Raadsvoorstel investeringskrediet Fort Buitensluis

Voorstel Aan: gemeenteraad Van: college van burgemeester en wethouders Zaaknummer: Z/22/135625 Documentnummer: DOC-23739636 Portefeuillehouder: wethouder Van Waveren Team: Projectleiding Ruimtelijke Ontwikkeling Datum vaststelling college: 29 augustus 2023 Vertrouwelijk: Openbaar Fase BOB-cyclus: beeldvormend, oordeelsvormend en besluitvormend Onderwerp Investeringskrediet Fort Buitensluis. Beslispunten: 1. Het investeringskrediet van Fort Buitensluis (7080075 Fort Buitensluis renovatie CUP 2023) ad € 665.000,beschikbaar te stellen ten behoeve van de verdere ontwikkeling van het fort. Samenvatting voorstel Bij de uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord in het collegeprogramma zijn enkele investeringskredieten opgenomen, onder andere voor Fort Buitensluis. Het krediet voor Fort Buitensluis is ‘geblokkeerd’ totdat de raad instemt met de inhoudelijke uitvoering van dit krediet. Het voorliggende voorstel geeft hier invulling aan. Inleiding In december 2022 is het collegeprogramma inclusief tweede begrotingswijziging 2023 vastgesteld door de raad. Tijdens de begrotingsbehandeling op 10 november 2022 heeft de portefeuillehouder Financiën aangegeven dat het college bij de bespreking van de tweede begrotingswijziging 2023 (collegeprogramma) terugkomt op de ‘goedkeuring van investeringskredieten door de gemeenteraad’.

Het gaat hierbij om de mogelijkheid voor de raad om de uitwerking van de investeringskredieten eerst te bespreken in de raad voordat de uitvoering daadwerkelijk plaatsvindt door het college. In de Financiële verordening 212 (artikel 5 lid 2) is opgenomen dat de raad kan aangeven van welke nieuwe investeringen hij op een later tijdstip een apart voorstel voor autorisatie van het investeringskrediet wenst te ontvangen. Bij de uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord in het collegeprogramma zijn enkele investeringskredieten opgenomen, onder andere voor Fort Buitensluis. Zoals hiervoor beschreven, is het krediet voor Fort Buitensluis ‘geblokkeerd’ totdat de raad instemt met de inhoudelijke uitvoering van dit krediet. Het voorliggende voorstel geeft hier invulling aan en gaat achtereenvolgens in op de volgende onderwerpen: A. Ontwikkelingen tot nu toe B. Financiële stand van zaken C. Werving restant middelen en Rijksmonumentale status D. Te nemen stappen in 2023 en verder A. Ontwikkelingen tot nu toe In 2017 kocht de toenmalige gemeente Cromstrijen het Fort Buitensluis in Numansdorp van defensie. Het doel van de aankoop was behoud van het erfgoed en het toegankelijk maken voor een breed publiek. Het 1/5

motto daarbij was: “behoud door ontwikkeling”. Het college van Cromstrijen stemde in met de plannen om het fort verder te ontwikkelen. In 2019 is de ontwikkeling van het fort projectmatig opgepakt. Sindsdien trekken gemeente en de Stichting Fort Buitensluis samen op om van het fort een sprankelende plek te maken waar je kunt dineren, vergaderen, een evenement kunt bezoeken en kan overnachten. Door het fort te ontwikkelen kunnen we dit bijzondere erfgoed behouden voor toekomstige generaties. Bezoekers kunnen het erfgoed beleven en meer te weten komen over de boeiende historie van deze bijzondere plek. Hiervoor is het nodig om een keuken, toiletvoorzieningen en garderobe te realiseren. Het plan is om dit onder de grondwal te doen. Daarnaast is het nodig het hoofdgebouw te voorzien van installaties, zoals verwarming en ventilatie. In december 2021 presenteerden wij deze plannen aan de gemeenteraad. In bijlage 2 vindt u de presentatie van die avond. Sindsdien 2019 is al veel bereikt. Met verschillende subsidies van de provincie, de erfgoedlijn Historisch Haringvliet, de landschapstafel Haringvliet en de Regiodeal kon een start gemaakt worden met de verdere uitwerking en realisatie van onze plannen. Ook de gemeenteraad stelde in 2021 middelen beschikbaar voor de restauratie en ontwikkeling van het fort.

