Rapport Resultaten inwonersraadpleging rust en activiteiten op zondag

Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten op zondag in de gemeente Hoeksche Waard

Datum: 27 september 2023 (definitief)

Dit onderzoek is uitgevoerd door Populytics, een spin-off van de TU Delft, in opdracht van Gemeente Hoeksche Waard.

Mark Beumer Shannon Spruit Aylin Munyasya Niek Mouter

populytics.nl

2 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Management samenvatting Tussen 1 juni en 10 juli 2023 hebben 18.392 inwoners van de gemeente Hoeksche Waard deelgenomen aan een raadpleging over rust en activiteiten op zondag. Wat zijn de belangrijkste resultaten? •

Dit najaar wil de gemeenteraad belangrijke keuzes maken over het onderwerp rust en activiteiten op zondag. Daarom vraagt het college van Burgemeester en Wethouders aan Populytics, Public Mediation en Perdu Communicatie om – als onderdeel van een breder traject – een raadpleging te houden volgens de methode Participatieve Waarde Evaluatie (PWE). De essentie van een PWE-raadpleging is dat deelnemers 20 minuten op de stoel van een beleidsmaker, bestuurder of politicus plaatsnemen en het beleidsdilemma ervaren. We noemen de PWE-raadpleging hierna ook wel het (inwoners)onderzoek.

•

De hoofdvraag van het onderzoek was: ‘Welke waarde hechten inwoners van de Hoeksche Waard aan de verschillende ideeën over rust en activiteiten op zondag?’ Deelnemers konden 50 punten verdelen over acht ideeën over de zondag. Des te belangrijker zij een idee vonden, des te meer punten zij konden geven. In deze methode kunnen inwoners met alle perspectieven – zowel groepen met een sterke mening, als groepen met een meer genuanceerde of gematigde mening – deze uiten. Tussen 1 juni en 10 juli 2023 hebben 18.392 inwoners meegedaan aan het onderzoek.

•

Het inwonersonderzoek laat zien dat er verschillen zijn tussen inwoners van de Hoeksche Waard in hoe zij denken over de invulling van de zondag. Tegelijkertijd zien we gedeelde waarden en grote middengroepen die genuanceerd en gematigd over het onderwerp nadenken. Het resultaat van dit onderzoek is dan ook allesbehalve zwart-wit.

•

Bij het verdelen van 50 punten over acht ideeën krijgt de optie ‘ruimte voor winkeliers om zelf te kiezen of ze open willen op zondag’ gemiddeld genomen de meeste punten (8,6 punten). Een meerderheid van de inwoners van de Hoeksche Waard vindt het belangrijk dat er meer mogelijkheden komen. De optie ‘ruimte om op zondag het geloof te belijden’ is de tweede prioriteit voor inwoners (6,9 punten). We zien dat een minderheid van de inwoners de zondagsrust in religieuze zin belangrijk vindt, maar voor hen is dit wel van bijzonder grote waarde.

•

Deelnemers die waarde hechten aan meer mogelijkheden op zondag (naast winkels bijvoorbeeld ook evenementen) gebruiken daarbij drie argumenten het meest: (1) inwoners moeten elkaar keuzevrijheid geven, op dit moment ervaren zij de situatie als onevenwichtig (sommige inwoners kunnen niet naar een winkel als ze dat willen, andere kunnen wel naar een kerk als ze dat willen), (2) activiteiten hebben positieve effecten op de mens, zoals gezondheid, plezier, saamhorigheid en sociale cohesie, en (3) op zondag activiteiten kunnen doen geeft rust in een druk, werkend bestaan.

•

Deelnemers die waarde hechten aan rust op zondag wijzen het meest op vier argumenten: (1) de religieuze motivatie (God heeft de zondag als rustdag gegeven), (2) de zorg over lawaai en overlast en daarmee het verdwijnen van rust, (3) de zorg over druk op winkeliers en personeel, en (4) de positieve effecten van rust, zoals ontspanning en onthaasting in een jachtige 24-uurseconomie.

•

De resultaten zijn niet zwart-wit. Inwoners van Hoeksche Waard kunnen grofweg worden ingedeeld in vier groepen die de waarden verschillend prioriteren. We zien twee uitgesproken groepen: de ene is

3 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

voor maximale keuzevrijheid (22%), de ander voor maximale ruimte voor zondagsrust (15%). We zien ook twee gematigde middengroepen die rekening willen houden met alle perspectieven: de ene wil graag meer keuzevrijheid, maar onder voorwaarden vanuit het idee rekening te houden met elkaar (41%). De andere groep heeft liever rust, maar wil onder voorwaarden ook meer mogelijkheden toestaan (22%). •

Twee van de vier groepen, tezamen een meerderheid van 63%, willen daarmee meer mogelijkheden op zondag. Deze inwoners vinden dat er (onder voorwaarden) ruimte moet zijn om zelf keuzes te maken. De meeste inwoners in de Hoeksche Waard zien dus graag verandering in de huidige situatie. Zij zien graag meer mogelijkheden voor inwoners, winkeliers en organisatoren van evenementen.

•

Maar ook een meerderheid (eveneens 63%) wil rekening met elkaar houden. Deze twee groepen willen graag dat inwoners elkaar respecteren en pleiten voor voorwaarden. Dat uit zich onder andere in vele voorstellen van inwoners om voorwaarden te stellen aan meer activiteiten. Deze voorstellen zijn met name gericht op het beperken dan wel voorkomen van overlast. Bijvoorbeeld evenementen en winkelopenstelling op zondag na 12:00, niet in de buurt van kerken, geen lawaai, etc. De wens tot rekening houden met elkaar suggereert ook dat deze twee groepen, een meerderheid dus, geen voorkeur heeft voor de uiterste posities (‘maximale keuzevrijheid’ en ‘maximale ruimte voor zondagsrust’).

•

Tegelijkertijd blijft het voor een substantiële groep mensen (15% tot 30%) van groot belang dat er voldoende ruimte is en blijft voor inwoners om hun geloof in rust op zondag te belijden.

•

De optie ‘rekening met elkaar houden’ is gedeeld door alle vier groepen. Het belang dat veel inwoners hieraan hechten wijst erop dat zij vinden dat de uiteindelijke keuze niet zomaar een meerderheidsbeslissing kan zijn. Veel inwoners zijn op zoek naar een middenweg waarin water bij de wijn wordt gedaan door zowel de partijen die staan voor volledige keuzevrijheid als de partijen die willen dat op zondag de winkels nooit open kunnen.

•

Alle bovenstaande resultaten zijn representatief voor de gemeente Hoeksche Waard op de kenmerken geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en woonplaats.

4 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Inhoud Management samenvatting ________________________________________________________________ 3 1.

Introductie ________________________________________________________________________ 6

2.

Welke waarde hechten inwoners aan de acht ideeën over rust en activiteiten op zondag? ____ 10

3.

Welke redenen geven inwoners voor hun gekozen prioriteiten? __________________________ 17

4.

Welke vier waardenoriëntaties zijn er? _______________________________________________ 37

5.

Over het onderzoek ________________________________________________________________ 44

6.

Methodologie & Verantwoording ____________________________________________________ 46

7.

Referenties _______________________________________________________________________ 58

5 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

1. Introductie Over rust en activiteiten op zondag bestaan verschillende ideeën Inwoners van de gemeente Hoeksche Waard denken verschillend over rust en activiteiten op zondag. In het najaar van 2023 wil de gemeenteraad belangrijke keuzes maken over dit onderwerp. Daarom vraagt het College van Burgemeester en Wethouders aan Populytics, Public Mediation en Perdu Communicatie om – als onderdeel van een breder traject – een raadpleging te houden onder inwoners volgens de methode Participatieve Waarde Evaluatie (PWE). De essentie van een PWE-raadpleging is dat deelnemers 20 minuten op de stoel van een beleidsmaker, bestuurder of politicus plaatsnemen en het beleidsdilemma ervaren. In een PWE-raadpleging ervaren deelnemers het keuzevraagstuk van een overheid in een online omgeving. In diverse stappen beantwoorden deelnemers de vraag wat zij zouden adviseren als zij in de schoenen van – in dit geval – de gemeenteraad zouden staan. Het doel van de PWE is om ‘de tekentafel’ en ‘de keukentafel’ met elkaar te verbinden. Enerzijds zien inwoners (de keukentafel) welke afwegingen de beleidsmakers moeten maken. Vanuit dit perspectief laten inwoners in hun advies weten aan de beleidsmakers wat zij het meest belangrijk vinden. Na het deelnemen aan een PWEraadpleging begrijpen zij de situatie van de beleidsmaker beter.

