Raadsvoorstel Eenduidige weginrichting met Duurzaam Veilig

Voorstel Aan: Raad Van: College van burgemeester en wethouders Zaaknummer: Z/21/104648 Documentnummer: DOC-22507116 Portefeuillehouder: Harry van Waveren Datum: 14 januari 2022 Onderwerp Eenduidige weginrichting met Duurzaam Veilig Beslispunten: 1. Landelijke ‘Duurzaam Veilig’ inrichtingsprincipes te hanteren als uitgangspunt voor eenduidige weginrichtingen. Inleiding Een wegennet is gebaat bij een heldere en eenduidige weginrichting. Op die manier wordt de functie van een weg herkenbaar voor bewoners en weggebruikers. Dit bevorderd de leefbaarheid en verkeersveiligheid. Landelijk gezien worden wegen ingericht volgens het Duurzaam Veilig principe. In dit principe gaat men binnen de bebouwde kom uit van gebiedsontsluitingswegen, voor wegen met een doorgaande verkeersfunctie, en erftoegangswegen, voor wegen met een verblijfsfunctie. De eenduidige weginrichting zorgt ervoor dat de functie van de weg voor iedereen duidelijk is, zodat men zijn of haar gedraging hierop kan aanpassen. Als er op een wegvak geen onderscheid valt te maken tussen de doorgaande verkeersfunctie of verblijfsfunctie, dan is er sprake van een grijze weg. Op deze grijze wegen weten bewoners en weggebruikers niet wat er van hen verwacht wordt, met ongewenst gedrag en botsende belangen tot gevolg. Dit komt de leefbaarheid en verkeerveiligheid niet ten goede.

Om dit te voorkomen streven we naar herkenbare, functionele, homogene en vergevingsgezinde weginrichtingen aansluitend op de Landelijke Duurzaam Veilig principes. Duurzaam Veilig Duurzaam Veilig is een landelijke systematiek om de verkeersveiligheid op wegen in Nederland te verbeteren en waarborgen. Duurzaam Veilig beoogt een reductie van het aantal verkeersslachtoffers door middel van een systeem waarin vorm, functie en gebruik op elkaar zijn afgestemd, en waarbij wordt uitgegaan van de beperkte mogelijkheden van de verkeersdeelnemer. Door sturingen in het wegontwerp voelen de geldende verkeerregels natuurlijk aan voor de weggebruikers. Het Duurzaam Veilig principe gaat uit van drie wegcategorieën, namelijk de Stroomweg (landelijke hoofdroutes), Gebiedsontsluitingsweg (regionale en lokale hoofdroutes) en Erftoegangsweg (woon- en verblijfsgebieden). Zie de bijlage voor nadere toelichting op deze wegcategorieën. Door het toepassen van Duurzaam Veilig is het aantal wegcategorieën afgenomen van circa 15 tot slechts 3. Hierdoor is het wegennet simpeler en begrijpelijker geworden voor bewoners en weggebruikers. Zoals in de inleiding reeds naar voren kwam zijn de wegen binnen de bebouwde kom ingedeeld als Gebiedsontsluitingsweg of 1/6

Erftoegangsweg. De Stroomweg, oftewel de landelijke hoofdroutes, zijn buiten de bebouwde kom te vinden. Binnen Duurzaam Veilig zijn 5 principes leidend. De eerste 4 principes zijn van toepassing op de weginrichting. 1. Functionaliteit: elke weg behoort tot een wegcategorie en hebben een duidelijke functie (stroomweg, gebiedsontsluitingsweg of erftoegangsweg). 2. Homogeniteit: een gelijkwaardigheid in massa, snelheid en rijrichting. Kortom, snel rijdende vrachtwagens niet tussen voetgangers. 3. Herkenbaarheid: de vormgeving van het wegontwerp is leesbaar voor de weggebruiker, waardoor men weet wat er van hen verwacht wordt. 4. Vergevingsgezindheid: een vergevingsgezind wegontwerp waarbij kleine menselijke fouten niet direct aflopen met letsel of erger. 5. Statusonderkenning: het vermogen om taakbekwaamheid te kunnen inschatten. Denk aan opvoeding van weggebruikers middels cursussen, campagnes en het behalen van rijbewijzen. Beleid In een functionele, homogene, herkenbare en vergevingsgezinde straat weten weggebruikers beter wat er van hen verwacht wordt en passen zij de gedragingen hierop aan. Dit resulteert in verbeterde verkeersveiligheid en leefbaarheid. Het uiteindelijke doel is om het aantal aanrijdingen binnen de bebouwde kom te reduceren naar nul en het aantal klachten gelinkt aan grijze wegen te elimineren.

