Conceptplan Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2025-2028

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2025-2028

Gemeente Hoeksche Waard

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Inhoud 1.

Inleiding ......................................................................................................... 3 1.1.Aanleiding .................................................................................................... 3

2.

Onderzoek en data ........................................................................................... 5 2.1 Gezondheidsgevaren alcohol ........................................................................... 5 2.2 Alcoholgebruik jongeren uit Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023 .................. 5 2.3 Uitkomsten Hotspot en Nalevingsonderzoek 2021 en 2023 door bureau Objectief ... 5 2.4 Toezicht en Handhaving ................................................................................. 6

3.

Wettelijk kader ................................................................................................ 7 3.1 Alcoholwet ................................................................................................... 7 3.2 Toezicht en handhaving .................................................................................. 7 3.3 Wet Publieke Gezondheid................................................................................ 8

4.

Integrale aanpak ............................................................................................. 9 4.1 Voorlichting en Educatie ............................................................................... 10 Positieve gezondheid ......................................................................................... 10 Zes dimensies van gezondheid ............................................................................ 11 4.2 Social Nudges ............................................................................................. 12 4.3 Evenementen ............................................................................................. 12 4.4 Regelgeving en Handhaving .......................................................................... 12 4.4.1

Lokale regelgeving ............................................................................... 13

4.4.2

Toezicht .............................................................................................. 13

4.4.3

Handhaven .......................................................................................... 14

4.5 Fysieke en Sociale omgeving ......................................................................... 14 4.6 Signalering, Advies en Ondersteuning ............................................................. 14 4.7 Communicatie ............................................................................................ 14 5.

Beleidsdoelen en interventies ........................................................................... 16 5.2.Schematische weergave preventie en handhaving ............................................ 19

6.

Vervolgstappen .............................................................................................. 22 6.1 Uitvoering .................................................................................................. 22 6.2 Financiering ................................................................................................ 22

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

1. Inleiding 1.1. Aanleiding Het Preventie & Handhavingsplan Alcohol (P&H Plan) 2020-2024 loopt ten einde. Op grond van de Alcoholwet (artikel 43a) zijn wij als gemeente verplicht om elke 4 jaar, gelijktijdig met de vaststelling van de nota gemeentelijk gezondheidsbeleid (art 12, lid 2 Wet publieke gezondheid) een P&H plan vast te stellen. Aan het opstellen van het P&H plan 2020-2024 is veel onderzoek voorafgegaan. Dat onderzoek is nog steeds actueel en om die reden volstaan we met een actualisatie van dit P&H plan 2025-2028. Het gebruik van alcohol is verankerd in onze samenleving en cultuur. Dat het mensen behalve allerlei schade ook (bij matige alcoholconsumptie!) plezier oplevert, maakt het moeilijk uit te bannen. En dat is ook niet de intentie van de gemeente Hoeksche Waard. Wel zijn er zorgen over het alcoholgebruik onder jongeren, het problematisch alcoholgebruik en de daarmee samenhangende problemen. De zorgen worden bevestigd op basis van cijfers. De risico’s van het alcoholgebruik zijn door de jaren heen wetenschappelijk goed in kaart gebracht. Deze kennis lag mede ten grondslag aan de nieuwe Alcoholwet die in 2022 is ingevoerd. Het doel van deze wet is gezondheidsschade bij jongeren voorkomen en verstoring van de openbare orde door alcoholmisbruik onder jongeren terug te dringen.

