Keuzenota harmonisatie buitensport accommocaties HW 15 maart 2023
Tekst van het document
Concept keuzenota Harmonisatie buitensportaccommodaties
Zaaknummer : Z/20/059491 Documentnummer : DOC-23694298.1
Team Participatie en Leefbaarheid Joop Scherpenzeel 15 maart 2023
Inhoudsopgave 1. Inleiding....................................................................................................................3 1.1 1.2 1.3 1.4
Aanleiding ..............................................................................................................................3 Uitgangspunten ......................................................................................................................3 Het kader................................................................................................................................3 Het proces..............................................................................................................................3
2. Keuzemogelijkheden................................................................................................4 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8
Basis- en plussporten.............................................................................................................4 Basis- en plusvoorzieningen ..................................................................................................5 Recht van opstal versus erfpacht-, huur- of gebruiksovereenkomst ......................................6 Gebruikstarieven ....................................................................................................................7 Onderverhuur .........................................................................................................................7 Onderhoudsvergoeding..........................................................................................................8 Onderhoud basisvoorzieningen .............................................................................................8 Herinvesteringen gemeente ...................................................................................................8
3. Samenvatting en vervolg..........................................................................................9 3.1 3.2
Samenvatting .........................................................................................................................9 Vervolg .................................................................................................................................10
Bijlagen.......................................................................................................................11 1. 2. 3. 4.
Velden en banen ..................................................................................................................11 Clubgebouwen, tribunes en overige opstallen .....................................................................12 Wet Markt en Overheid ........................................................................................................13 Tarievenstelsels ...................................................................................................................14
1.
Inleiding
1.1
Aanleiding
Vanuit historische ontwikkelingen in de vijf voormalige gemeenten bestaan er verschillen in de wijze waarop de gemeente Hoeksche Waard buitensportclubs faciliteert. Dit komt tot uiting in onder andere eigendomsverhoudingen, tarieven en onderhoudsafspraken. Om deze verschillen te minimaliseren, wordt het beleid voor buitensportaccommodaties geharmoniseerd.
1.2
Uitgangspunten
Deze nota beschrijft richtinggevende voorstellen voor de harmonisatie ten aanzien van atletiek, beachvolleybal, bmx, hockey, honk-/softbal, jeu de boules, korfbal, schaatsen, skeeleren, tennis en voetbal. Dit gebeurt aan de hand van de drie pijlers eigendom, tarieven en onderhoud met duidelijke keuzes bij verschillende beleidsonderwerpen. Deze pijlers komen voort uit de inventarisatie en analyse van de bestaande situatie. Daarna volgt een keuzemodel op hoofdlijnen voor de gemeente Hoeksche Waard.
1.3
Het kader
Op voorhand geldt dat het nieuwe stelsel recht dient te doen aan de volgende uitgangpunten: ▪ Transparantie en eenvoud ▪ Het leveren van een positieve bijdrage aan sportdeelname ▪ Het waarborgen van een laagdrempelige toegankelijkheid ▪ Een aanbod aan buitensportaccommodaties dat past bij de vraag/ behoefte ▪ Financieel betaalbaar voor de clubs en de gemeente, ook op langere termijn ▪ Geen onverwachte of onoverzienbare financiële risico’s voor de clubs en/of de gemeente ▪ Terugdringen van de administratieve lasten voor de clubs en de gemeente ▪ Overeenkomstige voorwaarden voor overeenkomstige voorzieningen Kaders voor het buitensportaccommodatiebeleid in de vijf voormalige gemeenten zijn destijds alleen in Binnenmaas expliciet vastgesteld. Voor de overige gemeenten geldt dat het beleid impliciet is gevoerd door voortzetting van historische ontwikkelingen en afzonderlijke besluitvorming op accommodatieniveau.
1.4
Het proces
U ontvangt deze nota als basis voor de beeldvormende bijeenkomst op 4 april 2023. Wij bespreken de nota met u in de oordeelsvormende bijeenkomst op 11 april 2023. In de besluitvormende bijeenkomst op 18 april 2023 kunt u uw voorkeur uitspreken over de uitgangspunten voor het nieuwe buitensport accommodatiebeleid. Dit werken we uit tot een nieuw beleidsplan met doelstellingen, maatregelen, financiële gevolgen en voorwaarden. Het nieuwe beleidsplan leggen we u naar verwachting in september 2023 ter besluitvorming voor.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
3 / 17
2.