Anderzijds krijgen beleidsmakers (de tekentafel) overzichtelijke adviezen die vanuit duizenden keukentafels zijn gegeven. Een PWE-raadpleging stelt beleidsmakers in staat om hun keuzes zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de waarden, voorkeuren en zorgen van inwoners. De grote kracht van deze methode boven een simpele ja-nee-vraag is dat er ruimte is voor allerlei middenposities (bijvoorbeeld ‘ja, mits’ of ‘nee, tenzij’), dat opties in samenhang worden afgewogen (‘ik vind dit belangrijk, maar óók dat’) en deelnemers ervaren dat er altijd meerdere kanten aan een vraag zitten. Er zijn namelijk meer relevante en legitieme ideeën over de invulling van de zondag dan alleen winkelopenstelling of kerkgang. Denk aan een actief buitenleven, familie en vrienden bezoeken, het algemene idee van een rustig eiland, en rekening houden met elkaar. De PWE-methode is in Nederland al eerder toegepast voor het opstellen van coronabeleid op de lange termijn (Geijsen et al., 2022; Mouter et al., 2021c).

De methode is ook ingezet voor de evaluatie van transportbeleid voor de Vervoerregio Amsterdam (Mouter et al., 2021a) en in het ontwerptraject van de Lelylijn (Mouter et al., 2023b), voor het betrekken van inwoners bij klimaatbeleid (Mouter et al., 2021b) en de energietransitie (Mouter et al., 2021c; 2023a), beleid ter bescherming tegen overstromingen (Mouter et al., 2021d) en het betrekken van burgers bij aanpassingen aan het stelsel medische rijgeschiktheid (Spruit et al., 2021). Een grote en diverse groep burgers deed mee aan deze PWE-raadplegingen. Een ruime meerderheid van de deelnemers is positief over deze participatievorm. Meer informatie over de PWE-methode is te vinden op: www.tudelft.nl/pwe en www.populytics.nl.

Opzet van de PWE-raadpleging in de Hoeksche Waard

6 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Deze PWE-raadpleging onderzocht welke waarde inwoners van de Hoeksche Waard hechten aan de verschillende ideeën over rust en activiteiten op zondag. De PWE-raadpleging bestond uit drie inhoudelijke delen: 1.

Stellingen over levendige dorpen (Wat maakt een dorp levendig voor u?);

2.

Keuzetaak: Hoe vindt u dat de zondag in de Hoeksche Waard er in de toekomst uit moet zien? (zie Figuur 1);

3.

Stellingen over onder andere zondagsrust, winkels en evenementen.

Figuur 1

Deelname aan de raadpleging was mogelijk tussen 1 juni en 10 juli 2023. In die periode hebben 18.392 inwoners meegedaan aan één van de twee varianten: 1.

Open raadpleging: Alle inwoners van 16 jaar of ouder konden meedoen aan de open raadpleging (via de website of op aanvraag een papieren vragenlijst). Dit hebben 14.735 inwoners gedaan. Omdat iedereen die mee wil doen mee kan doen, vergroot een open raadpleging de inclusiviteit. Een open raadpleging trekt typisch gezien meer deelnemers met een uitgesproken mening en/of een expliciet belang bij het onderwerp.

7 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

2.

Brief: 10.000 huishoudens zijn willekeurig geloot uit de gemeentelijke administratie en hebben een brief met een unieke code ontvangen, waarmee zij konden deelnemen aan een aparte versie van de raadpleging. Dit kan bijdragen aan de diversiteit van deelnemers. Deze deelnemers zijn actief benaderd wat de kans vergroot dat inwoners hebben meegedaan die niet uit zichzelf meegedaan zouden hebben. Bijvoorbeeld omdat ze een minder sterke mening hebben of omdat ze denken dat hun mening niet van belang is (zelfselectie). In beide gevallen is hun mening niet minder relevant. Aan deze versie hebben 3.657 inwoners meegedaan.

In beide varianten (open en brief) konden deelnemers kiezen uit een korte en een lange versie. In de korte versie maakten deelnemers alleen het tweede inhoudelijke deel, de keuzetaak over de vraag hoe de zondag er in de toekomst uit moet zien. Bij alle resultaten in dit rapport die gaan over de keuzetaak zijn de korte en de lange versie gecombineerd. In vergelijking met andere raadplegingen hebben bijzonder veel inwoners aan dit onderzoek deelgenomen. In raadplegingen op gemeentelijk niveau zien we typisch maximaal vijf procent van de inwoners ouder dan 16 deelnemen. In dit geval was het ongeveer een kwart van de inwoners van 16 jaar of ouder. 93% van de deelnemers geeft dan ook aan dit thema belangrijk te vinden. In hoofdstuk 5 beschrijven we hoe deelnemers aan het onderzoek de PWE-raadpleging hebben ervaren.

Resultaten en opbouw van dit rapport De antwoorden van deelnemers zijn op drie verschillende manieren geanalyseerd. 1.

Ten eerste geven wij in hoofdstuk 2 een overzicht van de keuzes die deelnemers hebben gemaakt. Aan welke ideeën hechten inwoners van de Hoeksche Waard gemiddeld genomen veel waarde? En waaraan minder? We rapporteren hier allereerst de resultaten van de open raadpleging en de brief. Aanvullend rapporteren we de gewogen resultaten van de brief die als representatieve uitkomsten voor de gemeente Hoeksche Waard gelezen mogen worden.

2.

Ten tweede hebben we de geschreven motivaties van deelnemers systematisch geanalyseerd om beter te begrijpen waarom inwoners een voorkeur hebben voor een bepaalde waarde. Of waarover zij zich juist zorgen maken. We rapporteren de resultaten in hoofdstuk 3.

3.

In hoofdstuk 4 laten we de uitkomst zien van een geavanceerde analyse met een latente klasse clustermodel. Deze methode laat zien welke verschillende groepen Hoeksche Waarders er te onderscheiden zijn. We zien vier groepen die vergelijkbare waardes en prioriteiten delen. Dit noemen we ook wel waardenoriëntaties.

De uitkomsten van deze PWE-raadpleging zijn aangeboden aan het Inwonersforum: een groep van circa 20 inwoners van de Hoeksche Waard die willekeurig geloot zijn. Het Inwonersforum kan de resultaten gebruiken bij het schrijven van hun advies aan de gemeenteraad. Op diverse punten geven de resultaten van de PWEraadpleging aanleiding voor het Inwonersforum om onderling daarover het gesprek aan te gaan. Verspreid door het rapport doen we suggesties voor dit gesprek. Eveneens verspreid door het rapport presenteren we relevante resultaten van de overige stellingen uit deel 3.

8 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Dit rapport besluit met de ervaringen van deelnemers over de PWE-raadpleging in hoofdstuk 5. Ook verantwoorden we uitgebreid de ontwerpkeuzes van de PWE-raadpleging en de verzameling van data in hoofdstuk 6. Dit rapport beschrijft niet de resultaten van het eerste deel van de raadpleging, de stellingen over levendige dorpen, aangezien dit formeel geen onderdeel was van de vraag. De resultaten hiervan zijn bekend bij Gemeente Hoeksche Waard en op verzoek beschikbaar.

