Programmabegroting 2025-2028 - Bijlage 1. Programmabegroting 2025-2028

Programmabegroting 2025-2028

Inhoudsopgave Aanbieding

3

Voorwoord

4

1 1.1 1.2

Inleiding Leeswijzer Algemeen financieel beleid

6 7 9

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10

Programmaplannen Programma 0 Bestuur en ondersteuning Programma 1 Veiligheid Programma 2 Verkeer, Vervoer en Openbare ruimte Programma 3 Economie Programma 4 Onderwijs Programma 5 Sport, Cultuur en Recreatie Programma 6 Sociaal Domein Programma 7 Volksgezondheid en Milieu Programma 8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien

12 13 16 19 22 26 29 32 39 42 45

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

Paragrafen Lokale Heffingen Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Onderhoud Kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden Partijen Grondbeleid Regio Deal Wet open overheid (Woo)

50 52 60 67 77 84 90 108 115 117

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

Financiële Positie Grondslagen en uitgangspunten Overzicht van baten en lasten Overzicht van incidentele baten en lasten Structureel begrotingsevenwicht Structurele en incidentele mutaties in reserves Investeringsoverzicht Reserves en voorzieningen Geprognosticeerde balans

118 119 121 125 127 128 130 132 134

Bijlagen Bijlage 1 Overzicht taakvelden Bijlage 2: Budgetten dierenwelzijn

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | INHOUDSOPGAVE

135 136 140

2/140

Aanbieding Hierbij presenteren wij u de Programmabegroting 2025 - 2028 van gemeente Hoeksche Waard. Op 11 juli 2024 stelde u de Perspectiefnota 2025 vast. Hierin stonden, onder meer, de effecten van de Meicirculaire 2024 en de grondslagen/uitgangspunten om de Begroting 2025 te kunnen opstellen. Hiernaast is in de Perspectiefnota een aantal beleidsimpulsen opgenomen, welke de raad integraal heeft afgewogen. Tot slot bevatte de Perspectiefnota 2025 een aantal denklijnen met het doel om via ombuitingen, het begrotingstekort vanaf 2026 gefaseerd weer terug te kunnen brengen naar een begrotingsoverschot. De voorliggende Begroting 2025 betreft de uitwerking van de besluitvorming bij de Perspectiefnota 2025. Een verdere toelichting op het financieel beeld vindt u in de Financiële samenvatting van deze begroting. Met deze begroting vragen wij u het budgetrecht toe te passen voor het begrotingsjaar 2025 door de benodigde middelen (programmabudgetten en investeringen) vast te stellen. Voor de bestuurlijke behandeling van de begroting zijn de volgende vergaderingen gepland: • Beeldvormende raad: 15 oktober 2024 • Oordeelsvormende raad / besluitvormende raad: 7 november 2024 Burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard E. Koops secretaris

E. van Heijningen burgemeester

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | AANBIEDING

3/140

Voorwoord Voor u ligt de Programmabegroting 2025-2028. Deze geeft een inhoudelijk en financieel overzicht van de taken, plannen én ambities van de gemeente Hoeksche Waard. De begroting maakt een belangrijk deel uit van de planning- en controlcyclus van de gemeente en borduurt voort op de doelstellingen uit de programmabegroting 2024, het coalitieakkoord en het collegeprogramma 2022-2026. Het beleid en de financiën van de gemeente Hoeksche Waard worden, net als bij andere gemeenten beïnvloed door constant veranderende maatschappelijke ontwikkelingen. Denk bijvoorbeeld aan de schaarste op de arbeidsmarkt waardoor projecten soms vertraging oplopen. Naast deze maatschappelijke en economische onzekerheden zijn het op financieel gebied ook onzekere tijden, zeker met het ravijnjaar in het verschiet. De komst van het nieuwe kabinet eerder dit jaar brengt verandering in de uitvoeringswerkelijkheid van onze gemeente met zich mee. Op grond van het hoofdlijnenakkoord van het Rijk zien wij, dat de voorziene financiële problemen van gemeenten minimaal worden opgelost. De VNG blijft druk op het Rijk uitoefenen om gemeenten voor vol aan te zien en niet slechts als doorgeefluik en pinautomaat. Het mag duidelijk zijn dat wij te maken hebben met de nodige onzekerheden, (maatschappelijke) ontwikkelingen en Rijksopgaven die boven de markt hangen en op ons afkomen de komende jaren.

De krapte op de arbeidsmarkt brengt een extra uitdaging met zich mee, immers zonder goede personele invulling kan het werk uiteraard niet (optimaal) worden uitgevoerd. Dat geldt voor onszelf, maar zeker ook voor onze partners. Blijven zoeken naar samenwerking met onze buurgemeenten en stakeholders in de regio is noodzakelijk. De positie van Hoekse Waard in de verschillende regio’s vraagt daarom om extra aandacht. Om regie te houden op de vele regionale ontwikkelingen, is een blik over de dijken noodzakelijk. In het hoofdlijnenakkoord staat dat het kabinet achter de internationale en nationale doelen staat als het gaat om stikstof en natuur. Tegelijk is ook duidelijk dat het Nationale Programma Landelijke Gebied is gesneuveld hetgeen onrust brengt bij de provincie, de partners en de boeren. Het NLPG is onderdeel van de Nationale omgevingsvisie en zodoende onderdeel van de lokale omgevingsvisie. Op het vlak van de publieke gezondheid staat in het akkoord dat preventie meer centraal komt te staan om daarmee de zorg voor de toekomst ook toegankelijk te houden. Er is nog niet uitgewerkt hoe dit zich verhoudt tot de decentrale taak van gemeenten via de Wet Publieke Gezondheid noch tot de opgenomen financiële maatregel om de intensivering in publieke gezondheid terug te draaien vanaf 2025 met uiteindelijk € 300 miljoen.

Met het terugdraaien van de intensivering en subsidies in de publieke gezondheid, kunnen mogelijkheden van de gemeente om een bijdrage te leveren aan de publieke gezondheid onder druk komt te staan. Tegelijk is het goed nieuws dat het Integraal Zorg Akkoord wordt verbreed waarmee sociaal werk nu een volwaardig partner wordt in de transitie van zorg naar welzijn. Immers, werk maken van preventie en normalisering vraagt activiteiten gericht op het versterken en verbinden van mensen, groepen en gemeenschappen om vanuit gezamenlijkheid aan veerkracht te bouwen. Het Rijk komt met een Impulsbudget en een ondersteuningsteam om beschutte banen verder te stimuleren en gemeenten te helpen om de lokale infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven toekomstbestendig in te richten. Hier liggen kansen voor onze gemeente. De aandacht voor de consequenties van de vergrijzing, die in onze gemeente jaren eerder komt dan elders in het land, ontbreekt echter in dit hoofdlijnenakkoord. Daarmee nemen wij onze verantwoordelijkheid voor voldoende ondersteuning en laagdrempelige zorg in de wijk en passende woonvoorzieningen niet minder serieus. Wij gaan door met onze dienstverlening en werken wij hard om de opgaven uit het Hoofdlijnenakkoord 'Samen doordacht doen', namelijk: levendige dorpen, inclusieve samenleving, duurzaam eiland en Hoeksche Waard in de omgeving, te realiseren.

