PDF 202220 P&Hplan 2020-2023 - Preventie en Handhavingsplan Alcohol 2020-2023
Tekst van het document
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2020-2023 Gemeente Hoeksche Waard
1
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Inhoud 1.
Inleiding.................................................................................................................................... 3 1.1 Aanleiding ............................................................................................................................ 3 1.2 Ambities ................................................................................................................................ 3
2.
Onderzoek ............................................................................................................................... 5 Gezondheidsgevaren alcohol ................................................................................................ 5 2.1 Uitkomsten diverse onderzoeken ............................................................................... 5 2.2 Toezicht en handhaving ................................................................................................. 7
3.
Wettelijk kader ...................................................................................................................... 8 3.1 Drank- en Horecawet ...................................................................................................... 8 Toezicht en handhaving ......................................................................................................... 8 3.2 Wet Publieke Gezondheid .............................................................................................. 9
4.
Integrale aanpak ................................................................................................................. 10 4.1 Voorlichting en Educatie............................................................................................... 11 Positieve gezondheid ............................................................................................................. 11 Zes dimensies van gezondheid ......................................................................................... 11 4.2 Regelgeving en Handhaving ....................................................................................... 12 4.2.1 Lokale regelgeving ..................................................................................................... 13 4.2.2 Toezicht .......................................................................................................................... 13 4.2.3 Handhaven .................................................................................................................... 14 4.3 Fysieke en Sociale omgeving ..................................................................................... 14 4.4 Signalering, Advies en Ondersteuning ................................................................... 14
5.
Beleidsdoelen en interventies ........................................................................................ 15 5.1 Beschermende factoren (bekeken vanuit positieve gezondheid) ................ 16 5.2. Schematische weergave preventie en handhaving .......................................... 18
6.
Vervolgstappen .................................................................................................................... 20 6.1 Uitvoering .......................................................................................................................... 20 6.2 Financiering ....................................................................................................................... 20
2
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
1. Inleiding 1.1. Aanleiding Stel, een slimme producent zou vandaag alcohol uitvinden en op de markt willen brengen - dat zou nooit lukken. Een product met zoveel risico's zou meteen verboden worden. Neem cocaïne, cannabis of paddo's - niemand zegt, één snuifje coke is prima. Daarin zijn we heel streng, wat best gek is als je bedenkt dat de gezondheidsrisico's beduidend kleiner zijn. Met deze woorden wordt Jaap Seidel – voedingshoogleraar en mede auteur van het advies over alcoholconsumptie aan de Gezondheidsraad – geciteerd in een artikel in de Volkskrant in 2017. Alcohol is verankerd in onze samenleving en cultuur, zeggen hij en andere deskundigen. Dat het mensen behalve allerlei schade ook (bij matige alcoholconsumptie!) plezier oplevert, maakt het moeilijk uit te bannen. En dat is ook niet de intentie van de gemeente Hoeksche Waard. Wel zijn er zorgen over het alcoholgebruik onder jongeren, het problematisch alcoholgebruik en de daarmee samenhangende problemen. De risico’s hiervan zijn door de jaren heen wetenschappelijk goed in kaart gebracht. Deze kennis lag mede ten grondslag aan de nieuwe Drank- en Horecawet die in 2013 is ingevoerd. Het doel van deze wet is gezondheidsschade bij jongeren voorkomen en verstoring van de openbare orde door alcoholmisbruik onder jongeren terug te dringen.
In 2014 maakte een aanpassing van de wet onder meer dat de leeftijdsgrens voor het kopen van alcohol werd aangepast van 16 naar 18 jaar. Ook moeten gemeenten sindsdien verplicht een preventie- en handhavingsplan opstellen waarin beschreven wordt hoe ervoor gezorgd wordt dat aan jongeren onder de 18 jaar geen alcohol wordt geschonken en hoe gemeenten vormgeven aan handhaving van deze regel. In dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2020-2023 wordt de focus dan ook gelegd bij de risicogroepen waar de meeste gezondheidswinst te behalen valt. 1.2 Risicogroepen alcoholgebruik Jongeren zijn de belangrijkste risicogroep voor alcoholgebruik. Alcohol kan kinderen schaden in hun ontwikkeling en hersenschade veroorzaken. Bovendien: hoe eerder jongeren beginnen, hoe groter de kans op alcoholproblemen op latere leeftijd. De laatste jaren (sinds 2003) is er een daling in het alcoholgebruik onder jongeren tussen de 12 tot en met 16 jaar: minder jongeren hebben ervaring met alcohol, minder jongeren drinken regelmatig en minder jongeren dronken in de afgelopen maand meer dan vijf glazen alcohol bij één gelegenheid. Maar als jongeren eenmaal drinken, drinken ze onverminderd veel (bingen/overmatige drinkers). Daarnaast behoren zwangere vrouwen tot een risicogroep.
