Nota Publieke Gezondheid 2025-2028

4.1 Trends en ontwikkelingen Trends • Overgewicht en obesitas, mentale gezondheid en weerbaarheid, schoolverzuim en taal/spraakachterstand vragen steeds meer aandacht van de Jeugdgezondheidszorg. • Ook (het ontbreken van) gezondheidsvaardigheden bij ouders vormt een toenemend aandachtspunt. Ontwikkelingen • De krapte op de arbeidsmarkt geldt ook bij de Jeugdgezondheidszorg. De focus ligt dan ook op het op orde houden van de basisdienstverlening. • Het Rijksvaccinatieprogramma blijft zich ontwikkelen. Ook de komende jaren zullen nieuwe vaccinaties aan het Rijksvaccinatieprogramma worden toegevoegd en wijzigingen plaatsvinden in het vaccinatieschema. Dat heeft impact op de werkdruk in de Jeugdgezondheidszorg. •

De Jeugdgezondheidszorg is een belangrijke speler in de preventieketen voor de jeugd. Versterking van deze keten draagt bij aan de ‘beweging naar de voorkant’. Dit sluit aan bij de transformatieagenda Jeugd 2023. Daarnaast krijgt dit ook een sterke impuls via het Gezond en Actief leven akkoord (GALA). In het GALA raken veel onderwerpen aan de JGZ: kansrijke start, 29

preventie schoolverzuim, mentale gezondheid, aanpak overgewicht, alcoholpreventie, leefomgeving en het versterken sociale basis

4.2 Jeugdgezondheidszorg Kinderen en jongeren moeten zo gezond mogelijk kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen. Met preventie, vroegsignalering en een aanpak voor het gezin wordt ernstige problematiek zoveel mogelijk voorkomen. Binnen de Jeugdgezondheidszorg staat het voorkomen van gezondheidsverlies en daar waar mogelijk het boeken van gezondheidspotentieel centraal. De Jeugdgezondheidszorg is opgenomen in de Wet publieke gezondheid. Hierin staat dat er een landelijk preventief gezondheidszorgpakket wordt aangeboden aan alle jeugdigen, van 9 maanden tot 18 jaar. De gemeente is verantwoordelijk voor de organisatie van de JGZ en is er ook verantwoordelijk voor dat passende zorg en ondersteuning is georganiseerd voor jeugdigen die dat nodig hebben. Specifiek zijn in de Wpg voor de uitvoering van JGZ de volgende zaken opgenomen: • het op systematische wijze volgen en signaleren van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van jeugdigen en van gezondheidsbevorderende en -bedreigende factoren; • het ramen van de behoeften aan zorg; • de vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen en het aanbieden van vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma; • het geven van voorlichting, advies, instructie en begeleiding; • het formuleren van maatregelen ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen.

De uitvoeringsorganisatie voor jeugdgezondheidszorg (JGZ) is verantwoordelijk voor de te leveren zorg en bepaalt hoe deze wordt uitgevoerd. Deze uitvoering kan worden opgesplitst in twee delen: 1. Het basistakenpakket dat in de hele regio hetzelfde is; 2. Maatwerk dat per gemeente is samengesteld. De JGZ organisatie en de gemeente bepalen samen hoe wordt aangesloten op de Hoeksche Waardse ambities. 4.2.1 Basispakket Allereerst worden binnen dit pakket de wettelijke taken uitgevoerd: • • •

De contactmomenten volgens het Landelijk Professioneel Kader; De uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma; Het beheer en de doorontwikkeling van het Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg.

Ambitie • Aansluiting op lokaal uitvoeringsplan Aanpak Huiselijk Geweld en kindermishandeling 2025-2027 ‘Samen de cirkel van geweld doorbreken '. • Eerder signaleren en ingrijpen en daarmee verminderen van kosten van zwaardere zorg; • Stijgende tevredenheid onder ouders/ opvoeders die minder beroep op voorzieningen omdat zij zelfredzamer zijn geworden (positieve gezondheid); Inspanningen 30

• • • • • •

Medio 2025 een lokale aanpak opstellen om draagvlak voor vaccinaties te behouden en te versterken op basis van de regionale menukaart voor vaccinaties. Aansluiten op de Gezonde school aanpak. Aansluiten bij de Transformatie agenda Jeugd 2023. Verder professionaliseren JGZ om signalen eerder waar te nemen en beter op te volgen; Samen met de ouder/ opvoeder oplossingen kiezen die voor hem/haar relevant zijn (positieve gezondheid en normaliseren) Uitgangspunten Natuurlijk Consultatiebureau in de Hoeksche Waard en de regio breed uitrollen.