Het traject van kwaliteitsverbetering van de organisatie draagt bij aan een verdere verbetering van de sturing en verantwoording vanaf 1 januari. Hiervoor is structureel versterking van de organisatie

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | VOORWOORD

4/140

nodig, waarvoor eerder middelen zijn opgenomen in de Perspectiefnota 2025 / de voorliggende begroting. Tegelijk wordt hard gewerkt aan het opstellen van de Toekomstvisie voor onze gemeente. Gemaakt in samenspel met alle betrokkenen, ligt er straks een visie die als kapstok voor alle beleid en posities geldt en daarmee duidelijkheid geeft voor inwoners, bedrijven, samenwerkingspartners en bestuurders. De voorliggende programmabegroting 2025 toont een sluitende begroting voor 2025. Daarnaast beschikken wij als gemeente over een solide financiele positie, met een relatief grote algemene reserve. Ook zien wij gunstige financiele ratio's en kengetallen. Door ons relatief omvangrijke investeringsprogramma de komende jaren zal onze solvabiliteit naar verwachting wel enigszins dalen, maar blijft nog steeds binnen de toegestane normen. Belangrijkste aandachtspunt betreft het structurele begrotingstekort vanaf 2026 als gevolg van forse rijksbezuingingen op het gemeentefonds. Bij de besluitvorming over de Perspectiefnota 2025 is om die reden een aantal denklijnen ontwikkeld om hiermee, op termijn, via ombuigingsmaatregelen, het begrotingsevenwicht te herstellen. De eerste maatregelen dienen hierbij bij de perspectiefnota / programmabegroting 2026 geconcretiseerd te worden. Wij kijken ernaar uit samen met de raad uitvoering te geven aan de ambities voor 2025!

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | VOORWOORD

5/140

1 Inleiding

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 1 INLEIDING

6/140

1.1 Leeswijzer Programma-indeling De programmabegroting bestaat uit 9 programma’s en ongeveer 70 taakvelden. De programma-indeling is als volgt: 0. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Bestuur en ondersteuning Veiligheid Verkeer, vervoer en openbare ruimte Economie Onderwijs Sport, cultuur en recreatie Sociaal Domein Volksgezondheid en milieu Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

Programmaplan opzet De programma’s hebben de volgende opzet: Wat gebeurt er om ons heen? Hier staan de trends en ontwikkelingen beschreven die effect hebben op onze organisatie. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Hier staan de maatschappelijke effecten en doelen beschreven en hoe wij die met het programmaplan willen bereiken. Wat mag het kosten? Een overzicht van de baten, de lasten en de wijzigingen in de reserves. Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen Hier staan de verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van de gemeente beschreven. Beleidsindicatoren De verplichte beleidsindicatoren, zoals opgenomen in ‘waarstaatjegemeente.nl’, zijn per programma weergegeven. De cijfers kunnen betrekking hebben op verschillende jaren.

Paragrafen Naast de programma’s bevat de programmabegroting 2025-2028 de volgende paragrafen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Regio Deal 9. De Woo De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de programmabegroting voor een aantal (verplichte) specifieke onderwerpen.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 1.1 LEESWIJZER

7/140

Financiële positie In de financiële positie zijn opgenomen: het overzicht van baten en lasten van het programmaplan, het investeringsoverzicht, de specificatie van de reserves en voorzieningen en de geprognotiseerde balans (meerjarig).

Bijzonderheden Wijzigingen Iv3 voorschriften en actualisatie kostenverdeling Het Rijk heeft voor begrotingsjaar 2025 nieuwe IV3 voorschriften (Informatie voor derden) gepubliceerd, waarin in Programma 6 nieuwe taakvelden zijn toegevoegd en bestaande taakvelden zijn herzien om beter te kunnen voorzien in de informatiebehoefte in het Sociaal Domein (o.a. agv de Hervormingsagenda Jeugd). Wij hebben de Begroting 2025 (programma '6. Sociaal Domein') aangesloten om aan deze nieuwe, verplicht te hanteren, voorschriften te kunnen voldoen. Voor nadere toelichting en Iv3 definities wordt verwezen naar: Iv3 voorschriften gemeenten 2025 In de begroting worden verder, via interne verdeelsleutels, de directe (personeels)kosten verdeeld over verschillende taakvelden/programma's. De kosten van overhead worden niet verdeeld, maar conform het BBV verplicht verantwoord op taakveld '0.4 Overhead'. Bij de start van de gemeente Hoeksche Waard in 2019 is voor deze verdeling uitgegaan van het gemiddelde van de kostenverdeling bij de vijf voormalige gemeenten (uit praktische overwegingen en vanwege gebrek aan andere/verplichte uitgangspunten). Deze basis betrof op dat moment een best mogelijke inschatting/benadering. De eerste jaren ná de herindeling is de organisatie nog volop in beweging geweest en is deze verdeling steeds toegepast ter bevordering van de vergelijkbaarheid tussen de verschillende jaren.

Omdat omstandigheden wijzigen (o.a. nieuwe / herziening taakvelden, nieuwe Rijskbudgetten/SPUKs, ontwikkeling van formatie en mutaties in ambities en werkzaamheden) is het raadzaam om deze verdeling periodiek aan te sluiten bij de actuele situatie. In het kader van de huidige doorontwikkeling van de organisatie hebben de teammanagers een capaciteitsplanning opgesteld en is geinventariseerd aan welke taakvelden de teams naar verwachting hun tijd besteden. Op basis van deze inschatting is de kostenverdeling naar de taakvelden / programma's in de begroting geactualiseerd. Dit leidt tot een budgetneutrale verschuiving van de toerekening, met name tussen de programma's '2. Verkeer, vervoer en openbare ruimte' (lagere toerekening o.m. doordat uitvoering van werkzaamheden door eigen personeel is omgezet naar externe uitvoering/contracten met derden) en '6. Sociaal Domein' (hogere toerekening agv stijging van de zorgvraag en doordat de vorige kostenverdeling op hoofdlijnen was bepaald en de nieuwe verdeling op de actuele capaciteitsinzet is gebaseerd). Per saldo blijven de totale kosten gelijk en is uitsluitend sprake van een herverdeling. Motie dierenwelzijn In bijlage 2 is een uiteenzetting gedaan van de budgetten voor dierenwelzijn. Dit in navolging van de besluitvorming bij de Programmabegroting 2024 (november 2023) waarin de raad de motie Dierenwelzijn (Nummer M004 09112023) heeft aangenomen.

Ter uitvoering van deze motie is in bijlage 2 een tabel opgenomen, waarin de in de begroting 2025 opgenomen budgetten voor dierenwelzijn zijn weergegeven inclusief een toelichting op de bestedingen.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 1.1 LEESWIJZER

8/140

1.2 Algemeen financieel beleid In deze paragraaf treft u de samenvatting van het financiële beeld van de Begroting 2025-2028. Sluitende begroting 2025 In juli 2024 heeft de raad de Perspectiefnota 2025 behandeld. Gezien het huidige financiële beeld zijn in 2025 alleen tijdelijke beleidsimpulsen opgenomen om te voorkomen dat de tekorten in de zogenoemde 'Ravijnjaren' vanaf 2026 verder oplopen. Deze tijdelijke beleidsimpulsen worden in 2025 eenmalig gedekt uit de algemene reserve (via een overheveling van de Algemene reserve naar de reserve Tijdelijke beleidsimpulsen). De beleidsontwikkelingen uit de Perspectiefnota 2025 zijn verwerkt in deze begroting 2025. De begroting 2025 sluit met een positief saldo. Begroting voldoet aan de begrotingsregels van de toezichthouders De Begroting 2025-2028 moet op grond van artikel 189 van de Gemeentewet ‘structureel’ in evenwicht zijn. Dit houdt in dat de structurele lasten worden gedekt met structurele baten. Volgens het actuele beleid van de toezichthouders (provincies) mogen gemeenten (onder voorwaarden) tijdelijke beleidsimpulsen dekken uit de algemene reserve en is het ook toegestaan dat gemeenten (toekomstige) tekorten tijdelijk dekken uit de algemene reserve.

Volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtskader (GTK) van de provincies dient jaarschijf 2025 van de begroting 2025 in evenwicht te zijn om voor goedkeuring van de begroting in aanmerking te komen. De begroting 2025 is in evenwicht en voldoet hiermee aan het financiele toezichtskader. Tekort vanaf 2026 als gevolg van minder Rijksmiddelen (‘ravijnjaren’) Alle gemeenten in Nederland ontvangen vanaf 2026 minder geld van het Rijk (zgn. 'Ravijnjaren'). Uit het recente regeerakkoord van het nieuwe kabinet blijkt vooralsnog niet dat het Rijk deze tekorten zal compenseren. Ook voor onze begroting geldt een tekort vanaf 2026. De VNG heeft gemeenten in haar ledenbrief geadviseerd om het tekort in deze 'Ravijnjaren' zichtbaar op te nemen in de begroting. De VNG is hierover nog in overleg met het Rijk. Ombuigingsstrategie om op termijn te komen tot begrotingsoverschot Voor de langere termijn zijn keuzes noodzakelijk om het tekort vanaf 2026, als gevolg van de Rijksbezuinigingen, om te kunnen buigen in een overschot. Om te komen tot deze keuzes heeft het college de afgelopen periode de bestedingen van het huidige beleid in beeld gebracht en tevens mogelijke ‘knoppen’ geïnventariseerd om ‘ombuigingen’ te kunnen realiseren. In de Perspectiefnota 2025 zijn 'denklijnen' opgenomen om te komen tot ombuigingen op de langere termijn.

Het college wenst het tekort geleidelijk om te buigen om zo op termijn te groeien naar een begrotingsoverschot. Hiervoor dient vanaf 2026 jaarlijks ca. € 2 miljoen te worden omgebogen en wordt tijdelijk de algemene reserve ingezet om de tekorten de komende jaren te dekken totdat het evenwicht is hersteld. Door de ombuigingen de komende jaren geleidelijk door te voeren, voorkomen wij dat direct forse bezuinigingen moeten worden doorgevoerd ('zachte landing'). In lijn met het Begrotingsadvies 2025 van de VNG stelt het college voor in de Begroting 2025 nog geen (onomkeerbare) bezuinigingsmaatregelen door te voeren met betrekking tot de ravijnjaren 2026 en verder. Op basis van de 'denklijnen' werkt het college de komende periode concrete voorstellen uit. De uitkomst hiervan wordt voorgelegd aan de gemeenteraad en wordt vervolgens verwerkt in de Perspectiefnota en Begroting 2026.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

9/140

Wijzigingen op basis van de Septembercirculaire 2024 en actualisatie van het collegeprogramma 2024-2026 In onderstaande tabel is het verloop opgenomen van de eindsaldi zoals gepresenteerd bij de Perspectiefnota 2025 tot de eindsaldi zoals opgenomen in de (voorliggende) begroting 2025: (Bedragen x € 1 mln) Structureel begrotingssaldo

2025

2026

2027

2028

Toelichting

Perspectiefnota 2025

0,0

-5,5

-6,1

-6,1

Structurele begrotingssaldo obv het geamendeerde raadsbesluit over de Perspectiefnota 2025 op 11 juli 2024.

Overige mutaties

0,0

0,8

0,8

0,6

Actualisatie budgetten (o.a. rentelasten agv daling rentepercentage, actuele raming belastingen SVHW en extra formatie college).

-5,6

In 2025 worden de tijdelijke beleidsimpulsen uit de Perspectiefnota gedekt uit de Algemene reserve. De tekorten in de 'ravijnjaren' vanaf 2026, doordat gemeenten minder geld van het Rijk ontvangen, zijn conform het advies van de VNG 'zichtbaar' opgenomen in de begroting.

Structureel begrotingssaldo 2025-2028

0,0

-4,7

-5,3

Ná het opstellen van de begroting 2025 heeft het Rijk op Prinsjesdag de Septembercirculaire 2024 met de effecten van het regeerakkoord gepubliceerd. Tevens heeft het college op basis van het hoofdlijnenakkoord 'Samen doordacht verder 2024-2026' het collegeprogramma verrijkt. De effecten hiervan nemen wij op in het raadsvoorstel bij de Begroting 2025 en verwerken wij respectievelijk via de 1e en 2e begrotingswijziging 2025 in de begroting. Deze wijzigingen maken onderdeel uit van de beoordeling door de Provincie of de Begroting 2025 structureel in evenwicht is.

Actuele ontwikkelingen Hieronder zijn enkele ontwikkelingen opgenomen die mogelijk invloed hebben op de voorliggende begroting: Actualisatie beheerplannen Periodiek dienen wij de beheerplannen van onze kapitaalgoederen te actualiseren. De komende periode worden o.a. de beheerplannen van wegen, riolering en gebouwen geactualiseerd. De financiële effecten hiervan zijn op dit moment nog niet bekend en worden op een later moment aan u voorgelegd. Naar verwachting hebben o.a. de recente prijsontwikkelingen een nadelig effect op de uitkomsten. In het kader van de bij de Perspectiefnota 2025 opgenomen denklijn (beleidslijn 6: "ander serviceniveau openbare ruimte") kan op dat moment worden overwogen om het onderhoudsniveau (kwaliteitsniveau) te verlagen ter voorkoming dat de onderhoudskosten verder stijgen en daarmee het begrotingstekort (vanaf 2026) verder toeneemt

Personele taakstelling In deze begroting is, conform de besluitvorming bij de Perspectiefnota 2025, in het kader van de doorontwikkeling van de organisatie, een personele taakstelling opgenomen oplopend van € 0,3 mln in 2026 tot € 0,9 mln in 2028.

Belastingen De belangrijkste gemeentelijke belastingen zijn de OZB, het rioolrecht en de afvalstoffenheffing. Op de tarieven OZB en rioolheffing is in deze primitieve begroting een (reguliere) inflatiecorrectie van 2,3% toegepast. Aanvullend wordt het OZB-tarief verhoogd met 2,8% (inflatiecorrectie OZB 2023). De waardestijging van onroerend goed wordt door een verlaging van het OZB-tarief gecorrigeerd. Bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing gaan wij uit van 100% kostendekking. Het tarief voor rioolheffing is naast de genoemde inflatiecorrectie, verhoogd met 1%. Deze verhoging komt voort uit het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 dat de gemeenteraad op 13 oktober 2020 vaststelde. Hiernaast wordt het tarief in 2025 en 2026 verhoogd met 10% als gevolg van extra investeringen en prijsstijgingen

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

10/140

(conform Perspectiefnota 2025). Bij de actualisatie van het Gemeentelijk Riolering Plan (GRP) in 2025 wordt het tarief voor 2026 definitief bepaald. Het tarief van de afvalstoffenheffing is aangepast aan de kostenstijging uit de met de RAD B.V. gesloten Dienstverleningsovereenkomst. Het tarief van de heffing is ten opzichte van 2024 gestegen met ca 25%. Dit betekent een gemiddelde lastenstijging voor de inwoners van gemiddeld 12%, aangezien als gevolg van het grondstoffenbeleidsplan het afval beter wordt gescheiden en daardoor minder vaak containers met restafval worden aangeboden. De tariefstijging wordt veroorzaakt door hogere kosten die het gevolg zijn van autonome ontwikkelingen. In lijn met de besluitvorming van de raad bij (het raadsvoorstel van de) de programmabegroting 2024-2027 passen wij daarnaast jaarlijks de tarieven aan met het verschil tussen enerzijds het (eerder) in de begroting toegepaste inflatiecijfer en anderzijds het daadwerkelijk gerealiseerde inflatiecijfer van het afgelopen boekjaar. Dit doen wij op basis van de ramingen van het CPB en van het pBBP. In de door u vastgestelde programmabegroting 2023 is eerder een index op de ozb toegepast van 4,9% (cfm raming pBBP in Septembercirculaire 2022). Uit de ramingen van het Centraal Planbureau (kerngegevenstabel raming maart 2024) bedroeg dat het het pBBP over 2023 7,7%. Dit is een verschil van 2,8%.

Dit is verwerkt in de voorliggende begroting. De prijsindexatie en de aanpassing van de tarieven die in deze (primaire) begroting zijn opgenomen zijn gebaseerd op de gegevens zoals opgenomen in de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds. Hierbij was een prijsindexcijfer van 2,3% van toepassing. In de septembercirculaire 2024 van het gemeentefonds wordt uitgegaan van hogere inflatiecijfers (2,7% in plaats van 2,3%). In de actuele ramingen van het CPB (september 2024) blijkt dat het pBBP over 2023 is bijgesteld van 7,7% naar 7,3%. Gezien het tijdstip waarop de septembercirculaire bekend is gemaakt, hebben wij de effecten hiervan (op de budgetten en tarieven) niet meer in deze primaire begroting kunnen verwerken. In het raadsvoorstel bij de programmabegroting 2025-2028 wordt voorgesteld om beide percentages te actualiseren. Derhalve is dit nog niet vertaald in deze primaire begroting 2025-2028.

