Initiatiefvoorstel Hoeksche voorrang

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Samenvatting Definities Huidige cijfers en werkwijze Onze opvatting Concrete voorstellen

2 3 5 6 8 10

Samenvatting Met trots presenteren wij het initiatiefvoorstel ‘De Hoeksche Voorrang’. Met dit voorstel willen wij het woonbeleid van de Hoeksche Waard nog een stukje rechtvaardiger en realistischer maken. Dit doen wij door met het oog op de toekomst in te willen spelen op ontwikkelingen die te maken hebben met het huisvesten van statushouders, in relatie tot woningzoekenden met een urgentieverklaring. En dat is nodig, aangezien er een forse uitdaging op ons afkomt. De Hoeksche Waard mag zich namelijk op gaan maken voor hoge taakstellingen voor de huisvesting van statushouders in onze gemeente. Dat komt met name door het feit dat de landelijke overheid ervoor kiest om de instroom van asielzoekers fors door te laten lopen en hiermee gemeenten de opdracht moet geven om steeds meer en meer statushouders op te vangen. Deze trend zien wij in de Hoeksche Waard al terugkomen als we kijken naar de huidige taakstellingen en dit gaat enkel en alleen nog maar meer worden. We moeten er met deze aantallen voor waken dat we niet ervoor zorgen dat andere groepen in onze samenleving niet meer optimaal bediend worden. Wij voorzien echter wel problemen voor de groep woningzoekenden met een urgentieverklaring. Daarom doen wij de volgende voorstellen: 1) Maak een eerlijkere prioritering in de toewijzing en voorrang voor woningzoekenden met urgentiestatus.

2) Start een lobby met buur- of soorgelijke gemeenten richting het Rijk en/of de provincie Zuid-Holland 3) Tien weken blijft het streven, maar geen ultiem doel. In dit document onderbouwen onze overwegingen en maken we keuzes om zodoende tot concrete voorstellen te komen Naar ons idee zijn deze voorstellen belangrijk om ervoor te zorgen dat ons woonbeleid ingevuld blijft met realistische en rechtvaardige keuzes. Regeren is immers vooruitzien en daarom moeten we op een logische manier inspelen op de ontwikkelingen die op onze gemeente afkomen. Dit voorstel is op basis van schriftelijke vragen, landelijke ontwikkelingen en de ruimte binnen de gemeentelijke beleidsvrijheid ingevuld. Wij hopen dat deze voorstellen op brede steun kunnen rekenen en we verheugen ons erop om deze voorstellen te mogen verdedigen in onze gemeenteraad. Namens Lokalen Hoeksche Waard, Brandon Ridderhof.

Inleiding Een passend huis vinden is in de Hoeksche Waard - net als de rest van Nederland - geen makkelijke opgave. Sommigen komen uit lastige thuissituaties waardoor er meer urgentie zit op het huisvesten van deze Hoeksche Waarders. Daarnaast hebben we te maken met een sterk toenemende stroom aan asielzoekers, wat lokaal leidt tot een hoog aantal te huisvesten statushouders. Dat zorgt weer voor extra druk op onze woningmarkt. De combinatie van het huisvesten van Hoeksche Waarders met urgentie en statushouders die recht hebben op een woonplek, kan een enorm lastige opgave worden. Dat is het nu al, maar zal door de sterk toenemende taakstelling alleen maar lastiger worden. De woningmarkt is een snel veranderende markt. Helaas zien we de afgelopen jaren dat lokale overheden vaak niet snel genoeg hebben kunnen anticiperen op de veranderingen die deze markt met zich meebracht. Daarom is het nu des te belangrijker om huidige regels onder de loep te nemen en goed na te denken of we vanzelfsprekende uitgangspunten moeten heroverwegen. Dit geldt ook voor de voorrangsregels die wij hanteren voor woningzoekenden die op zoek zijn naar een sociale huurwoning. Lokalen Hoeksche Waard wil ervoor zorgen dat huidige Hoeksche Waarders, nieuwe Hoeksche Waarders en toekomstige Hoeksche Waarders op een eerlijke manier een passende woonplek kunnen vinden.