Sindsdien zijn gemeenten verplicht een P&H plan opstellen waarin beschreven wordt hoe ervoor gezorgd wordt dat aan jongeren onder de 18 jaar geen alcohol wordt geschonken en hoe gemeenten vormgeven aan handhaving van deze regel. In dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2025-2028 wordt de focus dan ook gelegd bij de jeugd en jongvolwassenen, waar de meeste gezondheidswinst te behalen valt. 1.2 Risicogroepen alcoholgebruik Jongeren zijn de belangrijkste risicogroep voor alcoholgebruik. Alcohol kan kinderen schaden in hun ontwikkeling en hersenschade veroorzaken. Bovendien: hoe eerder jongeren beginnen, hoe groter de kans op alcoholproblemen op latere leeftijd. Vanaf 2003 tot aan 2019 was er een daling in het alcoholgebruik onder jongeren tussen de 12 tot en met 16 jaar: minder jongeren hebben ervaring met alcohol, minder jongeren drinken regelmatig en minder jongeren dronken in de afgelopen maand meer dan vijf glazen alcohol bij één gelegenheid. Recent onderzoek laat zien dat er een stijging is van het alcoholgebruik en bingedrinken onder minderjarigen. Als jongeren eenmaal drinken, drinken ze onverminderd veel (bingen/overmatige drinkers). Daarnaast behoren zwangere vrouwen tot een risicogroep.

Alcohol drinken tijdens de zwangerschap heeft verschillende risico’s, zoals een miskraam, schade aan hersenen of andere organen van de baby, een te vroeg geboren baby of een te lichte baby.

1.3 Ambities

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Hoeksche Waardse jongeren moeten gezond en veilig kunnen opgroeien. Dit is waar de gemeente Hoeksche Waard zich voor inzet. Om die reden hebben wij als doelstelling in dit preventie- en handhavingsplan, net als de afgelopen jaren, het problematisch c.q. excessief alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen en het percentage jongeren onder de 18 jaar dat alcohol drinkt te verlagen. Via de nota publieke gezondheid wordt aandacht besteed aan het (verder) terugdringen van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap, om ieder kind een gezonde, veilige en kansrijke start te bieden. Opvattingen over alcohol en het gebruik ervan veranderen we niet van vandaag op morgen. Een succesvolle aanpak vraagt om langdurige inzet en ook om een aanpak waarbij diverse maatregelen vanuit verschillende taakvelden samenhangend worden ingezet op terrein van voorlichting, regelgeving en handhaving. 1.4 Leeswijzer Met dit preventie- en handhavingsplan bouwen we verder op de aanpak die nu al loopt. Voor de aanpak hanteren we het preventiemodel van Reynolds en het concept positieve gezondheid. Daarnaast geeft dit plan weer hoe controle en toezicht wordt ingezet. Hiermee voldoet de gemeente aan de verplichting uit artikel 43a van de Alcoholwet. In de tekst staan voorbeelden opgenomen over mogelijke interventies. Er volgt een uitvoeringsprogramma wat opgesteld gaat worden met onze partners.

Hierin staat elke activiteit zo concreet mogelijk beschreven, indien mogelijk met aantallen. Ook wordt voor elke activiteit de uitvoeringsverantwoordelijke en termijn van uitvoering opgenomen. Het gaat om deze een document, die samen met de samenwerkingspartners wordt opgesteld: ‐ Uitvoeringsprogramma alcohol Hoeksche Waard 2026 – 2028

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

2. Onderzoek en data 2.1 Gezondheidsgevaren alcohol Alcoholgebruik kan allerlei negatieve gevolgen hebben voor jongeren. Op korte termijn gaat het dan over gezondheidsproblemen zoals black-outs, onveilig seksueel gedrag of verkeersongevallen. Op lange termijn kunnen kanker, hart- en vaatziekten, diabetes type-2 en neurologische schade optreden. Bovendien kan alcoholgebruik psychische problemen zoals depressie of angst veroorzaken, verergeren of in stand houden of een adequate aanpak van problemen verhinderen. Slecht slapen, somberheid en depressie zijn gerelateerd aan alcoholgebruik. Ook sociale relaties kunnen onder druk komen te staan. Ook voor de maatschappij brengt overmatig alcoholgebruik door jongeren negatieve gevolgen met zich mee. Het kan leiden tot hoge zorgkosten, verkeersongevallen, verminderde schoolprestaties, problemen in sociale relaties en bedoeld of onbedoeld letsel door (seksueel) geweld en rijden onder invloed. 2.2 Alcoholgebruik jongeren uit Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023 Alcoholgebruik onder jongeren in de Hoeksche Waard ligt hoger dan in de regio Zuid-Holland Zuid. Dit geldt zowel voor ooit alcohol gebruikt als binge drinken. Ook verbieden ouders van klas 4 minder vaak alcohol dan in Zuid-Holland Zuid. Deze cijfers zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023.

