Programmabegroting 2023-2026 raad

75/181

• •

Leges voor het aanvragen van een gehandicaptenparkeerkaart; Leges voor de aanvraag van een gehandicaptenparkeerplaats op kenteken.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.1 LOKALE HEFFINGEN

76/181

3.2 Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Algemeen Met risicomanagement krijgt de gemeente inzicht in de risico’s. Doel is het vergroten van het risicobewustzijn, het beheersen van de risico’s en het kunnen bepalen van een volledig en goed onderbouwd weerstandsvermogen. Inzicht in de risico's stelt ons in staat om verantwoorde besluiten te nemen. Dat betekent: risico’s staan in de juiste verhouding tot de vermogenspositie.

Beleidskader & Verordeningen Nota risicomanagement gemeente Hoeksche Waard 2019.

Professionalisering Om goed te kunnen sturen en onze doelen te kunnen realiseren, is risicomanagement een wezenlijk onderdeel van onze organisatie. Eind 2019 is een kernteam risicomanagement opgestart. Het kernteam houdt zich onder andere bezig met de volgende taken: • Het opstellen van handvatten. • Het borgen van risicomanagement in onze processen. • Het op gestructureerde en professionele wijze oppakken van de risico-inventarisatie. In het kader van de invoering van de Rechtmatigheidsverantwoording is het project Three Lines gestart. Risicomanagement is een onderdeel hiervan en wordt in dit traject meegenomen.

Grondexploitaties Met het actualiseren van de Nota reserves en voorzieningen in 2022 is besloten de reserve grondexploitatie op te heffen. Deze reserve was oorspronkelijk bedoeld om de risico’s binnen de grondexploitaties op te vangen. Gezien de beperkte omvang van de reserve wordt het risico van grondexploitaties in het vervolg verwerkt in de algemene risico inventarisatie en de daarvoor gevormde algemene reserve weerstandsvermogen.

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin een gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico’s) op te vangen, zonder dat de normale bedrijfsvoering daardoor wordt aangetast. Het weerstandsvermogen is het resultaat van een vergelijking tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de financiële gevolgen van de risico’s. Onderstaand schema verduidelijkt dit:

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

77/181

Beschikbare weerstandscapaciteit Gemeente Hoeksche Waard heeft financiële middelen beschikbaar uit de algemene reserve om onverwachte en hoge kosten te dekken. Hiervoor hoeven we het beleid en begroting niet aan te passen. Dit geeft het volgende beeld voor de beschikbare weerstandscapaciteit: X €1.000 Weerstandscapaciteit

2023

2024

2025

2026

Algemene reserve Algemene reserve weerstandsvermogen

98.031 9.080

98.031 9.080

98.031 9.080

98.031 9.080

Totale weerstandscapaciteit

107.111

107.111

107.111

107.111

Bij de berekening van de weerstandscapaciteit houden we de stand van de algemene reserve aan. Deze is gelijk aan de staat van reserves en voorzieningen per 31 december van de betreffende jaarschijven.

Inventarisatie risico’s Om de risico's van onze organisatie in kaart te brengen wordt twee keer per jaar, bij de Programmabegroting en de Jaarstukken, het risicoprofiel geactualiseerd door een uitvraag in de organisatie. Het geactualiseerde risicoprofiel wordt ingevoerd in het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem). Het verhogen van het risicobewustzijn binnen de organisatie is een vervolgstap voor het professionaliseren van risicomanagement. Het risico-denken integreren in de processen is daarbij van belang. Het inventariseren van risico’s is dan een doorlopend proces, waarbij wij de risico’s systematisch en cyclisch in beeld brengen. Sturing van de organisatie en het op een verantwoorde wijze nemen van besluiten is niet mogelijk zonder inzicht in de risico’s die het behalen van de doelstellingen van de gemeente in de weg staan. In totaal bestaat het risicoprofiel van onze organisatie uit 67 risico’s met een totaal financieel maximum van €31.227.500,-. In onderstaand overzicht worden de 10 risico’s weergegeven met de hoogste bijdrage

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

78/181

aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit Het totaal van deze 10 risico’s is € 13,2miljoen. Het totaal van de overige 57 risico’s is €18,1 miljoen. Deze bestaan voornamelijk uit risico’s met een lage financiële impact en kleine kans. Deze risico’s zijn dan ook niet van grote invloed op de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Pro gram ma

Risico oorzaak

Risico gebeurtenis

Financieel gevolg

Financieel Maximum Imago schade

Meer dere pro gram ma's

Door hogere Door duurdere kosten voor grondstoffen, grondstoffen, loonkosten, brandstoffen, materiaalkosten lonen en en brandstof materialen kosten zijn de blijven stijgen en prijzen fors de hogere eisen gestegen. Door met betrekking het uitstellen tot van duurzaamheidsmaatregelen werkzaamheden stijgen door o.a. gebrek bouwkosten en aan kwalitatief kosten voor goed personeel onderhoud stijgen de openbare kosten voor de ruimte. uitvoering. Ook worden contracten eerder beëindigd dan de looptijd doordat opdrachtnemer niet kan leveren wat is overeen -gekomen.

