Raadsvoorstel handreiking participatie bij de Omgevingswet

Voorstel Aan: Van: Zaaknummer: Documentnummer: Portefeuillehouder: Team: Datum vaststelling college: Vertrouwelijk: Fase BOB-cyclus:

gemeenteraad college van burgemeester en wethouders Z/23/217043 DOC-23772357 wethouder Van der Wulp Strategie 31 oktober 2023 Nee Beeldvormend

Onderwerp Participatiebeleid bij de Omgevingswet Beslispunten: 1. Het participatiebeleid, bestaande uit de handreiking participatie bij de Omgevingswet met daarin de criteria voor het participatieverslag, vast te stellen. Samenvatting voorstel Participatie is een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. Participatie bij ruimtelijke plannen wordt gestimuleerd en verplicht bij de door de gemeenteraad aangewezen buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Als gemeente bieden we een handreiking participatie bij de Omgevingswet aan voor initiatiefnemers van ruimtelijke plannen. Op deze manier helpen we initiatiefnemers om een participatietraject te organiseren bij ruimtelijke plannen. Daarnaast geven we richting en kaders waar mogelijk en waar de wet dat toelaat. Inleiding Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Participatie wordt dan in alle gevallen aangeraden en is soms verplicht als het door de gemeenteraad benoemde buitenplanse omgevingsplanactiviteiten betreffen. Met de handreiking participatie bij de Omgevingswet willen we initiatiefnemer van ruimtelijke plannen stimuleren en helpen participatie te organiseren bij hun plannen. Wij dienen beleid op te stellen welke een kader biedt voor motivering van participatie, zodat wij kunnen voldoen aan de motiveringsplicht.

Beoogd effect Met dit voorstel geven wij invulling aan de verplichting tot het vaststellen van participatiebeleid die de Omgevingswet en het Omgevingsbesluit voorschrijven. Argumenten 1.1 In de Omgevingswet en in het Omgevingsbesluit zijn regels over participatie opgenomen De Omgevingswet stimuleert vroegtijdige participatie. Daarmee kunnen overheden op tijd belangen, meningen en creativiteit op tafel krijgen. Bij het vaststellen van bijvoorbeeld een omgevingsvisie of een wijziging van het omgevingsplan moet de gemeente motiveren hoe voldaan is aan het eigen participatiebeleid. Daarbij moet aangegeven worden hoe belanghebbenden betrokken zijn bij de totstandkoming van deze instrumenten en welke resultaten dat heeft opgeleverd. Daarnaast zijn initiatiefnemers in enkele gevallen verplicht participatie te organiseren. Uit de wet volgt dat de gemeente 1/4

een participatiebeleid opstelt welke een kader biedt voor de motivering van participatie. Ontbreekt dit participatiebeleid, dan kan er dus niet goed worden voldaan aan de motiveringsplicht. Dit kan juridische gevolgen hebben. 1.2 Wij onderzochten de mogelijkheden en alternatieven voor participatie Elke gemeente is momenteel bezig met participatie bij de Omgevingswet. We keken naar de aanpak van andere gemeenten en spraken met de Regionale Implementatiecoach Omgevingswet (RIO) vanuit het Rijk. Wij kozen vervolgens onze eigen lijn. Wij kozen voor een positieve insteek met als uitgangspunten dat je iets kunt bereiken met participatie en dat participatie belangrijk is om de belangen van anderen in beeld te brengen en hiermee rekening te kunnen houden. Daarbij hebben we verschillende kaders geformuleerd, waarover meer in het volgende argument. 1.3 Het participatiebeleid bestaat uit de handreiking participatie bij de Omgevingswet met daarin het beleid (de criteria) voor hoe wij participatie beoordelen In de handreiking participatie geven wij invulling aan participatiebeleid bij de Omgevingswet. Hierin staat wat wij van initiatiefnemers verwachten als zij verplicht zijn participatie te organiseren bij hun plan. We sturen daarbij niet op de vorm. Dat mogen wij ook niet volgens de wet. We sturen wel op de kwaliteit en de inhoud waar de wet dat toelaat.