Alcohol drinken tijdens de zwangerschap heeft verschillende risico’s, zoals een miskraam, schade aan hersenen of andere organen van de baby, een te vroeg geboren baby of een te lichte baby. 1.3 Ambities Hoeksche Waardse jongeren moeten gezond en veilig kunnen opgroeien. Dit is waar de gemeente Hoeksche waard zich voor inzet. Om die reden hebben wij als 3
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
doelstelling in dit preventie- en handhavingsplan, net als de afgelopen jaren, het problematisch c.q. excessief alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen en het aantal jongeren onder de 18 jaar dat alcohol drinkt te verlagen. Via de nota publieke gezondheid wordt aandacht besteed aan het (verder) terugdringen van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap, om ieder kind een gezonde, veilige en kansrijke start te bieden. Opvattingen over alcohol en het gebruik ervan veranderen we niet van vandaag op morgen. Een succesvolle aanpak vraagt om langdurige inzet en ook om een aanpak waarbij diverse maatregelen vanuit verschillende taakvelden samenhangend worden ingezet op terrein van voorlichting, regelgeving en handhaving. 1.4 Leeswijzer Met dit preventie- en handhavingsplan bouwen we verder op de aanpak die nu al loopt. Voor de aanpak hanteren we het preventiemodel van Reynolds en het concept positieve gezondheid. Daarnaast geeft dit plan weer hoe controle en toezicht wordt ingezet. Hiermee voldoet de gemeente aan de verplichting uit artikel 43a van de Drank- en Horecawet. In de tekst staan voorbeelden opgenomen over mogelijke interventies. Er volgt een uitvoeringsprogramma wat opgesteld gaat worden met onze partners.
4
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
2. Onderzoek Gezondheidsgevaren alcohol Alcoholgebruik kan allerlei negatieve gevolgen hebben voor jongeren. Op korte termijn gaat het dan over gezondheidsproblemen zoals black-outs, onveilig seksueel gedrag of verkeersongevallen. Op lange termijn kunnen kanker, harten vaatziekten, diabetes type-2 en neurologische schade optreden. Bovendien kan alcoholgebruik psychische problemen zoals depressie of angst veroorzaken, verergeren of in stand houden of een adequate aanpak van problemen verhinderen. Slecht slapen, somberheid en depressie zijn gerelateerd aan alcoholgebruik. Ook sociale relaties kunnen onder druk komen te staan. Ook voor de maatschappij brengt overmatig alcoholgebruik door jongeren negatieve gevolgen met zich mee. Het kan leiden tot hoge zorgkosten, verkeersongevallen, verminderde schoolprestaties, problemen in sociale relaties en bedoeld of onbedoeld letsel door (seksueel) geweld en rijden onder invloed. 2.1 Uitkomsten diverse onderzoeken Jaarlijks wordt de monitor Jij en Je Gezondheid uitgevoerd onder leerlingen van klas 2 en 4 HAVO/VWO en de leerlingen van klas 1 en 3 van het VMBO. Uit de meest recente resultaten van 2016/2017 blijkt dat 72% van de 12- en 13 jarige jongeren uit de Hoeksche Waard nog nooit heeft gedronken. Van de 14- en 15 jarigen is dit 73%. De leeftijd waarop jongeren beginnen met alcohol is hoger dan 15 jaar geleden.
De jongeren die wel al eens gedronken hebben, drinken relatief veel alcohol. Van deze groep heeft 1 op de 4 jongeren (van 14 en 15 jaar), in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek, meer dan vijf drankjes bij één gelegenheid gedronken, het zogenaamde binge drinken. De hoeveelheid alcoholinname neemt niet alleen toe na het eerste alcoholische drankje, maar ook met de leeftijd. Vergeleken met de regio Zuid-Holland Zuid hebben de Hoeksche Waardse jongeren al een aantal jaar een iets hoger alcoholgebruik. Alcoholgebruik jongeren
Wel eens een paar slokjes alcohol gedronken, 12- en 13jarigen Wel eens een paar slokjes alcohol gedronken, 14- en 15jarigen Wel eens een heel glas alcohol gedronken, 12- en 13jarigen Wel eens een heel glas alcohol gedronken, 14- en 15jarigen Bingegedronken in de afg. 4 weken (>=5 drankjes op één gelegenh.), 12- en 13-jarigen Bingegedronken in de afg. 4 weken (>=5 drankjes op één gelegenh.), 14- en 15-jarigen
5
Gemeente Hoeksche Waard 2015 2016 2017 31% 28%
Regio ZHZ 2015 -
2016 27%
2017 27%
-
27%
27%
-
25%
25%
-
7%
5%
-
8%
6%
-
45%
39%
-
39%
35%
5%
5%
3%
4%
4%
4%
22%
26%
24%
22%
22%
20%
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Wel eens aangeschoten of dronken geweest, 12- en 13jarigen Wel eens aangeschoten of dronken geweest, 14- en 15jarigen
5%
6%
3%
4%
5%
4%
33%
36%
34%
30%
30%
28%
Voor wat betreft de houding van ouders naar hun minderjarige kinderen blijkt uit recente cijfers dat meer dan de helft (56%) van de ouders van 16- en 17-jarige kinderen het toestaat als hun kind voor z'n 18e alcohol drinkt. In veel gevallen kopen zij zelf de drank voor hun minderjarige kind. Uitkomsten Nalevingsonderzoek 2017 door STAP In 2017 heeft de universiteit Twente in samenwerking met STAP een driejaarlijks onderzoek uitgevoerd naar de naleving van de Drank en Horecawet. Dit onderzoek vond plaats in opdracht van de GGD Zuid-Holland Zuid. De resultaten van dit onderzoek lieten zien dat het gemiddelde nalevingspercentage in de Hoeksche Waard 52% bedroeg. Met dit percentage wordt bedoeld hoeveel procent van het aantal verkooppunten tijdens het onderzoek geen alcohol verkocht aan de minderjarige mysteryshoppers. Gemeente
Aantal verkooppunten
Aantal aankooppogingen
Hoeksche Waard 2017
36
69
Aantal keer correcte naleving 36
2014 Zuid-Holland Zuid 2017
Nalevingspercentage 52% 16%
129
250
102
41%
2014
33%
De mate van naleving per branche van de wettelijke leeftijdsgrens is vanwege de grootte van de steekroef alleen betrouwbaar/representatief op Zuid-Holland Zuid niveau. Indicatief zijn de cijfers per branche in de Hoeksche Waard aangegeven in onderstaande tabel: Branche
Aantal aankooppogingen HW
Horeca
Aantal verkoopPunten HW 10
20
Nalevingspercentage HW 55%
Nalevingspercentage ZHZ 37%
Cafetaria
6
12
25%
33%
Slijterij
5
10
50%
45%
Supermarkt
9
18
78%
58%
Sportverenigingen
6
9
11%
12%
Er valt nog voldoende resultaat te boeken. Voor jongeren onder de 18 jaar is het in de Hoeksche Waard te gemakkelijk om aan alcohol te komen.