Gemeentefonds De ramingen voor het gemeentefonds hebben wij gebaseerd op de Meicirculaire 2024. De gevolgen van de Septembercirculaire 2024 verwerken wij in de 1e begrotingswijziging 2025. Deze uitkomsten treft u in het raadsvoorstel bij de Begroting 2025-2028.

Reservepositie De omvang van de vrij besteedbare algemene reserve bedraagt per 31 december 2025 circa € 88 miljoen. Naast de vrij besteedbare algemene reserve beschikt gemeente Hoeksche Waard ook over een reserve weerstandscapaciteit van circa € 10,2 miljoen om risico’s op te kunnen vangen. Met een weerstandsratio van bijna 9 voldoen wij ruimschoots aan de norm uit de nota Risicomanagement. Onze reservepositie is hiermee zeer solide te noemen. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

11/140

2 Programmaplannen

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2 PROGRAMMAPLANNEN

12/140

2.1 Programma 0 Bestuur en ondersteuning Tot het programma Bestuur en ondersteuning behoren de taakvelden bestuur, burgerzaken (inclusief dienstverlening) en beheer overige gebouwen en gronden.

Wat gebeurt er om ons heen? Groei en ontwikkeling zijn nog steeds enkele drijfveren van onze maatschappij. Echter, in vergelijking met andere jaren gaan er steeds meer geluiden op dat deze groei anders gedefinieerd moet worden. Geen economische en fysieke groei, maar kwalitatieve, duurzame groei met respect voor onze aarde. De term rentmeesterschap en de aarde beter door willen geven aan volgende generaties krijgt steeds meer aandacht. Ingegeven door onder andere de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en de economische effecten daarvan ontstaat steeds meer inzicht dat we minder afhankelijk van anderen moeten zijn. Produceren, opwekken en consumeren in regionale ecosystemen heeft echter grote gevolgen op de inrichting van onze ruimte, onze export en onze werkwijze. Onder invloed van sociale media en internet is de wereld kleiner dan ooit. Het aantal webshops en vervoersbewegingen is groter dan ooit, de 24-uurseconomie nog meer een feit dan voorheen. Voor velen een mooie ontwikkeling, maar ook met negatieve kanten. De mentale druk op jongeren, het altijd ‘aan staan’ en de negatieve effecten op milieu, klimaat en lokale ondernemers zijn groot. In de overgang naar een meer regionale economie, eerlijke concurrentie, duurzame groei en vooral inzet op welzijn en welbevinden kan de lokale overheid een positie innemen.

Het vraagt een omslag in denken en leven, een verandering zoals we die nog niet hebben gezien. Maar bovenal een transitie waarbij we niet goed weten wat het einddoel of eindproduct is. Het moet anders, we weten de richting maar hoe en wat gaan we proefondervindelijk uitwerken. Het vraagt om een wendbare overheid, midden in het speelveld, de omgeving en een omgeving die duidelijke spelregels hanteert. Ook in het sociale domein is die noodzakelijke transitie aanwezig. Demografische ontwikkelingen zorgen voor een stijging van zorgvraag en zorgkosten, maar ook voor onze huisvestingswensen en -opgaves. Dit alles in een sociaal, cultureel en politiek versplinterd landschap, waarin onder andere het individualisme, de (sociale) media en het bestuurlijk klimaat hebben geleid tot een bubbelsamenleving, met grote uitdagingen op het samenleven. Een maatschappij waarin de polen versterken, het midden vaker zwijgt en populisme onder politici, wetenschappers groeit. Ook de gemeente moet in deze transitie participeren. De rol van de overheid moet anders. De traditionele verzorgingsstaat ligt weliswaar achter ons, maar wat definieert nu dan de rol van de lokale overheid? Hoe verhoudt de gemeente zich tot haar inwoners? Welke rol kan, wil of moet zij spelen? Een positioneringsvraagstuk ook in bestuurlijk institutioneel opzicht dat ook zeker een plek moet krijgen in de toekomstvisie van de gemeente.

Samenwerking met onze omgeving De nieuwe aanvraag voor de Regio Deal 5e tranche is eind 2023 ingediend door de regio Zuid-Hollandse Delta. Begin 2024 hebben we van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) te horen gekregen dat onze aanvraag is gehonoreerd. Dit betekent opnieuw een financiële impuls voor ons gebied van 10 miljoen. De regionale samenwerking kan op deze manier uitgebouwd worden om zo de brede welvaart in onze regio verder te verstevigen. Op deze manier werken we concreet aan onze netwerken en samenwerkingen met onze inwoners, partners, (buur-)gemeenten, provincie, Rijk, kennisinstellingen en het bedrijfsleven.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING

13/140

Professionele en persoonlijke dienstverlening De dienstverlening naar onze inwoners, bedrijven, verenigingen en maatschappelijke organisaties is van groot belang. Onze dienstverlening beweegt mee met de tijd en de behoefte van onze inwoners. Herkenbaarheid, duidelijkheid en de menselijke maat zijn daarin onmisbaar. Inwoners willen inzicht in de voor hen relevante en gewenste informatie (in een digitale mijn-omgeving) en zaken zelfstandig kunnen afhandelen met de gemeente op het moment dat het hen uitkomt. Dit vraagt om een inclusieve en toegankelijke dienstverlening. Hierbij gaat het niet alleen over wat we leveren, maar ook hoe we onze diensten aanbieden en hoe we communiceren. Verkiezingen In 2025 zijn er op dit moment geen verkiezingen voorzien. Tenzij er vervroegde verkiezingen worden uitgeschreven voor de Tweede Kamer, is de volgende geplande verkiezing de gemeenteraadsverkiezing van18 maart 2026. Een groot deel van de voorbereidingen hiervoor vindt plaats in het laatste kwartaal van 2025. Gemeenteraad en zijn ondersteuning De gemeenteraad is het hoogste bestuurlijke orgaan van de gemeente en vertegenwoordigt alle inwoners. De gemeenteraad vormt samen met het college van burgemeester en wethouders het gemeentebestuur. De gemeenteraad bepaalt de koers, heeft het budgetrecht en controleert het beleid van het college.

De gemeenteraad telt 37 leden, daarbij geholpen door ongeveer 30 burgerleden. Ze worden om de vier jaar gekozen door de inwoners. Het organisatieonderdeel griffie ondersteunt de gemeenteraad en zijn commissies, communiceert over het werk van de raad en vervult een dienstverlenende rol in het contact met inwoners. Aan de hand van het plan Raadsondersteuning wordt continu geïnvesteerd in de kwalitatieve en kwantitatieve verbetering van de ondersteuning van de raad en zijn commissies volgens de opdracht van de minister van BZK. Dit geldt voor het organisatieonderdeel griffie en ook voor de verschillende bedrijfsvoeringsteams in de ambtelijke organisatie die zich inspannen voor de ondersteuning en optimalisering van het democratisch functioneren van de raad. Om op tijd en naar behoren de raad te kunnen ondersteunen is het noodzakelijk om de veranderstappen en groei door te zetten zoals dat landelijk gebeurt.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

0.1 Het realiseren van ambities door bestuurlijke en ambtelijke samenwerking.

0.1.1 Versterken samenwerking met inwoners en overheidsparticipatie.

2024 - 2026

0.1.2 Versterken van triple-helix samenwerking.

2024 - 2026

0.1.3 Blijven inzetten op de verbinding en samenwerking met de ons omliggende gemeenten op basis van een eigen agenda.

doorlopend

0.2.1 De dienstverlening is voor iedereen toegankelijk.

doorlopend

0.2.2 Correcte basisregistraties.

doorlopend

0.2.3 We streven ernaar dat onze inwoners onze dienstverlening waarderen met een 8.

doorlopend

0.2.4 Zoveel mogelijk een antwoord in het eerste contact.

doorlopend

0.3.1 Opleveren ‘Verhaal van de Hoeksche Waard’.

april 2025

0.2 Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn tevreden over de professionele en persoonlijke dienstverlening.