Vertraging van Door stijgende kosten ontstaan de budgetoverschrijdingen werkzaamheden. Langer overlast voor de omgeving wat leidt tot klachten. Beeldkwaliteit openbare ruimte verslechterd.

6. Sociaal Domein

Het gebruik van diverse vormen van jeugdhulp valt voor de Hoeksche Waard hoger uit dan de verwachte ingeboekte autonome groei. Er is vanaf 2023 geen sprake meer van (gedeel telijke) solidariteit.

De hogere uitgaven komen voor 2023 volledig voor rekening van de gemeente.

Het risico dat de kosten Jeugd -hulp hoger uitvallen dan de opgenomen autonome groei van 2,5% waardoor de bijdrage die we van het Rijk ontvangen niet toereikend is. Dit in combinatie met het niet tijdig en of volledig behalen van de ingeboekte besparingen.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

Maatregelen

Er is een ontwikkelagenda opgesteld met maatregelen (zowel lokaal als regionaal) om de groeiende kosten van de jeugdhulp te verminderen en stabiliseren. Bijvoorbeeld de ontwikkelagenda (de concretisering / verfijning van deze ontwikkel agenda wordt momenteel vormgegeven door het programma

Kans 70%

€ 3.500.000

70%

€ 1.500.000

79/181

Pro gram ma

Risico oorzaak

Risico gebeurtenis

Financieel gevolg

Financieel Maximum Imago schade

Maatregelen

Kans

Werk voor de jeugd) en het lokaal transformatieplan jeugd (inclusief Jeugdhulp naar Voren). 6. Sociaal Domein

Vanuit het transformatieplan jeugd en de ontwikkelopgaven zijn (lokale) maatregelen en activiteiten ingezet om besparingen te generaliseren om de kosten van de jeugdhulp te tempereren. Het risico bestaat dat deze maatregelen minder besparingen opleveren en/of er meer tijd nodig is om deze besparingen te behalen. Reden hiervoor zijn gelegen in o.a. de constante autonome groei van kosten in de jeugdhulp en diverse andere ontwikkelingen waar lastig op is te sturen zoals wachtlijsten bij specialistische jeugdhulp, (naweeën) Corona en Oekraine.

6. Sociaal Domein

Ontoereikend Hoger aantal Tekort op macrobudget uitkeringsgerechtigden gebundelde SZW, en/of prijs per uitkering. verdeelproblematiekuitkering dan in gebundelde verdeelmodel uitkering en een SZW ook als eigen risico gevolg van drempel van corona 7,5%.

De ingeboekte besparingen zoals beschreven in het lokale transformatie plan en ontwikkel opgaven worden maar gedeeltelijk behaald.

Het minder opleveren van de besparingen en/of het later opleveren van besparingen heeft nadelige gevolgen voor het financiële kader.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

Als de Provincie niet akkoord gaat met het financiële kader c.q. de opgenomen besparingen kunnen wij onder preventief toezicht komen te staan. .

Zo snel mogelijk inzicht creëren in de effectiviteit van de ingezette (preventieve) maatregelen, via zo objectief en reële mogelijke data. Het verder verstevigen van de sociale basis. Zekerheid creëren bij het jeugdteam (en andere relevante partners) over toekomstige ontwikkelingen, financiele en personele zekerheid. Terugdringen wachtlijsten. Actieve bijdrage aan de regionale samenwerking.

50%

€ 2.000.000

50%

€ 1.300.000

80/181

Pro gram ma

Financieel Maximum

Risico gebeurtenis

Financieel gevolg

2. Schade door VerkeerVervoer wateroverlast, en droogte en hitte Open bare Ruimte

Door klimaat verandering zijn klimaatadaptieve maatregelen in de buitenruimte nodig.

Claims van inwoners en/of agrariërs, ondernemers.

50%

€ 1.000.000

2. Boomwortels Verkeer, drukken Vervoer bestrating en omhoog, Openbare verzakking Ruimte bestrating door bijvoorbeeld regenval of inklinking. Takken vallen van bomen.

Een bewoner van de gemeente leidt hierdoor fysieke of materiële schade.

Ingediende claims in verband met materiële en fysieke schade.

50%

€ 1.000.000

6. Sociaal Domein

Door diverse ontwikkelingen (autonome groei, wijzigingen in het sociaal domein en meer taken vanuit het rijk) toename van het aantal aanvragen, gebruikers van de Wmo

Meer aanvragen zorgt voor meer druk op de beschikbare mensen en middelen.

50%

€ 1.000.000

4. Tijdens de bouw Onderwijs van de Brede School heeft de voormalige gemeente Strijen de BTW op de bouw verrekend in de aangifte. De Belastingdienst heeft een naheffingsaanslag opgelegd waartegen wij bezwaar hebben aangetekend.

De Hoge Raad stelt de gemeente in het ongelijk en de Belastingdienst mag een naheffing opleggen aangaande de verrekende BTW op de bouw van de Brede School

De gemeente loopt het risico dat een naheffing moet worden betaald.