4.2.2 Lokaal maatwerk Naast de uitvoering van het regionaal basispakket JGZ voor alle gemeenten in de regio Zuid-Holland Zuid is er ook behoefte aan lokaal maatwerk. Vanuit de landelijke preventieagenda zijn hiervoor vier pijlers geformuleerd: ouderschap, hechting, gezondheid en weerbaarheid. De JGZ geeft hier lokaal invulling aan vanuit het perspectief van positieve gezondheid en in samenhang met lokale (en regionale) gezondheidsbevorderende projecten. Elke gemeente vult in afstemming met de JGZ organisatie het maatwerk in. Lokale vragen en wensen zijn hierbij leidend. We maken een koppeling tussen de diensten uit het basispakket en we zoeken de verbinding met partijen en aanbod binnen de brede zorg voor jeugd. Ambitie In de Hoeksche Waard draagt het maatwerk bij aan het veilig en gezond opgroeien van kinderen. Operationeel doel • Jaarlijks stelt de JGZ een werkplan op in samenspraak met de gemeente. Inspanningen • De JGZ organisatie biedt zorg en ondersteuning lokaal op maat. Nieuwe ontwikkelingen waaronder Kind naar Gezond Gewicht (KNGG) en MAZL kunnen tot aanpassingen in het maatwerk leiden. • JGZ is netwerkpartner in het lokale veld waarin professionals worden gestimuleerd op casuïstiek niveau samen te werken, door te geleiden en op- en af te schalen over eigen organisatiegrenzen heen.

Zo wordt ook de maatschappelijke meerwaarde van de JGZ benut in de verbinding met onderwijs, leerplicht en jeugdveld. • Voortzetten van de volgende maatwerkonderdelen o Netwerksamenwerking voorschoolse voorzieningen, onderwijs en jeugdteam o pedagogische ondersteuning o Voorzorg en Prézorg • De thema’s ouderschap en gezondheid koppelen aan inzet op mentale weerbaarheid. • Onderzoeken of ingezette inspanningen Omtrent KNNG en MAZL onderdeel wordt van het Maatwerk of basispakket. 4.2.3 Kansrijke start Kansrijke Start is een landelijk programma dat als doel heeft elk kind een goede start te geven. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor het gezond en veilig opgroeien. Kansrijke Start en het maatwerk jgz overlappen elkaar via Voorzorg en Prézorg dat door de jeugdgezondheidszorg wordt aangeboden. Binnen Kansrijke Start is er sprake van een bredere samenwerking met partners uit (geboorte)zorg en sociaal domein.

31

In Nederland krijgt nog steeds één op de zes kinderen geen kansrijke start bij de geboorte. Oorzaken hiervoor zijn een te laag geboortegewicht, vroeggeboorte en/of een combinatie met medische, psychische of sociale risicofactoren bij de ouders (stress, geweld, alcohol, ongezonde voeding of een gebrek aan liefdevolle aandacht). Deze kinderen hebben later een grotere kans op fysieke en mentale gezondheidsproblemen. Kansrijke Start is een prominent thema in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Gemeente Hoeksche Waard zet SPUK-middelen in voor het vormen, versterken en behouden van de lokale coalitie en het uitvoeren van de werkagenda Kansrijke Start Hoeksche Waard. In de Hoeksche Waard is in 2023 de lokale coalitie Kansrijke Start gestart. Er is een werkagenda opgesteld voor de jaren 2023 en 2024. De Regionale Coalitie Kansrijke Start ZHZ is op 13 april 2023 gestart. In de coalitie werken partners uit (geboorte)zorg, sociaal domein en ouders samen voor een regionale preventie-infrastructuur. De focus ligt op kennisuitwisseling, monitoring en evaluatie en deskundigheidsbevordering. De meerwaarde van de Regionale Coalitie voor de Hoeksche Waard moet zich nog gaan bewijzen en zal onder andere liggen op het aanbod deskundigheidsbevordering, de samenwerking met bovenregionale partners en de inzet van de ervaringsdeskundigheid van ouders.