0.3 Komen tot een integrale toekomstvisie voor de lange termijn (2040). Doel is om een gezamenlijke stip aan de horizon te krijgen waar de gemeente samen met de samenleving komt tot leidende principes die helpen bij het maken van beleidskeuzes in de toekomst.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING

14/140

Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

0.4 Een gemeenteraad in positie met behulp van optimale ondersteuning van de gemeenteraad conform het plan Raadsondersteuning.

0.4.1 Organiseren van adequate ondersteuning in kwaliteit door het organisatieonderdeel griffie, ondersteund en aangevuld door de reguliere bedrijfsvoeringsteams uit de ambtelijke organisatie in casu de PIJOFACH-taken.

doorlopend

Wat mag het kosten? Onderstaande tabel geeft weer: de baten en lasten per taakveld, het totaalsaldo van baten en lasten, de wijzigingen in de reserves en het geraamde resultaat, na verrekening met reserves. De baten geven wij weer als +/+ en de lasten als -/-. Bedragen * €1.000 Taakveld

Werkelijk 2023

Actuele begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

2 1.220

0 1.562

0 1.598

0 1.498

0 1.498

0 1.498

219

51

34

34

34

34

Totaal Baten

1.442

1.613

1.632

1.532

1.532

1.532

0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

-5.364 -4.005

-5.860 -4.193

-5.785 -3.651

-5.472 -3.824

-5.200 -3.811

-5.200 -3.811

-970

-814

-1.341

-1.121

-1.256

-1.474

Totaal Lasten

-10.339

-10.867

-10.777

-10.417

-10.266

-10.485

Totaalsaldo van baten en lasten

-8.897

-9.254

-9.145

-8.885

-8.734

-8.953

175 75

403 0

564 10

264 10

0 0

0 0

0

120

225

350

475

676

250

523

799

624

475

676

-24

0

0

0

0

0

-482

-60

0

0

0

0

Totaal Stortingen reserves

-506

-60

0

0

0

0

Geraamd resultaat programma 0. Bestuur en ondersteuning

-9.154

-8.791

-8.346

-8.261

-8.259

-8.277

0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Totaal Onttrekkingen reserves 0.1 Bestuur 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen Bres Accommodaties B.V.

Beleidsindicatoren Op dit programma zijn geen verplichte BBV beleidsindicatoren van toepassing.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING

15/140

2.2 Programma 1 Veiligheid Tot het programma Veiligheid behoren de taakvelden crisisbeheersing, brandweer, openbare orde (inclusief handhaving) en veiligheid.

Wat gebeurt er om ons heen? De objectieve veiligheidscijfers laten een positief beeld zien. Gemeente Hoeksche Waard is een relatief veilige gemeente. Ook de veiligheidsbeleving laat een stijgende trend zien. Om dit te behouden, is het belangrijk in te blijven zetten op een veilig leven; een groot goed in onze samenleving. Digitale criminaliteit en georganiseerde criminaliteit worden door inwoners gezien als de meest waarschijnlijke vormen van criminaliteit. Nieuwsberichten over aanslagen in woonwijken met explosieven en de risico's van beltrucs en fishing wakkeren dit aan. De georganiseerde criminaliteit verhardt. Vooral de handel in drugs levert criminelen grote financiële winsten op en is een drijfveer achter tal van ondermijnende activiteiten. Met buitensporig geweld worden conflicten in het drugsmilieu opgelost. Dit zorgt voor maatschappelijke onrust in directe leefomgeving van inwoners. Dit gedrag willen we in de Hoeksche Waard voorkomen. Waar mogelijk wordt er bestuurlijk opgetreden tegen drugsproductie- en handel, tegelijk methet optreden van politie en justitie. Het is van groot belang de jeugd weerbaar te maken tegen de verleiding van “snel geld”. Binnen het thema jeugd en jongvolwassenen zien we zorgelijke ontwikkelingen.

Met het merendeel van de jongeren gaat het goed, maar een kleine groep is verantwoordelijk voor verschillende verstoringen binnen de openbare orde over het hele eiland. De verantwoordelijken voor veiligheid en sociaal werken nauw samen om te voorkomen dat jongeren in– of doorgroeien in de criminaliteit. Het gedrag van jongeren bij oud- en nieuwjaar is een specifiek aandachtspunt. Criminele uitbuiting is, naast arbeidsuitbuiting en seksuele uitbuiting, zowel in de regio als in de Hoeksche Waard, de meest voorkomende vorm van mensenhandel. Mensenhandel gaat om het werven, vervoeren of huisvesten van een persoon met gebruik van dwang en/of misleiding en/of misbruik van een kwetsbare positie en met het doel die persoon uit te buiten. Mensenhandel en -smokkel baart in toenemende mate grote zorgen. Het zicht op de omvang van deze problematiek kent, door factoren als afhankelijkheidsrelatie, angst en schaamte, nog veel blinde vlekken.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID

16/140

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

1.1 Alle inwoners, ondernemers en bezoekers van de Hoeksche Waard voelen zich veilig.

1.1.1 We voeren 10 integrale controles/werkbezoeken uit waarmee we zorgen voor een eerlijk ondernemersklimaat en het verbeteren van de informatiepositie en bewustwording.

jaarlijks

1.1.2 We werken gebiedsgericht, waarmee we veiligheid verankeren in wijken en buitengebieden door o.a. het geven van voorlichting over veiligheidsvraagstukken en High Impact Crimes.

doorlopend

1.1.3 We beperken zo veel als mogelijk woonoverlast door casuïstiek tijdig en integraal te bespreken. De tafel ‘Woonoverlast’ biedt een platform om actualiteiten en casuïstiek periodiek met de juiste partners te bespreken. Inzet van buurtbemiddeling speelt daarbij een belangrijke preventieve rol. Om adequaat te handelen bij langdurige ernstige woonoverlast gebruiken we de mogelijkheden van de wet Woonoverlast.

doorlopend

1.1.4 We dragen bij aan het creëren van 2 JOP’s waar bewoners samen kunnen komen.

jaarlijks

1.1.5 We zetten in op betrokkenheid van inwoners door aandacht te hebben voor hun inzet en dragen bij aan nabijheid en dorpsgericht werken.

doorlopend

1.1.6 We werken samen met de politie aan preventieve en repressieve acties ten aanzien van de verkeersveiligheid.

doorlopend

1.2 We verstrekken vergunningen voor horeca en evenementen.

1.2.1 Naast schoon, heel en veilig dragen we ook bij aan vormen van vermaak. Evenementen in diverse stijlen en horeca maken hier deel van uit. We onderwerpen vergunningaanvragen onder andere aan veiligheidscriteria en bibob-toetsen. Daarnaast voeren we controles op basis van de Alcoholwet uit en schouwen we evenementen. Waar nodig volgen (bestuurlijke) waarschuwingen of maatregelen.

doorlopend

1.3 We werken naast veilig ook aan “schoon” en “heel”.

1.3.1 Het veiligheidsgevoel wordt ook versterkt door een schone omgeving waar herstel van kapot straatmeubilair snel plaats vindt. Onze handhavers (boa's) hebben een signaleringsfunctie, reageren op meldingen van overlast in de brede zin van het woord en zijn oren en ogen in de wijken en dorpen. We treden dienstverlenend op en handhaven waar nodig met boetes of bestuurlijke maatregelen.

doorlopend

1.3.2 We realiseren de invulling van 10 formatieplaatsen. In het najaar zetten we in op formatieuitbreiding van 10 naar 12 formatieplaatsen voor 2025. De invulling van de formatie maakt controle en handhaving beter.