Keuzemogelijkheden
2.1
Basis- en plussporten
In veel gemeenten wordt, bewust of onbewust, onderscheid gemaakt in takken van sport die wel en niet gemeentelijk worden gefaciliteerd. Aan het harmoniseren van verschillen gaat daarom het definiëren van basis- en plusvoorzieningen vooraf. Hieronder wordt in dit verband verstaan: ▪ basissporten - takken van sport waarvan de velden/banen gemeentelijk eigendom zijn en tegen een maatschappelijk tarief aan clubs in gebruik worden gegeven; ▪ plussporten - takken van sport waarvan de velden/banen geen gemeentelijk eigendom zijn. Voor de definitie van basissporten op buitensportaccommodaties worden criteria gehanteerd zoals: a. een sport die landelijk algemeen aanvaard is; b. een sport die in nagenoeg elke gemeente van Nederland wordt beoefend; c. een sport gericht op een door mensen ondernomen lichamelijke activiteit in de openlucht; d. een sport die een bijdrage levert aan de doelstellingen van het gemeentelijk sportbeleid; e. een sport die in de openbare ruimte of op de commerciële markt niet wordt aangeboden; f. een sport die wordt aangeboden en beoefend zonder winstoogmerk; g. een sport die bij NOC*NSF is aangesloten; h. een sport die zonder gemeentelijke steun niet of niet laagdrempelig kan worden aangeboden. In Hoeksche Waard worden voetbal, korfbal, schaatsen, beachvolleybal, atletiek, jeu de boules en honk- en softbal tot de basissporten gerekend; zie bijlage 1.
Voorgesteld wordt om hieraan hockey en skeeleren toe te voegen omdat ook deze takken van sport voldoen aan de bovenstaande criteria a tot en met h. Eventueel kunt u er voor kiezen ook BMX op te nemen. Voorgesteld wordt om de huidige basissporten in Hoeksche Waard uit te breiden met hockey en skeeleren. Dit leidt tot de onderstaande drie keuzemogelijkheden. 01. Basissporten Ook voortbestaan kleine club met relatief lage instandhoudingskosten waarborgen Kosten voor gemeente nemen meer toe Voortbestaan clubs op lange termijn onzeker Kosten voor gemeente nemen niet toe
Alternatief 1: uitbreiden met hockey, skeeleren en BMX
Voorstel: uitbreiden met hockey en skeeleren
Voortbestaan grote clubs met relatief hoge instandhoudingskosten waarborgen Kosten voor gemeente nemen toe
Alternatief 2: niet uitbreiden
Voorgesteld wordt om tennis als plussport in Hoeksche Waard te handhaven, ook omdat deze sport wel op de commerciële markt wordt aangeboden en ook door verenigingen zonder gemeentelijke steun laagdrempelig kan worden aangeboden.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
4 / 17
2.2
Basis- en plusvoorzieningen
Het predicaat basissport houdt niet in dat de gemeente alle bijbehorende sportvoorzieningen realiseert. Doorgaans beperken de basisvoorzieningen zich tot de velden / banen die volgens de gangbare planningsnormen1 benodigd zijn voor breedtesportbeoefening inclusief vaste (sporttechnische) inrichting op en direct aan het veld / de baan zoals ballenvangers, leunhekken, doelpalen, dugouts, verspringbak, natuurgrasberegeningsvoorzieningen, tegelpaden en veldverlichting2. Bij deze veldinrichting behoort ook nog de sportparkinrichting die zich niet direct aan het veld / de baan maar wel binnen de omgeving van de club bevindt zoals paden, hekwerken en groenvoorzieningen. Plusvoorzieningen als een clubhuis, tribune, materiaalruimte, losse (sporttechnische) inventaris en sportmaterialen zijn dan eigendom van de club. Ook aanvullend uitgeruste velden/banen worden hieronder verstaan voor zover dit niet-noodzakelijke aanvullingen betreft, zoals een waterveld voor hockey. Voorzieningen als parkeerplaatsen, wandel- en fietspaden, drainage en ook hekwerken en groenvoorzieningen buiten de omgeving van de club worden tot de terreininrichting gerekend, zijn doorgaans gemeentelijk eigendom en worden om niet beschikbaar gesteld aan zowel basis- als plussporten.
Voorgesteld wordt om de huidige basisvoorzieningen niet uit te breiden maar tussen de verenigingen te harmoniseren met inbegrip van veld- /baaninrichting, veldverlichting, sportparkinrichting en terreininrichting.