6
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Mysteryguest onderzoeken en observaties in sportkantines hebben uitgewezen dat minderjarigen daar zonder moeite aan alcohol kunnen komen. Sportverenigingen zijn voor toezichthouders moeilijk te controleren. Dit omdat de bezoekers veelal bekend zijn met elkaar. Reguliere controles leveren daarom nauwelijks resultaat. 2.2 Toezicht en handhaving Handhaving is vanaf 2013 vooral ingezet op het verbod alcohol te verstrekken aan minderjarigen. In de eerste jaren van het toezicht werden veel alcoholgebruikers aangesproken op hun gedrag. Het aantal HALT verwijzingen in de Hoeksche waard kende een piek in 2015. In de jaren daarna is het aantal enorm gedaald.
2015
2016
9
13
3
4
2
4 0
9
13
3
4
2
4
9 5 4
26 20 6 1 1 40
22 16 6 3 3 28
1 1
3 1 2 5 5 10
5 0
Drugs- of alcohol gerelateerde feiten voor zover strafbaar gesteld in een gemeentelijke verordening BOA Politie Op een voor het publiek toegankelijke plaats aanwezig hebben van alcohol BOA Politie Openbare dronkenschap Politie Eindtotaal
18
2017 2018
2019
2014
5
5
3 12
Uit de toezichtrapportages van de DHW BOA’s uit het jaar 2019 blijkt tevens dat jongeren vrijwel geen aankooppogingen meer doen in supermarkten en de reguliere horeca. Voor de statistieken is dit een positieve ontwikkeling. Dit betekent echter niet dat het alcoholgebruik onder jongeren is gestopt. Het alcoholgebruik door jongeren vindt nu vooral plaats in huiselijke kring (feestjes thuis en bij vrienden), in sportkantines en bij evenementen.
7
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
3. Wettelijk kader In deze beleidsnotitie beschrijft de gemeente Hoeksche Waard haar plannen om (overmatig) alcoholgebruik met name onder de jeugd terug te dringen. En ondanks dat we als gemeente niet het bevoegd gezag zijn kijken we ook naar andere verslavende middelen zoals roken en drugs. Maar waarom doet de gemeente dat eigenlijk? Wat zijn de plannen en is alcoholgebruik niet vooral een zaak van de Hoeksche Waarders zelf? 3.1 Drank- en Horecawet In de Drank- en Horecawet (hierna: DHW) van 1 januari 2014 is opgenomen dat de gemeenteraad iedere vier jaar een preventie- en handhavingsplan alcohol vaststelt (artikel 43a DHW). De wet- en regelgeving rondom alcoholverkoop en gebruik is in deze wet vastgelegd. Handhaving van de wet is sinds dat moment ook van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit overgegaan naar de gemeenten. De DHW schrijft voor dat in het preventie- en handhavingsplan alcohol de hoofdlijnen van het beleid staan over zowel de preventie van alcoholgebruik, met name onder jongeren, als over de handhaving van de wet. Aandacht voor zowel preventie als handhaving is een essentiële stap om gezondheidsbevordering en alcoholmatiging te verbinden met openbare orde en veiligheid en het beleid rond toezicht en handhaving.
Dat betekent dat aan de voorkant zoveel mogelijk wordt voorkomen dat jongeren alcohol drinken en dat tevens een “vangnet” vanuit toezicht en handhaving wordt geboden voor de gevallen dat jongeren toch aan alcohol zijn gekomen. Dit vangnet richt zich niet allen op de jongeren zelf maar ook op degene die de alcohol verstrekt. Toezicht en handhaving Voor de uitoefening van het toezicht is met ingang van 2020 een structureel budget beschikbaar voor de inzet van 2 Fte toezichthouders, de zogeheten Drank- en Horeca BOA’s. De BOA organisatie wordt in 2020 geherstructureerd. Het werven van de BOA’s start zodra de herstructurering is vormgegeven. De Hoeksche Waard kent een handhavingsmatrix waarin maatregelen staan die genomen worden bij het overtreden van de wettelijke bepalingen. Overtredingen op grond van de Drank- en Horecawet, de Wet op de Kansspelen, de Algemene Plaatselijke Verordening / de Gemeentewet en de Opiumwet worden op deze wijze uniform, eenduidig en rechtszeker gehandhaafd. Tevens draagt de handhavingsmatrix bij aan het voorkomen van willekeur bij het handhaven van overtredingen van de hiervoor aangegeven wetten.
