Raadsinformatiebrief harmonisatie bewegingsonderwijs

Informatiebrief Aan: Gemeenteraad Van: College Zaaknummer: Z/19/039879 Documentnummer: DOC-21466797 Portefeuillehouder: Huibert Steen Datum: 14 oktober 2021 Onderwerp Schoolzwemmen Kennisnemen van 1. Toelichting op de afwegingen die hebben geleid tot het voorstel om schoolzwemmen af te schaffen. 2. De verdere aanpak om het voorstel aan te houden en de inhoudelijke afwegingen over schoolzwemmen integraal mee te nemen in de Nota Sport en Bewegen. Aa nleiding In september hebben wij de raad een voorstel voorgelegd om in principe het schoolzwemmen af te schaffen per schooljaar 2024/2025 en conform deze uitspraak de bestaande situatie gefaseerd af te bouwen. U miste in het voorstel de onderbouwing om tot een gedegen afweging te komen. Er is aan u toegezegd dat wij u via een raadsinformatiebrief nader zullen informeren over de afwegingen die wij als college hebben gemaakt en de verschillende scenario’s die wij bespraken. In deze brief geven wij deze informatie. Met deze brief worden tegelijketijd de door de PvdA gestelde technische vragen beantwoord (scenario’s en uitgangspunten voor het voorstel). De beantwoording van de technische vragen van het CDA en de VVD zijn als bijlage bijgevoegd. Wettelijke zorgplicht bewegingsonderwijs De wettelijke zorgplicht van de gemeente ten aanzien van de onderwijshuisvesting omvat ook het bewegingsonderwijs.

Deze wettelijke zorgplicht is uitgewerkt in de geharmoniseerde Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Hoeksche Waard 2021(hierna verordening) en de geharmoniseerde beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Hoeksche Waard 2019 (hierna beleidsregel). In de verordening is de procedure opgenomen die het college en het schoolbestuur moeten volgen voor het aanvragen van het aantal klokuren bewegingsonderwijs, het beoordelen van de aanvragen, het toekennen van het aantal klokuren en het vaststellen van het rooster bewegingsonderwijs. In de beleidsregel zijn de uitgangspunten opgenomen voor het berekenen van het aantal klokuren bewegingsonderwijs die het college bekostigt en (wanneer een schoolbestuur een eigen gymlokaal heeft) de wijze waarop het college de vergoeding voor het gebruik van de lokalen bewegingsonderwijs vaststelt. Op grond van de verordening en de beleidsregel hebben alle scholen in de gemeente Hoeksche Waard op dit moment m.b.t. het bewegingsonderwijs dezelfde rechten. De gemeente bekostigt in het basisonderwijs 1,5 klokuur per week per groep 6 tot en met 12-jarigen. Als een school niet beschikt over een speellokaal wordt voor de groepen 1 en 2 aanvullend 3,75 klokuur per groep vergoed. 1/5

Volledigheidshalve wordt nog opgemerkt dat vanaf het schooljaar 2023-2024 scholen wettelijk verplicht zijn om minimaal twee lesuren (twee maal 45 minuten=bovengenoemde 1,5 uur) bewegingsonderwijs aan te bieden, gegeven door een bevoegde (vak)leerkracht. Dit heeft verder geen consequenties voor onze gemeentelijke taak. Schoolzwemmen is lokaal beleid De gemeente heeft geen wettelijke taak om het schoolzwemmen te bekostigen. Als de gemeente schoolzwemmen bekostigt is dit lokaal beleid. Wanneer de gemeente als lokale overheid, buiten haar wettelijke taken, aanvullende middelen beschikbaar wil stellen voor het onderwijs, dient dit te geschieden op basis van een Verordening materiële financiële gelijkstelling. Een Verordening materiële financiële gelijkstelling is uitsluitend van toepassing op alle uitgaven voor het onderwijs die gemeente voornemens is te doen, maar waartoe de gemeente niet wettelijk verplicht is. Zo vallen de uitgaven van o.a. leerlingenvervoer en onderwijshuisvesting niet onder de reikwijdte van de verordening. Op grond van de verordening mogen met andere woorden dus alleen uitgaven worden gedaan voor zover uit wet- en regelgeving geen andere bekostiging wordt voorgeschreven. Met de verordening heeft de gemeente een instrument in handen om een gericht aanvullend financieel beleid te voeren.