02. Basisvoorzieningen
Kosten voor de gemeente nemen sterk toe
1
2
Alternatief: uitbreiden met bijvoorbeeld clubhuizen
Voorstel: niet uitbreiden maar beperken tot huidige situatie met inbegrip van veld- /baaninrichting, veldverlichting, sportparkinrichting en terreininrichting
Duidelijk maken wat de gemeente wel en niet faciliteert Ongelijkheid tussen clubs in dezelfde tak van sport opheffen
Voor zover in richtlijnen en planningsnormen per tak van sport voorgeschreven voor beoefening van breedtesport door amateurverenigingen met onderscheid naar onder andere kwaliteit (hoofd- en bijveld), omvang (volwassenen- en pupillenveld) en capaciteitsbehoefte (op gemeenteniveau). Hieronder worden ook kunstgrasvelden verstaan voor zover natuurgras door sporttechnische eisen, afstand, ruimte- of capaciteitsgebrek niet volstaat. Veldverlichting is exclusief elektriciteitsverbruik dat voor rekening van de verenigingen is.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
5 / 17
2.3
Recht van opstal versus erfpacht-, huur- of gebruiksovereenkomst
Voor plusvoorzieningen die zich op gemeentegrond bevinden is ten behoeve van de club meestal een recht van opstal gevestigd. Een alternatief als erfpacht komt eigenlijk niet meer voor maar in enkele gevallen is een huur- /gebruiksovereenkomst van kracht waarin alle kosten van onderhoud en beheer bij de club liggen. In het kader van harmonisatie verdient het recht van opstal voor plusvoorzieningen de voorkeur boven erfpacht en huur-/gebruiksovereenkomsten omdat: ▪ de club bij het opstalrecht wel zaken in eigendom kan hebben en er, anders dan bij erfpacht, geen natrekking plaatsvindt; ▪ het recht van opstal, anders dan bij erfpacht, afhankelijk kan zijn van een ander gebruiksrecht, zoals een huur- of gebruiksovereenkomst. Het risico van natrekking bestaat hieruit dat de eigendom op enig moment aan de gemeente kan vervallen, hetgeen nadelig is voor de vereniging. Anderzijds geldt ook dat de gemeente aansprakelijk kan worden gesteld als de vereniging in gebreke blijft. Voorgesteld wordt om de eigendom van plusvoorzieningen te harmoniseren zodat alle verenigingen hiervoor een recht van opstal te vestigen. Ook wordt voorgesteld om de looptijd en de retributie te laten bepalen door het gemeentelijk grondbeleid voor maatschappelijke voorzieningen. 03. Plusvoorzieningen Club is geen eigenaar Risico op natrekking gemeente
Alternatief: gebruik, huur of erfpacht
Club is eigenaar Voorstel: recht van opstal
Geen risico op natrekking gemeente
Voor de basisvoorzieningen die de gemeente aan basissporten ter beschikking stelt, geldt als uitgangspunt dat dit via een gebruiksovereenkomst wordt geregeld. Dit geldt ook voor het deel van de buitenruimte dat tot de terreinrichting wordt gerekend en door de gemeente om niet beschikbaar wordt gesteld aan zowel basis- als plussporten.
2.4
Gebruikstarieven
Er zijn in Nederland enkele gangbare hoofdvarianten voor tarifering van toepassing die op hoofdlijnen als volgt kunnen worden gekenmerkt. 1. Tarifering op basis van historische ontwikkelingen 2. Tarifering op basis van kostprijsoriëntatie 3. Tarifering op basis van regionale afstemming 4. Tarifering op basis van gelijkberechtiging van gebruikers De varianten zijn in bijlage 4 toegelicht. Zoals de meeste gemeenten is ook in Hoeksche Waard variant 1 nog gangbaar. Bij integrale stelselwijzigingen wordt vrijwel altijd voor variant 2 gekozen omdat deze het meest tegemoet komt aan de aanbevelingen uit de Wet Markt en Overheid (zie bijlage 3) en optimaal inzicht biedt in de lasten en baten van het gemeentelijk accommodatiebeleid. Daarbij leidt deze vorm van tarifering tot optimale transparantie en vergelijkbaarheid. Voorgesteld wordt om voor de basisvoorzieningen een gebruikstarief te hanteren dat gebaseerd is op een percentage van de kostprijs van de huidige basisvoorzieningen.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
6 / 17
04. Gebruikstarieven Tarieven voor alle clubs gelijk Geen onderscheid in capaciteitsverschil natuur/kunstgras Geen prikkel om overschotten in capaciteit op te heffen
Kostprijzen voor iedereen inzichtelijk Alternatief: vast tarief per lid of vierkante meter (gelijkberechtiging)
Voorstel: percentage van de kostprijs
Ledentallen fraudegevoelig
Onderscheid naar type voorziening en capaciteitsverschil Prikkel om overschotten in capaciteit op te heffen
Meer administratie gemeente
2.5
Onderverhuur