Dit zijn geen uitspraken die voor de hand liggen en daardoor zal deze kwestie in de volgende paragrafen worden toegelicht door middel van definities, cijfers en een vertaling naar beleid. Deze cijfers zijn verzameld naar aanleiding van navraag bij de ambtelijke organisatie en HW Wonen.

Definities Definities van begrippen die vaak in dit document gebruikt worden. Dit om verwarring over de betekenis te voorkomen. Urgentie = Iemand met urgentie, is een woningzoekende die via de gemeente Hoeksche Waard een urgentieverklaring heeft ingevuld en goed is gekeurd door de gemeentelijke organisatie. Deze ‘urgentie’ geeft deze woningzoekenden voorrang ten opzichte van ‘reguliere’ woningzoekenden. Dit is zo, omdat mensen met een urgentieverklaring vaak in lastige of afwijkende thuissituaties zitten, waar zo snel mogelijk een nieuwe woning voor moet komen. Reguliere woningzoekenden = Mensen zonder urgentieverklaring, die zich hebben ingeschreven bij HW Wonen en middels de reguliere regels, reageren op woningen. Zij hebben een langere wachttijd dan mensen met urgentie. Asielzoekers = Asielzoekers zijn mensen uit andere landen dan Nederland, die bij de Nederlandse overheid ‘asiel’ hebben aangevraagd. In de periode van aanvraag tot het verkrijgen van een verblijfsvergunning, zijn zij een asielzoeker. Statushouder = Een statushouder is een persoon die na zijn asielaanvraag een verblijfsvergunning heeft ontvangen. Met deze verblijfsvergunning hebben zij recht op een woning. De Rijksoverheid bepaalt in welke gemeente een statushouder gehuisvest moet worden. Taakstelling = Een taakstelling is het aantal statushouders dat door een bepaalde gemeente gehuisvest moet worden.

Deze taakstelling wordt bepaald door de Rijksoverheid en per halfjaar krijgt een gemeente te horen hoe hoog dit aantal is.

Huidige cijfers en werkwijze Onderstaand worden verschillende cijfers weergegeven op het gebied van statushouders en wordt ook de huidige werkwijze beschreven. Dit wordt verder in dit document voorzien van toelichting. Jaartal

Taakstelling

1e halfjaar 2020

27

2e halfjaar 2020

32 (Totaal 2020: 59)

1e halfjaar 2021

67

2e halfjaar 2021

67 (Totaal 2021: 134)

1e halfjaar 2022

50

2e halfjaar 2022

68 (Totaal 2022: 108)

1e halfjaar 2023

107

2e halfjaar 2023

137

Aantal beschikbaar gekomen sociale huurwoningen

2020: 656

2021: 486

2022: 423

2023: onbekend

Toelichting:

Hierbij moet ook toegevoegd worden: de totale taakstelling van 108 zorgde exclusief een voorschot op 2023 van 13 statushouders, voor een bezetting van 9%1 van de totale beschikbare sociale huurwoningen in de Hoeksche Waard. Er wordt niet bijgehouden waar statushouders gehuisvest worden in de Hoeksche Waard.

Huidige werkwijze Momenteel wordt er door de Rijksoverheid iemand (zijnde: statushouder) aan de Hoeksche Waard toegewezen, waarna het aan de gemeente is om voor hen een woning te vinden. Het uitgangspunt is altijd om ervoor te zorgen dat statushouders niet heel Nederland door moeten voor een woning. Daarom worden zij toegewezen aan een gemeente dichtbij de locatie waar zij als asielzoeker zijn opgevangen. Hierdoor zijn de statushouders in de Hoeksche Waard voornamelijk voormalig asielzoekers uit het AZC in ‘S-gravendeel of omliggende regio’s. In samenwerking met HW Wonen worden er woningen (normaal: sociale 1

Dit percentage is afhankelijk van de gezinssamenstelling van de statushouders. Het percentage van 2022 is door ambtelijke ondersteuning aangegeven als bezettingsgraad voor dat kalenderjaar. Omdat Dit getal kan voor volgende jaren enkel als schatting gegeven worden, omdat dit getal dus afhankelijk is van de gezinssamenstelling.