Ambitie Ouders en professionals dragen samen bij aan een kansrijke start van kinderen Operationele doelen Professionals herkennen kwetsbare situaties en spelen hierop in Ouders en hun netwerk ondervinden steun bij ouderschap en opvoeden Professionals en ouders verstevigen de samenwerking Professionals maken gebruik maken van elkaars expertise Inspanningen Opstellen en uitvoeren van het vervolg op de Werkagenda Kansrijke Start Hoeksche Waard 2023 2024 Invulling geven aan Nu Niet Zwanger Voortzetten deelname aan de Regionale Coalitie Kansrijke Start met als doel de lokale coalitie te versterken Monitoren van de voortgang van de lokale samenwerking

4.3

Ouderengezondheidszorg

Gemeenten zijn in het kader van de Wet publieke gezondheid verantwoordelijk voor de ouderengezondheidszorg. Van gemeenten wordt verwacht dat zij uitvoering geven aan het systematisch volgen van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van ouderen en hierin gezondheidsbevorderende –en bedreigende factoren. Dit doet de GGD via de ‘Monitor Volwassenen en Ouderen’. Op basis van deze analyse wordt vervolgens verwacht dat gemeenten de zorgbehoefte raamt, werkt aan de preventie van specifieke stoornissen, voorziet in o.a. voorlichtingen en begeleiding en maatregelen formuleert ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen. Dit staat beschreven in de hoofdstukken 3 (Gezondheidsbevordering) en 4 (Gezondheidsbescherming).

32

5. Financiën

Het gezondheidsbeleid voeren we in principe budgettair neutraal uit. Mochten extra middelen nodig zijn dan leggen we dat voor aan de gemeenteraad. De inzet op gezondheid en preventie gebeurt vanuit diverse beleidsdomeinen en budgetten. De middelen die we inzetten voor gezondheidsbevordering en preventie vinden we dan ook op verschillende plekken terug in de begroting. Structurele middelen De Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J), en dan in het bijzonder de GGD, voert een belangrijk deel van onze (wettelijke) taken voor publieke gezondheid uit. De DG&J betalen wij via een inwonerbijdrage. De begroting van de DG&J wordt jaarlijks aan de gemeenteraad voorgelegd. In onze lokale begroting houden we structureel rekening met deze kosten. Daarnaast zetten wij lokaal aanvullend in op preventie en gezondheidsbevordering met een structureel budget Volksgezondheid. Naast dit budget dragen ook activiteiten uit andere budgetten bij aan gezondheid en preventie, zoals budgetten voor collectieve voorzieningen en sociale basis, sport en buurtsportcoaches, cultuur en schone, veilige en gezonde leefomgeving. Incidentele middelen Naast een structureel budget hebben wij ook incidentele middelen tot onze beschikking. Sinds 2023 zetten wij de middelen in die wij ontvangen middels de Brede Specifieke Uitkering (Brede SPUK) vanuit het Rijk voor het uitvoeren van het Gezond en Actief Leven Akkoord.

Deze middelen gebruiken wij ook deels voor uitvoering van de nota Publieke Gezondheid. Daarnaast ontvangen we regionale middelen vanuit de SPUK IZA. Deze middelen kunnen we inzetten voor regionale inzet op bijvoorbeeld de ketenaanpakken. Beide SPUK’s worden mogelijk omgezet in een structurele rijksbijdrage. 33

Bijlage 1: voorspellers van gezondheid Door preventief in te zetten op oorzaken van (on)gezondheid voorkomen we (deels) ongezondheid en zorg. Voorkomen is nog steeds beter dan genezen. Belangrijke zorgvoorspellers zijn o.a. een ongezonde leefstijl, een ongezonde fysieke leefomgeving, sociale inclusie, armoede, het ontbreken van zinvolle dagbesteding en beperkte gezondheidsvaardigheden (bron: RIVM). Door preventief en integraal (op verschillende beleidsterreinen) in te zetten op deze zes voorspellers bevorderen we de gezondheid van onze inwoners en behalen we de grootst mogelijke gezondheidswinst: het verlengen van de levensverwachting in goede gezondheid. Deze voorspellers zijn: 1. Zinvolle dagbesteding Dagbesteding is één van de vele manieren om te participeren en kent vele vormen. Van vrijwilligerswerk en beschut werk tot een betaalde baan. De inzet op zinvol betaald werk en participatiemogelijkheden heeft een direct effect op de gezondheid van de bevolking. Werk is het beste medicijn, wordt ook wel gezegd. De kans op een goede gezondheid is bijvoorbeeld voor bijstandsgerechtigden na werkhervatting drie keer zo groot. Bij mensen die starten met een re-integratietraject met een betaalde baan verminderen fysieke beperkingen, angst en depressie, in vergelijking met mensen die werkloos blijven.