Het is de meeste buitensportverenigingen in Hoeksche Waard onder voorwaarden toegestaan om de gemeentelijke basissportvoorzieningen die zij gebruiken, onder te verhuren. Verenigingen die dit niet is toegestaan, moeten zich daarvoor tot de gemeente wenden hetgeen om extra administratieve inzet vraagt waarvan de lasten de baten overstijgen. Voorgesteld wordt om dit te harmoniseren opdat dit voor alle basissportvoorzieningen onder overeenkomstige voorwaarden is toegestaan. 05. Onderverhuur Sportparkmanagement instellen Extra administratieve inzet gemeente Kosten voor de gemeente nemen toe
2.6
Alternatief: niet toestaan
Voorstel: toestaan
Sportclubs kunnen inkomsten genereren Geen extra administratieve inzet gemeente
Onderhoudsvergoeding
De onderhouds-/beheervergoedingen die de gemeente nu aan clubs betaalt, zijn historisch gegroeid en lopen, ook voor overeenkomstige voorzieningen, uiteen. Voorgesteld wordt om dit te harmoniseren zodat voor overeenkomstige voorzieningen een overeenkomstige vergoeding wordt betaald. Vanwege de relatie met de gebruikstarieven, het inzicht in de baten en lasten en daarmee de optimale transparantie en vergelijkbaarheid wordt voorgesteld wordt om voor de basisvoorzieningen een onderhouds-/beheervergoeding te hanteren die eveneens gebaseerd is op een percentage van de kostprijs van de huidige basisvoorzieningen. 06. Onderhoudsvergoeding Vierkante metertarief voor alle clubs gelijk Geen onderscheid in kosten of capaciteitsverschil natuur/kunstgras
2.7
Zelfde basis als tarieven Alternatief: vaste vergoeding per vierkante meter (gelijkberechtiging)
Voorstel: percentage van de kostprijs
Kostprijzen voor iedereen inzichtelijk Onderscheid naar type voorziening en capaciteitsverschil
Onderhoud basisvoorzieningen
De onderhouds-/beheertaken die clubs nu aan basisvoorzieningen uitvoeren, zijn historisch gegroeid en lopen, ook voor overeenkomstige voorzieningen, uiteen. De harmonisatie is erop gericht dat voor overeenkomstige voorzieningen een overeenkomstige onderhoudsverdeling geldt.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
7 / 17
Voorgesteld wordt dat de onderhoudstaken die de gemeente nog uitvoert aan de basisvoorzieningen van de buitensportclubs in voormalig Oud-Beijerland, Strijen en Cromstrijen verplicht aan de clubs worden overgedragen tegen de geharmoniseerde onderhoudsvergoedingen. De daartoe benodigde doorlooptijd en eventuele fasering c.q. overgangstermijn is nog nader te bepalen. 07. Onderhoud basisvoorzieningen exclusief terreininrichting Versnippering van resterende onderhoudstaken gemeente Kosten voor de gemeente nemen toe
Ongelijkheid tussen clubs opheffen Alternatief: vrijwillige overdracht aan clubs
Voorstel: verplichte overdracht aan alle clubs
Einde aan kostenverschillen gemeente- en clubonderhoud Zelfde mate van profijt van zelforganisatie voor alle clubs
In dit voorstel komen de onderhoudstaken voor de terreininrichting geheel aan de gemeente toe.
2.8
Herinvesteringen gemeente
In de voorgaande harmonisatievoorstellen blijft de gemeente financieel verantwoordelijk voor de uitvoering van groot onderhoud en renovatie van de basisvoorzieningen. Hiervoor ontbreekt het vooralsnog aan een vastgesteld meerjaren herinvesteringsplan waarin de werkzaamheden en het budget voor lange termijn gepland en begroot zijn. In plaats daarvan wordt nu jaarlijks geïnventariseerd welke werkzaamheden en budget benodigd zijn waarna de begrotingsbehandeling bepaalt of en zo ja, welke werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd. Voorgesteld wordt om dit meerjarig vast te stellen en structureel op te nemen in de begroting. 08. Herinvesteringen gemeente Herinvesteringen zijn vrijwel onvermijdbaar en zeer beperkt uitstelbaar
Alternatief: jaarlijks afwegen
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
Voorstel: meerjarig vaststellen en structureel opnemen in begroting
Herinvesteringen zijn goed planbaar en vrijwel onvermijdbaar
8 / 17
3.
Samenvatting en vervolg
3.1
Samenvatting
In onderstaand overzicht ziet u de belangrijkste keuzemogelijkheden, voor- en nadelen met de voorstellen aan de rechterzijde en alternatieven aan de linkerzijde. 01. Basissporten Ook voortbestaan kleine club met relatief lage instandhoudingskosten waarborgen Kosten voor gemeente nemen meer toe Voortbestaan clubs op lange termijn onzeker Kosten voor gemeente nemen niet toe
Alternatief 1: uitbreiden met hockey, skeeleren en BMX
Voorstel: uitbreiden met hockey en skeeleren
Voortbestaan grote clubs met relatief hoge instandhoudingskosten waarborgen Kosten voor gemeente nemen toe