Een participatietraject wordt opgeleverd door een participatieverslag. Hiermee geven initiatiefnemers invulling aan de aanvraagvereiste bij een vergunning. Wij beoordelen het participatieverslag aan de hand van de onderdelen uit bijlage 5 van de handreiking, zoals of de initiatiefnemer duidelijk heeft gemaakt wat met de uitkomsten van participatie heeft gedaan. Als we het participatieverslag op onderdelen met een onvoldoende moeten beoordelen, moet de initiatiefnemer deze tekortkomingen herstellen. Gebeurt dit niet dan mogen we de aanvraag buiten behandeling laten. Dit is conform de Omgevingswet en in het bijzonder artikel 16.55. 1.4 We hebben verschillende manieren om te sturen op basis van ons participatiebeleid dat binnen de juridische kaders valt van de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht. 1.4.1. Bij verplichte participatie moet de initiatiefnemer een participatieplan indienen en afstemmen met de gemeente voordat daarmee aan de slag wordt gegaan. Wij vragen in ons beleid om bij plannen met grote gevolgen, zoals het bouwen van meerdere woningen of andere plannen, bijvoorbeeld uit de lijst van plannen waarbij participatie verplicht is, minimaal mensen mee te laten denken. Het participatieplan geeft ons de mogelijkheid om vooraf te sturen op een passend participatieniveau. 1.4.2.

Bij verplichte participatie moet de initiatiefnemer een participatieverslag inleveren bij de vergunningsaanvraag. Wij hebben hiervoor criteria opgesteld. Als we het verslag als onvoldoende beoordelen, vragen we de initiatiefnemer om de tekortkomingen te herstellen. Als dat niet gebeurt, mogen we de aanvraag buiten behandeling laten. 1.4.3. We moeten een eigen afweging maken over de juistheid van de verstrekte informatie en of er nog aanvullende informatie nodig is. We mogen de aanvrager niet dwingen extra informatie te geven over participatie en we mogen geen aanvullende eisen stellen aan de participatie. We kunnen informatie nodig hebben voor de motivering van een besluit. Als informatie ontbreekt, moeten we zelf extra informatie inwinnen. Dit kan tijdens de verplichte procedurestappen van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) of daarbuiten. We hebben verschillende mogelijkheden daartoe, zoals raadplegen belanghebbenden. 2/4

1.5 Het participatiebeleid sluit aan bij de participatievisie Hoeksche Waard en de participatieverordening Het participatiebeleid bij de Omgevingswet bouwt voor op het bestaande beleid. Terminologie en inhoud zijn op elkaar afgestemd. Wel is de handreiking participatie in begrijpelijke taal geschreven (B1), zodat inwoners, ondernemers en andere organisaties hier goed mee uit de voeten kunnen. 1.6 Het participatiebeleid vormt een stevige basis om ervaring mee op te gaan doen Participatie bij de Omgevingswet is nieuw en daarom zal het een ontdekkingstocht zijn. De basis die er nu ligt, is juridisch correct en tegelijkertijd begrijpelijk voor initiatiefnemers. Daarmee hebben we een stevige basis om mee te starten. In de praktijk zullen we moeten gaan ervaren wat werkt en wat minder goed werkt. Na 1 jaar evalueren we de handreiking om te bezien of aanpassingen nodig zijn. 1.7 Wij stemden de inhoud van het participatiebeleid integraal af Een multidisciplinaire projectgroep is nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de handreiking participatie bij de Omgevingswet. Daarnaast legden wij de handreiking voor het ophalen van input voor aan verschillende ontwikkelaars, bouwbedrijven en inwoners De reactie vanuit ontwikkelaars en bouwbedrijven is unaniem positief. Daarnaast betrokken wij de raadswerkgroep Omgevingswet ook bij het opstellen van het beleid.

