Raadsvoorstel Integraal Huisvestingsplan onderwijs

Raadsvoorstel Van: Burgemeester en wethouders Zaaknummer: Z/19/045911 Documentnummer: DOC-20326666 Portefeuillehouder: Huibert Steen Onderwerp Integraal Huisvestingsplan Hoeksche Waard 2021-2024 Beslispunten: a) het vaststellen van het Integraal Huisvestingsplan Hoeksche Waard 2021-2024; b) in te stemmen met de bijgevoegde 7e begrotingswijziging waarin onderstaande beslispunten zijn opgenomen ; c) het opnemen van de financiële gevolgen uit dit huisvestingsplan voor 2021 t/m 2024 in de begroting, zoals nader omschreven in de financiële paragraaf onder A; d) het in 2021 eenmalig beschikbaar stellen van een bedrag van € 30.000 voor het ( in het huisvestingsprogramma 2021 opgenomen) herstel van constructiefouten bij basisschool De Regenboog (Heinenoord). De dekking van dit bedrag is meegenomen in de financiële paragraaf onder C; e) de financieel technische harmonisatie , zoals nader omschreven in de financiële paragraaf onder B; f) het opheffen van de reserve IHP, als gevolg van de harmonisatie als bedoeld onder e); g) het toevoegen van de vrijvallende middelen uit de reserve IHP (€ 6.898.000,-) in 2021 aan de reserve kapitaallasten en in te zetten als dekking voor kapitaallasten voor investeringen met een eenmalig karakter zoals nader omschreven in de financiële paragraaf (onderdeel B).

h) het niet benodigde deel van de vrijvallende reserve IHP toevoegen aan het exploitatiesaldo 2021, zoals nader omschreven in de financiële paragraaf (onderdeel C) i) het voteren van onderstaande kredieten voor de investeringen in 2021 uit het IHP: Vervangende nieuwbouw OBS Het Talent (Mookhoek): aanvullend bedrag van € 578.000; Uitbreiding basisschool Petrus Datheen (Puttershoek) met 269 m²: € 799.000; Uitbreiding basisschool Het Driespan ( Puttershoek) met 221 m²: €737.000; Uitbreiding Leeuwenhartschool (Oud-Beijerland) met 213 m²: € 717.000; Uitbreiding De Wegwijzer (Piershil) met 147 m²: € 552.500; Uitbreiding eerste inrichting Leeuwenhartschool (Oud-Beijerland): € 32.000; Functionele upgrade Het Driespan (Puttershoek): € 700.000; Functionele upgrade Keuchenius (Oud-Beijerland): € 437.000. Inleiding Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én van de samenleving. Een kind dat goed onderwijs krijgt, krijgt kansen voor de toekomst. Daarom heeft ieder kind recht op goed onderwijs. Onderwijshuisvesting is een belangrijke randvoorwaarde voor goed onderwijs. Om optimaal invulling te geven aan deze randvoorwaarde is voor de gemeente Hoeksche Waard een Integraal Huisvestingsplan (IHP) ontwikkeld.

1/7

Beoogd effect Met het IHP worden de kaders bepaald waarbinnen de gemeente Hoeksche Waard, samen met de schoolbesturen die actief zijn in de gemeente, investeert in de huisvesting van het basisonderwijs, (speciaal) basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs. In formele zin laat de gemeente hiermee zien op welke wijze zij haar zorgplicht, op grond van de taak die zij heeft in het voorzien van huisvesting voor het onderwijs, wenst in te vullen. Dit IHP is het beleidskader voor het onderwijshuisvestingsbeleid voor de periode 2021-2024. Het IHP: - biedt gemeenten en schoolbesturen een meerjarenperspectief, waarop het eigen (investerings-)beleid kan worden afgestemd. - leidt tot een betere beheersbaarheid van de investeringen en voorkomt ad hoc beslissingen. - helpt de gemeente en het onderwijs daarmee met het effectief inzetten van haar middelen voor onderwijs en stimuleert samenwerking tussen de betrokken partners. - Introduceert, vooruitlopend op de wijziging in de wetgeving, renovatie als middel tot levensduurverlenging van onderwijsgebouwen, - wordt elke 4 jaar herijkt, zodat het beleidskader blijft aansluiten bij de vragen en behoeften van dat moment.