Alternatief 2: niet uitbreiden
02. Basisvoorzieningen
Kosten voor de gemeente nemen sterk toe
Alternatief: uitbreiden met bijvoorbeeld clubhuizen
Voorstel: niet uitbreiden maar beperken tot huidige situatie met inbegrip van veld- /baaninrichting, veldverlichting, sportparkinrichting en terreininrichting
Duidelijk maken wat de gemeente wel en niet faciliteert Ongelijkheid tussen clubs in dezelfde tak van sport opheffen
03. Plusvoorzieningen Club is geen eigenaar Risico op natrekking gemeente
Alternatief: gebruik, huur of erfpacht
Voorstel: recht van opstal
Club is eigenaar Geen risico op natrekking gemeente
04. Gebruikstarieven Tarieven voor alle clubs gelijk Geen onderscheid in capaciteitsverschil natuur/kunstgras Geen prikkel om overschotten in capaciteit op te heffen
Alternatief: vast tarief per lid of vierkante meter (gelijkberechtiging)
Kostprijzen voor iedereen inzichtelijk Voorstel: percentage van de kostprijs
Onderscheid naar type voorziening en capaciteitsverschil Prikkel om overschotten in capaciteit op te heffen
Ledentallen fraudegevoelig Meer administratie gemeente 05. Onderverhuur Sportparkmanagement instellen Extra administratieve inzet gemeente
Alternatief: Niet toestaan
Kosten voor de gemeente nemen toe
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
Voorstel: toestaan
Sportclubs kunnen inkomsten genereren Geen extra administratieve inzet gemeente
9 / 17
06. Onderhoudsvergoeding Vierkante metertarief voor alle clubs gelijk Geen onderscheid in kosten of capaciteitsverschil natuur/kunstgras
Zelfde basis als tarieven Alternatief: vaste vergoeding per vierkante meter (gelijkberechtiging)
Voorstel: percentage van de kostprijs
Kostprijzen voor iedereen inzichtelijk Onderscheid naar type voorziening en capaciteitsverschil
07. Onderhoud basisvoorzieningen exclusief terreininrichting Versnippering van resterende onderhoudstaken gemeente Kosten voor de gemeente nemen toe
Ongelijkheid tussen clubs opheffen Alternatief: vrijwillige overdracht aan clubs
Voorstel: verplichte overdracht aan alle clubs
Einde aan kostenverschillen gemeente- en clubonderhoud Zelfde mate van profijt van zelforganisatie voor alle clubs
08. Herinvesteringen gemeente Herinvesteringen zijn vrijwel onvermijdbaar en zeer beperkt uitstelbaar
3.2
Alternatief: jaarlijks afwegen
Voorstel: meerjarig vaststellen en structureel opnemen in begroting
Herinvesteringen zijn goed planbaar en vrijwel onvermijdbaar
Vervolg
In de besluitvormende bijeenkomst op 18 april 2023 kunt u uw voorkeur uitspreken over de uitgangspunten bij de belangrijkste thema’s. Uw keuzes op basis van dit kader geven richting aan de harmonisatie van het buitensport accommodatiebeleid. Hoe concreter uw uitspraken, des te specifieker de beleidsuitwerking vorm kan krijgen. Daarbij zijn de financiële consequenties van de uitgangspunten en keuzes nog nader te bepalen. De definitieve besluitvorming over de harmonisatie vindt daarom pas plaats als de gevolgen daarvan inzichtelijk zijn bij de vaststelling van de definitieve beleidsnota harmonisatie buitensportaccommodaties.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
10 / 17
Bijlagen 1.
Velden en banen
1.1 Voetbal, korfbal, schaatsen, beachvolleybal, atletiek, honk- en softbal De gemeente Hoeksche Waard is eigenaar van alle voetbalvelden, korfbalvelden, natuurijsbanen, beachvolleybalvelden, atletiekbaan, de honk- en softbalvelden. Dit betreft volgende clubs, velden en banen. ▪ veertien voetbalclubs met 61 velden ▪ vier korfbalclubs met 7 velden ▪ twee beachvolleybalclubs met 2 velden ▪ één atletiekclub met 1 veld ▪ één honk-/softbalclub met 1 honkbalveld en 1 softbalveld ▪ tien ijsclubs die beschikken over een natuurijsbaan of gebruik maken van oppervlaktewater De gemeente ontvangt voor de huur of het gebruik van de velden / banen een vergoeding van zeven voetbalclubs, drie korfbalclubs, één ijsclub, één beachvolleybalclub en de atletiekclub. De gemeente betaalt een onderhouds- / beheervergoeding met een daarin verdisconteerde huur aan zeven voetbalclubs, één korfbalclub, één ijsclub en de honk- en softbalclub. Er zijn drie voetbalclubs die zowel een vergoeding voor huur / gebruik aan de gemeente betalen als een vergoeding van de gemeente voor onderhoud / beheer ontvangen. De onderhouds- / beheervergoedingen die de gemeente betaalt, zijn een tegemoetkoming in de kosten van dagelijks, regulier en periodiek onderhoud maar voorzien niet in de kosten van groot onderhoud en renovaties.