Wij verwerkten hun opmerkingen. De handreiking die er nu ligt, is daarmee een gedragen en integraal document. 1.8 De raad is bevoegd om het participatiebeleid vast te stellen Dit is conform het bepaalde bevoegde gezag in de Gemeentewet en de Omgevingswet. Kanttekeningen 1.1 Participatie bij de Omgevingswet is nieuw De Omgevingswet is nieuw en we weten niet hoe het gaat verlopen. Is participatie bij de Omgevingswet duidelijk voor onze inwoners, ondernemers en collega’s? Werkt de handreiking voldoende? We plannen een evaluatiemoment in na 1 jaar om een antwoord te formuleren op deze vragen en om te zien of bijsturen nodig is. Daarnaast weten we niet of de wet voldoende helderheid biedt in de praktijk. De komende tijd zal de wet hoogstwaarschijnlijk nog wijzigen op details en zal ook jurisprudentie ontstaan. We houden daarom goed in de gaten wat er om ons heen gebeurt om ook hierop tijdig te kunnen anticiperen indien nodig. 1.2 De Omgevingswet laat participatie vormvrij We kunnen een participatietraject niet beoordelen op vorm, omdat participatie vormvrij is. Participatie moet wel enige inhoud hebben. Als gemeente zijn we verplicht om te beoordelen of er sprake is van voldoende participatie. De wetgever heeft hiervoor geen richtlijnen gegeven, maar geeft ons wel de mogelijkheid om beleidsregels op te stellen die onze beoordeling ondersteunen.

Deze mogen alleen gaan over de eigen beoordeling, niet over de vorm. De criteria om participatie te beoordelen hebben we opgenomen in bijlage 5 van de handreiking participatie bij de Omgevingswet. Als de uitgevoerde participatie niet voldoet aan beleidsregels kan dat ons helpen om te motiveren dat de verrichte participatie onvoldoende is. We kunnen dan de aanvraag buiten behandeling laten. Jurisprudentie moet ook uitwijzen wanneer er in welke gevallen sprake is van voldoende of onvoldoende participatie bij het aanvraagvereiste voor verplichte participatie. Duurzaamheid Het onderdeel duurzaamheid is geen expliciet onderdeel in de handreiking participatie bij de Omgevingswet. Door participatie te stimuleren wordt de kans wel groter dat het perspectief duurzaamheid 3/4

wordt ingebracht bij de planvorming van een ruimtelijk initiatief. Duurzaamheid heeft een expliciete plek bij het aanvragen van een omgevingsvergunning, bijvoorbeeld bij de ruimtelijke onderbouwing. Dit is echter buiten de scope van het participatiebeleid. Financiën Er zijn geen financiële middelen gemoeid met dit voorstel. Communicatie Na het vaststellen van het participatiebeleid maken we het besluit op de wettelijk voorgeschreven manier bekend in het huis-aan-huisblad ‘Het Kompas’ en het Gemeenteblad. Op verzoek is een papieren versie beschikbaar. Via nieuwsberichten op onze website en het Kompas geven wij verdere bekendheid aan het onderwerp participatie bij de Omgevingswet en het participatiebeleid. Uitvoering Na het vaststellen van het participatiebeleid voeren we bovengenoemde communicatieactiviteiten uit. Daarnaast gaan we vanaf 1 januari 2024 officieel werken met het participatiebeleid. Tegen het vaststellen van het beleid staan geen rechtsmiddelen open. Bijlagen 1. Participatiebeleid bestaande uit de handreiking participatie bij de Omgevingswet 2. Raadsbesluit

Aangeboden door, burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard C. Rijnberg secretaris a.i. {{esl:Signer1:Signature:size(200,50)}}

F.D van Heijningen burgemeester {{esl:Signer2:Signature:size(200,50)}}

4/4