Argumenten Het IHP is in samenwerking met de schoolbesturen tot stand gekomen Het IHP bestaat uit een strategisch deel, met daarin de kaders en uitgangspunten voor de onderwijshuisvesting en een operationeel deel waarin de knelpunten en oplossingen worden uitgewerkt. Het IHP is in samenwerking met de schoolbesturen tot stand gekomen. Deze samenwerking is ook noodzakelijk. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en de exploitatie van schoolgebouwen. De taken en rollen van gemeente en schoolbesturen zijn zo met elkaar verweven, dat alleen in nauwe samenwerking de in dit IHP verwoorde meerwaarde kan worden bereikt. In het strategisch deel van het IHP worden vijf ambities geformuleerd die bóven de op dit moment geldende gemeentelijk zorgplicht gaan. Zo wordt bij vervangende nieuwbouw uitgegaan van ENG (Energie Neutraal Gebouw) in plaats van het (per 1 januari 2021) voorgeschreven BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw). In het strategisch deel van het concept-IHP zijn, met input vanuit de diverse geledingen, een vijftal beleidsambities geformuleerd. Deze beleidsambities die uitgaan bóven de op dit moment geldende wettelijke zorgplicht, hebben betrekking op de volgende onderwerpen: 1.

Duurzame en gezonde schoolgebouwen (Investeren in duurzaamheid [bij vervangende nieuwbouw ENG in plaats van BENG] en Investeren in gezonde gebouwen); 2. Renovatie en functionele upgrade schoolgebouw (Renovatie als alternatief voor vervangende nieuwbouw en functionele upgrade als onderdeel van door schoolbestuur te bekostigen renovatie) waarbij in beide gevallen sprake is van een levensduurverlenging van het gebouw met 25 jaar; 3. Medegebruik bij uitbreiding scholen; 4. Samenwerking onderwijs en kinderopvang (Kindcentrum); 5. Openbare schoolpleinen. Het operationele deel van het IHP is gebaseerd op leerlingenprognoses en kwaliteitsmetingen van de schoolgebouwen 2/7

Voor het operationele deel van het IHP is gebruik gemaakt van leerlingenprognoses, opgesteld door Pronexus én kwaliteitsmetingen die door Facilicom Solutions, Management & Advies (hierna Facilicom) zijn uitgevoerd. Op basis van de leerlingenprognoses is de capaciteit van de schoolgebouwen geanalyseerd. De capaciteitsanalyse maakt een eventueel ruimtetekort of overschot per gebouw inzichtelijk. De ruimtebehoefte van een school wordt bepaald door de leerlingentelling en de prognose te vertalen naar ruimtebehoefte (op basis van de criteria in de verordening). Deze ruimtebehoefte wordt vergeleken met het beschikbare aantal vierkante meters: het brutovloeroppervlak (bvo). In het kader van de kwaliteitsmeting heeft Facilicom voor alle schoolgebouwen die ouder zijn dan 35 jaar een onderzoek uitgevoerd naar de technische staat van het gebouw. Ook de functionele kwaliteit van deze gebouwen (is het gebouw een goed schoolgebouw?) is onderzocht. Kanttekeningen Op grond van beleidsambitie medegebruik bij uitbreiding scholen komen gedurende de periode van dit IHP drie scholen in aanmerking voor bekostiging van een permanente uitbreiding In het kader van de uitgevoerde capaciteitsanalyse blijkt dat de basisscholen Het Driespan, De Leeuwenhartschool en De Wegwijzer een permanent ruimtetekort hebben.

In het kader van de in het IHP opgenomen beleidsambitie “medegebruik” wordt voor de in verband met het ruimtetekort benodigde uitbreiding niet verwezen naar leegstand in een ander schoolgebouw, maar dienen financiële middelen beschikbaar te worden gesteld voor de uitbreiding van de betreffende schoolgebouwen. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat het recht op permanente uitbreiding van basisschool Petrus Datheen voortvloeit uit de fusie van deze school met de Rehobothschool. Het gebouw van basisschool Petrus Datheen is te klein om alle leerlingen van de gefuseerde school te huisvesten. De voor de uitbreidingen van de basisscholen De Meerwaarde (Strijen) en Burgemeester van Bommelschool (Heinenoord) benodigde budgetten zijn op dit moment niet bekend. Daarom zijn zij als PM opgenomen in het IHP. Op grond van de leerlingenprognose heeft De Meerwaarde in de periode van dit IHP recht op permanente uitbreiding van 162 m² (in 2023) en de Burgemeester van Bommelschool recht op tijdelijke uitbreiding van 64 m² (in 2022). De voor deze uitbreidingen benodigde budgetten zijn op dit moment niet bekend. De Meerwaarde is gehuisvest in een van HW Wonen gehuurd gebouw. In overleg met schoolbestuur en HW Wonen dienen de mogelijkheden van uitbreiding nader te worden onderzocht.