50%

€ 850.000

2. Klimaat VerkeerVervoer verandering en Open bare Ruimte

Door extreme Schade aan weersomstandigheden eigendommen sneuvelen van inwoners en bomen die uit gemeente. de boomveilig heidscontrole niet als zodanig

70%

€ 500.000

Risico oorzaak

Wmo is een openeinderege ling. Meer inwoners hebben recht op een vergoeding vanuit de Wmo / Sociaal Domein

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

Imago schade

Maatregelen

Monitoring trends en ontwikkelingen

Ontevreden inwoners, kwaliteit openbare ruimte gaat achteruit.

Kans

81/181

Pro gram ma

Risico oorzaak

Risico gebeurtenis

Financieel gevolg

Financieel Maximum Imago schade

Maatregelen

Kans

komen dat ze geveld moeten worden. 8. Invoering Volks Omgevingswet huis in 2021 vesting, waardoor er Ruim meer telijke vergunningsvrij orde gebouwd of ning en verbouwd mag Stede worden. lijke vernieuwing

Minder aanvragen omgevings vergunningen.

Minder inkomsten wabo leges.

70%

€ 500.000

Totaal top-10 risico's

€ 13.150.000

Totaal overige risico's

€ 18.077.500

Totaal

€ 31.227.500

Risicospreiding Bij alle geïnventariseerde risico’s staat onder welk programma het risico valt. De risicospreiding per programma ziet er als volgt uit:

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

82/181

Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen zijn ingedeeld, plaatsen we in een risicokaart. Deze kaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s in het desbetreffende vak van de risicokaart. Een risico in het groene gebied vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico met een score in het oranje gebied vraagt wél om aandacht. Een risico met een score in het rode gebied vereist directe aandacht, omdat dit de continuïteit van de organisatie bedreigt. De twee grootste risico's van de gemeente Hoeksche Waard bevinden zich in het donker oranje vlak. Het grootste risico heeft betrekking op het stijgen van de kosten voor de uitvoering van werkzaamheden door hogere materiaalprijzen en een tekort aan kwalitatief personeel. Het een na grootste risico heeft betrekking op de stijgende kosten voor Jeugdhulp. Beide risico's bedreigen niet direct de continuïeiet van de organisatie maar leggen wel een grote druk op het structurele exploitatie saldo.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

83/181

Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de geïnventariseerde risico’s en de risicowaardering (kans x financieel gevolg) bepalen we met behulp van een risicosimulatie hoeveel middelen nodig zijn om de risico’s af te dekken. De risicosimulatie is essentieel, omdat het reserveren van het maximale bedrag €31.227.500 (zie de risico- inventarisatie) ongewenst is. Uitgangspunt bij de risicosimulatie is het gegeven dat de geïdentificeerde risico’s zich nooit allemaal tegelijk en met een maximale omvang zullen optreden. De berekening van de benodigde weerstandscapaciteit wordt gemaakt door middel van een Monte Carlorisicosimulatie. Op basis van de ingevoerde risico’s en hun kans x impact is de risicosimulatie uitgevoerd. Bij een risicosimulatie wordt denkbeeldig op basis van individuele kansverdelingen per risico 100.000 keren de werkelijkheid nagebootst. Dit leidt tot een nieuwe gezamenlijke kansverdeling, die alle risico’s uit het gehele risicoprofiel omvat. Uitgangspunt is dat we risico’s met 90% mate van zekerheid willen afdekken. Uit de risicosimulatie volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van € 8.750.000. Hierbij worden de risico's van de grondexploitaties opgeteld, zijnde €330.000.

Benodigde weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit algemeen Benodigde weerstandscapaciteit grondexploitaties Totaal benodigde weerstandscapaciteit

€ 8.750.000 € 330.000 € 9.080.0000

Ratio weerstandsvermogen Voor de uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen geldt de ratio: Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

84/181

De ratio ziet er als volgt uit: Ratio weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Ratio

€ 107.111.000 € 9.080.000 11,8

De notitie Risicomanagement bepaalt dat de ratio van het weerstandsvermogen voldoende moet zijn (tussen de 1,0 en 1,4). De huidige ratio van 11,8% voldoet ruimschoots aan deze doelstelling. De minimaal benodigde weerstandscapaciteit om in de categorie voldoende te vallen is 1,0 x de benodigde weerstandscapaciteit:

Basisset financiële kengetallen Het BBV schrijft voor dat we in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een uniforme basisset met 5 financiële kengetallen opnemen. De volgende tabel geeft de basisset financiële kengetallen weer. Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Kengetallen: Netto Schuldquote

2023 44%

2024 57%

2025 59%

2026 70%

Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

36%

48%

50%

62%

Solvabiliteitsratio

57%

52%

52%

47%

Structurele Exploitatieruimte

1%

1%

2%

-4%

Grondexploitatie

0%

0%

0%

0%

Belastingcapaciteit

80%

80%

80%

81%

Sturing met financiële kengetallen De financiële kengetallen geven inzicht in de “financiële gezondheid” van de gemeente. De afzonderlijke kengetallen zeggen echter weinig. Om een goed beeld te krijgen, moeten we de kengetallen altijd in samenhang met elkaar bekijken. In het algemeen geldt dat er bij een hoge schuld, structurele lasten die hoger zijn dan de structurele baten en hoge woonlasten weinig ruimte is voor financiële bijsturing. Heeft een gemeente geen of weinig schulden, een goed gevulde bankrekening en zijn de baten vrijwel ieder jaar even hoog of iets hoger dan de lasten? Dan staat een gemeente er over het algemeen goed voor. Met behulp van de 5 financiële kengetallen die betrekking hebben op de balans en de begroting kunnen we een goed globaal beeld schetsen van onze financiële positie. Vanuit het globale beeld kunnen eventuele aandachtspunten aanleiding zijn om maatregelen te treffen. In onderstaande infographic is de betekenis én samenhang van de financiële kengetallen uiteengezet

