Raadsvoorstel participatie verordening 2023 nieuw

Voorstel Aan: Van: Zaaknummer: Documentnummer: Portefeuillehouder: Team: Datum vaststelling college: Vertrouwelijk: Fase BOB-cyclus:

gemeenteraad college van burgemeester en wethouders Z/22/179809 22658449 wethouder Boogaard HRM 20 december 2022 Nee Besluitvormend

Onderwerp Uitvoering Participatievisie. Beslispunten:

1. De Participatieverordening 2023 vast te stellen. 2. Het college opdracht te geven tot een evaluatie van de ervaringen uit 2023 en deze evaluatie samen met een eventueel aangepaste verordening aan de raad aan te bieden in het derde kwartaal van 2024. Samenvatting voorstel Op 25 januari 2022 heeft u de participatievisie vastgesteld. In het raadsvoorstel bij de visie is een vervolgtraject aangekondigd. Het vervolgtraject bestaat uit een uitvoeringsprogramma, verkenningen naar het burgerberaad en het uitdaagrecht en een participatieverordening. Het uitvoeringsprogramma en de verkenningen worden u ter kennisname aangeboden. Aan u wordt gevraagd de Participatieverordening vast te stellen. Inleiding Op 25 januari 2022 heeft de gemeenteraad de participatievisie vastgesteld. In het raadsvoorstel bij de visie is een vervolgtraject aangekondigd, dat bestaat uit een uitvoeringsprogramma, verkenningen naar burgerberaad en uitdaagrecht en een participatieverordening. In dit voorstel wordt ingegaan op deze producten. Uitvoeringsprogramma participatie - oefenen met instrumentarium en samen leren In het uitvoeringsprogramma is aangegeven op welke wijze wordt gewerkt aan participatie en zijn resultaten geformuleerd voor 2023. Naast bestaand instrumentarium wordt ingezet op nieuw (te ontwikkelen) instrumentarium.

Het ontwikkelen, borgen en leren werken met -nieuwinstrumentarium is nodig omdat participatietrajecten vormvrij zijn en om maatwerk vragen. Stappen van een participatietraject en afwegingskaders Heel in het algemeen zijn de stappen van een volledig en uitgebreid traject als volgt. 1. Voer een impactanalyse uit. 2. Bepaal daarna de ruimte voor participatie en de mate van betrokkenheid van de participant. 3. Bepaal daarna de vorm van participatie. 4. Leg afspraken vooraf vast in een participatieplan. 5. Voer het participatietraject uit en rapporteer de uitkomsten. 1/5

6. Evalueer het participatietraject met de betrokkenen, maak een verslag en deel de uitkomsten.

In bovenstaande stappen komt tot uiting dat een plan, beleidsvoornemen of project begint met een impactanalyse, gevolgd door verschillende stappen. Er zijn verschillende tools per stap beschikbaar die helpen bij het maken van afwegingen om tot passende keuzen te komen. Bij de start van een plan, project of beleid worden afwegingen gemaakt op basis van de impact op de fysieke leefomgeving en sociale samenhang, (te verwachten) maatschappelijke aandacht en eventuele hinder of kansen. Een beschikbare tool voor een impactanalyse is bijvoorbeeld de ThinkConsistent applicatie. Ook gezond verstand en grondige kennis van de buurt, omgeving, inwoners etc is van belang om een goede impactanalyse te maken. Op basis van de impactanalyse kan aan de hand van de participatieladder de ruimte voor participatie en de mate van betrokkenheid van de participant afgewogen worden. Hierbij kan het Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid van ProDemos gebruikt worden. Ook ander instrumentarium is hiervoor geschikt, zoals de vier sleutels van het Relevant Gesprek. Daarna wordt de vorm van participatie bepaald en dit kan in overleg met participanten worden vormgegeven. Omdat participatie vormvrij is, is in het Uitvoeringsprogramma noch in de verordening een limitatief afwegingskader opgenomen wanneer welke participatievorm wordt toegepast.