Ook over de wijze waarop in de tijdelijke uitbreiding van de Burgemeester van Bommelschool wordt voorzien (huur noodlokalen of tijdelijke uitbreiding van het hoofdgebouw) dient met het schoolbestuur nader overleg te worden gevoerd. Functionele kwaliteit van aantal schoolgebouwen laat te wensen over Algemene conclusie van de kwaliteitsmetingen is dat de staat van onderhoud van bijna alle schoolgebouwen voldoende is. De schoolbesturen zorgen met andere woorden goed voor de gebouwen. De functionele kwaliteit van de schoolgebouwen laat daarentegen nogal eens te wensen over. Van de 25 onderzochte schoolgebouwen scoren 11 gebouwen een onvoldoende op functionaliteit. In het kader van de in het IHP opgenomen beleidsambitie “functionele upgrade als onderdeel van door schoolbestuur te bekostigen renovatie” kunnen schoolbesturen onder voorwaarden een financiële bijdrage (50% van de kosten van de functionele upgrade met een maximum van € 412 per m²) in de kosten van de functionele upgrade ontvangen. Volledigheidshalve wordt opmerkt dat, wanneer de schoolbesturen niet bereid zijn om de helft van de kosten van de functionele upgrade mee te financieren, de aanspraak op deze voorziening komt te vervallen. Het voor deze functionele upgrade in het IHP opgenomen bedrag valt hiermee dan vrij.

Het niet doorgaan van de functionele upgrade betekent niet dat een schoolgebouw eerder in aanmerking komt voor 3/7

vervangende nieuwbouw. Op grond van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Hoeksche Waard 2019 bepaalt niet de functionele kwaliteit maar de technische staat van het gebouw bepaalt immers of vervangende nieuwbouw aan de orde is. In afwachting van de landelijke ontwikkelingen ten aanzien van de ventilatie op scholen worden voor bestaande schoolgebouwen in dit IHP nog geen maatregelen voorgesteld. Actueel is de aandacht voor ventilatie op scholen. Op 1 oktober 2020 heeft het Landelijk Coördinatieteam Ventilatie Scholen de “Eindrapportage, Beeld van ventilatie op scholen in het funderend onderwijs” uitgebracht. De inventarisatie geeft een globaal beeld van de ventilatie in de schoolgebouwen. Het gaat om een momentopname in de maand september, met een indicatieve meetmethode. Daarbij voldeed 38% van de schoolgebouwen op moment van meten aan de normen. 11% van de gebouwen kwam boven de normen uit. Voor de overige 51% vindt de meting later plaats of kan niet gemeten worden. Om een scherper beeld te krijgen is aanvullend onderzoek nodig. Naar aanleiding van het eindrapport heeft minister Slob € 360 miljoen ter beschikking gesteld. Met deze Rijksbijdrage moet een investering van € 1,2 miljard in verbetering van ventilatie op scholen gaan plaatsvinden.

Met het bedrag dat de minister nu als cofinanciering ter beschikking stelt kunnen schoolbesturen stappen zetten in het verbeteren van de ventilatie in schoolgebouwen. Uit de Rijksbijdrage van € 360 miljoen kan 30% van de kosten gefinancierd worden. De overige 70% financiering moet komen van de juridische eigenaren van de schoolgebouwen, in de meeste gevallen de schoolbesturen. Op 30 november 2020 is, de Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS) gepubliceerd. Gemeenten kunnen op grond van deze subsidieregeling vanaf begin 2021 subsidie aanvragen. Het gaat vooral om de financiering van bouw- en installatiekosten. In overleg met de schoolbesturen zijn inmiddels subsidieaanvragen ingediend. De cofinanciering van 70% komt voor rekening van de schoolbesturen. Hiervoor zijn (aanpassing ventilatie/binnenklimaat valt niet onder de gemeentelijke zorgplicht) geen gemeentelijke financiële middelen beschikbaar. Financiën A. Financiële gevolgen IHP 2021-2024 In hoofdstuk 6.1 van het IHP 2021-2024 zijn de financiële effecten van de investeringsagenda voor de periode 2021-2024 in beeld gebracht. Hiervan is een deel eenmalige kosten (tijdelijke huisvesting, aanpak schoolpleinen en energiescans) en een deel investeringen.

Het totaal aan investeringen voor de periode 2021-2024 bedraagt € 9.091.500 uitgesplitst naar: vervangende nieuwbouw Het Talent, aanvullend € 578.000 (totaal benodigd € 2.307.925; waarvan € 1.730.000 reeds beschikbaar is gesteld bij de perspectiefnota 2020). uitbreiding scholen € 2.805.000; uitbreiding eerste inrichting: € 31.900; functionele upgrade scholen € 5.676.700. Omgerekend naar jaarlasten betekent dit onderstaande extra last (vanaf 2026 structureel).

