Raadsvoorstel Nota Grondbeleid 2024-aangepast

Voorstel Aan: Van: Zaaknummer: Documentnummer: Portefeuillehouder: Team: Datum vaststelling college: Vertrouwelijk: Fase BOB-cyclus:

gemeenteraad college van burgemeester en wethouders Z/24/230257 DOC-24826305 wethouder Van der Wulp Grondzaken 23-04-2024 Openbaar beeldvormend, oordeelsvormend en besluitvormend

Onderwerp Nota Grondbeleid 2024 Beslispunten: 1. Het huidige grondbeleid te actualiseren door vaststelling van de Nota Grondbeleid 2024 (bijlage 1). 2. Het College te mandateren om per begrotingsjaar maximaal €2,5 miljoen euro te besteden aan strategische verwervingen (zie onder kop “Financiën”), en bij de eerstvolgende actualisatie van de Financiële Verordening dit mandaat toe te voegen. Samenvatting voorstel De actualisatie van het grondbeleid samen met een mandaat aan het College om per begrotingsjaar maximaal €2,5 miljoen euro te besteden aan (incidentele) strategische verwerving van gronden met eventueel bijbehorende opstallen, zal het dagelijks bestuur een versterkt instrument in handen geven om effectiever, sneller en makkelijker de belangrijkste ambities te helpen verwezenlijken op het gebied van volkshuisvesting, nieuwe (hoofd)infrastructuur voor mobiliteit, en duurzaamheid. De nota kan worden gezien als een gereedschapskist met daarin de keuze uit verschillende (beleids)instrumenten voor het voeren van het op dat moment benodigde (situationele) grondbeleid. Dat zal ook bepalen in hoeverre extra personele capaciteit wordt aangetrokken, in de Perspectiefnota wordt dit nader aangegeven. Na enkele jaren van onder meer onderzoeken en bestuurlijke discussies is afgelopen 15 februari in een oriënterende raadsvergadering de nieuwe nota gepresenteerd.

Dit heeft geleid tot verschillende aanpassingen in de nu voorliggende nota (bijlage 1). Inleiding In de afgelopen jaren zijn diverse onderzoeken gedaan, notities geschreven en bestuurlijke discussies gevoerd met als doel de richting en impact van het nieuwe grondbeleid te bepalen. Dit heeft geleid tot een nieuw concept-Nota Grondbeleid 2024. In de nieuwe nota wordt overgestapt op een dynamisch en situationeel grondbeleid, dynamisch in de zin dat het grondbeleid passief was en nu de mogelijkheid geeft om (iets) actiever te handelen, de nota maakt daarbij onderscheid tussen actief, faciliterend en passief faciliterend grondbeleid. Het is nadrukkelijk niet zo dat we van passief naar (uitsluitend) actief grondbeleid gaan met het vaststellen van deze nota.

1/5

Beoogd effect Door het vaststellen van de Nota Grondbeleid heeft de gemeente een instrument voor het voeren van het juiste grondbeleid afgestemd op de soort ontwikkeling. De nota kan een hulpmiddel zijn bij het stimuleren van de benodigde woningcategorieën en bij versnelling van de woningbouw. Bijvoorbeeld beslispunt 2 stelt de gemeente in staat om slagvaardig grond aan te kopen voordat een ontwikkelaar dit doet. Argumenten 1.1 In de Nota Grondbeleid worden de verschillende instrumenten uiteengezet voor het voeren grondbeleid. De belangrijkste vernieuwing is het opschakelen van een betrekkelijk passief situationeel grondbeleid naar een dynamisch situationeel grondbeleid waarbij de gemeente een actievere rol wenst te spelen en effectiever uitvoering kan geven aan de gemeentelijke ambities. Deze wens is ook naar voren gebracht in motie M2021 06-07 013 van het CDA op 6 juli 2021: actief grondbeleid te onderzoeken als mogelijkheid voor het stimuleren van woningbouw voor het starters- en middensegment. Aan de uitgiftekant zijn er ook instrumenten waarmee de mate van dynamisch grondbeleid kan worden bepaald: Al dan niet bouwrijpe gronden kunnen worden verkocht middels aanbesteding of een prijsvraag of rechtstreekse verkoop aan particulieren en bedrijven.

Het grondbeleid voorziet ook in een faciliterende rol bij bouwinitiatieven van particulieren, ontwikkelaars en Hoeksche Waard Wonen waarbij de gemeente geen of slechts weinig grond in eigendom heeft. De eigen kosten moet de gemeente dekken middels kostenverhaal via een anterieure overeenkomst of in het uiterste geval een exploitatieplan. In de gevallen waarbij de gemeente in een plangebied een substantieel grondeigendom heeft kan een publiek private samenwerking met de andere grondeigenaar of grondeigenaren worden aangegaan, de eigen grond worden verkocht, of de andere grond worden aangekocht om het plangebied zelf te ontwikkelen. 1.2 Door het voeren van het juiste grondbeleid kan worden gestuurd op gemeentelijke ambities. De dynamische rol wordt ingegeven door de volkshuisvestingsopgave en de behoefte aan nieuwe (hoofd)infrastructuur voor mobiliteit en duurzaamheid. Daarmee wordt gestuurd op betere kansen op huisvesting voor specifieke doelgroepen. Ook voor de realisatie van benodigde infrastructuur, bijvoorbeeld voor bovenwijkse ontsluiting of grootschalige voorzieningen voor klimaatadaptatie, kan een minder passief grondbeleid nodig zijn zoals met deze concept nota mogelijk wordt gemaakt.