Hoeksche Waard 2021 Ooit alcohol gedronken (alleen slokjes, heel glas of 46% meer), Klas 2 VO Ooit alcohol gedronken (alleen slokjes of heel glas of 66% meer), Klas 4 VO Bingegedronken in de afgelopen vier weken, Klas 2 VO 10% Bingegedronken in de afgelopen vier weken, klas 4 VO 28% Ouders verbieden alle alcohol onder de 18 jaar, klas 2 VO 72% Ouders verbieden alle alcohol onder de 18 jaar, klas 4 VO 44%

Hoeksche Waard 2023 39%

ZHZ 2023

68%

63%

5% 30% 75% 51%

5% 26% 76% 56%

42%

2.3 Uitkomsten Hotspot en Nalevingsonderzoek 2021 en 2023 door bureau Objectief In 2023 heeft Bureau Objectief een hotspot nalevingsonderzoek uitgevoerd naar de naleving van de leeftijdsgrens van de Drank en Horecawet. Dit onderzoek vond plaats in opdracht van negen gemeenten in de GGD regio Zuid-Holland Zuid. Uit het onderzoek blijkt dat bij 46,2% van de (26) aankooppogingen in de Hoeksche Waard de wet werd nageleefd en de 16- en 17-jarige mysterykids geen alcohol meekregen. Er valt nog voldoende resultaat te boeken. Voor jongeren onder de 18 jaar is het nalevingspercentage de afgelopen 2 jaar wel toegenomen. Dat wil zeggen dat het voor jongeren onder de 18 jaar moeilijker is geworden om in gelegenheden aan alcohol te komen. Nalevingspercentage 2021 Hoeksche Waard 41,7% (van de 24 aankopen) Zuid-Holland Zuid 43,9% (van de 218 aankopen)

2023 46,2% (van de 26 aankopen) 46,1% (van de 245 aankopen)

De mate van naleving per verkoopkanaal van de wettelijke leeftijdsgrens is

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

vanwege de grootte van de steekroef alleen betrouwbaar/representatief op ZuidHolland Zuid niveau. In onderstaande tabel zijn de percentages per verkoopkanaal in Zuid-Holland Zuid weergegeven. Met name in sportkantines en cafetaria kunnen jongeren veel te makkelijk aan alcohol komen. In 2021 kon maar liefst 95% een minderjarige in een sportkantine probleemloos alcohol verkrijgen. In 2023 is dit echter gedaald naar 86,5%. Dit cijfer blijft desondanks erg hoog vergeleken met de andere verkoopkanalen. Verkoopkanaal Nalevingspercentage ZHZ 2021* Jeugdcentrum** 100% Slijterij 83,3% Supermarkt 65,3% Horeca 35,5% Cafetaria 29,0% Sportkantine 5,0% Totaal 45,9%

Nalevingspercentage ZHZ 2023 87,5% 61,1% 42,5% 27,6% 13,5% 46,1%

* De cijfers zijn niet representatief voor alle locaties in de verschillende verkoopkanalen, omdat enkel hotspots onderzocht zijn. ** Er is slechts één aankooppoging bij een jeugdcentrum gedaan. Hierdoor is het niet verstandig om veel gewicht te hangen aan dit nalevingspercentage. 2.4 Toezicht en Handhaving Politie Onder Invloed (weg) Overlast in verband met Alcohol / drugs Openbare dronkenschap

2019 123 53 16

2020 128 46 8

2021 198 45 7

2022 176 72 11

Deze politiecijfers laten de trend zien in het aantal geregistreerde overlast meldingen en feiten in de afgelopen 5 jaar. Daarbij is te zien dat er een trendbeweging is in het aantal geregistreerde meldingen en laat dan ook geen eenduidig beeld zien. Daarnaast kunnen deze meldingen overlap vertonen met andere politiecijfers waardoor geen conclusies kunnen worden getrokken uit deze data.