Figuur 2

9 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

2. Welke waarde hechten inwoners aan de acht ideeën over rust en activiteiten op zondag? In deel 2 van de raadpleging (‘de keuzetaak’) beantwoordden deelnemers de vraag hoe de zondag er in de toekomst uit moet zien. We behandelen hier de algemene resultaten: wat denkt de gemiddelde Hoeksche Waarder? We zien ook de eerste verklaringen voor verschillen tussen inwoners. SAMENVATTING •

Bij het verdelen van 50 punten over acht ideeën krijgt de optie ‘ruimte voor winkeliers om zelf te kiezen of ze open willen op zondag’ gemiddeld genomen de meeste punten (8,6 punten in de gewogen brief, representatieve uitkomst). Een meerderheid van de inwoners van de Hoeksche Waard vindt het belangrijk dat er meer mogelijkheden komen voor winkeliers. Voor evenementen geldt hetzelfde.

•

De optie ‘ruimte om op zondag het geloof te belijden’ is de tweede prioriteit voor inwoners (6,9 punten, gewogen brief/representatieve uitkomst). We zien dat een minderheid van de inwoners dit belangrijk vindt, maar voor hen is dit wel van bijzonder grote waarde.

•

Voor beide opties zien we dat een meerderheid in ieder geval 1 punt geeft (70% bij ‘ruimte voor winkeliers, 64% bij ‘ruimte om het geloof te belijden’). Ook dat is betekenisvol: deze inwoners geven in algemene zin aan dat ze rekening met deze optie willen houden, ook al is het voor henzelf geen groot belang. Dit wordt bevestigd door de observatie dat de optie ‘rekening houden met elkaar’ de derde prioriteit is (6,3 punten, gewogen brief/representatieve uitkomst).

•

Verschillen worden deels verklaard door religie en leeftijd. Meer over verschillende houdingen (waardenoriëntaties) tegenover het thema in hoofdstuk 4.

10 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Wat vindt de gemiddelde inwoner van de Hoeksche Waard? Algemene resultaten De PWE-raadpleging laat zien dat inwoners van de Hoeksche Waard twee duidelijke prioriteiten hebben (zie FIGUUR 3). De representatieve uitkomsten van de gewogen brief laten zien dat inwoners 8,6 punten toekennen aan ‘ruimte voor winkeliers om zelf te kiezen’ en 6,9 punten aan ‘ruimte voor inwoners om hun geloof te belijden’. Dit zijn de twee belangrijkste waarden voor inwoners van de gemeente. Het verschil in waardering tussen deze twee opties is statistisch significant. De optie ‘rekening houden met elkaar’ (6,3 punten) is de derde waarde.

FIGUUR 3

Bij de 14.735 deelnemers aan de open raadpleging zien we dezelfde twee waardes erbovenuit springen. Gemiddeld genomen is ‘keuzevrijheid voor winkeliers’ voor de meeste deelnemers de belangrijkste waarde (9,4 punten). Voor veel deelnemers is ‘ruimte om geloof te belijden’ ook een belangrijke prioriteit (8,0 punten). We zien dat deze waarden hoger zijn dan in de (gewogen) brief. De deelnemers aan de open raadpleging maken meer uitgesproken keuzes. Dit zien we vaker. Open raadplegingen trekken gemiddeld vaker deelnemers die een duidelijke mening en/of een expliciet belang hebben bij het onderwerp.

11 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Met enige afstand tot de twee hoogste prioriteiten in de open raadpleging volgen ‘ruimte om evenementen te organiseren’ (5,8), ‘tot rust komen’ (5,7) en ‘actief buitenleven’ (5,7). Merk op dat FIGUUR 3 de volgorde van prioriteiten aanhoudt van de gewogen brief. De volgorde van prioriteiten in de open raadpleging is dus anders. De 3.657 respondenten die via de brief hebben deelgenomen verdelen hun punten gelijkmatiger over de opties. Deze deelnemers zijn actief benaderd wat de kans vergroot dat inwoners hebben meegedaan die dat niet uit zichzelf gedaan zouden hebben. Bijvoorbeeld omdat ze een minder sterke mening hebben of omdat ze denken dat hun mening niet van belang is (zelfselectie). In beide gevallen is hun mening niet minder relevant. In de brief zien we dezelfde twee hoogste prioriteiten als in de open raadpleging, maar met een iets minder uitgesproken puntenverdeling: ‘keuzevrijheid voor winkeliers’ (8,5 punten) en ‘ruimte om het geloof te belijden’ (6,4 punten). De optie ‘rekening houden met elkaar’ is in de brief nu de derde prioriteit (6,5 punten). Relevant om hierbij te benoemen is dat we in de motivaties zien dat veel deelnemers 0 punten hebben gegeven aan deze optie, omdat ze rekening houden met elkaar vanzelfsprekend vinden. We hebben geen deelnemers gezien die zeggen rekening houden met elkaar niet belangrijk te vinden.

In hoofdstuk 3 gaan we dieper in op de redenen die deelnemers geven voor hun puntenverdeling.

WANNEER IS EEN WAARDE ‘BELANGRIJK’? DE PWE-RAADPLEGING laat zien dat inwoners van de Hoeksche Waard twee duidelijke prioriteiten hebben (zie FIGUUR 3). De representatieve uitkomsten van de gewogen brief laten zien dat inwoners 8,6 punten toekennen aan ‘ruimte voor winkeliers om zelf te kiezen’ en 6,9 punten aan ‘ruimte voor inwoners om hun geloof te belijden’. Dit zijn de twee belangrijkste waarden voor inwoners van de gemeente. Het verschil in waardering tussen deze twee opties is statistisch significant. De optie ‘rekening houden met elkaar’ (6,3 punten) is de derde waarde.

FIGUUR 3 bevat een lichtblauw vlak dat links gemarkeerd is met ‘-50%’ en rechts met ‘+50%’. Precies in het

midden van het vlak staat een lijn. Als deelnemers aan alle acht opties evenveel punten toekennen (en dus alles even belangrijk vinden), dan zou elke optie 6,25 punten krijgen (50 gedeeld door 8). De lijn noemen we de uitgangswaarde. Alle opties die binnen 50% van deze uitgangswaarde zitten zijn in enige mate belangrijk. Om te onthouden: •

Opties die meer dan 3,1 punten scoren (50% onder de uitgangswaarde) zijn enigszins belangrijk;

•

Opties op of rond de uitgangswaarde van 6,25 punten zijn belangrijk;

•

Opties boven 9,4 punten (50% boven de uitgangswaarde) zijn bijzonder belangrijk.

Opties die relatief weinig punten krijgen zijn ‘ruimte voor evenementen’ (5,6 punten), ‘samenkomen met familie, vrienden en naasten’ (5,5 punten) en ‘betaalde recreatie en toerisme’ (4,9 punten). Voor weinig inwoners lijken dit de belangrijkste waardes, hoewel we zien dat jongeren (met name niet-gelovige jongeren) evenementen wél belangrijk vinden. Dit past bij het algemene beeld van een relatief rustige gemeente – en inwoners die dat willen behouden. We observeren wel dat de gemiddelde inwoner van de Hoeksche Waard alle opties in enige mate

12 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

belangrijk vindt (alles meer dan 3,1 punten). En geen van de opties is gemiddeld genomen bijzonder belangrijk (meer dan 9,4 punten).

Inzicht: een meerderheid vindt keuzevrijheid voor winkeliers belangrijk Achter de gemiddelden kunnen verschillen tussen inwoners schuilgaan. Een optie kan veel punten krijgen omdat veel deelnemers deze een beetje belangrijk vinden. Of omdat wat minder deelnemers deze bijzonder belangrijk vinden. Wat zien we als we op deze manier kijken naar de twee hoogste prioriteiten (‘ruimte voor winkeliers’ en ‘ruimte om het geloof te belijden’)? •

Bij de optie ‘ruimte voor winkeliers’ zien we dat 56% van de inwoners hier meer dan 6,25 punten aan geeft. En ongeveer de helft (47%) geeft meer dan 9,4 punten. Met andere woorden, we zien dat voor een meerderheid van de inwoners meer ruimte voor winkeliers belangrijk is, en bijna de helft voor wie het bijzonder belangrijk is.