2.1 Om voldoende slagvaardig te zijn is een mandaat noodzakelijk Bij een minder passief grondbeleid kan de gemeente verschillende instrumenten inzetten: Strategische en planmatige (grond)verwerving, het vestigen van een voorkeursrecht en onteigening. Met het oog op een slagvaardige strategische grondverwerving wordt ook een mandaat van maximaal 2,5 miljoen euro per begrotingsjaar voor het college van B&W aangevraagd. Kanttekeningen 1.1 Een dynamisch grondbeleid betekent ook dat rekening gehouden moeten worden met de risico’s die daarmee gepaard gaan. Daartegenover staat dat er ook kansen bewerkstelligd kunnen worden, al zijn maatschappelijke kansen niet altijd financieel te vertalen. 2/5

Bij ieder initiatief wordt de haalbaarheid onderzocht maar zullen in het verdere traject ook de risico’s en kansen in beeld gebracht moeten worden. Niet in de laatste plaats bij strategische grondaankopen waarbij ook aan de mandatering duidelijke voorwaarden worden gesteld. Risico’s die niet met risicobeheersingsmaatregelen zijn te sturen, zoals goede inrichting van de werkprocessen, risicodeling met andere partijen, of een bankgarantie, moeten bij de periodieke risicoinventarisatie van de gemeente worden meegenomen. Hierbij worden de risico’s bepaald aan de hand van kans x impact waarbij dekking plaatsvindt via het weerstandsvermogen. 1.2 Het is een risico dat dit nieuwe beleid gezien wordt als het wondermiddel om woningbouw te versnellen, terwijl dat het niet is. Het kan er wel een stukje aan bijdragen. Het grondbeleid moet in samenspraak gaan met ander beleid zoals van de provincie en ons eigen woonbeleid en duurzaamheidsbeleid. 2.1 Er moet een integrale afweging worden gemaakt op welke manier financiële middelen beschikbaar worden gesteld bij de aankoop van strategische gronden. Er zal een afweging gemaakt moeten worden of de gemeente voor de aankoop van strategische gronden middelen in de begroting wil opnemen en zo ja op welke manier terwijl in het verleden deze situatie zich niet of nauwelijks heeft voorgedaan.

Zie voor de afweging de financiële paragraaf in dit voorstel. 2.2 Risico’s strategische grondverwerving. Met de aankoop van (grote voorraden) strategische gronden bestaat het risico op fluctuaties van grondwaarden waardoor gronden mogelijk moeten worden afgewaardeerd (bijv. in tijden van economische crisis). Een sprekend voorbeeld hierbij betreft de Gemeente Apeldoorn die in 2017 (zeer) forse afwaarderingen heeft moeten doen op haar grondbedrijf. Aan het aanhouden van (grote) voorraden aan grondposities zijn derhalve risico’s verbonden. 2.3 Een aandachtspunt, zeker bij strategische grondverwerving, is ook het beheer van de verworven gronden. Mogelijkheden zijn verpachting voor landbouw en tijdelijke verhuur voor bijvoorbeeld opslag. Vooruitlopend op een nieuwe bestemming kan de gemeente grond ook voor een beperkte periode in bruikleen geven. Duurzaamheid Het grondinstrumentarium biedt enkele mogelijkheden die het duurzaamheidsbeleid kunnen bevorderen, en dan moet vooral gedacht worden aan grondverwerving voor bijvoorbeeld grootschalige waterberging. Financiën Algemeen We streven naar gezonde gemeentelijke financiën, zowel voor deze bestuursperiode als de lange(re) termijn. Dat betekent dat de baten en lasten structureel in evenwicht moeten zijn (hoofdlijnenakkoord).

Uit de begrotingssaldi 2024-2027 blijken, ná verwerking van de structurele effecten uit de slotrapportage, vooralsnog aanzienlijke structurele tekorten in de ‘Ravijnjaren 2026 en verder’ als gevolg van een forse daling van de Rijksmiddelen. Het tekort vanaf 2026 betreft voor onze gemeente hierbij ca. € 10 à € 11 miljoen. Op dit moment is er nog geen duidelijkheid is of het Rijk dit gat (volledig) gaat ‘dichten’. Mandaat college aankopen strategische gronden Volgens artikel 5 lid 4c in onze financiële verordening 212 is het college gemandateerd om tot maximaal € 250.000 investeringen te doen waarvoor geen middelen in de begroting zijn opgenomen. Hierbij geldt de 3/5