De essentie van de verordening is: dat wordt aangegeven welke voorzieningen deel uitmaken van de verordening; hoe voorzieningen kunnen worden aangevraagd en in welke vorm en onder welke voorwaarden de voorzieningen ter beschikking kunnen worden gesteld. Schoolzwemmen in de Hoeksche Waard op dit moment In de voormalige gemeenten Binnenmaas en Cromstrijen werd zwemonderwijs aangeboden. In de voormalige gemeenten is geen onderliggen visie of beleidskader voor het schoolzwemmen vastgesteld. Na de gemeentelijke herindeling is het schoolzwemmen voor deze scholen gecontinueerd. Dit houdt in dat er op dit moment: • Op 19 van de 43 basisscholen van de Hoeksche Waard zwemonderwijs wordt gegeven (aan 1224 van de 7117 basisschoolleerlingen). • Op de scholen van de voormalige gemeente Binnenmaas de groepen 4 & 5 zwemonderwijs volgen en op de scholen van de voormalige gemeente Cromstrijen de groepen 4 t/m 8, waarbij de frequentie (wekelijks, tweewekelijks, driewekelijks, maandelijks) verschilt. • De 2 voormalige gemeenten verschillend schoolzwemmen faciliteren • Op de scholen van voormalig Binnenmaas de ouders een bijdrage in de kosten van het schoolzwemmen betalen, op jaarbasis een bedrag van in totaal € 24.000. • Voor 555 leerlingen die gaan schoolzwemmen zwemvervoer wordt verzorgd dat ook door de gemeente wordt bekostigd.

• In de overige voormalige gemeenten is het schoolzwemmen al geruime tijd voor de herindeling afgeschaft. De gemeentelijke uitgaven voor het schoolzwemmen bedragen op dit moment €281.000 per jaar. De kosten per leerling bedragen € 202 voor schoolzwemmen en € 105 per leerling voor gymvervoer. Voor een verder toelichting zie de tabel hieronder.

2/5

Onderdeel

Kosten 2021 (begroting)

Schoolzwemmen

€ 247.000

Zw emvervoer

€ 58.000

T otaal schoolzwemmen

€ 305.000

Ouder bijdrage schoolzwemmen

-€ 24.000

T otale kosten 2021

€ 281.000

Rol gemeenteraad Zoals eerder aangegeven kan de raad in een Verordening materiële financiële gelijkstelling de kaders voor de bekostiging van het schoolzwemmen uitwerken/vastleggen. Tevens dient de raad in dat geval te besluiten om in de gemeentelijke begroting budget op te nemen voor de bekostiging van het schoolzwemmen. De gemeente heeft een faciliterende rol en kan van de scholen deelname aan het schoolzwemmen niet afdwingen. De scholen bepalen namelijk zelf of zij schoolzwemmen opnemen in hun onderwijsprogramma. Wij hebben de schoolbesturen gevraagd naar hun standpunt over schoolzwemmen. Vanwege de diverse wensen en belangen nemen de schoolbestuurders geen standpunt in en vragen zij de gemeente nadrukkelijk om een standpunt in te nemen. Ov erwegingen om schoolzwemmen af te schaffen • De ouders zijn primair verantwoordelijkheid voor de zwemvaardigheid van hun kinderen. In de Hoeksche Waard nemen de ouders die verantwoordelijkheid. De meeste kinderen hebben immers al een zwemdiploma voor het schoolzwemmen start. • Ouders met een minimuminkomen van 130% kunnen uit het Jeugdfonds Sport en Cultuur een vergoeding in de kosten van het zwemmen krijgen.

• Bij een groot aantal scholen is er geen/nauwelijks draagvlak voor schoolzwemmen: schoolzwemmen “geeft veel gedoe”, gaat ten koste van kostbare onderwijstijd, is lastig inplannen tussen alle andere activiteiten die kinderen op school moeten. • Het aanbieden van schoolzwemmen drukt structureel op de gemeentebegroting. Ov erwegingen om schoolzwemmen niet af te schaffen • De exploitanten van de zwembaden en gymzalen geven aan dat de zwembaden voor een groot gedeelte afhankelijk zijn van de inkomsten van het schoolzwemmen. • Wanneer het schoolzwemmen wordt afgeschaft en er in de gymzalen meer uren bewegingsonderwijs moeten worden ingeroosterd, kan dit leiden tot knelpunten. 3/5