Voor een aantal van deze sporten is in voormalig Binnenmaas besloten om ze te privatiseren, hetgeen echter alleen nog maar voor skeeleren is geëffectueerd. De harmonisatieopgave richt zich hier op de vraag of deze sporten ook in de rest van Hoeksche Waard moeten worden geprivatiseerd of dat het besluit hiertoe in voormalig Binnenmaas definitief niet moet worden geëffectueerd. 1.2 Jeu de boules Hoeksche Waard beschikt over drie locaties met in totaal 32 openlucht jeu de boules banen. Als onderdeel van IJs-/skeelerclub Puttershoek zijn De IJsboelers via opstalrecht eigenaar van de banen; de banen van De Beijerse Worp (Oud-Beijerland) en van Oranje Zwart (Westmaas) worden van de gemeente gehuurd. De Beijerse Worp en Oranje Zwart zijn verantwoordelijk voor het dagelijks, regulier en periodiek onderhoud; De IJsboelers eveneens en bovendien voor groot onderhoud en renovaties. Zij ontvangen hiervoor van de gemeente geen onderhoudsvergoeding. 1.3 Skeeleren IJs-/skeelerclub Puttershoek heeft de ijs- en skeelerbaan via opstalrecht in eigendom en is daarmee verantwoordelijk voor zowel dagelijks, regulier en periodiek als groot onderhoud en renovaties. De club ontvangt van de gemeente een onderhoudsvergoeding waarmee een deel van het dagelijks, regulier en periodiek onderhoud kan worden bekostigd maar die onvoldoende is voor groot onderhoud en renovaties.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
11 / 17
1.4 Hockey Hockeyclub de Hoeksche Waard heeft, anders dan IJs-/skeelerclub Puttershoek, zelf niet de eigendom over de drie hockeyvelden en een oefenhoekje maar draagt wel alle kosten voor de instandhouding hiervan. Van de gemeente wordt een vergoeding ontvangen waarmee een deel van het dagelijks, regulier en periodiek onderhoud kan worden bekostigd maar die onvoldoende is voor groot onderhoud en renovaties. Voor een deel van de kosten voor de renovatie van het hoofdveld heeft de gemeente daarom in 2020 een lening verstrekt. Bij het raadsbesluit van 22 september 2020 hoort het volgende amendement: “De Hockeyclub ‘De Hoeksche Waard’ betrekken bij de integrale uitwerking van de kaderstelling van de harmonisatie van het Hoeksche Waardse buitensportaccommodatiebeleid“. 1.5 Tennis In Hoeksche Waard dragen veertien tennisclubs met 89 banen zelf alle kosten van dagelijks, regulier, periodiek en groot onderhoud / renovaties. Zij krijgen hiervoor van de gemeente geen vergoeding. Slechts een enkele tennisclub heeft de onderliggende grond in eigendom; de overige hebben een recht van opstal of huren de grond van de gemeente. 1.6 BMX De Spuicrossers dragen zelf alle kosten van dagelijks, regulier, periodiek en groot onderhoud / renovaties voor hun BMX baan. Zij krijgen hiervoor van de gemeente geen vergoeding. De onderliggende grond wordt van de gemeente gehuurd.
2.
Clubgebouwen, tribunes en overige opstallen
Club- en kleedgebouwen, tribunes en overige opstallen zijn in Hoeksche Waard eigendom van de sportclubs. Slechts een enkele sportclub heeft de onderliggende grond in eigendom; de overige hebben een recht van opstal of huren de grond van de gemeente.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
12 / 17
3.
Wet Markt en Overheid
Om oneerlijke concurrentie tussen overheden en private ondernemingen te voorkomen, is sinds 1 juli 2012 de Wet Markt en Overheid (opgenomen in de Mededingingswet) van kracht. Aanleiding voor deze wet is dat overheden, waaronder gemeenten, direct of indirect (via zogenaamde overheidsbedrijven) economische activiteiten verrichten die concurrerend zijn met de private sector. Door hiervoor belastinggeld te gebruiken, kunnen overheden oneerlijk concurreren en daarmee de markt “verstoren”. Het doel van de wet is dan ook om een gelijk speelveld te creëren tussen de overheid en private ondernemers. Dat wil niet zeggen dat overheden per definitie geen economische activiteiten mogen verrichten; zij mogen deze wel aanbieden, mits zij daarbij voldoen aan gedragsregels. In de wet is een uitzondering gemaakt voor activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang. Voorwaarde hierbij is dat dit door de gemeenteraad in een formeel besluit is vastgesteld op basis van een zorgvuldige belangenafweging. Gemeenten hebben dit destijds massaal gedaan. Aanbevolen is dat ook voor deze activiteiten de integrale exploitatielasten inzichtelijk zijn en in de tarieven tot uitdrukking komen. Dit laat onverlet dat de bepaalde tarieven direct of indirect gesubsidieerd kunnen worden.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
13 / 17
4.
Tarievenstelsels
Er zijn in Nederland enkele gangbare hoofdvarianten voor tarifering van toepassing die op hoofdlijnen als volgt kunnen worden gekenmerkt. 1. Tarifering op basis van historische ontwikkelingen 2. Tarifering op basis van kostprijsoriëntatie 3. Tarifering op basis van regionale afstemming 4. Tarifering op basis van gelijkberechtiging van gebruikers Van alle vier de varianten is kort een beschrijving van de kenmerken, voor- en nadelen gegeven. 1. Historische ontwikkelingen Belangrijkste kenmerk van een tarief dat is gebaseerd op historische ontwikkelingen ligt in het feit dat het tarief ontstaan is in een ver verleden, veelal gelijk aan het moment dat de betreffende accommodatie werd gerealiseerd. In veel gemeenten is door het verstrijken van de tijd onduidelijk wat de basis of grondslag voor het tarief is geweest dan wel hoe dit ooit tot stand is gekomen. Het is in dergelijke gevallen meestal ook niet meer te achterhalen of aan de totstandkoming van het tarief een specifiek (accommodatie)beleid ten grondslag heeft gelegen. Omdat de historie van de tarieven nu eenmaal niet meer kan worden achterhaald wordt vaak op een willekeurig moment in de tijd (meestal als er zich een passende gelegenheid voordoet dan wel wanneer ontwikkelingen daarom vragen) besloten om de tarieven eenmalig aan te passen aan recente prijsontwikkelingen.