8
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
3.2 Wet Publieke Gezondheid Zorg voor de publieke gezondheid is vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (Wpg). Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. Publieke gezondheidszorg heeft tot doel de gezondheid van burgers te bevorderen en te beschermen. Daarbij gaat het voor gemeenten vooral om: Collectieve preventie, gericht op de gehele bevolking Preventie gericht op specifieke (risico)groepen. De publieke gezondheidszorg vult daarmee de reguliere zorg en preventie aan. Dit preventie- en handhavingsplan richt zich met name op een specifieke risicogroep, namelijk jongeren en jongvolwassenen tussen de 12 en 25 jaar en heeft onder andere tot doel de bewustwording en deskundigheid met betrekking tot het gebruik van alcohol (en daar waar mogelijk ook andere genotmiddelen) onder jongeren, ouders en anderen te vergroten.
9
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
4. Integrale aanpak Opvattingen over alcohol en het gebruik er van veranderen we niet van vandaag op morgen. Een succesvolle aanpak vraagt niet alleen om langdurige inzet, maar ook om een aanpak waarbij diverse maatregelen vanuit verschillende taakvelden en verschillende bevoegde instanties, samenhangend worden ingezet op het terrein van regelgeving, handhaving en voorlichting. Dit sluit aan bij de IJslandse aanpak van middelengebruik van jongeren (zie bijlage NJI en trimbos IJslandse aanpak). Dit model is niet één op één over te nemen, er zijn wel degelijk aanknopingspunten. Zie bijlage. Het doel is een stimulerende en gezonde omgeving te creëren waarin jongeren kunnen opgroeien. Op lokaal niveau worden acties, interventies en maatregelen ingezet om middelengebruik onder jongeren te voorkomen zoals een zinvolle vrijetijdsbesteding en ouder betrokkenheid. Met dit preventie- en handhavingsplan bouwen we daarnaast verder op de aanpak die nu al loopt. Voor de aanpak hanteren we het preventiemodel van Reynolds en het concept positieve gezondheid als uitgangspunt.
Universele preventiemodel, Reynolds 2003
Het preventiemodel kent 3 beleidspijlers, te weten: educatie, regelgeving en handhaving. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap zien we het integrale preventiebeleid terug. Het model laat zien dat bij de aanpak van alcoholproblemen verschillende type maatregelen nodig zijn om tot een succesvolle aanpak te komen. Het centrum / de overlap van het model is preventie. Alcoholgebruik en problemen door alcoholgebruik zijn altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale en fysieke omgeving, de beschikbaarheid van alcohol en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk het gedrag van de gebruiker bepaalt. Alcoholpreventie kan niet alleen op het individu gericht zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de omgeving van de drinker beïnvloeden. Vaak wordt dan ook gekozen voor een omgevingsgerichte aanpak waarbij deze pijlers in een bepaalde setting
10
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
(bijvoorbeeld school, sportkantine, evenement, openbare ruimte) in samenhang worden ingezet. Naast het inzetten op de drie pijlers voor universele preventie is het van belang om adequaat te kunnen reageren op problemen die ontstaan bij alcoholgebruikers. Het vroegtijdig herkennen van deze problemen en aansluitend de juiste advisering en ondersteuning te kunnen bieden, wordt daarom als pijler toegevoegd aan dit preventie- en handhavingsbeleid. Daarmee zijn vier pijlers voor de integrale aanpak te benoemen, te weten: voorlichting en educatie, regelgeving en handhaving, fysieke en sociale omgeving en ten slotte signalering, advies en ondersteuning. 4.1 Voorlichting en Educatie Met voorlichting kan kennis over (het gebruik van) alcohol worden vergroot. Zo kan er meer bekendheid worden gegeven over de inhoud en de achtergronden van de wet, de risico’s van alcoholgebruik en de mogelijkheden voor hulp bij problemen. Ook kan voorlichting zorgen voor agendasetting in het publieke of maatschappelijk debat en bijdragen aan draagvlak voor beleid. Communicatie over beleidsmaatregelen en/of resultaten van beleid vraagt draagvlak bij bestuurders. We moeten daarbij met elkaar uitzoeken hoe de gemeente Hoeksche Waard haar voorbeeldfunctie inzet.
Scholing of training (educatie) is intensiever dan voorlichting en kan gebruikt worden om bij verschillende doelgroepen vaardigheden aan te leren, te oefenen en te toetsen. Voorlichting en educatie kunnen op zichzelf echter geen gedrag veranderen. Daarvoor moet het zijn ingebed in een integrale aanpak. Positieve gezondheid Het toepassen van het concept Positieve Gezondheid is nieuw voor beleidsstukken binnen de Hoeksche Waard. In dat concept wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk de eigen regie te voeren. Dit leidt ertoe dat er anders wordt gekeken naar de wijze waarop doelgroepen benaderd worden om gedrag te veranderen. Vanuit deze gedachte wordt ernaar gestreefd dat jongeren en jongvolwassenen door het opdoen van leerervaringen zich meer bewust zijn van de rol van alcohol (en/of andere genotmiddelen) in hun leven. Dit maakt dat zij in de toekomst bewustere keuzes kunnen maken waardoor een ander drinkpatroon ontstaat. Dit heeft dan weer een gezondere leefstijl als gevolg. Hierdoor wordt het drinken van alcohol weer een keuze en geen gewoonte. Om de jongeren en jongvolwassenen in de gelegenheid te stellen deze keuze te maken krijgen zij onder meer praktische handvatten en argumenten.
