Nota van uitgangspunten Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
Tekst van het document
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
Nota van uitgangspunten Versie 1.0
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Gemeente Hoeksche Waard werkt aan de klimaatdoelstellingen, zoals die zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord, de Klimaatwet en in het Programmaplan Duurzaamheid. Dit betreft de volgende doelstellingen: 1. een vermindering van de broeikasgasuitstoot tot een niveau dat 95% lager ligt in 2050 dan in 1990; 2. streven naar een reductie van 49% van de broeikasgasuitstoot in 2030 (ten opzichte van 1990); 3. een klimaatneutrale Hoeksche Waard in 2050, dit houdt in dat alles wat we in de Hoeksche Waard doen geen negatieve gevolgen heeft voor het klimaat; 4. een energieneutrale Hoeksche Waard in 2040, dit houdt in dat in 2040 de energie die in de Hoeksche Waard wordt verbruikt ook lokaal duurzaam wordt opgewekt. Programmaplan Duurzaamheid (2020) De gemeenteraad van gemeente Hoeksche Waard stelde eind 2020 het Programmaplan Duurzaamheid vast. Hiermee is de doelstelling van gemeente Hoeksche Waard voor de komende jaren vastgesteld. De doelstelling van het Programmaplan Duurzaamheid is om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. Hiermee wordt bedoeld dat alles wat we in de Hoeksche Waard doen geen negatieve gevolgen heeft voor het klimaat. Het Programmaplan heeft 4 thema’s: Energietransitie, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en Circulaire Economie. De Transitievisie Warmte (hierna: TVW) is onderdeel van het thema Energietransitie.
De doelstelling van gemeente Hoeksche Waard voor dit thema is om in 2040 energieneutraal te zijn. Het energiegebruik wat nodig is voor de duurzame alternatieven voor aardgas speelt bij deze doelstelling een grote rol. Mocht er als alternatief bijvoorbeeld uitkomen dat we veel “all-electric” alternatieven hebben dan betekent dit wat voor de elektriciteitsvraag in de Hoeksche Waard. Deze moet, uitgaande van de doelstelling van energieneutraal 2040, dan ook lokaal worden opgewekt. Transitievisie Warmte Om de klimaatdoelstellingen te bereiken is in het Klimaatakkoord afgesproken dat iedere gemeente uiterlijk 2021 een TVW vaststelt. Zo ook gemeente Hoeksche Waard. Uit deze TVW moet blijken wat de gemeente kan bijdragen aan de landelijke klimaatdoelstellingen door het vervangen van aardgas als warmtebron door een duurzamere warmtebron. Om de warmtetransitie vorm te geven heeft de gemeente al veel bouwstenen liggen zoals de (concept-)Regionale Energiestrategie (hierna: concept-RES) en de bijbehorende conceptRegionale Structuur Warmte (hierna: RSW). De Hoeksche Waard pakt door op deze onderdelen en streeft naar een duidelijke route voor de warmtetransitie, met daarin als belangrijke stap het opstellen van de TVW. In de TVW moet een tijdspad worden opgenomen naar 2050 waarin wijken en buurten in de Hoeksche Waard van het aardgas gaan.
In de landelijke leidraad van de TVW wordt gesproken over wijken, maar in de Hoeksche Waard spreken we over ‘wijken en dorpen’, aangezien dit meer past bij de ruimtelijke indeling van de gemeente.
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
2
Per wijk/dorp wordt er voor de Hoeksche Waard aangegeven welke alternatieve warmteopties er beschikbaar zijn. Voor gebieden die voor 2030 (gedeeltelijk) van het aardgas af gaan, wordt ook de meest kansrijke aardgasvrije warmte-infrastructuur aangegeven. De TVW zal inzicht geven in deze gebieden en een schatting maken van het aantal woningen, waar voor 2030 een start kan worden gemaakt. De precieze geografische afbakening van de ‘kansrijke wijken/dorpen’ is maatwerk en werken we uit in de TVW. Inzicht in wanneer welke wijken en dorpen van het aardgas af gaan, geeft houvast aan de betrokkenen en richting aan de warmtetransitie. De warmte-infrastructuur per wijk/dorp wordt verder uitgewerkt in een zogenoemd wijk- of dorp uitvoeringsplan (hierna: WUP/DUP). Het opstellen van een WUP/ DUP, is een vervolgstap nadat de TVW is vastgesteld door de gemeenteraad. Op basis van de TVW wordt ook de RSW, als onderdeel van de RES, iedere twee jaar geactualiseerd zodat er een interactief én iteratief proces ontstaat waarbij de mogelijkheden voor warmte steeds concreter worden.