4/7

Wij geven hier een doorkijk van de lasten tot 2026 omdat investeringen, gepland voor 2024 (opgenomen in IHP) afgerond worden in 2025 en daarmee vanaf 2026 kapitaallasten in de exploitatie geven. Voorgesteld wordt om deze extra lasten te dekken binnen de exploitatie. Bij onderdeel C van deze paragraaf (dekking) geven wij aan hoe wij hiervoor ruimte binnen de exploitatie vrij maken. In de Hoeksche Waard staan schoolgebouwen met een totale waarde van ca € 225.000.000. Voor een volledig beeld is inzichtelijk gemaakt wanneer vervanging van de schoolgebouwen in Hoeksche Waard aan de orde is. De komende 16 jaar zijn er 7 schoolgebouwen, die volledig afgeschreven zijn. Het gaat hierbij om een totaal investeringsbedrag van ca € 19.700.000. Uitgaande van de afschrijvingstermijn van 60 jaar, zou dit een afschrijvingslast geven van € 327.000. Financieel is met deze vervangende nieuwbouw nog geen rekening gehouden omdat onvoldoende duidelijk is of en zo ja op welke wijze vervanging van gebouwen nodig zal zijn. Er is gekozen voor een periode van 16 jaar omdat hiermee wordt aangesloten bij het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel, waarin gemeenten worden verplicht om met een Integraal Huisvestingsplan de onderwijshuisvesting voor 16 jaar in beeld te brengen. B.

Financieel technische harmonisatie In de voormalige gemeenten werd verschillend omgegaan met de financiering van investeringen in onderwijshuisvesting. Zo worden in een aantal gevallen afschrijvingslasten gedekt uit een reserve. Hoewel de begroting hiermee weliswaar wordt ’ontlast’, geeft dit geen eenduidig beeld van de werkelijke uitgaven aan onderwijshuisvesting. Vanuit financieel oogpunt is het tevens belangrijk dat op het moment dat er sprake is van vervangende nieuwbouw, middelen beschikbaar komen uit vrijvallende kapitaalslasten. Dit is niet het geval wanneer de lasten gedekt worden uit de (bestemmings-)reserve kapitaallasten Huidige dekking afschrijvingslasten Dekking huidige afschrijvingslasten tlv reserve IHP tlv reserve kap lasten tlv exploitatie

2021 139.991 196.321 893.880 1.230.192

2022 162.712 106.784 1.216.590 1.486.086

2023 162.712 64.148 1.214.701 1.441.561

2024 162.712 64.148 1.147.089 1.373.949

2025 162.712 64.148 1.147.089 1.373.949

2.026 162.712 64.148 1.147.089 1.373.949

Tegelijk met het vaststellen van het IHP 2021-2024 wordt voorgesteld om voor alle investeringen in onderwijshuisvesting één systematiek aan te houden: opname van de (kapitaal)lasten in de begroting. Uitgaande van de huidige situatie (exclusief het voorliggende IHP) betekent dit een extra last voor afschrijvingen in de begroting van: structureel effect begroting harmonisatie afschrijvingslasten

2021 336.312

2022 269.496

2023 226.860

2024 226.860

2025 226.860

2026 226.860

5/7

Door geen gebruik meer te maken van reserves valt het saldo van de reserve IHP ( € 6,9 miljoen) en een deel van het saldo van de reserve dekking kapitaallasten (€ 2,4 miljoen) vrij. Totaal gaat het om een bedrag van ca € 9,3 miljoen waarvoor wij de volgende herbestemming voorstellen: 1. Harmoniseren van de systematiek binnen de reserve kapitaallasten 2. Afschrijvingslasten van gedane investeringen (met een eenmalig karakter), waarvan de lasten nu ten laste van het exploitatiesaldo komen, ten laste van de reserve kapitaallasten te brengen. Ad 1. Een deel van de investeringen, die gedekt worden uit de reserve kapitaallasten, worden niet volledig hieruit gedekt. Het deel dat niet gedekt wordt uit de reserve, komt ten laste van het exploitatiesaldo. Het gaat hierbij om een bedrag van ca € 91.000 per jaar dat minder onttrokken wordt aan de reserve dan op basis van de investeringen zou kunnen. Om dit te voorkomen is een aanvullend bedrag binnen de reserve kapitaallasten nodig van € 1.825.000. Hiermee wordt de systematiek binnen de reserve kapitaallasten gelijk voor alle posten (100% onttrekking van de afschrijvingslasten uit de reserve), Het genoemde bedrag van € 1,8 miljoen kan gevonden worden binnen de reserve kapitaallasten zelf. Doordat de afschrijving van schoolgebouwen niet langer vanuit de reserve gedekt wordt, zoals hierboven voorgesteld, valt ca € 2,4 miljoen vrij.