huurwoningen) gereserveerd om via directe bemiddeling aan te wijzen. Door deze directe bemiddeling blijft deze woning dus in eerste instantie uit het zicht van andere woningzoekenden. Na de toewijzing wordt de woning net als alle andere, op deze pagina gezet: Onlangs verhuurd - HW Wonen (thuisbijhwwonen.nl) Crisisnoodopvang staat los van deze situaties, aangezien crisisnoodopvang nog een stap voor een regulier AZC is. Hierdoor is de huidige crisisnoodopvang in Oud-Beijerland, niet relevant voor waar de vluchtelingen die daar zitten, uiteindelijk een toewijzing gaan krijgen. Een toewijzing voor een woning moet volgens de regels binnen 10 weken gebeuren. Als een gemeente het niet haalt om binnen die periode een huis aan te bieden aan statushouders, kan een stijging op de interventieladder van de provincie Zuid-Holland het gevolg zijn. Als het structureel niet gehaald wordt, kan de provincie maatregelen treffen naar gemeenten. Deze ladder wordt onder meer hier verder toegelicht: Beleidsregel van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland van 16 juni 2020, met kenmerk PZH-2020-733012016 (DOS-2020-0001971) houdende regels omtrent de vaststelling van de Beleidsregel aanvullend beleidskader huisvesting vergunninghouders 2020 | Lokale weten regelgeving (overheid.nl)

Woningzoekenden met urgentie In de Hoeksche Waard kunnen woningzoekenden om diverse redenen urgentie aanvragen. De redenen voor urgentie staan beschreven in de huisvestingsverordening van de Hoeksche Waard. Deze regels staan beschreven onder artikel 5.4 van de huisvestingsverordening. Terug te lezen op: Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Hoeksche Waard houdende regels omtrent huisvesting (Huisvestingsverordening gemeente Hoeksche Waard 2021-2025) | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl) Om een beter beeld te krijgen van de situaties waarover gesproken kan worden, bevindt zich in bijlage 1 het aanvraagformulier voor een urgentiestatus. Mensen die dit formulier insturen en goedgekeurd krijgen, hebben voor 3 maanden de urgentiestatus.

Onze opvatting Er komt de komende jaren een grote uitdaging richting onze gemeente. Niet alleen voor ons, maar in heel Zuid-Holland gaat het lastig worden om te voldoen aan de torenhoge verwachtingen voor het huisvesten van asielzoekers en statushouders. Zo zien we dat er naar aanleiding van de nieuwe plannen vanuit het Kabinet in Zuid-Holland, fors meer asielzoekers opgevangen moeten worden dan in de rest van Nederland. Dit aantal zal verhoogd worden met 16.754 asielzoekers (Bron: Trouw) (Eind november waren er in de Provincie Zuid-Holland enkel 1.800 reguliere opvangplekken)2 in onze provincie vanaf 2024. Hierdoor verwachten wij ook meer statushouders richting onze gemeente, wat ook wordt bevestigd door de eerste nieuwe taakstelling van de eerste helft van 2023 (107 statushouders). Deze ontwikkeling is dus zorgwekkend en zal een enorme druk leggen op onze woningmarkt in de Hoeksche Waard. In 2022 zorgden de 108 opgevangen statushouders al voor een bezetting van 9% van de sociale huurwoningen die beschikbaar zijn gekomen in de Hoeksche Waard. Aangezien wij in de eerste helft van 2023 al een taakstelling van 107 statushouders hebben, zal het percentage van sociale huurwoningen die bezet worden door statushouders, enkel hoger worden.