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

85/181

Tabel normen en signaleringswaarden Voor de financiële kengetallen heeft de VNG normen opgesteld; de provincie Zuid-Holland geeft signaleringswaarden. Onderstaande tabel geeft de financiële kengetallen van onze gemeente ten opzichte van deze normen en signaleringswaarden weer:

Financiële positie gemeente Hoeksche Waard Op basis van de uitkomsten van de financiële kengetallen en de weerstandsratio (11) kunnen we concluderen dat onze financiële positie ruim voldoende is: • Gemeente Hoeksche Waard beschikt over voldoende eigen vermogen. • Onze schuldenlast is relatief gering. • Er is voldoende vermogen om aan onze financiële verplichtingen te kunnen voldoen: • Er is ruimte voor eventuele verhogingen van eigen belastingen. • Het aandeel van de grondexploitaties op onze totale begroting is relatief (zeer) klein • De structurele exploitatieruimte tot en met 2025 is positief; vanaf 2026 is deze negatief (als gevolg van teruglopende inkomsten Rijk) Het beeld dat uit de basisset van kengetallen volgt, laat verder geen bijzondere aandachtspunten zien. We hoeven daarom geen maatregelen te treffen.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

86/181

3.3 Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare ruimte De openbare ruimte is als het ware de ‘tuin’ van onze inwoners Kapitaalgoederen in die openbare ruimte vormen het gezicht van de gemeente. Ook zijn ze een middel om de doelen uit de programma’s te realiseren. De Hoeksche Waard heeft een grondoppervlakte van circa 32.371 hectare. De gemeente heeft daar een aanzienlijk deel van in beheer. Binnen dat deel wonen, werken en recreëren we.

Vastgoed Naast de openbare ruimte, heeft de gemeente ook vastgoed in eigendom. Dat is noodzakelijk voor de huisvesting van maatschappelijke partners, verenigingen, maatschappelijke organisaties en stichtingen, maar natuurlijk ook voor onze eigen organisatie. Denk hierbij aan dorpshuizen, sporthallen, gymzalen, zwembaden, gemeentehuizen, etc. Het gemeentelijk vastgoed heeft waarde en levert huurinkomsten op, maar kost ook geld voor onderhoud, renovatie en/of nieuwbouw. Onderhoud op basis van meerjarenonderhoudsplannen Het onderhoud aan het gemeentelijk vastgoed is erop gericht de gebouwen in de gewenste conditie te brengen en te behouden, achterstallig onderhoud te voorkomen en vroegtijdig inzicht te hebben in de noodzakelijke instandhoudingskosten over een langere periode. Gestreefd wordt naar het handhaven van een sober en doelmatig kwaliteitsniveau. Het minimaal gewenste onderhoudsniveau komt overeen met conditiescore 3 van de Nederlandse norm 'Conditiemeting gebouwde omgeving (NEN 2767)'. Voor gebouwen die hoogstwaarschijnlijk worden afgestoten of gesloopt, geldt dat die alleen met de hoogst noodzakelijke maatregelen in stand worden gehouden. Het onderhoud aan deze gebouwen is vooral gericht op repareren indien noodzakelijk. Het onderhoud aan gebouwen wordt uitgevoerd op basis van meerjarenonderhoudsplannen (mjop's).

Een meerjarenonderhoudsplan is een vertaling van de gewenste kwaliteit (conditiescore 3) naar noodzakelijke onderhoudsactiviteiten en daarvoor benodigde budgetten, ingepland over meerdere jaren. De planhorizon van een meerjarenonderhoudsplan is 30 jaar waarbij elke vier jaar een actualisatie plaatsvindt. Het meerjarenonderhoudsplan maakt onderscheid in klein en groot onderhoud. Voor goed onderhoud aan gemeentelijk vastgoed is nodig: • toekomstvisie gemeentelijk vastgoed (integraal accommodatieplan); • voldoende budget voor klein en groot onderhoud.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