1.2 Uitgangspunten Om te bepalen welke aardgasvrije oplossingen het beste passen bij de verschillende wijken en dorpen in de Hoeksche Waard, is deze Nota van uitgangspunten opgesteld. De uitgangspunten in deze nota worden als leidraad gebruikt bij het maken van keuzes in de TVW. Ze omschrijven de ambities en randvoorwaarden die we nastreven. De uitgangspunten vormen een set aan waarden die ten grondslag liggen aan het samenwerken aan de TVW. Daarnaast vormen de uitgangspunten de opmaat naar concrete selectiecriteria voor de wijken en dorpen in de Hoeksche Waard. Onder een wijk of dorp verstaan we de hele gebouwde omgeving, zowel woonwijken als bedrijventerreinen en het buitengebied. Aangezien we niet in de hele gemeente tegelijk aan de slag kunnen, is het van belang om duidelijke keuzes te maken om te komen tot een realistisch tijdspad. Op basis van de uitgangspunten in deze nota zal in de TVW worden bepaald in welke wijken en dorpen we beginnen met de transitie naar aardgasvrij wonen en werken. De wijken en dorpen die op basis van de criteria als kansrijk worden beschouwd, zullen eerder aan bod komen. Door uitgangspunten te formuleren als basis voor keuzes, weten we wat we kunnen doen om ervoor te zorgen dat de TVW zo goed als mogelijk tegemoet komt aan de kernwaarden v an betrokkenen.
1.3 Betrokkenen bij de warmtetransitie Gezamenlijk werken we stap voor stap toe naar een aardgasvrije omgeving in de Hoeksche Waard. De TVW stellen we daarom op samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen. In de projectgroep TVW denken verschillende partijen mee over de warmtetransitie in de Hoeksche Waard. Deze partijen zijn: de gemeente, HW Wonen, Stedin, waterschap Hollands Delta en provincie Zuid-Holland. Daarnaast neemt een aantal maatschappelijke organisaties uit de Hoeksche Waard deel aan de Energietafel Transitievisie Warmte, waarin zij kunnen meedenken over de TVW. Deze maatschappelijke organisaties zijn LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard), Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, Stichting tot Behoud Hoeksche Waard als Polderlandschap (BHWP), Hoekschewaards Landschap (HWL), Huurdersplatform Hoeksche Waard, Ondernemersvereniging Hoeksche Waard (OHW) en HW Duurzaam. Daarnaast organiseren we brede bijeenkomsten voor inwoners, ondernemers en overige geïnteresseerden om hen te informeren en input bij hen op te halen voor de warmtetransitie. Ook zullen we lokaal het gesprek aangaan om op te halen wat er leeft bij inwoners en ondernemers en hen te informeren over de aardgasalternatieven maar ook over wat men nu al kan doen.
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
3
1.4 Totstandkoming Nota van uitgangspunten De uitgangspunten in deze nota zijn opgesteld op basis van input van de projectgroep, de Energietafel Transitievisie Warmte en de brede bijeenkomst voor inwoners, ondernemers en overige geïnteresseerden. De projectgroep en aanwezigen bij de Energietafel Transitievisie Warmte hebben input geleverd in een digitale sessie waarin zij digitaal post-its hebben geplakt en hierover een open gesprek hebben gevoerd (de resultaten van deze Mural staan in bijlage 1 en 2). Tijdens de brede bijeenkomst voor inwoners, ondernemers en andere geïnteresseerden is input opgehaald door middel van de tool Mentimeter. Deze Mentimeter is door ruim 60 deelnemers ingevuld. We beschouwen de resultaten niet als representatief voor de hele bevolking van de Hoeksche Waard, maar het geeft wel inzicht in wat er leeft onder de inwoners en ondernemers van de Hoeksche Waard. Hiernaast is het zo dat dit het begin van een groeiend proces is. Gedurende het proces kan er nog worden bijgesteld en wordt er ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen. De opgehaalde resultaten van de Mentimeter van de brede bijeenkomst staan beschreven in bijlage 3.