Aangezien dit cijfer zo hoog is, is het geen gekke schatting om uit te gaan van minimaal 15% van de sociale huurwoningen in de Hoeksche Waard die bezet gaan worden door statushouders. Naast de bovenstaande ontwikkelingen, hebben we een groep mensen die al in de Hoeksche Waard wonen en hier met spoed op zoek zijn naar een woning. Dit zijn de mensen die een urgentieverklaring hebben vanwege de situatie waar zij op dat moment in zitten. Dit zijn mensen die mogelijk een sociaal leven hebben in hun eigen wijk of dorp. Zij hebben hier familie, vrienden, vrijetijdsbesteding, werk en een vertrouwde omgeving opgebouwd waar zij zelf niet voor kiezen om te moeten verlaten. Ondanks dat iemand in een lastige situatie zit en hier snel iets anders voor moet gaan vinden, is het voor degene misschien wel ontzettend fijn om in diezelfde omgeving een woning te kunnen vinden. In sommige dorpen of wijken is het aanbod binnen drie maanden van de urgentiestatus dan ook zo gering, dat een woning niet of enkel eenmalig langskomt. Dit terwijl er de komende jaren minimaal 10-15% aan woningen beschikbaar is maar niet te zien is voor regulier woningzoekenden of woningzoekenden met een urgentieverklaring. Binnen dit percentage aan woningen kunnen heel goed woningen zitten, die perfect passen voor de situatie van iemand met een urgentieverklaring.

2

GS brief aan Provinciale Staten, brief kenmerk: PZH-2022-820597462

Daarbij komt kijken dat het dorp of de wijk voor de huisvesting van een statushouder minder relevant is, vanwege twee redenen: 1) Het is voor een asielzoeker van te voren duidelijk dat hij, zij of hen niet gegarandeerd zijn van hetzelfde dorp, dezelfde stad of dezelfde wijk voor een eventuele woning. 2) Ondanks dat dat positief zou zijn, is het niet realistisch om te verwachten dat een statushouder een evenredig netwerk of sociale omgeving heeft opgebouwd als iemand die al jaren of mogelijk zelfs decennialang in hetzelfde gebied leeft. Hierdoor voorzien we dat er problemen kunnen ontstaan met de huidige werkwijze. Het is een gegeven dat we aan de slag moeten met de hoge toewijzingen en cijfers voor het huisvesten van statushouders, maar dat moet ons niet blind maken voor mogelijke problemen en realistische keuzes. Als lokale overheid is het onze plicht om er voor te zorgen dat inwoners die vanwege lastige situaties een nieuwe woning nodig hebben, ook de mogelijkheid hebben om zo comfortabel en snel mogelijk uit deze situatie te komen. Lokalen Hoeksche Waard wil daarom de prioritering in de voorrangsregels voor sociale huurwoningen aanpassen. Een aanpassing die bij de concrete voorstellen, verder beschreven zal worden.

Wij willen dit voorstellen vanwege de volgende redenen: 1) Gezien het hoge aantal asielzoekers dat naar ons land komt en in het bijzonder, naar de provincie Zuid-Holland, moeten we voorbereid zijn op meer jaren met hoge en hogere aantallen statushouders. 2) Hoe hoger het percentage aan woningen dat gereserveerd wordt voor statushouders, hoe groter dit probleem kan worden. 3) Kleinere dorpen en kernen in de Hoeksche Waard lopen hierdoor het risico om sociale cohesie te verliezen. Voor die laatste reden, nog een extra toelichting: In de Hoeksche Waard heeft elk dorp zijn eigen unieke sociale dynamiek die wordt gevormd door de inwoners en hun onderlinge relaties. Deze dynamiek is het resultaat van jaren van opgebouwd vertrouwen, vriendschap en anciënniteit en is dus sterk persoonsafhankelijk. Hoewel nieuwe inwoners een verrijking kunnen zijn voor het dorp, kan hun komst ook leiden tot een vermindering van gemeenschapsgevoel of levendigheid in onze dorpen. Om deze gemeenschappen te beschermen die we in de Hoeksche Waard zo koesteren, moeten we mensen die al een bijdrage leveren aan deze gemeenschap, zo veel als mogelijk helpen om in hun gewenste omgeving te blijven wonen. Er is uiteraard nog steeds ruimte voor nieuwe inwoners, maar het is belangrijk dat de huidige gemeenschap niet beschadigd wordt door het vertrek van inwoners die daar onderdeel van zijn.