87/181

Risico’s Openbare ruimte De budgetten voor openbare ruimte baseren we op het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte dat in september 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. Deze budgetten zijn geindexeerd conform de jaarlijkse begrotingsuitgangspunten. Gezien de ontwikkeling ten aanzien van de prijsstijgingen op de martkt is het risico dat de opgenomen budgetten in de begroting 2023 niet toereikend zijn. In de risicoparagraaf is een aantal risico’s opgenomen. De kosten die met deze risico’s gepaard gaan als ze zich voordoen, zijn niet opgenomen in de reguliere budgetten. Vastgoed Voor het gemeentelijk vastgoed zijn meerjarenonderhoudsplannen (mjop's) opgesteld. Daarnaast is de huidige energetische kwaliteit van onze gebouwen in kaart gebracht met daarbij een grove indicatie/ verkenning van de mogelijke verbetermaatregelen voor verduurzaming. Zo lang er geen integraal accommodatieplan is voor de hele gemeente is er een bepaalde mate van onzekerheid over de vraag of panden wel of niet (op termijn) afgestoten kunnen worden. Die onzekerheid vertaalt zich naar de vraag of bepaalde panden nog wel of misschien juist niet (meer) op het gewenste onderhoudsniveau van conditiescore 3 moeten worden onderhouden. Uiteraard geldt dit slechts voor een klein deel van het gemeentelijk vastgoed en zal altijd sprake zijn van een zekere dynamiek in de vastgoedportefeuille van de gemeente.

Als gevolg van mondiale problemen is de inflatie sterk gestegen en zijn ook als het om uit te voeren onderhoud gaat 'mens' en 'materiaal' schaars. De op de meerjarenonderhoudsplannen gebaseerde budgetten zullen mogelijk niet toereikend zijn.

Beheerplannen en beheerssystemen Openbare ruimte Vanuit de beleidskaders werken we concrete maatregelen uit. Dit doen we binnen de kaders uit het integraal beleidsplan openbare ruimte. Met een (actueel) beheersysteem is het mogelijk de kwaliteit van de buitenruimte te monitoren en bij te sturen. Ook is een beheersysteem nodig om het vereiste jaarlijkse budget te kunnen bepalen. Op diverse momenten in het jaar is er behoefte aan actuele en nauwkeurige areaalgegevens, zoals de topografische gegevens met administratieve en technische kenmerken. Vanuit het beheersysteem gebruiken we die benodigde informatie ook om het beleidsplan te actualiseren. De beheerdata voor het planmatig onderhoud halen we uit een beheersysteem. Voor het beheer van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte beschikken we over een aantal beheersystemen voor de verschillende elementen. De volgende tabel geeft een beknopt overzicht van de belangrijkste onderdelen van bestaande beleids- en beheerplannen in de Hoeksche Waard. In 2020 heeft in het integraal beleidsplan de harmonisatie van de plannen uit de voormalige gemeenten plaatsgevonden.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

88/181

Overzicht beleid-/beheerplannen op verschillende vakgebieden

Looptijd

Integraal beleidsplan openbare ruimte

2021-2025

Gemeentelijk rioleringsplan (grp)

2021-2025

Begraafplaatsbeleid

2021-2040

Vastgoed In het afgelopen jaar is het vastgoed van de gemeente geïnventariseerd en zijn de basisgegevens in kaart gebracht. Het systeem voor incidentele verhuur van vastgoed is gekoppeld aan het financiële systeem. Ook is een beleidsnota over het beheer vastgesteld en keuzes voor vastgoedbeleid. Aan de raad is een voorstel ter besluitvorming voorgelegd over het uniformeren van beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed. In afwachting daarvan is nog geen vastgoedbeheersysteem aangeschaft. A Wegen Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van de wegen maken wij gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving

Areaal

Asfalt verharding Elementen verharding Half open verharding Beton verharding

880.431 m2 3.382.619 m2 8.144 m2 8.313 m2

Beleid en beheer Wegen onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen. Het wegenonderhoud is gebaseerd op de beleidsuitgangspunten uit het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025. Voor de jaren t/m 2024 is door de raad extra geld beschikbaar gesteld voor een kwaliteitsimpuls van de wegen. Kwaliteit Het doel is om de bestrating minimaal op het kwaliteitsniveau ‘basis’ te houden. Dit kwaliteitsniveau komt overeen met het door het kenniscentrum voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte (CROW) vastgestelde niveau B. Dit niveau komt neer op een verharding in redelijke staat, die voldoet aan de kwalificatie ‘heel en veilig’. Comfort en uitstraling zijn hierbij minder van belang. Dit kwaliteitsniveau is de wettelijke ondergrens van verantwoord wegbeheer. In de komende jaren geven we de wegen waar nodig een kwaliteitsimpuls en realiseren we in de hele gemeente het vastgestelde kwaliteitsniveau. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van de verhardingen, laten we om het jaar een weginspectie uitvoeren. Deze inspectie is in lijn met de landelijk erkende richtlijnen van het CROW. Zo beoordelen

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

89/181

we alle wegen op dezelfde manier, onafhankelijk van de vraag wie er inspecteert. De resultaten van de weginspectie vormen de basis voor het actualiseren van het onderdeel ‘wegen’ in het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed wegen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘wegen’: X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Wegen Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

1.309 -335 7.864

2.014 -408 8.279

2.477 -571 8.174

2.947 -715 8.189

Totaal

8.839

9.885

10.080

10.420

B Riolering Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van de riolering maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving

Areaal

Vrijverval riolering Lozingsconstructies Bergbezinkvoorzieningen Gemalen (hoofd- en wijk) en drukgemalen Persleidingen Drukriolering Drainage Peilbuizen grondwater Kolken (worden 2x per jaar gereinigd) Lijngoten