Het uiteindelijke resultaat is dat de jongere/jongvolwassene zelf bepaalt of en wanneer en hoeveel hij/zij drinkt. Zes dimensies van gezondheid Er zijn zes gezondheidsdimensies om het ‘gezondheidswelzijn’ aan op te hangen en die aanknopingspunten vormen om een andere attitude ten aanzien van het gebruik van alcohol (en andere genotmiddelen) te ontwikkelen: 11
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
lichaamsfuncties: medische feiten, medische waarnemingen, fysiek functioneren, klachten en pijn, energie mentaal welbevinden: cognitief functioneren, emotionele toestand, eigenwaarde/zelfrespect, gevoel controle te hebben, zelfmanagement en eigen regie, veerkracht zingeving: doelen/idealen nastreven, toekomstperspectief, acceptatie
kwaliteit van leven: kwaliteit van leven/welbevinden, geluk beleven, genieten, ervaren gezondheid, lekker in je vel zitten, levenslust, balans sociaal participeren: sociale en communicatieve vaardigheden, betekenisvolle relaties, sociale contacten, geaccepteerd worden, maatschappelijke betrokkenheid, betekenisvol werk dagelijks functioneren: basis Algemeen Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL), instrumentele ADL, werkvermogen, health literacy. De toepassing van Positieve Gezondheid op collectief niveau raakt het vraagstuk naar de meetbaarheid van Positieve Gezondheid op collectief niveau. Voor alle duidelijkheid: de tool Positieve Gezondheid is een gesprekstool, het is geen meetinstrument. In 2018 zijn de gemeenten in de Hoeksche Waard gestart met het programma Opvoeden en Opgroeien doen we samen. Uitganspunt is dat de omgeving van een kind verantwoordelijk is voor het veilig en gezond opgroeien van jeugdigen. De volwassenen en professionals rondom het kind zorgen voor een positief opgroeiklimaat. Het tegengaan van (overmatig) alcoholgebruik onder jeugdigen vraagt om activiteiten gericht op de jeugd maar ook om activiteiten gericht op de omgeving. Het is belangrijk het netwerk rondom de jeugdigen een rol te geven in het opzetten van de activiteiten. Een nieuwe vorm van een preventieve activiteit in dit kader is het toepassen social nudging.
Social nudges zijn interventies die inhaken op gedragsmechanismen. Er heeft in 2018/2019 een onderzoek gelopen naar de beste wijze om ouders te bereiken en waarom zij wel of niet grenzen stellen aan het alcoholgebruik van hun kind. Op basis van de resultaten zijn social nudges ontwikkeld om ouders beter te bereiken en aan te zetten tot het stellen van grenzen. Na de pilotfase kunnen deze nudges ook worden ingezet. 4.2 Regelgeving en Handhaving Met lokale regelgeving, de inzet van (preventief) toezicht en het investeren in handhaving, beschikken gemeenten over instrumenten om de beschikbaarheid van alcohol in de omgeving van jongeren te beperken en daarmee de volksgezondheid te beschermen.
12
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
We gaan op een andere manier de samenwerking met de partners binnen handhaving vormgeven. We zien kansen om de aanpak te veranderen. Op het gebied van handhaving wordt meer de samenwerking gezocht met partners. Zo zal de een controle van de politie opgevolgd worden door een controle van jongeren door de BOA’s en volgt een terugkoppeling van de resultaten aan de alcoholverstrekkers. Waar dan weer ruimte is voor het gesprek over preventieve maatregelen. Weten van elkaar waar we mee bezig zijn om het maximale eruit te halen 4.2.1 Lokale regelgeving Er gelden landelijke regels voor de verkoop van alcohol en het gebruik. Elke gemeente moet volgens de Drank- en Horecawet (DHW) daarnaast beschikken over een Drank- en horecawetverordening. Hierin legt de gemeenteraad, aanvullend op de DHW, lokale bepalingen vast voor de verstrekking van alcohol. De verordening is met name bedoeld om (overmatig) alcoholgebruik onder jongeren tegen te gaan en kan zich richten op: -
-
-
-
-
De alcoholverstrekking in sportkantines. De gemeente moet nadere regels formuleren voor schenktijden van alcoholhoudende dranken en alcoholverstrekking bij privé bijeenkomsten en bijeenkomsten van derden. De verstrekking van alcoholhoudende drank in de horeca/slijterij. De gemeente kan een verbod of andere beperkingen aan de verstrekking van alcoholhoudende drank invoeren. Bijvoorbeeld door alleen zwakalcoholhoudende drank te verstrekken op bepaalde tijdstippen of in bepaalde gelegenheden. Toelatingsleeftijden voor horecalokaliteiten/terrassen. Dat betekent dat jongeren onder een bepaalde leeftijd, na een bepaald tijdstip niet meer worden toegelaten tot (bepaalde) horecagelegenheden. Een tijdelijk verbod of tijdelijke beperkingen aan verstrekking van zwakalcoholhoudende drank in detailhandel zonder vergunning. Zoals supermarkten, snackbars, bierkoeriers, et cetera. Het verbod op extreme prijsacties in de horeca (happy hours) en in de detailhandel (stuntprijzen).