Vervolgens wordt er veelal voor gekozen om de tarieven daarna jaarlijks te indexeren. Door deze historisch gegroeide situatie bestaat er geen directe relatie (meer) tussen enerzijds het gebruikstarief dat aan instellingen, verenigingen en overige gebruikers in rekening wordt gebracht en anderzijds de kosten die door de gemeente worden gemaakt om de betreffende accommodatie aan te kunnen bieden. Bijkomend nadeel is dat overeenkomstige accommodaties binnen één gemeente qua tarief niet met elkaar te vergelijken zijn. In sommige gevallen komen binnen één gemeente zelfs verschillende tarieven voor gelijkwaardige accommodaties voor. Deze vorm van tarifering komt nog voor in gemeenten waarin de tarieven, ondanks de ontwikkelingen in het beleidsvoering en wet- en regelgeving (nog) niet ter discussie staan. Gemeente die een stelselwijziging doorvoeren, kiezen daarbij niet voor handhaving van historisch gegroeide tarieven. Dit omdat tarieven en subsidies steeds meer als een sturend beleidsinstrument worden ingezet waarbij inzicht gewenst is in de relatie tussen baten en lasten. Tarieven die enkel en alleen op historische ontwikkelingen zijn gebaseerd voldoen daaraan niet. Voordelen
+
Nadelen
-
De tarieven zijn voor elk seizoen bekend (zowel bij de gebruikers, exploitanten als gemeente) waardoor iedereen zonder problemen de (meerjaren)begroting nauwkeurig kan opstellen. Vaak ligt er geen beleid aan ten grondslag en weet niemand meer hoe de tarieven tot stand zijn gekomen. Voor overeenkomstige voorzieningen gelden soms verschillende tarieven. Het is soms onduidelijk waarom de ene gebruiker meer betaalt dan de andere. Het is onduidelijk hoeveel indirecte subsidie er wordt verstrekt.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
14 / 17
2. Kostprijsoriëntatie Een tarifering op basis van kostprijsoriëntatie kostprijs houdt in dat de hoogte van de tarieven wordt gerelateerd aan de kosten die worden gemaakt om de accommodaties en voorzieningen aan te kunnen bieden. Om vanuit de kostprijsoriëntatie te komen tot reële en transparante tarieven die bovendien de laagdrempeligheid en toegankelijkheid van accommodaties blijvend waarborgen, wordt in vrijwel geen enkele gemeente gekomen tot kostprijsdekkende tarieven. Gebruikers van de verschillende accommodaties en accommodatietypen krijgen vaak slechts een deel van de daadwerkelijke kosten doorberekend in het tarief. Hiertoe wordt dan een dekkingspercentage (per accommodatietype) gehanteerd. Het dekkingspercentage geeft aan welk deel van de kostprijs van de accommodaties/ accommodatietypen wordt doorbelast aan de eindgebruiker en bepaalt dus ook welk deel per saldo door de gemeente wordt gedragen. Bij de toepassing van deze methodiek worden doorgaans dekkingspercentages gehanteerd die per accommodatietype verschillen. Zo geldt voor binnensportaccommodaties een hoger percentage dan voor buitensportaccommodaties. Vervolgens wordt op basis van het dekkingspercentage nader uitwerking gegeven aan een tarief, bijvoorbeeld gedifferentieerd naar m2, zaaldelen, veld/baan en/of uren.
Het verschil tussen de werkelijke kostprijs en het uiteindelijke tarief vormt de subsidie die direct of indirect kan worden verrekend. Bij integrale stelselwijzigingen wordt vrijwel altijd voor een variant van deze methode gekozen omdat deze optimaal inzicht biedt in de lasten en baten van het gemeentelijk accommodatiebeleid. Daarbij leidt deze vorm van tarifering tot optimale transparantie en vergelijkbaarheid. Voordelen
+ + + + +
Nadelen
-
De tarieven zijn transparant voor alle gebruikers. De gemeente houdt regie op kostendeel dat zij wenst terug te ontvangen. Deze baten voor de gemeente zijn beheersbaar doordat het dekkingspercentage naar wens kan worden bijgesteld. De direct of indirect verleende subsidie op de tarieven is inzichtelijk. Alle gebruikers betalen naar evenredigheid van de lasten mee aan de beschikbaarstelling van de accommodaties. De accommodatiebaten en -lasten dienen goed inzichtelijk te zijn. Het dekkingspercentage en de tarieven dienen periodiek (bijvoorbeeld eens per vijf jaar) te worden geactualiseerd op de wijzigingen in het aanbod en het gebruik. Alleen voorzieningen die sterk overeenkomen hebben een overeenkomstig tarief; er zijn dus veel tarieven.