2024

Wat mag het kosten? Onderstaande tabel geeft weer: de baten en lasten per taakveld, het totaalsaldo van baten en lasten, de wijzigingen in de reserves en het geraamde resultaat (na verrekening met reserves). De baten geven wij weer als +/+ en de lasten als -/-.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID

17/140

Taakveld

Werkelijk 2023

Actuele begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

0

0

0

0

0

0

83

119

121

121

121

121

83

119

121

121

121

121

-8.446

-8.642

-8.775

-8.773

-8.773

-8.773

-2.159

-2.324

-3.897

-3.865

-3.862

-3.862

Totaal Lasten

-10.606

-10.965

-12.671

-12.639

-12.636

-12.635

Totaalsaldo van baten en lasten

-10.523

-10.847

-12.550

-12.517

-12.514

-12.514

1.2 Openbare orde en veiligheid

0

0

9

0

0

0

Totaal Onttrekkingen reserves

0

0

9

0

0

0

-10.523

-10.847

-12.541

-12.517

-12.514

-12.514

1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal Baten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid

Geraamd resultaat programma 1. Veiligheid

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen GR Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Dit openbaar lichaam integreert de brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (bij ongevallen en rampen) bestuurlijk en operationeel op regionaal niveau binnen het samenwerkingsgebied. Dat gebeurt met behoud van lokale verankering. De doelstelling is een efficiënte en slagvaardige hulpverlening, onder andere op basis van een gecoördineerde voorbereiding. Ook is het een platform voor samenwerking met diensten die aan hulpverlening zijn gelieerd, partners en andere openbare lichamen.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de, volgens het BBV, verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma. Gemeente weinig stedelijk

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (27-08-2024)

Jaar

Hoeksche Waard

Winkeldiefstal per 1.000 inwoners

2023

0,5

2,5

1,1

Diefstal uit woning per 1.000 inwoners

2023

0,6

1,3

1,1

Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners

2023

2,1

4,3

2,8

Vernieling en beschadiging per 1.000 inwoners

2023

3,3

5,8

4,1

Jongeren met een delict voor de rechter in %

2022

1

1

1

Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar

2022

5

8

8

Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar

2023

9

9

8

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID

Nederland

18/140

2.3 Programma 2 Verkeer, Vervoer en Openbare ruimte Tot het programma Verkeer, Vervoer en Openbare ruimte behoren de taakvelden verkeer en vervoer, parkeren, recreatieve havens, economische havens en waterwegen, openbaar vervoer, wegen, openbaar groen en (openlucht) recreatie, riolering, afval en begraafplaatsen en crematoria.

Wat gebeurt er om ons heen? De belangrijkste werkzaamheden aan de Haringvlietbrug, grootonderhoud A29 en Heinenoordtunnel zijn afgerond. Rijkswaterstaat werkt nog aan veel andere wegen elders in onze omgeving, waarvan het verkeer en de bereikbaarheid van Hoeksche Waard over de weg de komende jaren nog hinder ondervindt. Daardoor is de noodzaak om te denken aan alternatieven, zoals het openbaar vervoer en de fiets, van blijvend belang. In 2025 geeft de nieuwe openbaar vervoer-concessiehouder vorm aan de nieuwe dienstregeling. Tot dat moment blijven wij gebonden aan de huidige concessie en daarmee de huidige dienstregeling. We zien om ons heen dat er sprake is van prijsstijgingen, inflatie en leveringsdruk in het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Dit heeft invloed op de kosten die we maken voor het beheer van de openbare ruimte. In zijn algemeenheid betekent dit dat servicenormen en geplande uitvoeringstermijn onder druk komen te staan.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

2.1 Iedere inwoner kan zich binnen het dorp van A naar B bewegen op duurzame, veilige wijze per auto, fiets of lopend.

2.1.1 Verkeersveiligheid binnen de dorpen verbeteren.

doorlopend

2.1.2 Aantal (openbare) laadpalen binnen de dorpen vergroten.

doorlopend

2.1.3 Verbeteren ontsluiting van de dorpen of verbeteren verbindingen binnen de dorpen.

doorlopend

2.2 Iedere inwoner en ondernemer kan op duurzame, betrouwbare, veilige en frequente wijze per fiets, auto en openbaar vervoer naar de andere dorpen en steden in de omgeving.

2.2.1 Verbeteren verbindingen tussen de dorpen.

doorlopend

2.3 Iedere inwoner en ondernemer maakt gebruik van de openbare ruimte om van te genieten, zich te bewegen en om elkaar te ontmoeten.

2.3.1 We richten de openbare ruimte klimaatbestendig in.

doorlopend

2.3.2 Versterken van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid van de openbare ruimte.

doorlopend

2.3.3 Wij houden in onze projecten en werkzaamheden rekening met integrale toegankelijkheid.

doorlopend

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn, per taakveld, de baten, de lasten, de onttrekkingen aan reserves evenals de stortingen in reserves weergegeven die betrekking hebben op dit programma.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN OPENBARE RUIMTE

19/140

(Bedragen x €1000) Taakveld

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

Werkelijk 2023

Actuele begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

1.460 111 135 0 75

680 80 133 0 69

694 82 136 0 71

694 82 136 0 71

694 82 136 0 71

694 82 136 0 71

1.614

1.681

1.225

1.225

1.225

1.225

10.801 10.017 1.528

11.182 10.769 1.618

13.275 12.856 1.548

13.975 12.856 1.592

13.251 12.856 1.593

13.644 12.856 1.585

Totaal Baten

25.742

26.212

29.888

30.631

29.909

30.293

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

-16.360 -315 -200 -849 -446

-17.280 -306 -175 -836 -572

-16.076 -384 -434 -944 -414

-17.142 -377 -534 -933 -339

-17.568 -373 -539 -857 -288

-18.117 -365 -554 -875 -288

-13.496

-15.667

-12.744

-12.829

-12.750

-12.779

-6.437 -8.806 -2.410

-6.470 -9.646 -2.611

-7.244 -10.621 -2.596

-7.872 -10.628 -2.649

-8.472 -10.631 -2.591

-8.766 -10.634 -2.583

Totaal Lasten

-49.320

-53.563

-51.457

-53.303

-54.068

-54.961

Totaalsaldo van baten en lasten

-23.578

-27.351

-21.569

-22.672

-24.159

-24.668

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

306 32 61 85

346 32 61 661

9.924 32 61 125

860 24 61 50

878 20 61 0

960 13 61 0

269

377

371

271

165

157

0

0

60

60

0

0

Totaal Onttrekkingen reserves

752

1.477

10.573

1.326

1.124

1.191

0 0

0 -393

-9.560 0

0 0

0 0

0 0

-100

0

0

0

0

0

-100

-393

-9.560

0

0

0

-22.925

-26.267

-20.556

-21.346

-23.035

-23.477

2.1 Verkeer en vervoer 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Totaal Stortingen reserves Geraamd resultaat programma 2. Verkeer, vervoer en openbare ruimte

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen BV Regionale Afvalstoffendienst Hoeksche Waard Deze vennootschap heeft tot doel om, in het belang van bescherming van het milieu en een doelmatig beheer, werkzaam te zijn op het gebied van: • Het uitvoeren van publieke taken in afval- en grondstoffenbeheer in de ruimste zin, waaronder in ieder geval verstaan wordt: inzameling, vervoer, be- of verwerking, verhandeling van afval en grondstoffen en het adviseren hierover. • De inzameling van bedrijfsafval en -grondstoffen, inclusief inzameling, vervoer, be- of verwerking en verhandeling. • Het uitvoeren van taken op het gebied van beheer en onderhoud van de openbare ruimte. GR Schadevergoedingsschap HSL-Zuid, A16 en A4 Het GR Schadevergoedingsschap bevordert de behandeling van verzoeken om schadevergoeding, die verband houden met de aanleg van de HSL-Zuid en de daartoe nodige verbreding, verlegging en

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN OPENBARE RUIMTE

20/140

reconstructie van de A16 en A4. Ook kijkt het schap of er doelmatig, deskundig en op gelijke wijze over die bezoeken wordt beslist. Deze regeling schept duidelijkheid voor de inwoners over de bevoegde instantie. GR Wegschap Tunnel Dordtse Kil Het GR Wegschap beheert en exploiteert de Kiltunnel en de aansluitende wegverbindingen.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de volgens het BBV verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma.