Voor de gemeente Hoeksche Waard als vergunningverlener ligt de uitdaging om te komen met een beleidskader waaraan aanvragen voor een artikel 35 ontheffing worden getoetst. Met een dergelijke ontheffing is het mogelijk tijdens evenementen zwakalcoholhoudende dranken te verstrekken. Ter voorkoming van overmatig alcoholgebruik en alcoholmisbruik kunnen aan de ontheffing voorwaarden worden verbonden. Dit kan zowel geschieden uit de sociaalhygiënische invalshoek als vanuit de optiek van de openbare orde en veiligheid. 4.2.2 Toezicht De gemeente heeft de wettelijke taak toe te zien op de handhaving van de DHW. De gemeentelijke prioriteit ligt bij de problemen rondom alcoholverstrekking aan minderjarigen èn het voorkomen van dronkenschap onder jongvolwassenen. Voor uitvoering van het toezicht zet de gemeente DHW BOA’s in. Deze BOA’s kunnen waar nodig handhavend optreden. Er zijn daarnaast meer informele vormen van toezicht mogelijk. Dat loopt van sfeermedewerkers die op een evenement mensen preventief aanspreken die het te bont dreigen te maken en 13
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
sus-teams in het uitgaansgebied tot ouders die op een feestje van hun kinderen een oogje in het zeil houden. Ook zelfcontrole opgezet vanuit de horeca zelf behoort hierbij tot de mogelijkheden. 4.2.3 Handhaven Sinds de gemeente verantwoordelijk is voor de handhaving van de Drank- en Horecawet heeft zij de regie over een krachtig preventief instrument. Het gericht inzetten van handhavingsactiviteiten op locaties waar de naleving van de alcoholwetgeving slecht is, gecombineerd met andere vormen van preventie en nalevingsonderzoek is bijzonder effectief. Handhavingsactiviteiten en nalevingsonderzoek bij sportkantines bijvoorbeeld kunnen gecombineerd worden met verkeerscontroles en voorafgegaan worden door een voorlichtingscampagne en training van barmedewerkers en teamleiders. De Handhavingsstrategie voor de gemeente Hoeksche Waard moet nog worden opgesteld. Daarop vooruitlopend wordt in dit Preventie- en Handhavingsplan als uitgangspunt geformuleerd dat een verantwoord alcohol-/schenkbeleid bij (para)commerciële horeca en detailhandel als een maatschappelijke verantwoordelijkheid wordt gezien. Het gaat er niet alleen om dat alcoholverstrekkers zich houden aan de wet omdat dat nou eenmaal moet. Het zou mooi zijn dat ze ook het gedachtengoed omarmen dat (overmatig) alcoholgebruik en jeugd niet samen gaan.
Daarnaast zien we dat meer inzet op toezicht op de jeugd zelf en op zwakke schakels zoals bepaalde evenementen en sportkantines gewenst is. De huidige toezichtcapaciteit sluit momenteel niet goed aan bij de omvang van de Hoeksche Waard en de ambities die we hebben. 4.3 Fysieke en Sociale omgeving De inrichting van de fysieke omgeving en de sociale norm die een omgeving impliciet uitdraagt, zijn van invloed op hoe mensen zich gedragen. Denk aan sportkantines die de tap sluiten tijdens jeugdwedstrijden en ouders die niet drinken op een kinderfeestje. Wet- en regelgeving kunnen een alcoholarme of – vrije omgeving initiëren of ondersteunen. Maar ook praktische omgevingsingrepen zoals het aanbieden van aantrekkelijke alcoholvrije alternatieven en het weren van alcoholreclames dragen bij. Een gemeente kan in verschillende maatschappelijke sectoren dergelijk alcoholbeleid stimuleren én naar het eigen alcoholbeleid kijken 4.4 Signalering, Advies en Ondersteuning Naast het inzetten op de drie pijlers voor universele preventie (regelgeving, voorlichting & educatie en handhaving) is het van belang om adequaat te kunnen reageren op problemen die ontstaan bij alcoholgebruikers. Hierbij gaat het om het vroegtijdig signaleren van alcoholproblemen en het ondersteunen van probleemdrinkers.
Doelen zijn het voorkomen van alcoholverslaving, gezondheidsproblemen en schade aan de omgeving en het stimuleren van matig drinken of stoppen met drinken. Hoe eerder er hulp wordt geboden, hoe groter het effect en hoe lager de kosten. Een goede verbinding tussen preventie en zorg is daarbij essentieel.
14
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
5. Beleidsdoelen en interventies Door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken kan de gezondheid van heel veel Nederlanders verbeteren. Daarom heeft de Rijksoverheid een Nationaal Preventieakkoord gesloten. Daarin staan afspraken tussen meer dan 70 verschillende organisaties in Nederland. De Rijksoverheid wil samen met de partijen in het Nationaal Preventieakkoord dat jongeren en zwangere vrouwen in 2040 geen alcohol meer drinken. En dat het aantal volwassen Nederlanders dat teveel alcohol drinkt daalt van 8,8 % naar maximaal 5%.