•

Bij de optie ‘ruimte om het geloof te belijden’ zien we dat 33% van de inwoners meer dan 6,25 punten geeft. En voor de meeste mensen in deze groep is de waarde ook meteen bijzonder belangrijk: 30% van alle deelnemers geeft meer dan 9,4 punten. Kortom, we zien een wat kleinere groep inwoners voor wie deze waarde desalniettemin van groot belang is.

•

Tot slot kijken we naar de inwoners die minstens 1 punt geven aan een van beide opties. Bij de optie ‘ruimte voor winkeliers’ zien we dat 70% van de inwoners 1 punt of meer geeft. Bij de optie ‘ruimte om het geloof te belijden’ is dat 64%. Het geven van 1 punt of meer suggereert dat een deelnemer in algemene zin rekening wil houden met deze optie. We concluderen daarmee dat voor beide opties een meerderheid bestaat die daarmee rekening wil houden. Deze bevinding wordt verder gesteund door de resultaten van hoofdstuk 4. Ook Figuur 4, een resultaat van een van de stellingen in het derde deel van de PWE-raadpleging, is consistent hiermee. Op de vraag of evenementen makkelijker moeten kunnen zien we overigens vergelijkbare percentages.

13 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Figuur 4

Inzicht: leeftijd en religie verklaren deels de verschillen We zien dat Hoeksche Waarders gemiddeld genomen alle opties (enigszins) belangrijk vinden. Tussen groepen kunnen echter wél grote verschillen zitten. We werpen hier een eerste blik op overeenkomsten en verschillen tussen inwoners op basis van geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en religieuze gezindte. Daarvan zijn leeftijd en religieuze gezindte de meest opvallende waar we wat uitgebreider op in zullen gaan. Bij de drie andere kenmerken zien we het volgende: •

Geslacht: Mannen en vrouwen denken niet significant anders over het vraagstuk. We zien dezelfde prioriteiten zonder extreme verschillen in scores. Mannen en vrouwen hebben op dit thema meer overeenkomsten dan verschillen.

•

Opleidingsniveau: Gemiddeld genomen hechten hoger opgeleiden het meeste waarde aan keuzevrijheid voor winkeliers (9,7 punten). Lager opgeleiden aan ruimte voor geloof belijden (8,8 punten).

•

Woonplaats: De meeste woonkernen maken vergelijkbare keuzes als de gemeente in totaal. In Goudswaard, Klaaswaal en Nieuw-Beijerland is de waarde ‘ruimte om het geloof te belijden’ wat sterker aanwezig dan in de andere woonkernen.

14 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Hoofdstuk 4 laat zien dat er vier groepen zijn in de gemeente Hoeksche Waard die een bepaalde houding of waardenoriëntatie delen. We zien dat de eerste verschillen in waardenoriëntaties ontstaan langs leeftijd en religieuze gezindte.

Naar leeftijd: Ouderen hechten meer waarde aan rust, jongeren meer aan evenementen en winkeliers keuzevrijheid geven FIGUUR 5 laat het gemiddelde aantal punten zien naar leeftijdsklasse. Hier zien we significante verschillen tussen groepen. Zo hechten jongeren tot 35 jaar aanmerkelijk meer waarde aan de optie om winkeliers keuzevrijheid te geven (10,7 punten) dan inwoners die ouder zijn dan 65 (6,9 punten). Dit geldt in het bijzonder voor niet-gelovige jongeren (15,2 punten).

FIGUUR 5

Jongeren tot 35 hechten dan gemiddeld genomen weer evenveel waarde als ouderen aan de optie ‘ruimte om het geloof te belijden op zondag’. Aanvullende analyse laat zien dat de groep jongeren die veel punten geeft aan deze optie bijna uitsluitend bestaat uit jongeren met een religieuze achtergrond. Vooral reformatorische inwoners geven veel punten aan dit principe. Dit geldt zowel voor jongeren als ouderen uit deze groep. We zien dat inwoners met een religieuze achtergrond ongeacht hun leeftijd ongeveer dezelfde waarden uitdrukken. Voor jongeren tot 35 is de ruimte om meer evenementen te organiseren de derde prioriteit (6,0 punten), waar dat gemiddeld genomen de zesde prioriteit is. Dit zijn weer met name niet-gelovige jongeren. Deze groep kenmerkt zich dus door een sterke voorkeur voor meer keuzevrijheid voor winkeliers en het organiseren van evenementen.

15 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Naar religieuze gezindte: De religieuze achtergrond van inwoners verklaart veel verschillen Figuur 6 laat de resultaten zien van de inwoners met een protestants-christelijke, evangelische of reformatorische achtergrond, alsmede die van de niet-gelovige inwoners. In de gemeente zijn andere religieuze gezindtes aanwezig maar in (zeer) beperkte mate. Deze laten we hier buiten beschouwing.

Figuur 6

We zien dat reformatorische inwoners zeer uitgesproken zijn in hun keuze. Zij geven vooral veel punten aan de opties voor geloof belijden op zondag (25,4) en tot rust komen (11,2). Ze geven (bijna) geen punten voor winkeliers zelf laten kiezen (0,5), evenementen (0,2) en recreatie en toerisme (0,3). De protestants-christelijke en evangelische inwoners liggen dicht bij elkaar in hun voorkeuren. Zij zijn meer gematigd. Ook zij hebben een duidelijke voorkeur voor geloof belijden op zondag (respectievelijk 11,7 en 11,6 punten) en tot rust komen (8,3 en 9,3). Maar zij geven ook punten aan winkeliers zelf kiezen laten (4,4 en 3,9). Merk op dat deze waarden boven de ondergrens van 3,1 punten zitten. Zij vinden dit dus in enige mate belangrijk. Niet-gelovige inwoners hechten veel waarde aan winkeliers zelf laten kiezen (11,8). Zij verdelen hun punten meer over de andere opties, waaronder ook tot rust komen (4,1) en geloof belijden (2,0). Hoofdstuk 3 laat zien dat meerdere deelnemers weinig punten geven aan de optie ‘ruimte om het geloof te belijden’, omdat zij dat als recht zien in Nederland. Zij stellen dat dit altijd moet en zal kunnen.

16 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

17 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

3. Welke redenen geven inwoners voor hun gekozen prioriteiten? Waarom kennen deelnemers aan sommige opties veel punten toe? Of weinig? Voor elk van de acht opties uit de keuzetaak beschrijven we de meest gegeven argumenten. SAMENVATTING •

We zien een aantal argumenten herhaaldelijk terugkomen. Deelnemers die waarde hechten aan meer mogelijkheden op zondag wijzen het meest op drie argumenten: (1) we moeten elkaar keuzevrijheid geven, op dit moment is de situatie onevenwichtig, (2) activiteiten hebben positieve effecten op de mens zoals gezondheid, plezier, saamhorigheid en sociale cohesie, en (3) op zondag activiteiten kunnen doen geeft rust in een verder druk werkend leven.

•

Deelnemers die waarde hechten aan rust op zondag geven vaak vier argumenten: (1) de religieuze motivatie (God heeft zondag als rustdag gegeven), (2) de zorg over lawaai en overlast en daarmee het verdwijnen van rust, (3) de zorg over druk op winkeliers en personeel, en (4) de positieve effecten van rust, zoals ontspanning en onthaasting in een jachtige 24-uurseconomie.

•

Bij meerdere opties zien we dat deelnemers weinig of zelfs 0 punten geven, maar hun motivaties tonen aan dat ze de optie toch belangrijk of vanzelfsprekend vinden. Dat geldt voor ‘ruimte om het geloof te belijden’ (weinig punten, want dat is een recht in Nederland), ‘rekening houden met elkaar’ (is een principe, doen we op alle dagen, niet alleen op zondag), en ‘samenkomen met familie, vrienden en naasten’ (kan ook op alle dagen, is geen rol van de gemeente).