1.5 Leeswijzer Deze Nota van uitgangspunten bestaat uit twee delen. Eerst worden de algemene principes beschreven die we hanteren om de TVW zo op te stellen, dat deze zo goed mogelijk aansluit bij de wensen van betrokkenen. Daarna gaan we in op de besliscriteria voor het prioriteren van wijken en dorpen, oftewel het afwegingskader waarmee in de TVW keuzes worden gemaakt over de volgorde van wijken en dorpen. De volgorde waarin de uitgangspunten in deze nota zijn benoemd geeft een beeld van de mate waarin ze door de betrokkenen belangrijk worden gevonden.
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
4
2. Uitgangspunten 2.1 Algemene principes Algemene principes zijn uitgangspunten om de warmtetransitie binnen gemeente Hoeksche Waard goed te laten verlopen. Deze principes laten we duidelijk terugkomen in de TVW. In het vervolg van het proces zullen we regelmatig stilstaan bij de vraag of de algemene principes genoeg zijn gewaarborgd in de visie. Belangrijk om hierbij te vermelden is dat 1 van de primaire uitgangspunten is dat een aardgasalternatief in of nabij de wijk/dorp aanwezig en haalbaar moet zijn. Niet alle aardgasalternatieven zijn in elk dorp in de Hoeksche Waard beschikbaar. Daarnaast is de omvang van een dorp mede van invloed op de haalbaarheid en betaalbaarheid van de verschillende alternatieven. In bijlage 4 staat een kaart uit 2018 weergegeven van de voorkeursalternatieven uit de concept-RSW. Deze geeft een eerste beeld van de mogelijk beschikbare aardgasalternatieven in de Hoeksche Waard. Dit is een voorlopige inventarisatie en wordt in de komende tijd verder uitgediept. Dit kan dus nog veranderen en is dus geen eindbeeld van welk alternatief waar zal worden toegepast. Hieronder zijn de algemene principes gerangschikt waarbij de top 3 duidelijk naar voren kwam in de Mural en de Mentimeter, de overige punten staan ook op volgorde maar liggen dicht bij elkaar. Top 3 algemene uitgangspunten: 1.
De oplossingen zijn haalbaar en betaalbaar De transitie naar aardgasvrij is kostbaar. We kijken in onze afwegingen naar zowel de kosten voor een individuele woning als de gehele kosten voor een buurt of kern. De kosten worden zorgvuldig afgewogen en de verdeling van kosten moet helder zijn. 2. We zetten maximaal in op duurzame bronnen We willen stappen zetten richting energieneutraal en kiezen daarom voor duurzame warmtebronnen, die een verbetering zijn ten opzichte van het gebruik van aardgas. We willen met de warmtetransitie de CO2-uitstoot verlagen. De gekozen oplossingen zijn daarom zoveel mogelijk hernieuwbaar, leveren zo min mogelijk schade op voor het klimaat en zijn daarmee toekomstbestendig. 3. Keuzevrijheid is belangrijk Eigenaren van gebouwen en/of huurders worden altijd betrokken bij de keuze voor de warmtevoorziening in hun wijk of dorp. Er kan zelf een keuze gemaakt worden tussen de verschillende alternatieven en iedereen heeft de optie om mee te doen met het voorkeursalternatief voor de wijk of het dorp. In de Transitievisie Warmte worden nog geen definitieve keuzes gemaakt. Overige uitgangspunten in willekeurige volgorde: • De TVW schetst een realistisch en betrouwbaar verhaal We stippelen een route uit die uitvoerbaar is en realistische alternatieven voor aardgas bevat.
De stapsgewijze aanpak is duidelijk, goed uitlegbaar en geeft inwoners inzicht in het handelingsperspectief. We zorgen voor begrijpelijke informatie en overzicht ten aanzien van het proces van het opstellen van de TVW en de daaruit volgende vervolgstappen. •
We benutten zoveel mogelijk lokale bronnen We willen het potentieel van de Hoeksche Waard optimaal benutten, zowel in energie- als in warmtebronnen. We maken voor zover mogelijk gebruik van lokaal beschikbare warmtebronnen.