Een opsomming van de bereikte resultaten: • Op het dak van het fort is een (veilig) dakterras gerealiseerd met corten-staal en een spectaculair uitzicht over het Hollands Diep; • De gevel van de bomvrije kazerne is gerestaureerd en is bouwkundig weer in topconditie met behoud van het authentieke karakter; • Het dak van de bomvrije kazerne is gerestaureerd, waterdicht gemaakt en het oorspronkelijke afwateringsysteem functioneert weer; • We leverden een Ruimtelijk kwaliteitskader op, waarin de kernwaarden van het fort op het gebied van cultuurhistorie, ruimtelijke beleving en natuur zijn beschreven. Dit kader geeft richting aan de ontwikkelingen van het fort en is de basis van het te wijzigen bestemmingsplan; • We leverden een bouwhistorisch onderzoek met cultuurhistorische waardestelling op. Dit rapport beschrijft zeer uitvoerig de historie en de uitzonderlijke cultuurhistorische waarde van het fort. Ook dit rapport maakt onderdeel uit van het te wijzigen bestemmingsplan. • De voorbereiding voor de aanleg van wandel- en fietspaden rond het fort zijn grotendeels gereed. Denk daarbij aan het verkrijgen van de Omgevingsvergunning en het opstellen van het bestek. De aanbestedingsfase start binnenkort. Het betreft verbindingen tussen het parkeereiland en het fort, tussen de hoofdingang en het Welkerpad en tussen de hoofdingang en de steiger B.

Financiële stand van zaken Zoals gezegd, stelde de gemeenteraad in 2021 middelen ter beschikking voor via een viertal kredieten. Deze middelen waren gebaseerd op begrotingen uit 2020. In 2022 zijn de begrotingen opnieuw gemaakt en bleek er veel meer nodig te zijn voor de nieuwbouw, restauratie en aanleg van de wandel- en fietspaden. Dit had deels te maken met de enorme stijging van de bouwkosten. Daarnaast speelde dat het tracé van de paden veranderd moest worden op verzoek van grondeigenaar Midstate en er een groter bedrag benodigd was voor compensatie van het waterbergend vermogen. Tevens was de restauratie en het waterdicht maken van het dak niet meegenomen in de eerste aanvraag. Tot slot lukte het de stichting niet om € 350.000,- aan middelen te verwerven. Achteraf bleek dit een onrealistische en tevens oneigenlijke constructie, om een derde partij te vragen middelen te werven voor een gemeentelijk eigendom. 2/5

De in 2022 gemaakte begroting kwam uit op een totaal bedrag van € 1.330.000,-. Van dit bedrag is 50%, zijnde € 665.000, als krediet onder voorwaarden door de raad beschikbaar gesteld. Dit is als volgt opgebouwd: Kredieten Fort Buitensluis

Wandel- fietspad incl ingang (7110238) Restauratie/renovatie (7080044) Nieuwbouw (7110239) Installaties kazerne en nieuwbouw (7150026) Dak (nieuw krediet) Restauratie bijgebouwen (nieuw krediet) TOTAAL

Investeringen (raming 2022)

€ € € € € € €

443.660 299.615 951.971 453.161 276.411 226.065 2.650.883

Baten (zie toelichting hieronder) € € € € € € €

Reeds in 2021 Nieuw benodigd beschikbaar krediet gestelde kredieten 160.230 € 25.500 € 257.930 327.000 € 70.650 € -98.035 € 55.350 € 896.621 262.750 € 107.400 € 83.011 163.869 € € 112.542 174.065 € € 52.000 1.087.914 € 258.900 € 1.304.069

Toelichting lasten en baten - De raming van het wandel- en fietspad is geactualiseerd vóór de behandeling van het collegeprogramma. De baat bestaat uit een subsidie van € 100.000 van de provincie, 2 subsidies van in totaal 60.230 van de erfgoedlijn Historisch Haringvliet (provincie) en een subsidie van € 79.750,- van de Regiodeal. - De restauratie van de gevel is begroot door de restauratie-aannemer Koninklijke Woudenberg en is conform begroting uitgevoerd. De baat betreft een projectsubsidie van € 250.000,- van de provincie. - De nieuwbouw en de benodigde installaties zijn in 2022 begroot in bouwteamverband. Wij hebben indexering toegepast op de raming en rekening gehouden met voorbereidingskosten en onvoorziene kosten. De baat bij installaties bestaat uit € 183.000 vanuit de windmolengelden van Eneco. - De restauratie en het waterdicht maken van het dak is begroot door de restauratie-aannemer Koninklijke Woudenberg en is conform begroting uitgevoerd. De baat betreft een subsidie van € 163.869,- van de provincie. - De restauratie van 4 bijgebouwen is begroot door Koninklijke Woudenberg. De baat betreft een subsidie van € 174.065,- vanuit de erfgoedlijn Historisch Haringvliet. Bij onderdeel D. gaan we inhoudelijk in op deze restauratie. In de 2e begrotingswijziging is een investeringskrediet aangevraagd van € 665.000,-.