3. Regionale afstemming Bij het vaststellen van de tarieven van de verschillende accommodaties op basis van regionale afstemming wordt rekening gehouden met de tarieven in omliggende gemeenten. Door regionale afstemming wil men voorkomen dat gebruikers om financiële redenen uitwijken naar buurgemeenten waar de tarieven goedkoper zijn. Dit blijkt in de praktijk overigens sterk mee te vallen. Bij het hanteren van deze systematiek ligt er veelal geen eigen gemeentelijk beleid aan ten grondslag. Dit heeft tot gevolg dat men constant alert moet zijn op mogelijke prijsstijgingen en prijsdalingen in de omliggende gemeenten. Een prijsstijging of prijsdaling elders zal zo spoedig moeten worden verwerkt in de tarieven die in de eigen gemeente worden gehanteerd om ervoor te zorgen dat het zorgvuldig
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
15 / 17
opgebouwde prijsevenwicht niet wordt verstoord. Bijkomend aspect is dat nader moet worden bekeken welke componenten allemaal in het tarief zijn inbegrepen en welke andere vormen van subsidie er van toepassing zijn. Enkel en alleen op basis van de tarieven in omliggende gemeenten kan eigenlijk geen objectief vergelijk gemaakt worden (het is immers aan het tarief niet af te lezen welke methodiek is toegepast dan wel welke zaken bij het tarief zijn inbegrepen). Dientengevolge dient nauwkeurig te worden onderzocht op welke wijze de tarieven én subsidies in de omliggende gemeenten zich tot elkaar verhouden. Dit is verhoudingsgewijs een arbeidsintensief traject. Voordelen
+ + +
Het vaststellen van de tarieven is eenvoudig. De tarieven zijn gelijkwaardig met de tarieven in de omliggende gemeenten. De verenigingen zien geen financiële reden om accommodaties buiten de eigen gemeente te gebruiken (te gaan ‘shoppen’).
Nadelen
-
De gemeente heeft geen inzicht in de kostprijs van haar eigen accommodaties en voert geen eigen beleid. Hierdoor heeft zij feitelijk geen invloed op de financiële exploitatie van de verschillende accommodaties. De gemeente moet constant alert zijn op prijsstijgingen in omliggende gemeenten. Om echt tot gelijkwaardige tarieven te komen moet ook rekening worden gehouden met de wijze waarop de subsidies en tarieven zich in de omliggende gemeenten tot elkaar en de geboden dienstverlening verhouden.
-
4. Gelijkberechtiging Bij het vaststellen van het tarief op basis van gelijkberechtiging van gebruikers wordt een vast bedrag per persoon berekend, ongeacht van welke voorziening gebruik gemaakt wordt. De gemeente stelt dit bedrag vast door alle kosten die zij voor de accommodaties en voorzieningen maakt evenredig te verdelen over alle gebruikers die er in de gemeente zijn. Dit impliceert dat de gemeente doorlopend een actueel inzicht moet hebben in zowel de lasten als het aantal gebruikers. Verenigingen en instellingen betalen dientengevolge voor elke gebruiker een vast en gelijk bedrag per jaar ongeacht van welke voorziening gebruik wordt gemaakt. Ook hier geldt echter de mogelijkheid om per accommodatietype (zoals binnensport versus buitensport) een verschillend tarief te hanteren. Op deze manier is het gebruikerstarief nauwelijks van invloed op de keuze voor de voorziening, activiteit of gebruiksmate en vormt het hiervoor geen belemmering. Doordat het jaarbedrag niet rechtstreeks is gekoppeld aan het feitelijke ruimtegebruik kan niet zonder meer te allen tijde aanspraak worden gemaakt maken op een accommodatie of voorziening. Het gebruik vindt dan ook plaats op basis van roosters waarin op basis van beschikbaarheid de accommodaties aan verenigingen en gebruikers worden toegewezen. Voordelen
+ +
Het gebruikerstarief vormt nauwelijks een belemmering voor het accommodatiegebruik. Iedere gebruiker betaalt hetzelfde tarief, met mogelijk alleen een onderscheid naar accommodatietype.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
16 / 17
Nadelen
-
-
Verenigingen en instellingen hebben er geen belang bij om de benutting van de geboden capaciteit te optimaliseren. Een vast bedrag per gebruiker legt geen beperkingen op aan de gebruiksmate. Wie doet de inroostering en wie beslist (en tegen welke voorwaarden) over toewijzing en uitbreiding van capaciteit? Het systeem is gebaseerd op het aantal gebruikers en nodigt uit tot manipulatie. Het systeem vergt daardoor veel controle en toezicht. De vergoeding die per instelling/vereniging wordt betaald moet (half-)jaarlijks worden geactualiseerd op het aantal leden.
Concept keuzenota harmonisatie buitensportaccommodaties 15 maart 2023
17 / 17