2023 153 54 10

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

3. Wettelijk kader In deze beleidsnotitie beschrijft de gemeente Hoeksche Waard haar plannen om (overmatig) alcoholgebruik met name onder de jeugd en jongvolwassenen terug te dringen. En ondanks dat we als gemeente niet het bevoegd gezag zijn kijken we ook naar andere verslavende middelen zoals roken en drugs. Dit beleid richt zich enkel op alcoholgebruik. Maar waarom doet de gemeente dat eigenlijk? Wat zijn de plannen en is alcoholgebruik niet vooral een zaak van de Hoeksche Waarders zelf? 3.1 Alcoholwet In de Alcoholwet is opgenomen dat de gemeenteraad iedere vier jaar een preventie- en handhavingsplan alcohol vaststelt (artikel 43a Alcoholwet). De wet- en regelgeving rondom alcoholverkoop en - gebruik is in deze wet vastgelegd. Handhaving van de wet is sinds dat moment ook van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit overgegaan naar de gemeenten. De Alcoholwet schrijft voor dat in het preventie- en handhavingsplan alcohol de hoofdlijnen van het beleid staan over zowel de preventie van alcoholgebruik, met name onder jongeren, als over de handhaving van de wet. Aandacht voor zowel preventie als handhaving is een essentiële stap om gezondheidsbevordering en alcoholmatiging te verbinden met openbare orde en veiligheid en het beleid rond toezicht en handhaving.

Dat betekent dat aan de voorkant zoveel mogelijk wordt voorkomen dat jongeren alcohol drinken en dat tevens een “vangnet” vanuit toezicht en handhaving wordt geboden voor de gevallen dat jongeren toch aan alcohol zijn gekomen. Dit vangnet richt zich niet allen op de jongeren zelf maar ook op degene die de alcohol verstrekt. 3.2 Toezicht en handhaving Op dit moment telt het team Toezicht en Handhaving 5 BOA’s die bevoegd zijn alcoholcontroles uit te voeren (zogeheten Alcoholwet BOA's). De capaciteit van het BOA team zal verder worden uitgebreid naar totaal 12 fte in 2025. We streven ernaar het aantal Alcoholwet BOA’s dan ook uit te breiden. De Hoeksche Waard kent een handhavingsmatrix waarin maatregelen staan die genomen worden bij het overtreden van de wettelijke bepalingen. Overtredingen op grond van de Alcoholwet, de Wet op de Kansspelen, de Algemene Plaatselijke Verordening/ de Gemeentewet en de Opiumwet worden op deze wijze uniform, eenduidig en met rechtszekerheid gehandhaafd. Tevens draagt de handhavingsmatrix bij aan het voorkomen van willekeur bij het handhaven van overtredingen van de hiervoor aangegeven wetten.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

3.3 Wet Publieke Gezondheid Zorg voor de publieke gezondheid is vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (Wpg). Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. Publieke gezondheidszorg heeft tot doel de gezondheid van burgers te bevorderen en te beschermen. Daarbij gaat het voor gemeenten vooral om: ‐ Collectieve preventie, gericht op de gehele bevolking ‐ Preventie gericht op specifieke (risico)groepen. De publieke gezondheidszorg vult daarmee de reguliere zorg en preventie aan. De nota publieke gezondheid die hieruit voortkomt richt zich met name op een specifieke risicogroep, namelijk jongeren en jongvolwassenen tussen de 12 en 27 jaar en heeft onder andere tot doel de bewustwording en deskundigheid met betrekking tot het gebruik van alcohol onder jongeren, ouders en anderen te vergroten.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