Om deze ambitie te halen is een aantal maatregelen genoemd. Dit zijn de belangrijkste met betrekking tot alcohol: De leeftijdsgrens voor het kopen van alcohol moet in 2030 voor honderd procent worden nageleefd. Er komen campagnes over problematisch drinkgedrag en de schadelijkheid van gebruik van alcohol. Supermarkten mogen niet meer stunten met de prijzen van alcohol. Er mag nog maximaal 25 procent korting worden gegeven. Alcoholreclame langs de velden bij amateursport verdwijnt. Sportkantines moeten meer verantwoord met alcohol omgaan. Minder reclame op sociale media op profielen die gericht zijn op jongeren onder de 18 jaar. Wij onderschrijven uiteraard deze uitgangspunten. Ze passen tevens prima binnen het beleidsdoel van dit Preventie- en Handhavingsplan 2020-2023 dat erop gericht is om de jongeren in de Hoeksche Waard veilig en gezond op te laten groeien. Het terugdringen van (problematisch) alcoholgebruik - en waar dat kan ook drugsgebruik - onder jongeren en jongvolwassenen levert daaraan een substantiële bijdrage.
Binnen dit kader hebben wij onderstaande subdoelen geformuleerd: - Vermindering van de “cultuurgebonden” acceptatie van alcohol; - Stapsgewijze daling van het alcoholgebruik door jongeren onder de 18; - Terugdringing van (problematisch/excessief) alcoholgebruik onder jongvolwassen (18-25 jaar); - Stijging van het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop; - Zicht krijgen op de naleving van het verbod op doorschenken aan dronken personen; - Uitbreiding van het aantal contactmomenten tussen toezichthouders en minderjarigen.
15
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Doelstellingen in cijfers Wij streven ernaar stapsgewijs te werken aan het behalen van de ambities zoals die geformuleerd zijn in het nationaal preventieakkoord. Dat betekent dat we voor deze beleidsperiode – waar dat kan - de volgende cijfers koppelen aan de omschreven doelstellingen: 1. Het percentage eerste- en tweedeklassers (12/13 jarigen) in het voorgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat nooit gedronken heeft, stijgt tot boven de 80% in schooljaar 2021/2022. Dit percentage was in schooljaar 2016/2017 72%. 2. Het percentage derde- en vierdeklassers (14/15 jarigen) in het voorgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat nog nooit gedronken heeft, stijgt tot boven de 75% in schooljaar 2021/2022. Dit percentage was 73% in schooljaar 2016/2017. 3. Het percentage derde- en vierdeklassers in het voortgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat in de maand voorafgaand aan het onderzoek 5 glazen of meer bij één gelegenheid drinkt, daalt onder de 20% in schooljaar 2021/2022. In het schooljaar 2016/2017 was dit 24%. 4. Het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop in de Hoeksche Waard stijgt in 2022 naar ruim 75%. De naleving per branche stijgt als volgt: Supermarkten: van 78% naar 80% Slijterijen: van 50% naar 75% Cafetaria’s: van 25% naar 75% Sportkantines: van 11% naar 75% Horeca: van 55% naar 75% De gemiddelde naleving was in 2017 52%.
5.1 Beschermende factoren Om te komen tot succesvolle interventies en afspraken die bijdragen aan het realiseren van de subdoelen, wordt gebruik gemaakt van de wetenschap welke beschermende factoren van invloed zijn op het alcoholgebruik van jongeren. Dit komt terug binnen het IJslandse model en het concept positieve gezondheid Jongeren die duidelijke regels krijgen van hun ouders omtrent alcoholgebruik, jongeren die een positief zelfbeeld hebben, jongeren die opgroeien in een omgeving waarin alcoholgebruik wordt ontmoedigd en jongeren die vanuit de overheid geconfronteerd worden met de regelgeving en handhaving omtrent alcoholgebruik, zullen later beginnen aan alcohol en minder drinken. Het werken aan beschermende factoren vergt echter een lange adem voordat er zichtbare effecten zijn. Hier gaan mogelijk generaties overheen. Binnen het positief opgroeiklimaat dat de gemeente na wil streven middels het programma “Opvoeden en Opgroeien doen we samen” komen deze beschermende factoren ook terug.
16
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
De focus in de preventieve sfeer ligt op de volgende thema's: Goede mentale weerbaarheid Je grenzen kennen en een positief zelfbeeld hebben helpen om de sociale druk van alcohol te weerstaan. Daarom is het belangrijk om hier op jonge leeftijd al op in te zetten. Alternatieve vrijetijdsbesteding Door de nadruk te leggen op alternatieve vrijetijdsbesteding voor jongeren (ook de jongeren waar het goed mee gaat), blijft er minder tijd over om alcohol-, tabak en drugs te gebruiken. Zij hebben een plek nodig om naar toe te gaan waar zij actief bezig zijn met iets dat hen interesseert. Goede ouderbetrokkenheid Ouders willen en kunnen op een goede manier grenzen stellen. Wanneer ouders met hun kinderen in gesprek gaan en afspraken maken om geen alcohol te drinken, is dit in veel gevallen erg effectief. Uit onderzoek blijkt dat jongeren later beginnen met drinken en dat als ze drinken, de alcoholconsumptie lager is dan bij jongeren waarbij er geen afspraken zijn gemaakt. Er zijn gedragskaarten ontwikkeld waarmee we ouders op dit vlak beter kunnen ondersteunen. De omgeving ontmoedigt alcoholgebruik Om kinderen en jongeren zo min mogelijk in verleiding te brengen, is het advies om de omgeving waar jongeren geregeld komen zo in te richten dat het zien en verkrijgen van alcohol-, tabak en drugs sterk wordt ontmoedigd.
