaken, het aantal vestigingen (op dit moment 13 vestigingen en een afhaalpunt) én bijbehorende kosten opnieuw tegen elkaar af te wegen, binnen de wettelijke kaders die hierbij van toepassing zijn. Efficiency-effecten Samenwerkingen en fusies zouden in beginsel moeten leiden tot efficiencyvoordelen in de bedrijfsvoering. Op dit moment zijn de mogelijke efficiencyvoordelen van de fusie nog niet in beeld. Hierbij valt te denken aan efficiency op het gebied van ICT, backoffice, etc. Door deze alsnog in beeld te gaan brengen ontstaan mogelijke financiële voordelen. Verhoging abonnementstarieven en alternatieve financieringsbronnen De bibliotheek Hoeksche Waard is nagenoeg geheel afhankelijk van gemeentelijke subsidiering. De totale omvang van de subsidie 2026 betreft ongeveer € 2,4 miljoen.

Om de effecten van aanvullende subsidiering te verkleinen, kan worden geopteerd voor een verhoging van de abonnementstarieven. Hiermee worden de kosten van de verhoogde dienstverlening betaald door de leden zelf. Voorgesteld wordt dat de bibliotheek Hoeksche Waard zelf ook op zoek gaat naar alternatieve financieringsbronnen waardoor de afhankelijkheid van de gemeente kleiner wordt. De gemeente blijft echter vanuit de wettelijke zorgplicht verantwoordelijk voor de kernfuncties en de toegang tot de openbare bibliotheekvoorzieningen voor alle inwoners.

6/7

Communicatie De raad is eerder via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de fusie/overname van de bibliotheekvestigingen Zuid-Beijerland en Nieuw-Beijerland en over de noodzakelijke verhuizing van de bibliotheekvoorziening in Goudswaard. De Bibliotheek Hoeksche Waard verzorgt de communicatie richting inwoners, vrijwilligers en medewerkers over de verhuizing, de alternatieve oplossingen en de gevolgen van de overname. Het tijdelijke afhaalpunt in Goudswaard en de alternatieve bibliotheeklocatie in Piershil worden via lokale communicatiekanalen onder de aandacht gebracht. Uitvoering • Opening alternatieve locatie in Piershil eerste kwartaal 2026. • Afhaalpunt Goudswaard blijft operationeel tot realisatie multifunctionele accommodatie Goudswaard Oost. • De Bibliotheek Hoeksche Waard ontvangt een gewijzigde subsidiebeschikking voor 2026. • In 2027 wordt de meerjarige bibliotheeknota opgesteld. In deze nota worden in samenspraak met de bibliotheek taken en kosten tegen het licht gehouden om het bibliotheekwerk zowel toekomstgericht als financieel houdbaar te houden. De nota wordt naar verwachting medio of najaar 2027 aan de raad voorgelegd. Bijlagen Geen

Aangeboden door, burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard R.S.M. Heintjes secretaris

M. Witte burgemeester

ValidSigned door Rudie Heintjes op 30-01-2026

ValidSigned door Marian Witte op 02-02-2026

7/7