554 kilometer 228 stuks 25 stuks Ca. 1900 stuks 31 kilometer 201 kilometer 12 kilometer 116 stuks Ca. 40.000 stuks 2 kilometer

Beleid De riolering onderhouden we op basis van de geldende wettelijke verplichtingen van het in 2020 vastgestelde Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025. Met de vaststelling van dit GRP zijn de onderhoudscycli en de vervangingsplanning volledig geharmoniseerd. De rioolheffing is voor alle inwoners van de Hoeksche Waard gelijk. In 2026 wordt een nieuw GRP van kracht. Met alle prijsstijgingen die we nu om ons heen zien is de verwachting dat er dan een flinke stijging van de rioolheffing noodzakelijk is.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

90/181

In het GRP is beleid opgenomen voor klimaatadaptieve maatregelen. Hiermee richten we ons op de doelstelling dat in 2050 heel Nederland klimaatadaptief is ingericht. Voor alle nieuwbouwlocaties geldt dat ze klimaatadaptief worden ingericht op basis van het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Beheer Het in 2020 vastgestelde Integrale Beleidsplan Openbare Ruimte is de leidraad voor het beheer en onderhoud van de riolering. Kwaliteit Het doel is om de riolering in minimaal op kwaliteitsniveau ‘basis’ te houden. Het functioneren van het rioolstelsel en de gemalen moeten we voldoende waarborgen. Storingen aan gemalen komen direct binnen op een centrale post. Deze verhelpen we binnen 24 uur. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van het rioolstelsel laten we (video-)inspecties uitvoeren. Deze inspecties geven een beeld van de stabiliteit, afstroming en waterdichtheid van het riool. De resultaten zijn gebruikt als basis voor het GRP en het Integrale beleidsplan Openbare Ruimte, in combinatie met aanvullende informatie, zoals leeftijd, hydraulische berekeningen en storingen. De cyclus van reinigen en inspecteren is 20 jaar. Per jaar inspecteren en reinigen we 25 km riolering en vervangen we ca. 4 km riolering. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed riolering In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘riolering': X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Riolering Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

1.464 -1.553 2.858

1.936 -325 2.898

2.090 -133 2.868

2.202 129 2.898

Totaal

2.769

4.509

4.825

5.229

C Water en civieltechnische kunstwerken Beleidskader Onder het beleidskader water vallen de volgende thema’s: • Havens; • Beschoeiingen; • Waterkwaliteit; • Waterringen (verwijderen plantengroei watergangen); • Baggerwerken. Onder het beleidskader civieltechnische kunstwerken vallen de volgende thema's: • Bruggen, steigers en vlonders;

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

91/181

• • •

Duikers; Stuwen en gemalen; Muren en keerwanden.

Kerncijfers Voor het beheer van het openbaar water en civieltechnische kunstwerken maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving

Areaal

Watergangen (baggeren) Beschoeiingen Watergangen (Bestrijding waterplanten/eendenkroos) Havens Aanlegsteigers en pontons

125 kilometer 147 kilometer 125 kilometer 16 stuks (waarvan 2 buiten gebruik) 9 stuks

Omschrijving civieltechnisch kunstwerk

Areaal

Bruggen, steigers en vlonders Duikers Stuwen en gemalen Muren en keerwanden

272 stuks 15.500 m1 90 stuks 2.770 m1

Beleid en beheer Het beleid rondom het beheer en onderhoud is opgenomen in het integraal beleidsplan openbaar gebied. We onderhouden alle voorzieningen op kwaliteitsniveau B (basis). Kwaliteit We beheren de openbare ruimte op kwaliteitsniveau B (basis) zoals is vastgesteld door de raad. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit laten we elke 4 jaar inspecties uitvoeren. Deze inspecties zijn onafhankelijk en vormen de basis voor de onderhouds- en vervangingsplanning. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed water In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed water:

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

92/181

X €1.000

Water Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten Totaal

B2023

B2024

B2025

B2026

343 908 106

656 938 94

697 938 167

723 798 167

1.358

1.689

1.803

1.688

D Groen Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van het openbaar groen maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving

Areaal

Beplantingen Bomen Gras

767.327 m2 34.218 stuks 3.242.882 m2

Beleid en beheer De uitgangspunten voor het onderhoud en beheer van het groen zijn opgenomen in het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte. Kwaliteit We onderhouden de openbare ruimte op kwaliteitsniveau B (basis). De onderhoudscontracten die we hebben afgesloten met aannemers zijn op dit kwaliteitsniveau gebaseerd. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van het openbaar groen laten we inspecties uitvoeren. Voor de bomen hanteren we minimaal iedere 3 jaar een zogenaamde BVC-inspectie (boomveiligheidscontrole). Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed groen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘groen’:

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

93/181

X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Groen Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