17
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
5.2. Schematische weergave preventie en handhaving In onderstaand schema is te zien hoe de vier integrale pijlers en de beleidsdoelen zich tot elkaar verhouden. Ook zijn mogelijke interventies opgenomen. Aan de hand van dit plan kan per interventie worden bepaald welke samenwerkingspartner betrokken moet worden om de doelstellingen te bereiken. Let wel, het gaat hier om voorstellen. Samenspraak kan leiden tot een andere uitvoering om de beleidsdoelstellingen te realiseren. Algemeen beleidsdoel Integrale pijlers
Jongeren in de Hoeksche Waard groeien veilig en gezond op Voorlichting & Educatie
Regelgeving & Handhaving
Fysieke & Sociale Omgeving
Signalering, Advies & Ondersteuning
Doelstellingen: 1. Verminderen cultuurgebonden acceptatie 2. Daling alcoholgebruik minderjarigen 3. Terugdringen excessief alcoholgebruik jongvolwassenen 4. Stijging nalevingspercent age leeftijdsgrens 5. Aandacht voor verbod op doorschenken 6. Uitbreiden aantal contactmomenten toezichthouders en minderjarigen
18
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Acties en interventies
Voorlichting & Educatie Trainingen en workshops mentale weerbaarheid/gezonde leefstijl Educatie omtrent genotmiddelen middels Gezonde School benadering en het toepassen van vernieuwde methodieken Actief inzetten op de NIX18 campagne en ouders praktische handvatten bieden Ouders actief informeren bij overgang van basis naar voortgezet onderwijs over ontwikkeling kind Campagnes inzetten om het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren te ontmoedigen. Benutten van de voorbeeldfunctie van de gemeente
Regelgeving & Handhaving Harmoniseren lokale regels/opstellen DHW verordening met o.a. aandacht voor schenktijden Naleving leeftijdsgrens en doorschenkverbod in beeld krijgen en verhogen Zelfcontrole door horeca bespreekbaar maken Mysteryshoponderzoek uitvoeren in lijn met voorgaande jaren Vaststellen handhavingsstrategie voor de gemeente Hoeksche Waard Focus handhaving op “zwakke” plekken als sportkantines en evenementen en jongeren zelf Preventief HALT traject voor minderjarigen HALT voor alcoholverstrekkers
19
Fysieke & Sociale Omgeving Onderzoek naar relatie tussen naleving alcoholbeleid en subsidiëring sportverenigingen met daarbij aandacht voor alcoholreclame Ouders betrekken bij traject dat volgt na aantreffen minderjarige in kennelijke staat Aanbod alternatieve vrijetijdsbesteding Social nudging en influencers inzetten om het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren te ontmoedigen
Signalering, Advies & Ondersteunig Professionele signaleerders werken met een protocol voor signalering en doorverwijzing De bekendheid over kortdurende interventies wordt vergroot onder professionals die jongeren met een probleem in een vroeg stadium kunnen signaleren en onder de doelgroep zelf door bekendheid te geven aan de zelfhulpmogelijkheden Preventie en Zorg staan in nauwe verbinding met elkaar Ondersteuning bieden aan verenigingen voor het ontwikkelen en voeren van goed alcoholbeleid in het kader van IVA-training en deskundigheidsontwikkeling
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
6. Vervolgstappen 6.1 Uitvoering Samenwerkingspartners zijn van essentieel belang bij het behalen van de doelstellingen. Om de samenwerkingspartners te informeren en enthousiasmeren wordt zoveel als mogelijk binnen bestaande structuren middels een open gesprek met elkaar van gedachten gewisseld over mogelijke interventies. Ook kan met elkaar worden bepaald welke andere organisaties nog van meerwaarde kunnen zijn. Op deze manier zal een concreet uitvoeringsplan ontstaan. Betrokken partners zijn in ieder geval: Onderwijs Primair Voortgezet Vrijwilligersorganisaties Sportverenigingen Organisatoren van evenementen Andere verengingen (kerken etc.) Professionele organisaties Politie Halt Jeugdgezondheidszorg Horecaondernemingen Toezichthouders GGD etc. 6.2 Financiering Een merendeel van de uit te voeren maatregelen zal binnen de bestaande capaciteit en middelen gerealiseerd worden.
20
PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD
Dit Preventie- en Handhavingsplan is opgesteld door de werkgroep Preventie en Handhaving. Het Preventie- en Handhavingsplan is één van de proeftuinen vanuit de veranderopgave volksgezondheid waarbij het concept positieve gezondheid is toegepast. De werkgroep bestaat uit collega’s van verschillende domeinen: VTH ondersteuning Volksgezondheid en Informele Zorg Integrale Veiligheid Opvoeden en Opgroeien Participatie en Leefbaarheid GGD
21