Om deze doelstelling te kunnen behalen is de eerste stap het opstellen van helder en realistisch beleid voor Duurzaam Veilige weginrichtingen. Middels dit raadsvoorstel dienen de verkeerskundige uitgangspunten omtrent Duurzaam Veilig te worden verankerd in relevante beleidsstukken. Het college dient een wegencategoriseringsplan op te stellen voor de gemeentelijke wegen, dat goed aansluit op wegen van andere wegbeheerders. Een wegencategoriseringsplan biedt overzicht in het algehele wegennet en dient als uitgangspunt voor de inrichting van de wegen. Op deze manier is duidelijk welke functie een bepaalde weg heeft en kan de weg hiernaar worden ingericht. Daarnaast dient het college de wegcategorieën en diens inrichtingsprincipes uit te lichten in een vernieuwd gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GVVP). Op deze manier worden de Duurzaam Veilig principes duidelijk voor bewoners en weggebruikers en zullen zij beter in staat zijn de verkeerssituaties te herkennen en begrijpen welke functie de weg heeft waaraan zij wonen. Beoogd effect Door het verankeren van Duurzaam Veilig principes in relevante beleidsstukken, wordt het belang van een veilig, toegankelijk en goed gestructureerd wegennet onderstreept en nagestreefd.

Helder beleid is de eerste pijler voor het uiteindelijke doel; het aantal aanrijdingen binnen de bebouwde kom reduceren naar nul en het aantal klachten gelinkt aan grijze wegen elimineren. Met behulp van vooraf opgesteld beleid kan er gestructureerde, efficiënter en sneller worden gewerkt aan een functionele, homogene, herkenbare en vergevingsgezinde inrichting van de wegen. Zo dient een wegencategoriseringsplan als letterlijke ‘road-map’ voor de invulling van het wegennet en dienen Duurzaam Veilig richtlijnen, die opgenomen worden in ons beleid, als heldere kaders binnen participatietrajecten. In de volgende paragrafen wordt dit nader toegelicht. 2/6

Invulling van het wegennet Helder beleid zorgt voor een efficiënte, snelle en gestructureerde invulling van het wegennet. Door vroegtijdig na te denken over een logische indeling van dit wegennet, kan de meerjarenplanning worden geoptimaliseerd. Zo voorkomen we dat wegen dubbele functies blijven bekleden en worden wegen als schakel in het netwerk gezien in plaats van als losstaand onderdeel. Hierdoor voorkomen we onbegrijpelijke verkeerssituaties voor weggebruikers en inwoners en postzegelwerking in het wegennet. Participatietrajecten Richtlijnen omtrent een Duurzaam veilige weginrichting, die opgenomen worden in ons beleid, dienen als heldere kaders binnen participatietrajecten. Dit zorgt ervoor dat alle betrokken partijen bij voorhand begrijpen wat wel en niet kan in een weginrichting, waardoor de trajecten soepeler verlopen. Als wegen toe zijn aan onderhoud of als er sprake is van een herinrichting, worden belanghebbenden betrokken bij het inrichtingsproces. Op deze manier kunnen wensen van bijvoorbeeld bewoners, ondernemers of openbaar vervoersdiensten worden verwerkt voor een optimaal ontwerp. Het komt voor dat bepaalde wensen de verkeersveiligheid niet ten goede komen, waardoor dit wordt afgehouden door de gemeente. Hierdoor ontstaat vaak onbegrip en discussie. Vooraf opgestelde kaders en richtlijnen helpen deze discussie in goede banen te leiden.