538 -176 5.080

667 -180 5.080

689 -149 5.080

781 -149 5.080

Totaal

5.442

5.567

5.621

5.712

E Gebouwen Beleidskader Kerncijfers De gemeentelijke vastgoedportefeuille bestaat per 1 januari 2022 uit 113 panden. Beleid Beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed is ondergebracht bij Bres Accommodaties B.V. Het groot onderhoud voor het gemeentelijk vastgoed, het beleid en de dekking van het exploitatietekort van Bres is de verantwoordelijkheid van de gemeente. Met het opstellen van een integraal accommodatieplan wordt onder andere inzichtelijk welke vereisten qua huisvesting de gemeente (en haar maatschappelijke partners) nodig heeft voor de uitvoering van de inhoudelijke producten. Aan de andere kant wordt duidelijk wat de inhoudelijke beleidskeuzes voor gevolgen hebben voor de vastgoedportefeuilles (baten en lasten). Beheer Om op een verantwoorde-, integrale- en effectieve wijze de financiële middelen voor het onderhoud in te kunnen zetten is een actueel, eenduidig en volledig inzicht in de vastgoedportefeuille noodzakelijk. Er zijn meerjarenonderhoudsplannen vastgesteld met de daarbij behorende budgetten voor groot en klein onderhoud. Kwaliteit Gemeente Hoeksche Waard heeft veel gebouwen voor verschillende doeleinden in eigendom. Die gebouwen beheren en onderhouden we uiteraard volgens de geldende wet- en regelgeving (bijvoorbeeld Arbowetgeving of het geldende Bouwbesluit). In principe is de kwaliteitsnorm sober (niet uitbundig en niet meer dan nodig is) en doelmatig.

Dit kwaliteitsniveau komt overeen met conditiescore 3 van de norm NEN-2767 ‘Conditiemeting gebouwde omgeving’. Voor gebouwen die (op termijn) worden gesloopt of afgestoten, is een lager onderhoudsniveau acceptabel.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

94/181

Daarnaast is het beleid om de gebouwen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. De meerjarenonderhoudsplannen worden aan de hand van NEN-2767 inspecties eens in de vier jaar geactualiseerd. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed gebouwen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘gebouwen’: X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Gebouwen Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

3.820 -126 236

4.127 -143 250

3.692 -112 243

3.656 -13 243

Totaal

3.930

4.234

3.822

3.886

F Begraafplaatsen Beleidskader Kerncijfers Gemeente Hoeksche Waard heeft 24 begraafplaatsen in beheer en onderhoud. Op 16 daarvan wordt actief begraven. We beheren ongeveer 30.000 graven. Voor het beheer en de administratie van de begraafplaatsen maakt de gemeente gebruik van het administratiepakket Key2begraven van Centric. Het areaal op de begraafplaatsen is als volgt opgebouwd: Omschrijving

Areaal

Asfalt verharding Beton verharding Elementen verharding Half- of onverhard Bomen Beplanting Grassen

23.016 m2 145 m2 25.915 m2 8.160 m2 1.649 stuks 49.371 m2 77.658 m2

Beleid In 2020 is een geharmoniseerd begraafbeleid vastgesteld dat in 2021 is ingegaan. Vanaf 2021 wordt gewerkt aan de uitvoering van het nieuwe beleid. In 2025 wordt het beleid inclusief regelgeving geactualiseerd en indien nodig vastgesteld door het college of de raad.

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

95/181

Beheer Het in 2020 vastgestelde begraafplaatsenbeleid is de leidraad voor het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen. We werken volgens een uitvoeringskalender met meerjarenplanning op basis van de behoefte en capaciteit. Kwaliteit Begraafplaatsen onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen en het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau A. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van de begraafplaatsen laten we inspecties uitvoeren. Voor de bomen op de begraafplaatsen hanteren we minimaal iedere 3 jaar een zogenaamde BVCinspectie (boomveiligheidscontrole). Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed begraafplaatsen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed begraafplaatsen: X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Begraafplaats Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

126 -123 894

137 -94 861

137 -18 784

137 -66 832

Totaal

897

905

904

903

G Buitensportaccommodaties Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van buitensportaccommodaties maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Omschrijving

Areaal

Bomen Beplanting Grassen Sportvelden (gras, kunstgras, etc..) Verharding

1.268 stuks 70.036 m2 244.060 m2 591.517 m2 80.530 m2

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

96/181

Beleid Buitensportaccommodaties onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen en het vastgestelde beleid van de voormalige gemeenten, zolang dit nog niet is geharmoniseerd. Het beleid om buitensportaccommodaties te beheren en te onderhouden baseren we op bestaand beleid van de voormalige gemeenten. Het beleid van beheer buitensportaccommodaties verschilt behoorlijk per voormalige gemeente. In Binnenmaas lag de (financiële) verantwoordelijkheid voor het onderhoud van het groen op de sportcomplexen bij de verenigingen. De (financiële) verantwoordelijkheid voor het renoveren van de sportvelden lag echter bij de gemeente Binnenmaas. In Korendijk lag de (financiële) verantwoordelijkheid voor het onderhoud en het renoveren van het groen op de sportcomplexen bij de verenigingen. Gemeente Cromstrijen had een contract met een vereniging over het onderhoud en renovatie van de velden. Bij een andere vereniging verzorgde de gemeente zelf het onderhoud. De opstallen waren voor de vereniging zelf. In de andere voormalige gemeenten zorgde de gemeente voor het gehele proces: onderhoud van de velden en de gebouwen en de vervangingsinvesteringen. Beheer In 2020, 2021 en 2022 is het beheer doorgegaan zoals dit geregeld was door de voormalige gemeentes.