In het Uitvoeringsprogramma staat dus bijvoorbeeld niet hoe het participatieproces voor de bouw en gebruik van een multifunctioneel centrum ingericht moet worden. Nadat de eerste drie stappen zijn doorlopen wordt een participatieplan gemaakt waarin afspraken met participanten worden vastgelegd. Onder meer het Relevant Gesprek kan gebruikt worden voor het opstellen van een participatieplan. Van algemene kaders naar specifiekere kaders voor de Hoeksche Waard – leren en evaluatie in 2024 In de Participatievisie zijn algemene kaders opgenomen voor participatie, zoals doelstellingen, uitgangspunten, rollen en randvoorwaarden. Bovenstaande stappen 1 tot en met 6 zijn kaders voor het starten, uitvoeren en evalueren van uitgebreide participatietrajecten. Bij ieder participatietraject wordt gekeken naar de context en complexiteit. Afwegingen kunnen daarom anders uitvallen. Als organisatie zullen we ervaring moeten opbouwen met verschillende participatietools, -trajecten en -vormen en gaan we, samen met partners in de samenleving, steeds doordacht een transparant en navolgbaar participatieproces inrichten en evalueren om lessen te trekken. Op basis van de ervaringen kunnen we toewerken van algemene kaders naar specifiekere kaders voor de Hoeksche Waard. Bij de evaluatie in 2024 komen we hierop terug.

Vertaling naar de Participatieverordening – stappen aangescherpt en planvorming toegevoegd In de Participatievisie is een gedetailleerd stappenplan opgenomen, met bovenstaande stappen en tussenstappen. De stappen stonden al in de verordening maar zijn redactioneel aangescherpt (zie artikel 3, lid 2). Participatie is niet beperkt tot besluitvorming of uitvoering. Ook in de fase van planvorming kan participatie toegepast worden. Dit is in artikel 1 van de Participatieverordening aangevuld. De Participatieverordening vervangt de Inspraakverordening uit 2019. De Participatieverordening is gebaseerd op de modelverordening van de VNG. Verder is opgenomen dat bij participatietrajecten startnotities aan de raad aangeboden kunnen worden zodat de raad in een vroegtijdig stadium wordt betrokken.

2/5

Een nieuw item is het uitdaagrecht (paragraaf 3 in de verordening). In paragraaf 3 zijn kaders opgenomen waar het uitdaagrecht aan moet voldoen om bijvoorbeeld de continuïteit van hetgeen uitgedaagd is te borgen, maar ook om de organisatie te beschermen tegen hogere uitgaven. De inwerkingtreding van deze paragraaf is gekoppeld aan de inwerkingtreding van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. In het derde kwartaal van 2024 wordt de evaluatie aan de raad aangeboden met een eventueel aangepaste, positief herschreven verordening.

Wie bepaalt of participatie wordt toegepast In de verordening (artikel 2, lid 1) is aangegeven dat elk bestuursorgaan besluit of participatie wordt toegepast. Het is dus de gemeente die bepaalt of inwonersparticipatie gewenst en/of nodig is. Participatie kan ook het informeren via een brief zijn. Dit komt nu al veelvuldig voor; participatie gaat immers lang niet altijd om uitgebreide of langdurige trajecten. Faciliteren van initiatiefnemers Bij overheidsparticipatie ligt het initiatief bij de samenleving en sluit de overheid aan. Initiatiefnemers faciliteren we zo goed mogelijk bij het realiseren van hun initiatief. In de Participatievisie is al opgenomen dat we duidelijk communiceren en eerlijk onze grenzen aangeven. Niet alles kan, er zijn grenzen aan capaciteit en middelen en er zijn wettelijke kaders. Omgevingswet Voor de Omgevingswet wordt voorzien in specifiek instrumentarium. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voorzien op 1 juli 2023. Vóór die tijd worden het stappenplan voor externe initiatiefnemers en de voor ambtelijke medewerkers bedoelde handreiking participatie bij de kerninstrumenten aan het bestuur aangeboden. Betrokkenheid raad Uw raad wordt uitdrukkelijk betrokken bij de uitvoering. Er is een tijdelijke raadswerkgroep die op 6 februari 2023 voor het eerst bij elkaar komt.