DE STEM VAN 2.400 INWONERS We hebben van 2.400 willekeurig geselecteerde deelnemers uit de brief én de open raadpleging de motivaties gelezen bij hun keuzes. Dit geeft inzicht in het waarom achter hun keuzes. In deel 2 van de PWE-raadpleging konden deelnemers optioneel hun puntenverdeling motiveren. Deelnemers noemen – in verschillende persoonlijke bewoordingen – vaak vergelijkbare argumenten. We hebben de meest voorkomende argumenten een code gegeven. Het betreft typisch tien tot vijftien argumenten per optie. We laten de meest genoemde argumenten zien binnen een optie als mensen veel, dan wel weinig punten geven.

★ (0 tot 5% van de getelde argumenten)

★★ (5 tot 10%)

★★★ (10 tot 15%)

★★★★ (15 tot 20%)

18 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

★★★★★ (20% of meer)

1. Dan is er ruimte voor winkeliers om zelf te kiezen of ze open willen op zondag Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Tabel 1 beschrijft de argumenten die het meest gegeven zijn bij deze optie. De wens tot keuzevrijheid speelt een belangrijke rol voor inwoners die veel punten aan deze optie geven. Daarmee bedoelen deelnemers zowel keuzevrijheid voor de winkelier, als keuzevrijheid voor inwoners om gebruik te maken van het aanbod. In een vrij typische reactie zegt een deelnemer: “Mensen die niet willen winkelen of boodschappen willen doen op zondag zijn dat niet verplicht! Maar een ander moet de keuze hebben om dat wel te willen doen” Deze reactie toont een aanname die veel deelnemers maken. Veel deelnemers geven aan – ook bijvoorbeeld bij de opties over evenementen en recreatie – dat andere inwoners geen gebruik hoeven te maken van deze mogelijkheden. In de ogen van deze deelnemers hebben andere inwoners, met name gelovigen, op dit moment wél keuzevrijheid om bijvoorbeeld een kerk te bezoeken, maar zijzelf niet. Zij veronderstellen daarbij dat de keuzevrijheid van gelovigen niet in het geding komt als er meer mogelijkheden of activiteiten zouden zijn op zondag. Deelnemers geven daarbij vaak expliciet aan dat winkels niet noodzakelijk open moeten. Het bieden van de keuzevrijheid is hun primaire zorg.

Ik vind dat de winkeliers zelf moet kunnen bepalen of hij open wil op zondag. Nu gaan veel bewoners naar omliggende gemeentes om op zondag te shoppen.” “Winkeliers kunnen zelf best bedenken wat bij hun gemeente past. Ik zou hen graag de ruimte geven om hun ondernemerschap daadwerkelijk op te pakken zonder beknot te worden door de gemeente” Ook zien veel deelnemers meer mogelijkheden voor winkeliers als iets dat in deze tijd past. “Er zijn genoeg steden waar gelovigen hun geloof kunnen belijden naast een evenement/open winkels op de zondag, dus ik denk dat dat hier ook zou kunnen.” De deelnemers die weinig punten geven aan deze optie halen meerdere argumenten aan, allemaal in ongeveer gelijke mate. De motivatie op religieuze grond komt veel terug, waarbij deelnemers zowel naar zichzelf, naar andere inwoners, en naar winkeliers refereren. “Ook voor winkeliers is deze zondag als rustdag bevolen in Zijn Woord.” “De zondag is een dag waarop God centraal staat, dan hoef ik geen boodschappen te doen.”

19 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Deelnemers geven aan zich zorgen te maken over de mogelijke druk op winkeliers, op hun personeel, en druk op mensen in een jachtige tijd. “Door de 24 uur economie moet er altijd maar gewerkt worden. Ieder mens heeft rust nodig. Zes dagen per week kan er van alles worden gedaan, laat er dan één dag per week rust zijn. Voor iedereen, of mensen nu gelovig zijn of niet.” “De economie draait al 24 uur! Begrijp niet waarom dat dan ook nog 7 dagen in de week moet de mensen zijn al zo gestrest. Gun alle winkeliers/medewerkers ook een rustdag.”

Tabel 1 Argument bij veel punten Ja, het moet geen verplichting zijn, maar geef de winkelier keuzevrijheid Ja, deze situatie doet geen recht meer aan deze tijd en deze bevolking. Elders kan/mag het ook. Ja, want je mag anderen hierin niet beperken. Geef de inwoner keuzevrijheid Ja, want openstelling geeft juist rust en ruimte, de rest van de week is al zo druk. Belang van werkende mensen Ja, dat versterkt de concurrentiepositie van onze ondernemers

Frequentie ★★★★ ★★★ ★★

Argument bij weinig punten Nee, want we moeten de zondagsrust bewaren (religieuze motivatie) Nee, want het leidt tot druk op het personeel en (vooral kleinere) winkeliers Nee, een rustdag is goed voor iedereen in een jachtige tijd

Frequentie ★★ ★★ ★★

★★

Nee, het kan al, het is genoeg. Je kan je boodschappen op andere dagen doen

★★

★★

Nee, dan verdwijnt de rust die ik zo waardeer

★

Voorwaarden Veel deelnemers pleiten voor meer keuzevrijheid voor winkeliers, maar willen daar wel voorwaarden aan verbinden bijvoorbeeld vanuit het idee rekening met elkaar te houden of de rust op het eiland te bewaren. “Op zijn minst zou een supermarkt open moeten zijn. Nu moet ik rijden naar een andere gemeente wat weer voor extra drukte op de weg zorgt.” “Winkeliers mogen wat mij betreft de keuze krijgen, maar we wonen wel in een dorp met, hoop ik, zekere zondagrust, het moet niet de kant opgaan van een stad.” “Willen winkeliers open op zondag… dan moeten zij dit zelf weten. Punt is wel dat de mensen die op zondag naar de kerk willen, deze winkeliers NIET gaan boycotten en dat zij niet meer doordeweeks bij de winkel inkopen gaan doen vanwege het feit dat zij geopend zijn op zondag.” “De voorkeur is om de winkels op zondag gesloten te houden, behalve misschien onze grootste plaats (OudBeijerland). Als er dan persé gewinkeld moet worden op zondag dan kan dit alsnog in de Hoeksche Waard. Andere optie is om alle winkeliers 1x per maand toestemming te geven om open te gaan tot 17:00 uur.”

20 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

2. Dan is er ruimte om het geloof te belijden op zondag Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Het meest gegeven argument door deelnemers die veel punten geven aan deze optie draait om de (vrijheid) van geloof als belangrijk principe of grondrecht. Zowel inwoners met een gelovige achtergrond als een nietgelovige achtergrond noemen dit argument. “Een ieder moet het recht hebben om zijn haar geloof te belijden.” “Ook gelovigen hebben hun rechten.” “Zondag is een vrije dag die door iedereen ingevuld moet kunnen worden zoals hij of zij dat wil. Ondanks dat ik niet gelovig ben, is dit onderdeel voor sommige inwoners belangrijk. Vandaar dat ik het belangrijk vind dat ook dit onderdeel mogelijk zou moeten zijn.” Ook de religieuze motivatie is voor veel deelnemers een reden om veel punten te geven. “De zondag is een rustdag door God ingesteld waarbij de kerkgang een zeer belangrijke rol vervult.” “Wij zijn kerkelijk zoals u kunt raden en het is door de enorme hectiek belangrijk dat één dag per week rust wordt genomen incl. gelegenheid om naar de kerk te gaan.” Geen enkele deelnemer die wij hebben geanalyseerd betwist de vrijheid om het geloof te kunnen belijden. Dit is zoals we zagen dan ook het meest genoemde voor-argument.