Het streven is om eind 2022 de beschikbare plannen te bundelen tot één nieuw geactualiseerd beleids- en beheerplan buitensportaccommodaties voor gemeente Hoeksche Waard. Kwaliteit Het streefdoel is om de buitensportaccommodaties voor de gehele Hoeksche Waard in is minimaal kwaliteitsniveau basis. Dit kwaliteitsniveau komt overeen met het door het CROW vastgestelde niveau B. Om de kwaliteit van de sportvelden te waarborgen, plannen we jaarlijks met de verenigingen een visuele inspectie. Tijdens die inspectie beoordelen we de onderhoudsstaat van de buitensportaccommodaties. Het uitgangspunt is handhaving van het kwaliteitsniveau ‘basis’. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed buitensportaccommodaties In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed buitensportaccommodaties: X €1.000

Buitensportaccommodaties Kapitaallasten Onderhoudskosten Totaal

B2023

B2024

B2025

B2026

775 554

882 554

853 554

852 554

1.330

1.436

1.407

1.406

Samenvatting De totale kosten per kapitaalgoed zijn als volgt:

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

97/181

X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Begraafplaats Buitensportaccommodaties Gebouwen Groen Riolering Water Wegen

897 1.330 3.930 5.442 2.769 1.358 8.839

905 1.436 4.234 5.567 4.509 1.689 9.885

904 1.407 3.822 5.621 4.825 1.803 10.080

903 1.406 3.886 5.712 5.229 1.688 10.420

Totaal

24.565

28.225

28.462

29.245

Grafisch geeft dit het volgende beeld: Totaal per kapitaalgoed 2023

Begraafplaats Buitensportaccommodaties Gebouwen Groen Riolering Water Wegen

De totale kosten per categorie zijn als volgt:

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

98/181

X €1.000 B2023

B2024

B2025

B2026

Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

8.376 -1.405 17.594

10.419 -211 18.018

10.636 -44 17.870

11.297 -15 17.963

Totaal

24.565

28.225

28.462

29.245

Grafisch geeft dit het volgende beeld: Totaal per categorie 2023 20.000

17.594

15.000

10.000

8.376

5.000

0 -1.405 -5.000 Kapitaallasten

Mutatie voorziening

Onderhoudskosten

B2023

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

99/181

3.4 Financiering Algemeen De financieringsparagraaf is een belangrijk hulpmiddel bij het sturen, beheersen, verantwoorden en toezicht houden op de financieringsfunctie. De paragraaf is een uitwerking van de regelgeving in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Volgens deze wet is de financieringsfunctie van de gemeente alleen bedoeld voor het uitvoeren van de publieke taken. De verdere lokale regels liggen vast in het Treasurystatuut.

Beleidskader en verordeningen • • • • • • •

Besluit Begroting en Verantwoording (BBV); Wet Fido 2000; Wet Ruddo 2009 (Regeling uitzetting derivaten decentrale overheden); Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF); Besluit schatkistbankieren; Financiële verordening 2021 (art. 212 van de Gemeentewet); Treasurystatuut gemeente Hoeksche Waard.

Rentevisie Het rentepercentage voor leningen met een looptijd korter dan een jaar is op dit moment positief. Dit houdt in dat de gemeente voor het aangaan van kasgeldleningen rente betaald. Voor langlopende geldleningen met een looptijd van 25 jaar is de rente (afgerond) 2,59%.

Dienstverlening BNG Met de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten hebben we een raamovereenkomst met geïntegreerde dienstverlening. Deze dienstverlening omvat: • Elektronisch betalingsverkeer via een rekening-courant; • kort-kredietarrangementen (daggeldverstrekking en –opname, kasgeldleningen en termijndeposito’s); • langlopende kredietverlening; • een online informatiedienst.

Schatkistbankieren Schatkistbankieren verplicht decentrale overheden alle overtollige beschikbare middelen op hun bankrekeningen te beleggen bij het Rijk. Onder overtollige middelen verstaat het Rijk bedragen groter dan 2% van het begrotingstotaal (met een minimum van € 1.000.000). Voor het jaar 2023 is dit bedrag voor gemeente Hoeksche Waard berekend op € 4,3 miljoen. Er is dus geen vrijheid om overtollige liquide middelen onder te brengen bij andere marktpartijen. Die overtollige middelen mogen wij alleen in rekeningcourant en via deposito’s bij de schatkist aanhouden. Decentrale overheden nemen deel aan schatkistbankieren, zodat de collectieve sector (Rijk en decentrale overheden gezamenlijk) een lagere EMU-schuld heeft. Iedere euro die decentrale overheden aanhouden in de schatkist, vermindert de externe financieringsbehoefte van het Rijk. Dit leidt automatisch tot een lagere staatsschuld. Door het schatkistbankieren kunnen decentrale overheden ook hun beleggingsrisico’s verder

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026 | 3.4 FINANCIERING

100/181