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (27-08-2024)

Jaar

Hoeksche Waard

Huishoudelijk restafval, in kg per inwoner

2022

121

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN OPENBARE RUIMTE

Gemeente weinig stedelijk

Nederland 148

109

21/140

2.4 Programma 3 Economie Tot het programma Economie behoren de taakvelden economische ontwikkelingen, fysieke bedrijfsinfrastructuur, bedrijvenloket en bedrijfsregelingen en economische promotie.

Wat gebeurt er om ons heen? De Nederlandse economie groeide in het tweede kwartaal van 2024 met 1,0% ten opzichte van het voorgaande kwartaal, toen er een onverwachte krimp optrad van 0,3%. Voor heel 2024 wordt daarentegen een groei van 0,6% voorspeld en voor 2025 een groei van 1,6%. D economische groei is onder meer het gevolg van hogere consumptie. Huishoudens hebben meer te besteden nu de loongroei duidelijk boven de inflatie ligt. Daarnaast neemt de uitvoer toe door de aantrekkende wereldhandel. De koopkracht herstelt in 2024 stevig met 2,5% dankzij de stijging van de lonen en daling van de inflatie. De verwachting is dat de koopkracht in 2025 in doorsnee met 1,1% zal stijgen. Ondanks de positieve korte termijnramingen liggen er ook gevaren op de loer en zijn ervraagtekens. Het begrotingstekort komt de komende jaren aanzienlijk hoger uit dan afgelopen jaar, dicht tegen de afgesproken vangrail van -3% bbp. De marges voor het overheidstekort zijn dan ook smal. Daarmee bestaat het risico dat er bij tegenvallers plotseling bezuinigd moet worden. Wat betreft de arbeidsmarkt geldt dat de werkloosheid op dit moment laag is. De aanhoudende personeelstekorten, vormen daarentegen wel een belemmering voor de arbeidsproductiviteit. Het verbeteren van de arbeidsproductiviteit is dan ook een belangrijke bron voor het groeivermogen van de economie.

Bedrijven ondervinden ook hinder van de hoge rentetarieven op kredietverlening. Als we inzoomen op de Hoeksche Waard zien we een stijgende trend in het aantal banen. We zien ook nog steeds een stijging in de vestiging van bedrijven. In 2023 bedroeg deze index. 180,5 ten opzichte van 181,5 voor heel Nederland. De vergrijzing in de Hoeksche Waard neemt nog altijd toe en ondernemers ervaren toenemende tekorten bij het invullen van hun vacatures. In een onderzoek van de Ondernemersvereniging Hoeksche Waard (OHW) van begin 2024 kwam naar voren dat naast zorgen over economische en geopolitieke ontwikkelingen dit een van de grootste zorgen is die leeft onder Hoeksche Waardse ondernemers. Voor de vrijetijdssector in Nederland gold dat de bezoekersaantallen in de eerste helft van 2024 teleurstellend waren. Door aanhoudende regen gingen mensen niet op een terras zitten en het kamperen viel letterlijk in het water. Er is wel een kleine omzetstijging te zien in de hele sector, maar dat komt vooral door prijsverhogingen. Die prijsverhogingen hebben een keerzijde: de vraag neemt af of verandert. Mensen kiezen bijvoorbeeld voor een goedkopere vakantielocatie of gaan minder lang of minder vaak op vakantie. Er zijn zorgen over de voorgestelde BTW-verhoging in het landelijke Hoofdlijnenakkoord. Ondernemers vrezen dat ze deze verhoging niet volledig kunnen doorberekenen aan consumenten.

Het aantal faillissementen neemt toe en steeds meer ondernemers overwegen te stoppen. Als de tweede helft van 2024 wat zonniger verloopt, is er kans op een lichte omzetstijging vanuit de vraagkant. Door over de gemeentegrenzen heen te kijken, is veel meer mogelijk. De samenwerking tussen de eilanden Hoeksche Waard, Goeree-Overflakkee en Voorne-Putten wordt steeds sterker. In Regio Deal Zuid-Hollandse Delta werken Rijk en regio samen aan een betere woon-, werk- en leefomgeving. Het Rijk heeft daarvoor 10 miljoen euro beschikbaar gesteld. De gemeenten Goeree-Overflakkee, Voorne aan Zee, Nissewaard en Hoeksche Waard coördineren het opstellen van het afwegingskader en selectieproces van de subsidieaanvragen, en zijn ook verantwoordelijke voor het hele subsidieverstrekkingsproces. Daarnaast is LEADER Zuid-Hollandse Eilanden gestart. Vanuit Europa en provincie Zuid-Holland is geld beschikbaar

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

22/140

gesteld voor plattelandsontwikkeling. Dit is een regeling voor en door burgers. De besluitvorming over de te subsidiëren projecten ligt dan ook niet bij de gemeenten, maar bij een representatieve groep mensen uit de lokale gemeenschap. Voor de agrarische sector geldt dat een perspectief of visie van de Hoeksche Waard als agrarische gemeente wordt meegenomen binnen de Toekomstvisie. Deze moet verder worden uitgewerkt in een programma of uitvoeringsagenda. Daarnaast wordt er op het gebied van landbouw op diverse vlakken met ondernemers en stakeholders afgestemd en gewerkt aan een toekomstbestendige, biodiverse landbouw. Denk daarbij aan verbreding, verduurzaming en circulaire landbouw. Vernieuwingen worden toegejuicht en ook via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wordt ondersteuning geboden en richting gegeven. Verwerking hiervan vindt plaats in diverse beleidsdocumenten. Het aanbod van bedrijventerreinen in de Hoeksche Waard is op dit moment vrijwel volledig uitgegeven en de vraag is onverminderd hoog. Met regelmaat wordt de gemeente benaderd door ondernemers die op zoek zijn naar ruimte voor uitbreiding in de Hoeksche Waard. Deze recente ontwikkelingen en de mogelijke gevolgen voor de vitaliteit van de regionale economie nemen we mee in de verschillende beleidsdocumenten.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

3.1 Betere ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven en instellingen.

3.1.1 Ruimte bieden voor circulaire, digitale en inclusieve activiteiten.

Doorlopend

3.1.2 Regionale en lokale beleidsontwikkeling, beleidsuitvoering en advisering (bedrijventerreinenstrategie incl. uitvoeringsprogramma).

Q1 2025 oplevering, daarna uitvoering.

3.2 Meer kennisintensieve bedrijvigheid.

3.2.1 Stimuleren kennisintensieve bedrijvigheid en netwerken via o.a. accountmanagement, de Regio Deal en Economic Board.

Doorlopend

3.3 Meer zakelijk en recreatief bezoek aan de Hoeksche Waard.

3.3.1 (Evaluatie) Gebiedsmarketing en stimuleren toeristische aantrekkelijkheid.

2025 e.v.

3.4 Profilering en positionering Hoeksche Waard.

3.4.1 Als onderdeel van het verhaal Hoeksche Waard het uitwerken van een perspectief/visie op de Hoeksche Waard als agrarische gemeente.

Wordt onderdeel van Toekomstvisie Hoeksche Waard.

3.5 Sterker ondernemersklimaat.

3.5.1 Stimuleren publiek/private samenwerking en alliantievorming.

Doorlopend

3.5.2 Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschap door actualisatie arbeidsmarktagenda en uitvoeringsprogramma.

Doorlopend, via participatie in SOB.

3.5.3 Faciliteren van bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in de Hoeksche Waard (SOB-H HW/Startsmart).

Doorlopend, o.a. door uitvoering startersbeleid.