Met de tijdelijke raadswerkgroep participatie wordt onder andere verkend wanneer een participatietraject succesvol is en hoe dat getoetst kan worden, wordt op basis van casuïstiek gekeken naar rolneming en dilemma’s en wordt de invulling van het uitdaagrecht besproken. Verkenningen uitdaagrecht en burgerberaad In de verkenningen zijn de hoofdlijnen van het uitdaagrecht en burgerberaad opgenomen. De verkenningen zijn als volgt opgebouwd: Wat is het en wat levert het op? Wat zijn voorbeelden? Waar moet je op letten? Het is het voornemen van de regering om het uitdaagrecht te borgen in de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Het wetsvoorstel is inmiddels ingediend bij de Tweede Kamer. In de Participatieverordening zijn vooruitlopend op de wettelijke borging bepalingen opgenomen in paragraaf 3. Deze paragraaf wordt van kracht wanneer de wet in werking treedt. Daarnaast is het van belang om in 2023 goede interne procedures te organiseren: hoe en bij

3/5

wie kan iemand een uitdaging indienen. Tot die tijd wordt geen grootschalige campagne in de gemeente gevoerd. In verband met het burgerberaad geldt dat er in 2023 een aantal grootschalige trajecten gaan lopen waarbij burgers en/of maatschappelijke partners op een nieuwe manier worden betrokken. Het gaat onder meer om Rust en activiteiten op zondag, Wonen Welzijn Zorg en waarschijnlijk ook Levendige dorpen. In deze trajecten komen elementen van het burgerberaad terug en hiermee gaan we ervaring opdoen. In 2023 wordt er daarom, behoudens de zojuist genoemde trajecten en andere geplande trajecten, geen burgerberaad voor een ander thema georganiseerd.

Beoogd effect Er wordt gestreefd naar het verrijken van lokale democratische processen door participatie van inwoners en het versterken van de samenwerking tussen gemeente en samenleving. Argumenten 1. De uitvoering van de participatievisie maakt deel uit van het Hoofdlijnenakkoord Met het uitvoeringsprogramma, de verkenningen naar burgerberaad en uitdaagrecht en een participatieverordening wordt uitvoering gegeven aan het Hoofdlijnenakkoord. 2. Het uitvoeringsprogramma, de verkenningen en de verordening zijn integraal afgestemd Bij het opstellen van de producten zijn meerdere vakteams -organisatiebreed- en opgaven betrokken. Dit geldt ook voor de uitvoering en verdere borging. Kanttekeningen 1. Uitvoering van het uitvoeringsprogramma is afhankelijk van voldoende capaciteit en de uitvoering van reguliere activiteiten en opgaven In 2023 wordt tijdelijk een regierol ingericht voor coördinatie, advies en analyse en doorontwikkeling; middelen hiervoor zijn meegenomen in het college uitvoeringsprogramma. Participatie is een middel, geen doel en is dan ook afhankelijk van de uitvoering van reguliere activiteiten en opgaven. In 2023 gaan voldoende trajecten lopen waarvan participatie nadrukkelijk deel uitmaakt. Financiën In het college uitvoeringsprogramma 2023 zijn tijdelijke middelen voor een regierol meegenomen.

Een eventuele structurele capaciteitsvraag na 2023 wordt opgevoerd in de Perspectiefnota 2024. Middelen voor trainingen maken deel uit van het reguliere budget van Hoeksche Campus. De verkenningen en de verordening hebben op zichzelf geen financiële consequenties. De bekostiging van participatie-activiteiten wordt meegenomen bij de activiteiten die vanuit de vakteams of opgaven georganiseerd worden. Communicatie Het uitvoeringsprogramma is na vaststelling door het college in de organisatie verspreid.

4/5

De Participatieverordening wordt na vaststelling door uw raad op de gebruikelijke wijze bekend gemaakt. Uitvoering Uitvoering van participatie door de gemeente vindt plaats via activiteiten van vakteams en opgaven. Voor de verordening is een evaluatiemoment in 2024 opgenomen om te bezien of de nieuwe verordening in de praktijk voldoet aan de verwachtingen oftewel of participatie hiermee gestimuleerd wordt. Bijlagen 1. Raadsbesluit. 2. Uitvoeringsprogramma. 3. Verkenningen uitdaagrecht en burgerberaad. Aangeboden door burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard

C. Rijnberg secretaris a.i.

Ch.B. Aptroot burgemeester

5/5