De realisatie staat nu nog gepland voor 2024 (start afschrijving vanaf 2025). Zoals gezegd, heeft de gemeenteraad deze middelen ‘onder voorwaarden’ beschikbaar gesteld. De resterende middelen à € 665.000 moeten van ‘buiten’ komen. Hier gaan wij bij onderdeel C. verder op in. C. Werving restant middelen en Rijksmonumentale status Fort Buitensluis is geen Rijksmonument. Daardoor kunnen we geen aanspraak maken op andere dan de reeds aangevraagde subsidies. Fort Buitensluis maakt onderdeel uit van de Stelling van het Hollands Diep en Volkerak. Het heeft daarin een belangrijke strategische ligging. De kern van de Stelling van het Hollands Diep en Volkerak wordt gevormd door de 3 forten Prins Frederik (Ooltgensplaat), Sabina (Willemstad) en Buitensluis plus de vesting Willemstad. Voor het begrip over het functioneren van de stelling zijn die 4 onderdelen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dit geldt ook voor hun cultuurhistorische waarde. Aantasting van één onderdeel betekent dat het geheel wordt aangetast. Daarom is het opmerkelijk dat 3 van de genoemde onderdelen van de stelling wel Rijksmonument zijn en Fort Buitensluis niet. Binnen de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) zijn op dit moment geen beleidsregels of aanwijzingsprogramma’s om het fort aan te wijzen als Rijksmonument. De enige mogelijkheid om het fort aan te wijzen als Rijksmonument is 3/5

via een verzoek aan de staatssecretaris. Gezien de onlosmakelijke verbondenheid van de onderdelen in de stelling, willen we opteren voor complexbescherming. Dat betekent dat we bescherming willen aanvragen voor de hele stelling, oftewel het hele ensemble van forten en vesting. Dit is nu de belangrijkste eerste stap in het verwerven van de extra middelen die nodig zijn voor de nieuwbouw. Daarna kunnen we aanspraak maken op subsidies voor Rijksmonumenten voor bijvoorbeeld toegankelijkheid, waarmee toiletten en garderobe gefinancierd kunnen worden. Of voor de aanleg van duurzame installaties. Het enige onderdeel van de nieuwbouwplannen waar niet direct subsidies voor worden gegeven, is de bouw van de keuken. Dit kunnen we financieren met een gedeelte van de middelen die de gemeenteraad voor het fort heeft gereserveerd. D. Te nemen stappen in 2023 en verder Om de nieuwe functies mogelijk te kunnen maken, moet het bestemmingsplan gewijzigd worden. Op dit moment is het ontwerp bestemmingsplan bijna gereed. Het is de bedoeling dit in de 2e helft van 2023 ter inzage te leggen, in ieder geval voor invoering van de Omgevingswet. Het vast te stellen bestemmingsplan wordt uiteraard voorgelegd aan de gemeenteraad. Verder zijn we bezig met het sluiten intentieovereenkomst met de Stichting Fort Buitensluis.

In de intentieovereenkomst formaliseren we de samenwerking tussen gemeente en stichting, leggen we ons gezamenlijke doel vast (namelijk de ontwikkeling van Fort Buitensluis zoals hierboven beschreven) en geven we elkaar over en weer opdrachten. In de intentieovereenkomst staat ook dat op een later moment wordt gekeken welke vorm het beste past bij de nieuwe situatie, verhuur of erfpacht. In 2024 willen we starten met de restauratie van 4 bijgebouwen. Op het fort is de evolutie van een kleine 100 jaar verdedigingswerken goed zichtbaar. Dit willen we graag zo houden door de bijgebouwen (stapsgewijs) te restaureren. De restauratie is alleen bouwkundig, we voegen (nog) geen nieuwe functies toe. We beginnen met een selectie van gebouwen uit verschillende perioden, die ons helpen het verhaal van het fort beter te vertellen en de beleving te vergroten. Het gaat om een kruitmagazijn, waarnemingspost, steunmuur met nissen en groepsschuilplaats, type P. Daarnaast worden 4 ontbrekende luiken in het hoofdgebouw opnieuw vervaardigd. Voor deze restauratiewerkzaamheden ontvangen wij een subsidie van € 174.065 van de erfgoedlijn Historisch Haringvliet. Er is co-financiering benodigd van € 52.000,-.