De scenario’s Bij een eerste verkenning bespraken wij de volgende drie toekomstscenario’s: Scenario 1: het schoolzwemmen afschaffen / afbouwen Uitgangspunten bij het scenario ‘ afbouwen schoolzwemmen’ zijn: • In voormalig Binnenmaas en Cromstrijen wordt het schoolzwemmen afgebouwd. • De gemeente dient de met de zwembadexploitanten gesloten contracten uit, waarbij een overgangstermijn van in principe 2 schooljaren wordt gehanteerd. • Het schoolzwemmen stopt met ingang van het schooljaar 2023-2024. • De gemeente zet daarnaast in op een inclusief zwembeleid. Een inclusief schoolzwembeleid houdt in dat ouders zelf de zwemlessen regelen en de gemeente waar nodig financieel bijdraagt (Jeugdfonds Sport en Cultuur). Het stopzetten van het zwemonderwijs heeft financiële consequenties voor de zwembaden (de inkomstenbron uit schoolzwemmen stopt) en vraagt om nadere afstemming en besluitvorming. Het stopzetten van het zwemonderwijs betekent tevens dat de scholen in de voormalige gemeenten Binnenmaas en Cromstrijen (mogelijk) recht hebben op méér klokuren bewegingsonderwijs in een gymaccommodatie. Onderzocht dient te worden of er binnen de huidige gymaccommodaties voldoende capaciteit is om de uitbreiding van het aantal gym uren te faciliteren. Mocht deze capaciteit onvoldoende zijn, dan dient in uitbreiding van de capaciteit te worden voorzien.

Het afbouwen van het schoolzwemmen brengt op de langere termijn mogelijk een kostenbesparing met zich mee, tenzij extra moet worden geïnvesteerd in de uitbreiding van de gymcapaciteit. Scenario 2: Invoeren schoolzwemmen voor alle scholen Uitgangspunten bij het scenario ‘invoeren schoolzwemmen’ zijn: • Alle basisscholen in de Hoeksche Waard kunnen, indien zij dat wensen, gaan schoolzwemmen. • Niet alle scholen zullen een zwembad dicht in de buurt hebben. • De gemeente stelt de kaders (welke groepen/de frequentie/wanneer aanspraak op zwemvervoer/eventueel een keuzemodel, zie scenario 3) • Gemeente Hoeksche Waard draagt bij aan de exploitatie van de zwembaden en het zwemvervoer. • Er is geen sprake van een “vrijwillige” ouderbijdrage. Alle kinderen in Nederland hebben immers recht op gratis toegankelijk onderwijs. • De afspraken tussen schoolbesturen en gemeente over de bekostiging van het schoolzwemmen worden geregeld in een door de raad vast te stellen Verordening materiële financiële gelijkstelling. De kosten van het gemeente breed invoeren van het schoolzwemmen moeten nader in beeld worden gebracht en zijn uiteraard afhankelijk van het aantal scholen dat schoolzwemmen op gaat nemen in het onderwijsprogramma.

Een globale inschatting van de kosten laat zien dat als álle scholen in de Hoeksche Waard met 2 groepen (bijvoorbeeld de groepen 4 en 5) gaan schoolzwemmen de ko sten van het schoolzwemmen (afgerond) € 360.000 gaan bedragen (1780 leerlingen [25% van de 7117 leerlingen in het basisonderwijs] x € 202). Wanneer (aanname) voor 75% van de leerlingen zwemvervoer moet worden verzorgd, komt daar nog een bedrag van afgerond € 140.000(75% van 1780 leerlingen] x € 105) bij. De totale kosten van het schoolzwemmen komen dan op € 500.000. Scenario 3: Keuze/Cafetariamodel 4/5

Mogelijke Uitgangspunten bij het scenario ‘ keuzemodel’ zijn: • Ieder(e) school(bestuur) bepaalt zelf of zij gaat schoolzwemmen. • Wanneer een basisschool kiest om te gaan schoolzwemmen, stelt gemeente Hoeksche Waard de kaders (welke groep(en)) op, bijvoorbeeld: • Alle scholen zwemmen 1 keer per week. • Het betreft 1 groep per school. • Gemeente draagt bij aan de exploitatie van de zwembaden. • De verantwoordelijkheid voor het zwemvervoer ligt bij het schoolbestuur. • We schrappen de ‘vrijwillige’ eigen bijdrage in voormalig Binnenmaas. Een inschatting van de kosten is op voorhand niet te maken omdat niet inzichtelijk is welke school momenteel wel of geen interesse heeft. Relatie vastgoed Voor alle scenario’s geldt dat deze gevolgen kunnen hebben voor het gemeentelijk vastgoed. De gevolgen van de scenariokeuze dienen te worden opgenomen en uitgewerkt in het Integraal Accommodatie Plan (IAP). Ho e verder? Het college wenst afscheid te nemen van de huidige ongelijke en daarmee ongewenste situatie rondom schoolzwemmen. De raad gehoord hebbend is er behoefte aan een integrale, inhoudelijke afweging over schoolzwemmen. Het huidige voorstel wordt daarom aangehouden en wij zullen deze integrale afweging meenemen in de in 2022 op te stellen Nota Sport en Bewegen.

Communicatie Nadat u via deze brief bent geïnformeerd, zullen de schoolbesturen, de beheerders van de zwembaden en overige belanghebbenden worden geïnformeerd. Bijlagen 1. Beantwoording technische vragen CDA 2. Beantwoording technische vragen VVD

5/5