Deze positieve effecten zijn ook zichtbaar bij mensen die beginnen met vrijwilligerswerk. 2. Armoede en schulden Er bestaan sterke verbanden tussen de financiële positie, leefstijl en gezondheid van mensen. Een minder goede gezondheid en een ongezonde manier van leven komen bovenmatig voor bij mensen met een minder gunstige financiële positie. Mensen die moeite hebben om rond te komen zijn ook minder vitaal en hebben meer stress. Armoede maakt letterlijk ziek, zowel lichamelijk als mentaal. Vaak is er sprake van een opeenstapeling en negatieve spiraal: minder gezond eten, geen sportclub, minder sociale contacten, kleinere kans op werk, minder inkomen, enzovoorts. Zolang in deze negatieve spiraal geen effectieve knip gezet wordt, kan armoede van generatie op generatie doorgaan. 3. Gezondheidsvaardigheden Gezondheidsvaardigheid is het vermogen van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van aan gezondheid gerelateerde beslissingen. Beperkte gezondheidsvaardigheden hangen samen met een slechtere (ervaren) gezondheid en een grotere kans om eerder te overlijden. Laaggeletterdheid en beperkte digitale vaardigheden spelen een belangrijke rol binnen gezondheidsvaardigheden. Mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en digitalisering, zijn en voelen zich vaker minder gezond dan geletterde mensen. 4.

Sociale inclusie en mentale gezondheid We streven naar een samenleving waarin iedereen mee kan doen, ongeacht talenten of beperkingen. Dus ongeacht een combinatie van min of meer onveranderbare factoren als gender, leeftijd, seksuele voorkeur, etniciteit of beperking. En ongeacht veranderbare factoren zoals armoede, opleiding, identiteit of vervreemding. Sociale en fysieke uitsluiting en discriminatie kunnen grote gevolgen hebben voor iemands mentaal welbevinden én voor lichamelijke klachten zorgen. Mentaal welbevinden is één van de pijlers van positieve gezondheid. Mensen die zich mentaal goed voelen (= mentaal weerbaar zijn), zitten goed in hun vel, staan positiever in het leven, hebben minder last van stress en kunnen beter omgaan met problemen. Mensen die niet of minder mentaal weerbaar zijn, hebben dit alles niet. Sociale vaardigheden en sociale veiligheid spelen hierbij een belangrijke rol, evenals eenzaamheid. 34

Eenzaamheid is een steeds groter maatschappelijk vraagstuk. Iedereen kan zich wel eens (in meer of mindere mate) eenzaam voelen. Echter, wanneer eenzaamheid lang aanhoudt en dus structureel wordt, kan het ernstige lichamelijke, psychische en financiële gevolgen hebben. Denk aan een afname van het immuunsysteem, hart- en vaatziekten en depressies. Het verhoogt zelfs de kans op vroegtijdig overlijden. Andersom werkt het ook: mensen met lichamelijke, psychische of financiële problemen hebben een grotere kans om zich eenzaam te voelen. Mensen die zich eenzaam voelen, bevinden zich vaak in een negatieve spiraal: men voelt zich alleen, trekt zich steeds meer terug, wordt nog eenzamer enzovoorts 5. De fysieke leefomgeving De kwaliteit en inrichting van de fysieke leefomgeving heeft direct effect op de lichamelijke en mentale gezondheid. Een gezonde leefomgeving is een omgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. Een grote impact op het vergroten van gezondheidswinst is het terugdringen van fijnstof en het creëren van een rookvrije omgeving. Daarnaast wordt steeds duidelijker dat een groene omgeving die uitdaagt tot bewegen, beleven, spelen en ontmoeten positieve effecten heeft op het algemene welbevinden van mensen, zoals het verlagen van stress. 6.

Leefstijl Leefstijl heeft een grote invloed op gezondheid. Vooral niet roken, matig gebruik van alcohol, voldoende bewegen en gezond eten zijn bepalend voor een goede gezondheid. Roken, alcohol en overgewicht horen bij de centrale opgaven van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), waarbij preventie als sleutel tot succes wordt genoemd.

35