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
5
•
•
•
Iedereen moet mee kunnen denken en doen Bij het opstellen van de TVW is er aandacht voor de zorgen en belangen van alle doelgroepen. De warmtetransitie raakt immers iedereen. Dit betekent dat we de participatie goed organiseren en er regelmatig in het proces afstemming plaatsvindt met inwoners (zowel huurders als particuliere eigenaren), ondernemers en andere betrokkenen. Oplossingen dragen bij aan comfort We streven naar oplossingen die zoveel mogelijk resulteren in gelijkwaardig comfort ten opzichte van de huidige situatie voor eigenaren van gebouwen en/of huurders. We houden rekening met de (landschappelijke) waarden in de Hoeksche Waard Bij de verkenning van mogelijke warmtebronnen, wordt rekening gehouden met de (landschappelijke) waarden van het gebied, zoals bijvoorbeeld opgenomen in de Omgevingsvisie Hoeksche Waard.
2.2 Besliscriteria prioritering kernen In samenwerking met de projectgroep, de Energietafel en inwoners hebben we de volgende besliscriteria opgesteld voor de fasering en prioritering van wijken en dorpen. De besliscriteria gebruiken we bij het maken van keuzes binnen de TVW over de startkansen en bij het bepalen van de volgorde van wijken en dorpen om aan de slag te gaan met de warmtetransitie. 1. Er kan een combinatie worden gemaakt met andere werkzaamheden We geven voorrang aan wijken en dorpen waar al werkzaamheden gepland zijn en waar een combinatie kan worden gemaakt met andere maatregelen of werkzaamheden, zoals renovatie, grootonderhoud aan de woningen door de woningcorporatie, vervanging van het aardgasnetwerk door Stedin en/of rioolvervanging. 2. Er zijn initiatieven van inwoners Op plekken waar inwoners zelf initiatief nemen is meer draagvlak en zijn inwoners waarschijnlijk meer bereid om de mogelijkheden voor de overstap naar alternatieve warmtebronnen te verkennen. 3. Er komt een duidelijk alternatief naar voren aan de hand van betrouwbare en bewezen technieken De analyse van de verschillende technieken en de analyse van de kosten dienen als basis om te komen tot startkansen. Deze kansen geven een belangrijke richting aan voor het vervolg. 4.
Er is een mogelijkheid om vanuit de warmtetransitie bij te dragen aan het verbeteren van de leefbaarheid Veranderingen in een wijk of dorp op het gebied van de warmtetransitie, kunnen in sommige gevallen worden gekoppeld aan het verbeteren van de leefbaarheid. Denk aan maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie maar bijvoorbeeld ook herontwikkeling van maatschappelijk vastgoed. Wanneer deze koppelkansen in een wijk of dorp aanwezig zijn, zou dat (in samenhang met de andere besliscriteria) een reden kunnen zijn om hier aan de slag te gaan.
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
6
Bijlage 1: Uitkomsten Mural Projectgroep Transitievisie Warmte 7 december 2020
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
7
Bijlage 2: Uitkomsten Mural Energietafel Transitievisie warmte 16 december 2020
> Geef uw voorkeur aan 1 = super belangrijk 2 = minst belangrijk
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
8
Bijlage 3: Uitkomsten Mentimeter Brede digitale bijeenkomst Transitievisie Warmte 13 januari 2021
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
9
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
10
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
11
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
12
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
13
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
14
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
15
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
16
Bijlage 4: Voorkeursoplossingen concept-Regionale Structuur Warmte
Bovenstaande kaart uit 2018 geeft een inventarisatie van de mogelijk beschikbare aardgasalternatieven in de Hoeksche Waard. Per gebied is op basis van openbare data van het vastgoed (bouwjaar, gasverbruik op postcode 6 niveau, energielabel etc.) bepaald welke warmteoptie maatschappelijk gezien de laagste kosten heeft. Dit is een voorlopige inventarisatie welke nog verder moet worden uitgediept en aangevuld. Dit is dus geen eindbeeld van welk aardgasalternatief waar wordt toegepast. In de Transitievisie Warmte wordt deze kaart geactualiseerd en aangevuld. In de wijk- en dorpuitvoeringsplannen wordt pas een definitieve keuze gemaakt voor het aardgasalternatief.
Transitievisie Warmte Hoeksche Waard
|
Nota van uitgangspunten
|
17