Weliswaar moet er voldoende ruimte blijven binnen de kaders zodat belanghebbenden kunnen schuiven in hun wensen en niet alles vooraf is uitgestippeld. Naast de participatietrajecten voor herinrichtingen met belanghebbenden, willen wij ook de raad actiever betrekken bij herinrichtingen. Binnen de organisatie wordt er op dit moment gewerkt middels een meerjarenplanning wegonderhoud. Deze meerjarenplanning staat voor de komende drie jaren vast. Verder in de toekomst is de planning afhankelijk van variabelen, zoals de staat van het wegdek en riolering of de verkeersveiligheid. Hierin kunnen ook signalen van raadsleden worden meegenomen. Tot slot stemmen wij relevante beleidsstukken omtrent Duurzaam Veilig in nauw overleg af met andere wegbeheerders, zoals waterschap en provincie. Op die manier waarborgen wij niet alleen de functionaliteit, homogeniteit, herkenbaarheid en vergevingsgezindheid binnen de bebouwde kom, maar opperen we ook andere wegbeheerders de wegen buiten de bebouwde kom Duurzaam Veilig in te richten. Argumenten Het opstellen van beleid omtrent ‘Duurzaam Veilige’ mobiliteit en weginrichtingen kent een aantal voordelen. Onderstaand zijn ze op een rijtje gezet. 1.1 Het voorstel sluit aan bij het landelijke Duurzaam Veilig principe Het Duurzaam Veilig principe streeft landelijke basisprincipes na, dat bijdraagt aan een eenduidig landelijk wegennetwerk.

Dit zorgt ervoor dat verkeerssituaties van Noord-Groningen tot de Hoeksche Waard herkenbaar zijn voor de weggebruikers. 1.2 Een herkenbaar wegennet maakt verkeerssituaties voorspelbaar en consequent Door voorspelbare en consequente weginrichtingen herkent de weggebruiker in een oogopslag de verkeerssituatie en kan deze persoon adequaat handelen op de situatie. De verkeerssituatie is voor de weggebruiker logisch en makkelijk te begrijpen.

3/6

1.3 Het categoriseren van de wegen maakt het wegennet functioneel In een functioneel wegennet worden wegen gebruikt waarvoor deze bedoeld zijn. We voorkomen onprettige situaties als geluidsoverlast, trillingsoverlast, een onveilige woonomgeving en ongemak voor fietsers en voetgangers. 1.4 Op wegen met een duidelijke functie is sprake van homogeniteit in snelheid, richting en massa Op homogene wegen worden conflicten tussen weggebruikers met een groot verschil in snelheid, richting of massa uitgesloten. Dit betekent bijvoorbeeld dat langzamer licht fietsverkeer wordt gescheiden van snel zwaar gemotoriseerd verkeer op gebiedsontsluitingswegen. Hierdoor wordt er geen concessie gedaan op de verkeersveiligheid ten behoeve van de doorstroming. 1.5 Gecategoriseerde wegen kennen een vergevingsgezinde weginrichting Deelnemen aan het verkeer blijft mensenwerk en fouten zijn nooit volledig uit te sluiten. Het vergevingsgezind inrichten van de weg aan de hand van de gegeven categorie voorkomt ernstig letsel bij ongevallen. Denk bijvoorbeeld aan uitwijkmogelijkheden in de vorm van bermen en trottoirbanden ter bescherming van de voetgangers. 1.6 Een Duurzaam Veilig wegennet bevordert een inclusieve samenleving Door een herkenbaar, functioneel, homogeen en vergevingsgezind wegennet, kunnen ook de zwakkere verkeersdeelnemers deelnemen aan het verkeer.

Denk hierbij aan jonge kinderen, hoogbejaarden of mindervaliden. Dit draagt niet alleen bij aan een inclusieve samenleving, maar stimuleert kinderen ook te spelen en ontwikkelen in de openbare ruimte. 1.7 Een helder beleid geeft duidelijkheid naar de bewoners Woningen en de openbare ruimte zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De functie en inrichting van de straat waaraan men woont heeft grote impact op de psychische gesteldheid van de bewoners. Door een helder verkeersbeeld te creëren, weten de bewoners wat zij kunnen verwachten van de weg waaraan zij wonen en weten de weggebruikers hoe zij zich dienen te gedragen. 1.8 Een goed gecoördineerd wegennet geeft een leefbaarheidsimpuls Overbodig verkeer weren uit de leefomgeving van mensen geeft een leefbaarheidsimpuls. Er ontstaat ruimte voor ontmoeting, sport en spel voor jong en oud. Daarmee verbeteren we de gezondheid en de gemoedstoestand van de bewoners. 1.9 Beleid versnelt infrastructurele projecten Projecten zijn gebaat bij op voorhand gedaan onderzoek. Met vooraf opgesteld beleid is het voor de complete organisatie en externe wegbeheerders duidelijk hoe de wegen binnen een project ingericht dienen te worden. Op die manier kunnen vroegtijdig kaders worden vastgesteld en kunnen externe wegbeheerders hun wegennet feilloos laten aansluiten op het gemeentelijke wegennet en visa versa.