voorwaarde dat sprake moet zijn van een positief structureel exploitatiesaldo ofwel beschikbare financiële ruimte. Hiervan is op dit moment geen sprake (zie kopje ‘algemeen’). Daarnaast zegt artikel 8.1 in eerdergenoemde verordening dat als de overeenkomst ingrijpende gevolgen (beleid en of financieel) kan hebben voor de gemeente, burgemeester en wethouders pas een besluit nemen nadat zij de raad in de gelegenheid heeft gesteld haar wensen en bedenkingen te uiten. Kanttekeningen aankoop strategische gronden Zie de kanttekeningen die eerder in dit voorstel worden genoemd. Vanuit financieel oogpunt gaat de voorkeur uit naar het toekennen van een mandaat aan het college door aanpassing van de Financiële Verordening (zonder wensen en bedenkingen van de raad) . Via een addendum zal artikel 5 van de financiële verordening moeten worden aangepast waarbij het college gemandateerd wordt om per begrotingsjaar een investeringskrediet toe te voegen in de begroting van maximaal € 2,5 miljoen en bijbehorend budget voor rentelasten (afhankelijke van het geldende rentepercentage) om strategische gronden aan te kopen zonder tussenkomst van de raad. Bij aanpassing van de verordening moet duidelijk worden vastgelegd dat dit mandaat alleen geldt bij aankoop van strategische gronden (met eventuele bijbehorende opstallen) en wat precies de definitie van strategische gronden is.

Voordeel is dat er snel door het college gehandeld kan worden en dat aan de voorkant geen apart krediet gerealiseerd hoeft te worden. Een ander voordeel is dat pas een beslag op de begroting (i.v.m. de rentecomponent) wordt gelegd als zich daadwerkelijk de situatie voordoet om strategische gronden aan te kopen. Met andere woorden aan de voorkant worden in de begroting geen middelen beklemd. Nadeel is dat de raad niet wordt betrokken bij belangrijke strategische grondaankopen. Risico afwaardering gronden opnemen in totale risico-inventarisatie gemeente In verband met eventuele afwaardering van de aangekochte grond welke afgewaardeerd moet worden naar de marktwaarde waarvoor de grond bestemd is, is het raadzaam om naast de onvoorzienbare risico’s van de lopende grondexploitaties, in de totale risico-inventarisatie van de gemeente een inschatting te maken van een bedrag voor het ‘risico van afwaardering van strategisch aangekochte gronden’. Hierbij kan een kansfactor ‘laag’ worden gehanteerd omdat strategische grondaankopen niet vaak voor zullen komen en indien sprake zal zijn van strategische grondaankopen er aan de voorkant aandacht is voor eventuele afwaardering. Zie ook de eerdergenoemde kanttekening 2.2. Communicatie De nieuwe Nota Grondbeleid 2024 wordt bekendgemaakt in het Gemeenteblad en zal op de gemeentelijke website te raadplegen zijn.

Uitvoering Gereedschapskist De Nota Grondbeleid is te zien als een gereedschapskist. In de gereedschapskist zitten diverse (beleids)instrumenten voor het voeren van een minder passief grondbeleid. Met de vaststelling van deze nota voert de gemeente nadrukkelijk niet opeens actief grondbeleid. De gereedschapskist wordt beschikbaar gesteld om als de situatie daar om vraagt middelen uit die kist in te zetten. Bijvoorbeeld beslispunt 2 is een mandaat om als instrument achter de hand te hebben en te kunnen inzetten. 4/5

De mate waarin de gemeente dynamisch grondbeleid wil voeren, zal bepalend zijn voor de capaciteitsvraag en de competenties van extra medewerkers in de gemeentelijke organisatie die hiervoor nodig zijn. Deze dienen afgestemd te zijn op de verschillende werkzaamheden en taken die in de praktijk nodig zijn, ook in de wisselende behoefte daaraan. Zo zal de medewerker verstand moeten hebben van verwervingen, echter strategische verwervingen zullen slechts incidenteel voorkomen en zal bijvoorbeeld coördinatie van projecten een meer dagelijkse taak zijn. Afhankelijk van de mate waarin we dus instrumenten uit de gereedschapskist inzetten, hebben we extra capaciteit in de organisatie nodig. De afweging hierover zal in de Perspectiefnota worden gemaakt. Nota Kostenverhaal In relatie tot het grondbeleid en de Omgevingswet zal op korte termijn ook de nota Kostenverhaal geactualiseerd moeten worden. In de tweede helft van 2024 wordt gestart met het laten opstellen van een nota Kostenverhaal. De hierboven beschreven zaken zijn nodig om goed aan de slag te kunnen gaan met de nieuwe nota Grondbeleid zodat effectief wordt bijgedragen aan het realiseren van de gewenste ambities.

Bijlagen 1. Nota Grondbeleid 2024 2. Raadsbesluit

Aangeboden door, burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard D.E. Koops secretaris {{esl:Signer1:Signature:size(200,50)}}

F.D. van Heijningen burgemeester {{esl:Signer2:Signature:size(200,50)}}

5/5