Dat is voor veel deelnemers echter tegelijk een reden om weinig punten aan deze optie te geven: deelnemers die vinden dat er momenteel genoeg ruimte is om dat recht uit te oefenen. En dat de uitoefening van dat recht andere inwoners niet onnodig mag beperken. “Dat mag op elke dag van de week. Op ieder moment en in elke situatie” “Kan men toch al” “Ik begrijp dat het belijden van het geloof voor delen van de bevolking uit de Hoeksche Waard belangrijk is, hier is dan ook alle ruimte voor. Het kan mijns inziens niet zo zijn, dat het leven van andere mensen aangepast moet worden omdat een groep hier anders aanstoot van kan nemen. Inclusief is inclusief, dat werkt niet als men meet met twee maten.” Voor veel niet-gelovigen voelt de situatie als onevenwichtig. Zij zeggen niet de keuzevrijheid te hebben om een winkel te bezoeken op zondag, maar gelovigen wel de keuzevrijheid om een kerk te bezoeken. Veel deelnemers veronderstellen ook dat deze keuzevrijheid voor gelovigen niet wordt ingeperkt als er meer winkels open zouden zijn.

21 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

“Beëindiging van verplichte sluiting van o.a. winkels hoeft dit niet in de weg te staan.” Tabel 2 Argument bij veel punten Ja, dit moet natuurlijk kunnen. Dat is ieders eigen keuze Ja, want geloof belijden hoort bij de zondag. Zondag is de rustdag (religieuze motivatie) Ja, niet voor mij, maar je moet elkaar respecteren (rekening houden met)

Frequentie

Argument bij weinig punten

Frequentie

★★★★

Ja, maar die ruimte/keuzevrijheid is er al (genoeg). En blijft als er activiteiten zijn of winkels openen

★★★★

★★★

Ja, en die ruimte moet twee kanten op werken

★★★

★★★

Nee, zondagsrust is een achterhaald idee

★

Ja, want (vrijheid van) geloof is belangrijk

★★

Nee, want ik wil niet beperkt worden door gelovigen (negatief sentiment)

★

Ja, want dat is een recht en traditie. Zo gaat het al jaren

★

Voorwaarden Deelnemers noemen diverse manieren waarop er balans zou kunnen zijn. Rekening houden met kerktijden is daarbij het meest genoemd. “Het is iig fijn als er niet gelijktijdig aan kerktijden evenementen zijn of winkels open, dat geeft toch wat extra rust.” “Een kerkdienst mag niet verstoord worden door lawaai, of overlast van wat dan ook. Houd rekening met kerktijden in het dorp. Welk geloof ook, verdient respect.” “Bij het eventueel organiseren van evenementen op zondag lijkt het me logisch om rekening te houden met de kerktijden in de ochtend.” “Als thuis blijft moet er geen radio of TV hard staan zodat de buren er geen last van hebben als die hun geloof met wat familie en vrienden willen belijden” “Dat moet kunnen, maar kan naar mijn idee ook altijd. Je kan er voor kiezen om winkels en evenementen pas na kerktijd +- 12 uur in de middag, te laten openen”

22 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

3. Dan houden inwoners rekening met elkaar Waarom geven inwoners veel of weinig punten? We zien dat voor veel deelnemers rekening met elkaar houden een vanzelfsprekend principe is. Het meest gegeven argument (‘dat moeten we toch elke dag doen?’) is gelijk ook een reden voor sommige om weinig punten toe te kennen aan deze optie. Er zijn geen andere ‘tegenargumenten’ gegeven. Dat deze optie dus niet bij alle inwoners veel punten krijgt, betekent niet noodzakelijk dat ze het niet belangrijk vinden, maar kan er juist op wijzen dat ze het vanzelfsprekend vinden. “We moeten niet alleen op zondag rekening met elkaar houden.” “Je moet altijd rekening houden met elkaar ongeacht dag of geloof.” Op welke manier houden inwoners al rekening met elkaar? We zien dat met name niet-gelovige deelnemers met diverse voorbeelden aangeven rekening te houden met gelovige mede-inwoners. Het omgekeerde argument is echter veel minder frequent. We zien met andere woorden minder gelovige inwoners die expliciet aangeven rekening te houden met wensen van niet-gelovigen. “Als mensen liever niet willen dat we bijvoorbeeld een heg snoeien op zondag houden we hier zeker rekening mee, door het op een andere dag te doen. Het is belangrijk om respectvol met elkaar om te gaan” “Hoewel mijn voorkeur er naar uit gaat God te belijden op de zondag dienen we met elkaar respect te hebben voor de keuzes van elke bewoner.

Rekening houden met elkaar en elkaars wensen is hierin belangrijk.” Rekening houden met elkaar moet wel van twee kanten komen, zeggen veel deelnemers. “Dat moet sowieso, zowel vanuit de ene kant als de andere kant.” “In een samenleving is het altijd belangrijk om elkaar te respecteren. Het is altijd een beetje geven en nemen.” “Er mogen geen mensen zich beperkt voelen door de geloofsbeleving van anderen. Van beide kanten moet er tolerantie voor elkaars beleving zijn.” Tabel 3 Argument bij veel punten

Frequentie

Argument bij weinig punten

Ja, dat moeten we elke dag doen. Rekening houden met elkaar is een gegeven of een principe.

★★★★★

Ja, we moeten altijd rekening houden met elkaar, ongeacht dag of geloof

23 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Frequentie

★★

Ja, want we moeten elkaar respecteren en liefhebben Ja, wij houden rekening met gelovigen, maar rekening houden met elkaar gaat twee kanten op. Ja, we willen rust (algemeen). Geen lawaai en verhuftering Ja, anderen moeten rekening met onze zondagsrust (religieuze motivatie)

★★★★

-

★★★★

-

★★★

-

★★

-

Voorwaarden Rekening houden met elkaar kan op verschillende manieren, zo laten enkele genoemde voorwaarden zien. Een deelnemer stipt aan dat rekening houden met elkaar betekent dat een ander diens keuzevrijheid behoudt. “Vooral met je buren. Lijkt me vanzelfsprekend” “Ik kan begrijpen dat geluidsoverlast (muziek) misschien op zondag voor de sommige religiën vervelend kan zijn. Maar daar kan rekening mee worden gehouden door het in het buitengebied van Puttershoek te houden, bv. de Binnenmaas.” “Je hoeft niet elke zondag een evenement te organiseren verdeel het!” “Binnen de gemeente is het wenselijk om per buurtschap of deelgemeente dezelfde regels te hanteren. Regels loslaten of juist aan lokale partners laten is minder controleerbaar” “Aktiviteiten moeten niet zodanig inbreuk maken op de privacy dat er van rust en eigen keus geen sprake meer is.”

24 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

4. Dan is er ruimte voor een actief buitenleven Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Het meest gegeven argument concentreert zich op de voordelen van een actief buitenleven. Deelnemers noemen onder andere gezondheid, verbinding en plezier. “Buiten activiteiten gezond voor iedereen” “Door actief buiten te zijn in welke vorm dan ook vermindert stress” “Wat is er heerlijker dan buiten wandelen, fietsen, sporten e.d.” “Naar buiten gaan, elkaar ontmoeten en wellicht samen doen. Balsem voor de ziel en goed om elkaar te leren kennen en bij elkaar betrokken te raken.” Meerdere deelnemers leggen de link met het belangrijke thema ‘rust’ in de raadpleging en, in het verlengde daarvan, ontspanning. Zij beargumenteren dat een actief buitenleven juist ook rust en ontspanning voor hen kan opleveren. Rust is voor veel inwoners een belangrijke en wellicht verbindende waarde. De invulling daarvan kan dus echter verschillen. “Buitenleven is voor veel mensen een vorm van ontspanning en daarom belangrijk om toe te staan” “Naar buiten gaan, maar zonder allerlei vormen van betaald vermaak, past in mijn optiek bij uitrusten. De zondag is voor mij een rustdag, maar hoeft niet persé 'stilzitten' te betekenen.” “We zijn met veel verschillende mensen. Zo is er voor iedereen wel wat.” Deelnemers die weinig punten geven beargumenteren dat onder andere vanuit religieuze motivatie.

“Een actief buitenleven juich ik van harte toe, maar dat kan ook op andere dagen van de week.” “zondag is voor ons dag van rust, bezinning, naar elkaar omzien en ook genieten van de natuur. Maar niet met (betaalde) activiteiten. Wel gaan we wanden of fietsen om te ontspannen.” “God geeft ons een dag waarop we kunnen rusten. Dan moeten we die dag niet gebruiken voor allerlei andere dingen, waardoor we alsnog geen rust hebben.”