1.10 Beleid biedt vooraf gestelde kaders ten behoeve van participatie Richtlijnen omtrent een Duurzaam veilige weginrichting, die opgenomen worden in ons beleid, dienen als heldere kaders binnen participatietrajecten. Dit zorgt ervoor dat alle betrokken partijen bij voorhand begrijpen wat wel en niet kan in een weginrichting, waardoor de trajecten soepeler verlopen.

4/6

Kanttekeningen Het opstellen van beleid omtrent ‘Duurzaam Veilige’ mobiliteit kent ook nadelen. 1.1 Beleid biedt vooraf gestelde kaders ten behoeve van participatie Om eenduidigheid en verkeersveiligheid in het wegennet te waarborgen, is niet altijd alles mogelijk wat bewoners wensen. Vooraf opgestelde kaders kunnen leiden tot teleurstelling, omdat bepaalde wensen mogelijk buiten de kaders vallen. 1.2 Een Duurzaam Veilige inrichting is geen garantie dat iedereen zich netjes en verantwoord gedraagt in het verkeer Verplaatsen van A naar B is mensenwerk. En dat zal het de komende jaren ook nog blijven. We kunnen mensen zoveel mogelijk sturen zich netjes en verantwoord te gedragen door middel van weginrichting en natuurlijke sturing, maar dit is geen garantie dat weggebruikers dit ook daadwerkelijk doen. Op sommige locaties zijn maatregelen om gedrag te sturen nauwelijks mogelijk of wenselijk. Bijvoorbeeld omdat drempels flinke trillingen veroorzaken bij omwonden. Hierdoor kan het zijn dat er in sommige gevallen concessie wordt gedaan op de natuurlijke sturing van het wegontwerp en is de garantie op gewenst verkeersgedrag helaas minder. Financiën Het opstellen van beleidsstukken omtrent Duurzaam Veilig wordt opgepakt binnen de reeds beschikbare fte’s. Er is geen aanvullend budget benodigd.

Uitvoering Wegencategoriseringsplan Ten eerste zal het college zich buigen over het categoriseren van het wegennet. Hierdoor ontstaat overzicht in de huidige structuur en het uiteindelijke wensbeeld. Door middel van dit wegencategoriseringsplan wordt duidelijk onderscheid gemaakt tussen wegen met een doorgaande verkeersfunctie en verblijfsfunctie. Standaardisatie Elke wegcategorie kent ontwerpeisen en -kenmerken. Op dit moment is deze informatie veelal versnipperd in landelijke databanken en mist er informatie die relevant is voor de Hoeksche Waard, zoals inrichtingskenmerken op dijkwegen. Om deze reden stellen we aansluitend op een wegencategoriseringsplan een document op dat fungeert als handleiding en inspiratiebron voor wegontwerp per wegcategorie. Op deze manier weten ook toekomstige verkeerskundigen en wegontwerpers wat er verwacht wordt binnen de wegcategorieën en blijft het een duurzame koers richting de toekomst. Ook dient dit document als uitgangspunt voor participatietrajecten, waarin de kaders, waarbinnen kan worden geschoven, per wegcategorie zijn vastgesteld. Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GVVP) Het college laat de Duurzaam Veilig principes en de wegencategorisering opnemen in een nieuw op te stellen GVVP.

Op deze manier wordt ook voor onze bewoners duidelijk welke wegcategorieën we hanteren en welke veranderingen er in het verschiet liggen met betrekking tot het wegennet.

5/6

Bijlagen Bijlage 1 - wegcategorieën binnen Duurzaam Veilig Raadsbesluit

Aangeboden door, burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard B.W. Silvis-de Heer secretaris

A.P.J. van Hemmen burgemeester

6/6