Een deel hiervan ( € 1,8 miljoen) kan gebruikt worden om 100% van de lasten te onttrekken aan de reserve. Hiermee wordt ruimte in de exploitatie gecreëerd van € 91.000. Ad 2. Het resterende deel van de vrijvallende middelen (€ 9,3 miljoen -/- € 1,8 miljoen = € 7,5 miljoen) willen wij gebruiken als dekking voor gedane investeringen, met een eenmalig karakter, waarvan de afschrijvingslasten nu ten laste van het exploitatiesaldo komen. Binnen de staat van activa zijn hiervoor posten gevonden met een boekwaarde van ca € 7,3 miljoen en een bijbehorende afschrijvingslast van € 606.000. Samen met de genoemde extra onttrekking uit de reserve kapitaallasten (€ 91.000) wordt op deze manier totaal ca € 700.000 ruimte binnen de exploitatie gevonden. C. Dekking Samengevat heeft vaststelling van het IHP en het verwerken van afschrijvingslasten voor onderwijsinvesteringen in het exploitatiesaldo het onderstaande effect: Samenvatting effect begroting: A. Effect IHP B. bestaande afschrijvingslasten onderwijs subtotaal vrijval storting in de begroting* Totaal effect op de begroting

2021 220.000 336.312 556.312 -90.834 465.478

2022 218.436 269.496 487.932 -150.991 336.941

2023 185.501 226.860 412.361 -150.991 261.370

2024 284.239 226.860 511.099 -150.991 360.108

2025 290.904 226.860 517.763 -150.991 366.772

2026 355.957 226.860 582.817 -150.991 431.826

*In de begroting is rekening gehouden met een jaarlijkse storting in de reserve IHP. Wanneer deze reserve niet meer voor onderwijshuisvesting wordt ingezet kan deze storting komen te vervallen. Het bedrag in 2021 is verminderd met € 30.000, die als dekking wordt opgenomen voor het in het kader van het huisvestingsprogramma 2021 toegekende herstel van constructiefouten bij De Regenboog. Tevens is rekening gehouden met de reeds besloten lasten voor tijdelijke huisvesting Petrus Datheenschool van € 30.000 (Slotrapportage 2020).

6/7

Structureel moet er dus voor een bedrag van € 432.000 ( 2026) dekking gezocht worden. Voor 2021 moet daarnaast nog eenmalig een bedrag van € 31.000 gezocht worden. Voorgesteld wordt om dit eenmalige bedrag uit de resterende vrije ruimte van de reserve IHP (totaal vrije ruimte ca 7,5 miljoen, ingezet ca 7,3 miljoen resteert 2 ton) te dekken. De overige € 170.000 kan vrijvallen ten gunste van het exploitatiesaldo in 2021. Positief effect op structureel begrotingssaldo Zoals onder kopje B financieel technische harmonisatie verwoord kan door andere inzet van de reserves een ruimte van € 700.000 binnen de exploitatie gecreëerd worden. Naast de dekking van de hierboven genoemde € 432.000 betekent dit een verbetering van het structurele begrotingssaldo met ruim € 250.000. Communicatie Het IHP is in samenwerking met de schoolbesturen ontwikkeld. Ieder schoolbestuur heeft constructief geparticipeerd in het voorbereidingstraject. De schoolbesturen hebben tijdens het OOGO van 14 december 2020 ingestemd met het nu voorliggende concept. Ook uw gemeenteraad is betrokken geweest bij de voorbereidingen van het IHP. Tijdens de op 9 februari 2020 gehouden thema-avond heeft u input gegeven voor de in het IHP op te nemen beleidsambities. Tijdens het op 15 oktober 2020 gehouden vragenuurtje zijn uw, naar aanleiding van een digitale presentatie, gestelde vragen beantwoord.

Uitvoering Voor de in het huisvestingsagenda 2021 opgenomen projecten zijn van de schoolbesturen reeds aanvragen om bekostiging ontvangen. Na vaststelling van het IHP zullen deze aanvragen worden opgenomen op het huisvestingsprogramma 2021. Een aantal in het IHP opgenomen beleidsambities dient te worden uitgewerkt in de gemeentelijke Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Na vaststelling van het IHP wordt de aanpassing van deze verordening voorbereid en op een later moment ter vaststelling aan u aangeboden.

Bijlagen Concept-IHP 2021-2024

7/7