TABEL 4 Argument bij veel punten

Frequentie

Argument bij weinig punten

25 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Frequentie

Ja, want het is goed, gezond, gezellig. Buiten zijn betekent voor veel mensen rust en ontspanning Ja, want keuzevrijheid. Dit moet mogelijk zijn. Vrijheid van dwang en beperking. Vul zondag in zoals je wilt Ja, namelijk… (gevolgd door concrete buitenactiviteiten) Ja, want zondag is juist een geschikte dag voor veel (werkende) inwoners Ja, onder voorwaarden (gevolgd door suggesties)

★★★★★

Nee, dat kan al. En/of ook op andere dagen van de week

★★

★★★★

Nee, want dat hoort niet bij de zondag (religieuze motivatie)

★★

★★

Nee, want dat kan de rust verstoren

★

★★

-

★★

-

Voorwaarden Ook hier noemen deelnemers voorbeelden en voorwaarden, waarvan het voorkomen van overlast de belangrijkste is. “Zonder overlast voor andere te geven is sporten (zeker individueel) prima. Er is ook genoeg plaats buiten of aan de rand van het dorp zonder dat anderen daar past hebben.” “Door de polder rijden zonder dat er een vrachtverkeer is.” “In beperkte mate zodat rust blijft” “Dat is gezond en ook is zondag een moment waarop daar tijd voor is. Het lijkt me goed als de gemeente vooral inzet op de natuur op de HW promoten als een goede plek om op zondag actief buiten te zijn, maar wel rust te hebben. Zondag als dag om bij te komen lijkt me een mooie constructie, dus ik bedoel daarmee niet grote sportwedstrijden ook op zondag organiseren.” “Buitenleven is belangrijk, zolang er geen geluidsoverlast is.” “Prima, zolang het geen lawaai maakt”

26 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

5. Dan is er ruimte voor inwoners om op zondag tot rust te komen Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Rust is belangrijk voor veel inwoners van de gemeente Hoeksche Waard. We zien deze waarde bij alle groepen, zowel gelovige als niet-gelovige. Alleen voor jongeren geldt dit gemiddeld genomen in iets mindere mate. Veel inwoners vinden het belangrijk dat de mogelijkheid er is en blijft. “Die ruimte zou er altijd moeten zijn” “Iedereen moet op zijn of haar manier tot rust kunnen komen” Rust is belangrijk voor het individu (onthaasten in jachtige tijden) en voor de gemeente (de identiteit van een rustig eiland is breed gedragen). Inwoners gunnen elkaar rust. “Deze ene dag in de week moeten we echt koesteren als vrije dag. Let op het aantal burnouts, gestrande huwelijken e.d. Veelal is dit terug te leiden tot te weinig rusttijd. Het is essentieel voor de samenleving en voor de zorg om rust te hebben. En de zondag is daar bij uitstek de dag voor, ook gezien de historie.” “Zeker voor winkeliers met heel weinig personeel of een eenmanszaak, is het geen luxe om op zondag even rustig aan te doen.” “Het leven is hectisch genoeg. Het rad blijft maar draaien en doordraaien. Ik denk dat het voor iedereen belangrijk is om een rustpunt in je leven in te bouwen.

Dat zou op elke dag kunnen, maar in de hectiek van het leven is een vast punt in de week erg belangrijk, naar mijn mening.” “24 x 7 economie is voor niemand goed.” “Heerlijk toch, lekker wandelen, fietsen, genieten van het buitenleven. Rust.” “Een dag per week rustig aan doen en genieten van de rust en natuur in de Hoeksche Waard.” Ook de meer directe religieuze motivatie komt vaak terug: “Zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen, maar de zevende dag is de sabbat des Heeren uw God, dan zult gij geen werk doen..” “Zondag is een rustdag voor de mensen om GOD te dienen. De Heere heeft zelf de rustdag ingevoerd” Veel deelnemers geven echter aan dat er naast rust ook activiteiten plaats moeten kunnen vinden. Voor veel deelnemers zijn activiteiten juist ook een vorm van rust en ontspanning, zo zagen we onder andere al bij de

27 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

optie over ‘actief buitenleven’. Ook een boodschap kunnen doen op zondag geeft meerdere inwoners rust. Zij ervaren daar niet altijd genoeg tijd voor te hebben op de andere dagen door hun werk en/of gezinsleven. “Ieder op zijn eigen manier, voor de een is dat tijdens een kerkdienst en voor de ander is dat shoppen” “Belangrijk om tot rust te komen, dat is voor iedereen anders maar zo belangrijk. Dat je dan ook echt thuis of in de buurt de rust hebt en geen afleiding hebt van winkels, evenementen, grasmaaier, klussen, muziek etc” Een argument om weinig punten te geven rust op de veronderstelling dat de rust in de gemeente toch wel bewaard blijft, ook als er meer activiteiten zijn. We zien daarbij weer een aanname van deelnemers over keuzevrijheid: inwoners die rust willen, hóéven niet mee te doen. Zij kunnen die rust ergens opzoeken, ook als er activiteiten zijn. “Je hebt altijd een keus. Je hoeft niet aan een activiteit mee te doen als je dat niet wil. Je kan zelf ook gewoon tot rust komen ook als er activiteiten worden georganiseerd. Dan kies je ervoor om niet mee te doen.” “Tot rust komen op zondag kan toch ook gewoon maar dat komt ook uit jezelf. Heb hier geen punten aan gegeven omdat je dit als mens prima zelf kan organiseren.” “Er is altijd ruimte voor inwoners om tot rust te komen. Dat heeft weinig tot niets te maken met of er winkels open zijn of betaalde activiteiten.

Het is aan een ieder voor zich wat hij/zij zelf wil.” “Lijkt mij dat die keuze er kan zijn samen met de andere mogelijkheden.”

Tabel 5 Argument bij veel punten

Frequentie

Ja, want rust is goed voor iedereen in een jachtige, drukke tijd

★★★★★

Ja, maar er moeten ook activiteiten mogelijk zijn op zondag. Je hebt een keuze om niet deel te nemen Ja, maar rust kan voor iedereen iets anders betekenen. Of op een andere dag Ja, dat moet (altijd) kunnen. Er moet de mogelijkheid tot rust zijn voor wie daar behoefte aan heeft Ja, in de betekenis van zondagsrust (religieuze motivatie)

★★★

Argument bij weinig punten Nee, dat bepalen mensen / bepaal ik zelf. Niet de gemeente. Mijn eigen individuele verantwoordelijkheid Nee, die ruimte is er al. En de rust zal er echt wel zijn – ook als er meer activiteiten zijn

★★★

-

★★

-

★★

-

Frequentie ★★★ ★★

Voorwaarden We zien bij met name gelovige deelnemers de vrees dat de rust verloren gaat als er meer activiteiten op zondag zijn – thuis, in de kerk en/of op straat. Een regelmatig genoemde voorwaarde draait weer om rekening houden

28 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

met elkaar. Activiteiten moeten kunnen, maar zonder overlast voor anderen. Bewaar de rust, maar geef elkaar ruimte. Ook dit zagen we bij de optie ‘actief buitenleven’. “Hou er rekening mee dat motormaaiers/bladblazers enz. veel irritatie geven.” “Rust is belangrijk, maar zonder overlast voor anderen moet iedereen dit zelf kunnen invullen. “Rust is belangrijk, Maasdam wordt te lawaaierig tegenwoordig, vrachtverkeer weren uit de dorpskern “Ik respecteer de waarde die sommige mensen hechten aan zondagsrust. Maar dit is de Hoeksche Waard, niet een grote stad. Door winkels de vrijheid te geven, en recreatie open te stellen, kan ik me echt niet voorstellen dat het nu ineens een dolle boel wordt op zondag. En de gemeente zal altijd de controle houden over evenementen.”