Beoogd effect “Behoud door ontwikkeling”; door het fort een nieuwe bestemming te geven behouden we het bijzondere cultureel erfgoed en maken we het toegankelijk en beleefbaar voor een breed publiek. De bijzondere historie van het fort blijft bewaard en wordt doorverteld. Het fort wordt een belangrijke drager voor recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard. Argumenten 1.1 Het voorstel past in het ingezet beleid en draagt bij aan diverse opgaven Het fort komt terug in diverse beleidsdocumenten en visies, zoals de erfgoednota en de visie Vrijetijdseconomie. In de visie Vrijetijdseconomie is erfgoed benoemd als drager. Verder draagt de ontwikkeling van het fort bij aan het stimuleren van recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard en aan de bekendheid van de Hoeksche Waard buiten onze eigen gemeente. 1.2 Het college onderschrijft de plannen voor het fort Het college van de voormalige gemeente Cromstrijen onderschreef de plannen voor de ontwikkeling van het fort al in 2018. Ook het college van de gemeente Hoeksche Waard onderschreef de plannen door het vaststellen van het 4/5

ruimtelijk kwaliteitskader en bouwhistorische onderzoek en deze als basis te benoemen voor de wijziging van het bestemmingsplan. 1.3 Dit voorstel is integraal afgestemd Dit voorstel in integraal afgestemd met diverse teams binnen de gemeente, zoals Financiën, Omgeving (erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling), Projecten Civiel en Ondernemen (recreatie en toerisme). Kanttekeningen 1.1 Het is nog niet zeker dat de resterende middelen geworven kunnen worden Zoals gezegd is de eerste stap naar de verwerving van de resterende middelen, de toekenning van de Rijksmonumentale status. Dit duurt helaas langer dan we van tevoren hadden gedacht. Daarom kunnen we nog niet met zekerheid zeggen dat we de Rijksmonumentale status krijgen en weten we ook nog niet of we de resterende middelen kunnen verwerven. We kunnen geen halve nieuwbouw realiseren, daarom is het ondenkbaar dat wij uitgaven doen voor de realisatie van de nieuwbouw voordat we zekerheid hebben over de resterende middelen. Het is uiteraard wel denkbaar dat we bepaalde voorbereidingskosten moeten maken, bijvoorbeeld in de vorm van rapporten, adviezen of tekeningen. Dit zullen geen substantiële bedragen zijn. Duurzaamheid We gaan uit van de aanleg van duurzame (gasloze) installaties in het fort. Verder wordt bij de nieuwe functies rekening gehouden met de flora en fauna op het fort.

Eén en ander wordt onderbouwd in het ecologisch onderzoek dat onderdeel uitmaakt van het bestemmingsplan. Financiën Zie onderdeel B ‘Financiële stand van zaken’ in de inleiding van dit voorstel. Communicatie Het fort is open op Open Monumentendag op 9 september. Het is voor inwoners van Numansdorp (en daar buiten) al een tijdje stil rond het fort. Die stilte willen we doorbreken en hen vertellen over wat we allemaal hebben gedaan en nog gaan doen. Daarnaast willen we de raadsleden persoonlijk uitnodigen, zodat ze het fort met eigen ogen kunnen zien en ervaren. Het ontwerp bestemmingsplan wordt nog dit jaar ter inzage gelegd. Wij willen omwonenden informeren over wat we wel en niet mogelijk maken in het bestemmingsplan, voordat ze het lezen in het Kompas. Uitvoering Zie onderdeel D ‘Te nemen stappen 2023 en verder’ in de inleiding van dit voorstel. Bijlagen 1. Presentatie aan gemeenteraad december 2021. Aangeboden door, burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard C. Rijnberg secretaris a.i. {{esl:Signer1:Signature:size(200,50)}}

Ch.B. Aptroot burgemeester {{esl:Signer2:Signature:size(200,50)}}

5/5