Conclusie Lokalen Hoeksche Waard is van mening dat er vanwege de bovenstaande redenen verandering plaats moet vinden. Deze verandering willen wij bewerkstelligen door de voorstellen op de volgende pagina door te voeren, om er zo voor te zorgen dat wij onze gemeente toekomstbestendig en rechtvaardig in blijven richten.

Concrete voorstellen 1) Maak een eerlijkere prioritering in de toewijzing en voorrang voor woningzoekenden met urgentiestatus. Geef woningzoekenden met een urgentieverklaring voorrang op statushouders. Doe dit door HW Wonen op te dragen alle woningen openbaar te maken en open te zetten voor reacties. Als we een statushouder willen huisvesten, kan de gemeente net als ieder ander reageren op een huis, achter degenen met een toegekende urgentieverklaring. Wij noemen deze regeling ‘De Hoeksche Voorrang’. Toelichting: Door deze huidige voorrangsregels te veranderen, hebben mensen met een urgentieverklaring de ruimte om op alle beschikbare huizen te reageren. Dit zorgt voor meer keus en daardoor een grotere kans voor woningzoekenden met deze urgentie, om een gepaste woning te vinden die beter aansluit op hun situatie. Als we met deze werkwijze op de huidige manier door laten gaan, wordt er straks minimaal 15% (denk aan minimaal +/- 60 woningen op jaarbasis) van de woningen niet openbaar voor woningzoekenden. Dit zijn ontzettend veel kansen op een huis dat beter past bij een woningzoekende met urgentie. Wij willen deze aanpassing doorvoeren omdat we voorzien dat dit in de toekomst een groter probleem kan worden, als de aantallen van statushouders blijven stijgen. Hierdoor worden er tientallen woningen niet bekend bij deze woningzoekenden terwijl deze misschien perfect zouden passen.

Lokalen Hoeksche Waard vindt dit niet rechtvaardig, gezien het feit dat statushouders minder waarde hechten aan een dorp, wijk of soort woning. Deze verandering in de voorrang zorgt daarom voor een eerlijkere regeling.

2) Start een lobby met buur- en/of soortgelijke gemeenten richting het Rijk en/of de provincie Zuid-Holland Zoek de samenwerking met andere gemeenten om de zorgen die in dit initiatiefvoorstel benoemd worden, extra kenbaar te maken bij andere overheidslagen. Toelichting: De Hoeksche Waard wordt omringd door gemeenten die dezelfde uitdagingen hebben als wijzelf. Daarnaast zijn er in Nederland meer gemeenten met een groot landoppervlak en veel dorpen, die evenals de Hoeksche Waard, met deze risico’s zitten. Benader deze gemeenten en ga samen met hen richting het Rijk, in gesprek over de uitdagingen waar wij mee zitten. Schroom daarbij niet om bestaande relevantie landelijke en regionale netwerken, koepels of belangenorganisaties in te schakelen.

3) Tien weken blijft het streven, maar geen ultiem doel. De tien weken die staan voor het huisvesten voor statushouders, moeten we aan blijven voldoen. De Hoeksche Waard verdient echter een Hoeksche Voorrang die wij op een rechtmatige manier invullen. Blijf standvastig richting de provincie en laat je niet afschrikken door de interventieladder van de provincie.

Toelichting: De tien weken voor het huisvesten van statushouders is een regel waar we ons best voor moeten doen om dit te behalen. Wij vinden het echter van belang, dat we ons niet blind staren op het behalen van die tien weken, als we daardoor huizen weghouden die perfect passen bij mensen met een urgentieverklaring. Door de voorrangsregel aan te passen zoals wij voorstellen, zullen tien weken mogelijk lastiger worden om te behalen. Daar zijn wij ons van bewust, maar dat mag geen reden zijn om dit zo te laten zoals het is. Laat daarbij de interventieladder van de provincie geen afschrikmiddel zijn. Onze gemeente laat al jaren zien dat wij in staat zijn om ons steentje bij te dragen, zowel bij het committeren aan het hoge aantal statushouders en het helpen bij de opvang van asielzoekers.

Bijlage 1 - Urgentieverklaring aanvraagformulier