3.6.1 Goede en frequente vervoersverbindingen over water en tussen stad en land.

2025 e.v.

3.6.2 Aanbod ontwikkelen met en voor jongeren en jeugd.

2025 e.v.

3.6.3 Aantrekkelijke en duurzame verblijfsaccommodaties.

2025 e.v.

3.6.4 Beweegvriendelijke buitenruimte.

2025 e.v.

3.6.5 Uitbreiden aanbod voor waterrecreatie, dagrecreatie en evenementen.

2025 e.v.

3.6.6 Samenwerking en alliantievorming.

2025 e.v.

3.6.7 Aanbodversterking en ontwikkelingen met themalijnen.

2025 e.v.

3.6 Versterken welzijn en welvaart via recreatie en toerisme.

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn, per taakveld, de baten, de lasten, de onttrekkingen aan reserves evenals de stortingen in reserves weergegeven die betrekking hebben op dit programma.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

23/140

(Bedragen x €1.000) Taakveld

Werkelijk 2023

Actuele begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

2

0

0

0

0

0

554

148

52

52

52

52

200

92

94

94

94

94

378

188

192

192

192

192

1.135

428

338

338

338

338

-1.587

-1.670

-1.201

-1.131

-1.003

-1.003

-550

-256

-301

-299

-299

-299

-956

-1.091

-1.216

-1.213

-1.157

-1.157

-420

-242

-637

-700

-699

-699

Totaal Lasten

-3.513

-3.259

-3.356

-3.343

-3.157

-3.157

Totaalsaldo van baten en lasten

-2.378

-2.832

-3.018

-3.005

-2.820

-2.819

216

605

192

125

0

0

9

9

9

9

9

9

42

53

56

56

0

0

374

5

15

31

31

31

641

672

272

221

40

40

0

-375

0

0

0

0

-47

-97

0

0

0

0

-339

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen reserves

-386

-472

0

0

0

0

Geraamd resultaat programma 3. Economie

-2.123

-2.632

-2.746

-2.784

-2.780

-2.779

3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie Totaal Baten 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie

3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie Totaal Onttrekkingen reserves 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.4 Economische promotie

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen CV/BV Ontwikkelingsbedrijf Bedrijvenpark Hoeksche Waard Het Ontwikkelingsbedrijf ontwikkelt bedrijventerreinen met een regionaal karakter. De activiteiten van de exploitatiemaatschappij beperken zich tot het ontwikkelen van een Hoeksche Waards bedrijventerrein van 20 hectare. Op dit moment zijn alle kavels verkocht. Daarom wordt de afronding van de ontwikkeling voorbereid. Als onderdeel hiervan wordt een liquidatie onderzocht op de fiscale en financiële consequenties. Verdere besluitvorming vindt plaats op grond van het onderzoek.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de, volgens het BBV, verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

24/140

Gemeente weinig stedelijk

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (27-08-2024)

Jaar

Hoeksche Waard

% Netto arbeidsparticipatie tov potentiele beroepsbevolking

2023

75,3

73,1

% Functiemenging (verhouding tussen banen en woningen)

2023

48,7

54,2

50,7

Banen (per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 tot en met 64 jaar)

2023

673,6

836,6

732,5

Bedrijfsvestigingen (per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 tot en met 64 jaar)

2023

180,5

181,8

179,6

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

Nederland

73,6

25/140

2.5 Programma 4 Onderwijs Tot het programma Onderwijs behoren de taakvelden openbaar basisonderwijs, onderwijshuisvesting en onderwijsbeleid en leerlingzaken.

Wat gebeurt er om ons heen? Een inclusieve samenleving start met gelijke kansen voor alle kinderen om zich te ontwikkelen en te ontplooien. Het rijksbeleid richt zich de komende jaren op het versterken van de onderwijskwaliteit, voldoende personeel en het realiseren van inclusief onderwijs in 2035. Inclusief onderwijs betekent dat kinderen en jongeren dichtbij huis, volwaardig en gelijkwaardig toegang hebben tot een inclusieve leeromgeving waarin zij zich samen ontwikkelen en samen leren. In het nieuwe regeerakkoord wordt prioriteit gegeven aan het bevorderen van de basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen. Binnen de kinderopvang wordt de kansengelijkheid vergroot door te investeren in onder andere gesubsidieerde peuteropvang en voor- en vroegschoolse educatie. Het rijk verhoogt de komende jaren de vergoeding voor kinderopvang voor werkende ouders naar 95%. Het is nog niet duidelijk wat dit betekent voor de ouderbijdrage die de gemeente rekent voor peuteropvang en voorschoolse educatie. De kinderopvang kampt met een aanzienlijk personeelstekort. In 2023 en 2024 is door gemeenten in Zuid-Holland Zuid tijdelijk budget beschikbaar gesteld voor extra formatie leerplicht. Aanleiding hiervoor was de toename van verzuimmeldingen en de afschaling door Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten (LVS) van de inzet.

In 2024 is een onderzoek uitgevoerd naar versterking van de ketensamenwerking en de formatie leerplicht. Uiterlijk begin 2025 komt er een advies waarna er in het Algemeen Bestuur van de GR DG&J besluitvorming plaats kan vinden over de toekomstige basisformatie leerplicht. Veel mensen zijn op de vlucht voor oorlog en geweld. Een deel daarvan zoekt bescherming in Nederland en komt (tijdelijk) bij ons terecht. In de komende jaren blijft maatwerk voor het onderwijs van kinderen en jongeren onder deze groep aandacht vragen. Tot 31 juli 2025 ontvangen gemeenten een tijdelijke uitkering waarmee ze de onderwijsvertraging in kunnen halen die kinderen opliepen tijdens de coronaperiode. In overleg met partners zoals onderwijs en kinderopvang, bibliotheek en partners jeugdhulp is een lokaal plan Nationaal Programma Onderwijs (NPO) opgesteld. Deze partners werken tot 31 juli 2025 onder andere aan het vergroten van onderwijskansen en het ondersteunen van kwetsbare kinderen en jongeren. In 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 vastgesteld. De Hervormingsagenda gaat onder andere over de samenwerking onderwijs-jeugdhulp. Het doel is jeugdhulp steviger te verbinden aan het onderwijs. We werken met partners aan de verbinding onderwijs-jeugdhulp bijvoorbeeld via de Lokale Educatieve Agenda Hoeksche Waard 2023-2026.

We gaan aan de slag om een geactualiseerd Integraal Huisvestingplan Onderwijs (IHP) op te stellen voor de periode 2025-2030. Dit doen we in samenspraak met de schoolbesturen.

PROGRAMMABEGROTING 2025-2028 | 2.5 PROGRAMMA 4 ONDERWIJS

26/140

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

4.1 Alle kinderen krijgen onderwijs in een duurzame en gezonde schoolomgeving.

4.1.1 We zorgen in nauwe samenwerking met de scholen voor goede onderwijshuisvesting door uitvoering van o.a. het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.

2025-2030

4.2 Iedere Hoeksche Waarder krijgt de kans om zich, ongeacht zijn of haar achtergrond, via (voorschools) onderwijs te ontwikkelen tot wie hij of zij kan of wil zijn.

4.2.1 We bevorderen kansengelijkheid in de voorschoolse periode en in het onderwijs door o.a. zoveel mogelijk peuters met een VVE-indicatie te bereiken en te laten deelnemen aan het VVE-programma en door het faciliteren van het onderwijs voor nieuwkomers.

2025-2028

4.2.2 We faciliteren (mede) de thuiszittersaanpak Hoeksche Waard.

2025

4.2.3 We zorgen ervoor dat zoveel mogelijk jeugdigen deelnemen aan onderwijs en met een startkwalificatie van school komen o.a. door het voldoende faciliteren van DG&J/Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten.

2025

4.2.4 We zetten de samenwerking met partners in het realiseren van kwalitatief goede VVE en kinderopvang voort door o.a. de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker VVE en het faciliteren van deskundigheidsbevordering voor de kinderopvang.