29 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

6. Dan is er ruimte om op zondag evenementen te organiseren Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Net als bij een actief buitenleven noemen veel deelnemers het argument dat evenementen tot iets positiefs leiden. Het is ontspannend en gezellig. Goed voor de saamhorigheid en sociale cohesie. Deelnemers leggen ook de link met een andere keuze-optie: de ruimte om samen te komen met familie, vrienden en naasten. Evenementen zijn een manier voor sommige deelnemers om dat te doen. “Ik vind het belangrijk dat er genoeg activiteiten en leuks te doen is. Dit zorgt ook voor een goede relatie onderling en kan ervoor zorgen dat jongeren ook meer met elkaar klikken en bij elkaar komen.” “Goed voor de samenhorigheid en toerisme. Dus werkgelegenheid.” “Zondag is een heerlijke dag om wat leuks te gaan doen met vrienden/familie en te genieten van het weer” Bij deze keuze-optie komt het argument van levendigheid en aantrekkelijkheid van het eiland nadrukkelijk naar voren. “Fijn als er gezellige dingen te doen zijn en zou ook goed zijn als er voor jongeren meer leuks is op dit eiland” “Lijkt me heel goed om de Hoeksche Waard op de kaart te zetten en te houden. Nu moeten (vooral) jongeren de Hoeksche Waard verlaten om op zondag naar een evenement te gaan.” “Zorgt voor meer "reuring " en is goed voor de middenstand.” “Ja dit zou de levendigheid in de Hoeksche Waard bevorderen.

Denk ook aan de jeugd bevorderen met cultuur en muziek.” “Dan is het geen dooie boel op dorp” Argumenten die deelnemers geven bij weinig punten zien we ook bij andere opties terug: evenementen zouden de rust kunnen verstoren, ze kunnen op andere dagen, en ze passen niet bij de religieuze invulling van de zondag. “De zondag is een dag geheiligd door God, en hoort in zijn dienst besteed te worden. En daar passen geen evenementen bij.” “6 dagen om deze evenementen te organiseren, dan is het niet nodig om dit op de zondag te doen. Organiseer deze op de andere dagen zodat iedereen er aan deel kan nemen.”

30 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

“Ik denk dat dit onnodig de rust zou verstoren.”

Tabel 6 Argument bij veel punten

Frequentie

Ja, want evenementen zijn leuk, gezellig, ontspannend en gezond (waarde van evenementen) Ja, onder voorwaarden (gevolgd door concrete voorbeelden) Ja, want dat vergroot de aantrekkelijkheid/levendigheid voor inwoners (m.n. jongeren)

Argument bij weinig punten

Frequentie

★★★

Nee, omdat evenementen al snel de (fysieke) rust verstoren

★★

★★★

Nee, dit kan op andere dagen (dan kan zondag een rustdag blijven)

★★

★★★

Nee, want evenementen passen niet bij de zondagsrust (religieuze motivatie)

★★

Ja, het moet mogelijk zijn

★★

Nee, omdat mensen dan niet tot rust komen

★

Ja, want voor veel inwoners is zondag de enige dag voor evenementen

★★

-

Voorwaarden Van de acht keuze-opties zien we hier de meeste voorwaarden en voorbeelden genoemd worden. De voorbeelden drukken een duidelijk beeld uit van een kleinschalig type evenement passend bij het huidige karakter van de Hoeksche Waard. Het beperken van overlast is de belangrijkste zorg. “Kleinschalige evenementen, denk aan een boekenmarkt, kunnen uitstekend ook op zondag plaatsvinden.” “Leuk om iets te doen, kan na kerktijd” “Een braderie op zondag moet kunnen!” “Zeker, mits rekening wordt gehouden met een aantal randvoorwaarden zoals overlast van geluid verkeer etc” “Graag geen activiteiten die ieder jaar een schepje erbovenop doen om een zogenaamd 'recht op' te veroveren.” “1x per maand een evenement op zondag lijkt mij leuk.” “Geen grootschalige evenementen zoals dance events, daar lijkt me de HW niet geschikt voor. Sowieso is hier niet de gewenste infrastructuur. Dat merken we al jaren in toenemende mate!!” “Deze stelling is m.i. niet specifiek genoeg. Je hebt hele ingetogen evenementen en kolossale festivals. Over het algemeen zijn veel evenementen te onrustig en te lawaaierig voor de omgeving om rust en ontspanning voor iedereen te waarborgen.”

31 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

7. Dan is er ruimte voor inwoners om op zondag samen te komen met familie, vrienden en naasten Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Hoewel deze waarde niet het meeste punten gemiddeld krijgt van inwoners, is deze waarde wel breed gedeeld over inwoners met heel verschillende achtergronden. Samenkomen met familie, vrienden en naasten is een duidelijke gedeelde, verbindende waarde. Deelnemers die veel punten geven aan deze optie wijzen weer vooral op de positieve effecten van sociale contacten. “Bevordert cohesie maatschappelijk en in familieverband” “Belangrijk omdat niemand alleen hoeft te zijn” “Op zondag vind ik het fijn om mijn familie of vrienden te zien. Zaterdag avond kan het laat worden, maar zondag niet.” “Zondag is voor veel mensen een wekelijkse dag om tot rust te komen. Om gezellig na de kerk een bakje koffie te drinken en te praten over zowel de wekelijkse dingen als dingen die worden verteld/besproken in de kerk” We zien dus zowel inwoners die het samenkomen verbinden aan het leven in en om de kerk, maar ook nietgelovige inwoners die houden van samenkomen. De invulling van het samenzijn kan dus verschillen, wat ook een mogelijk gespreksonderwerp is voor het Inwonersforum.

“Volgens mij traditie dat familie etc elkaar ontmoet op zondag” “Erg belangrijk, in de zomer maanden een bbq en samenkomen met familie of vrienden.” “Speeltuinen, kinderboerderij, ergens een picknick. Het hoeft niet groots maar een activiteit en daarnaast elkaar ontmoeten is wel van deze tijd” Een argument dat bij verschillende keuzeopties terugkomt is dat de zondag ruimte geeft voor samenzijn, omdat de rest van de week vaak druk is. We zien dit argument veel bij deelnemers in het werkende leven (25 tot 54 jaar). We zagen het argument al nadrukkelijk bij keuzevrijheid voor winkeliers en ruimte voor evenementen. Ook hier: “Veel mensen hebben doordeweeks geen tijd om samen te komen. Zondag vaak wel, daardoor is zondag daar een goede dag voor. Dus deze optie heb ik redelijk veel punten gegeven.” “Dat is sowieso belangrijk in een haastige samenleving, maar dan moet openbaar vervoer en bereikbaarheid in het algemeen aandacht krijgen.”

32 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

“Als iedereen op dezelfde dag vrij heeft is het eenvoudiger om een datum te hebben om eens andere activiteiten te doen dan werken werken werken.” Bij deze optie gaven deelnemers echter het vaakst één argument in combinatie met weinig punten: samenkomen kan sowieso. Ook op andere dagen. En dat is een vrije keuze, daar heeft de gemeente geen rol in. “Prima maar dat kan en kon je toch altijd doen.” “Deze vraag past niet in het ontwikkelen van een visie door de Gemeente hoe de zondag in te vullen!! Dit is een vraag die gaat hoe je met familie e.a. achter de voordeur met elkaar omgaat. Dit gaat je niets aan en regelt men zelf!!” “Dit lijkt me onafhankelijk van het beleid goed te organiseren. Gewoon afspreken met de mensen. Als dat thuis niet lukt kan opening van horeca op zondag alleen maar bijdragen om af te spreken” Tabel 7 Argument bij veel punten Ja, tijd voor elkaar is belangrijk; onderhouden sociale contacten; sociale cohesie; geen eenzaamheid Ja, die mogelijkheid moeten mensen hebben. Geef keuzevrijheid. De invulling kan verschillen per persoon Ja, vooral het gezin en familie als hoeksteen Ja, dat is bij uitstek iets voor een vrije zondag (druk leven daarbuiten) Ja, dat doe je buiten de deur (levendigheid, bruisendheid)