4. Integrale aanpak Opvattingen over alcohol en het gebruik ervan veranderen we niet van vandaag op morgen. Een succesvolle aanpak vraagt niet alleen om langdurige inzet, maar ook om een aanpak waarbij diverse maatregelen vanuit verschillende taakvelden en verschillende bevoegde instanties, samenhangend worden ingezet op het terrein van regelgeving, handhaving en voorlichting. Dit sluit aan bij de aanpak “Opgroeien in een kansrijke omgeving”. Dit model is niet één op één over te nemen, maar er zijn wel degelijk aanknopingspunten. Het doel is een stimulerende en gezonde omgeving te creëren waarin jongeren kunnen opgroeien. Op lokaal niveau worden acties, interventies en maatregelen ingezet om middelengebruik onder jongeren te voorkomen zoals een zinvolle vrijetijdsbesteding en ouder betrokkenheid. Met dit preventie- en handhavingsplan bouwen we daarnaast verder op de aanpak die nu al loopt. Voor de aanpak hanteren we het preventiemodel van Reynolds en het concept positieve gezondheid als uitgangspunt.

Universele preventiemodel, Reynolds 2003

Het preventiemodel kent 3 beleidspijlers, te weten: educatie, regelgeving en handhaving. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap zien we het integrale preventiebeleid terug. Het model laat zien dat bij de aanpak van alcoholproblemen verschillende type maatregelen nodig zijn om tot een succesvolle aanpak te komen. Het centrum/ de overlap van het model is preventie. Alcoholgebruik en problemen door alcoholgebruik zijn altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale en fysieke omgeving, de beschikbaarheid van alcohol en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk het gedrag van de gebruiker bepaalt. Alcoholpreventie kan niet alleen op het individu gericht zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de omgeving van de drinker beïnvloeden. Vaak wordt dan ook gekozen voor een omgevingsgerichte aanpak waarbij deze pijlers in een bepaalde setting. Dit sluit aan op “Opgroeien in een kansrijke omgeving". (bijvoorbeeld school, sportkantine, evenement, openbare ruimte) in samenhang

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

worden ingezet. Naast het inzetten op de drie pijlers voor universele preventie is het van belang om adequaat te kunnen reageren op problemen die ontstaan bij alcoholgebruikers. Het vroegtijdig herkennen van deze problemen en aansluitend de juiste advisering en ondersteuning te kunnen bieden, wordt daarom als pijler toegevoegd aan dit preventie- en handhavingsbeleid. Daarmee zijn vier pijlers voor de integrale aanpak te benoemen, te weten: voorlichting en educatie, regelgeving en handhaving, fysieke en sociale omgeving en ten slotte signalering, advies en ondersteuning. 4.1 Voorlichting en Educatie Met voorlichting kan kennis over (het gebruik van) alcohol worden vergroot. Zo kan er meer bekendheid worden gegeven over de inhoud en de achtergronden van de wet, de risico’s van alcoholgebruik en de mogelijkheden voor hulp bij problemen. Ook kan voorlichting zorgen voor agendasetting in het publieke of maatschappelijk debat en bijdragen aan draagvlak voor beleid. Communicatie over beleidsmaatregelen en/of resultaten van beleid vraagt draagvlak bij bestuurders. Scholing of training (educatie) is intensiever dan voorlichting en kan gebruikt worden om bij verschillende doelgroepen, waaronder ouders, vaardigheden aan te leren, te oefenen en te toetsen. Voorlichting en educatie kunnen op zichzelf echter geen gedrag veranderen. Daarvoor moet het zijn ingebed in een integrale aanpak.

Positieve gezondheid Het toepassen van het concept Positieve Gezondheid zetten wij voort voor beleidsstukken binnen de Hoeksche Waard. In dat concept wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk de eigen regie te voeren. Dit leidt ertoe dat er anders wordt gekeken naar de wijze waarop doelgroepen benaderd worden om gedrag te veranderen. Vanuit deze gedachte wordt ernaar gestreefd dat jongeren en jongvolwassenen door het opdoen van leerervaringen zich meer bewust zijn van de rol van alcohol (en/of andere genotmiddelen) in hun leven. Dit maakt dat zij in de toekomst bewustere keuzes kunnen maken waardoor een ander drinkpatroon ontstaat. Dit heeft dan weer een gezondere leefstijl als gevolg. Hierdoor wordt het drinken van alcohol weer een keuze en geen gewoonte. Om de jongeren en jongvolwassenen in de gelegenheid te stellen deze keuze te maken krijgen zij onder meer praktische handvatten en argumenten. Het uiteindelijke resultaat is dat de jongere/jongvolwassene zelf bepaalt of en wanneer en hoeveel hij/zij drinkt.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Zes dimensies van gezondheid Er zijn zes gezondheidsdimensies om het ‘gezondheidswelzijn’ aan op te hangen en die aanknopingspunten vormen om een andere attitude ten aanzien van het gebruik van alcohol (en andere genotmiddelen) te ontwikkelen:

lichaamsfuncties: medische feiten, medische waarnemingen, fysiek functioneren, klachten en pijn, energie mentaal welbevinden: cognitief functioneren, emotionele toestand, eigenwaarde/zelfrespect, gevoel controle te hebben, zelfmanagement en eigen regie, veerkracht zingeving: doelen/idealen nastreven, toekomstperspectief, acceptatie kwaliteit van leven: kwaliteit van leven/welbevinden, geluk beleven, genieten, ervaren gezondheid, lekker in je vel zitten, levenslust, balans sociaal participeren: sociale en communicatieve vaardigheden, betekenisvolle relaties, sociale contacten, geaccepteerd worden, maatschappelijke betrokkenheid, betekenisvol werk dagelijks functioneren: basis Algemeen Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL), instrumentele ADL, werkvermogen, health literacy.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

De toepassing van Positieve Gezondheid op collectief niveau raakt het vraagstuk naar de meetbaarheid van Positieve Gezondheid op collectief niveau. Voor alle duidelijkheid: de tool Positieve Gezondheid is een gesprekstool, het is geen meetinstrument. In 2018 was de Hoeksche Waard gestart met het programma Opvoeden en Opgroeien doen we samen. Uitgangspunt was dat de omgeving van een kind verantwoordelijk is voor het veilig en gezond opgroeien van jeugdigen. De volwassenen en professionals rondom het kind zorgen voor een positief opgroeiklimaat. Het tegengaan van (overmatig) alcoholgebruik onder jeugdigen vraagt om activiteiten gericht op de jeugd, maar ook om activiteiten gericht op de omgeving. Het is belangrijk het netwerk rondom de jeugdigen én de jeugdigen zelf een rol te geven in het opzetten van de activiteiten. 4.2 Social Nudges Een nieuwe vorm van een preventieve activiteit in dit kader is het toepassen van social nudging. Social nudges zijn interventies die inhaken op gedragsmechanismen. Er heeft in 2018/2019 een onderzoek gelopen naar de beste wijze om ouders te bereiken en waarom zij wel of niet grenzen stellen aan het alcoholgebruik van hun kind. Op basis van de resultaten zijn social nudges ontwikkeld om ouders en jongeren beter te bereiken en aan te zetten tot het stellen van grenzen.

Deze nudges variëren van posters en bierviltjes tot awareness creëren bij het barpersoneel van sportverenigingen. De nudges worden verder ontwikkeld en ingezet waar mogelijk. In de komende periode streven wij ernaar de nudges verder te specialiseren en ook in te zetten bij bijvoorbeeld evenementen. 4.3 Evenementen Evenementen vergen een speciale integrale aandacht. Wij zetten ons in voor gezonde evenementen waarbij overmatig alcoholgebruik wordt ontmoedigd en gezond gedrag gestimuleerd. Wij proberen preventief te zorgen voor gezondere evenementen. Daarnaast kan in het vergunningenproces awareness worden gecreëerd bij organisatoren en worden afspraken gemaakt om overmatig alcoholgebruik en schenking aan minderjaren tegen te gaan. Bijvoorbeeld door het gebruik van social nudges. Handhaving ziet daarbij toe op de controle en naleving hiervan. 4.4 Regelgeving en Handhaving Met lokale regelgeving, de inzet van (preventief) toezicht en het investeren in handhaving, beschikken gemeenten over instrumenten om de beschikbaarheid van alcohol in de omgeving van jongeren te beperken en daarmee de volksgezondheid te beschermen.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

We gaan op een andere manier de samenwerking met de partners binnen handhaving vormgeven. We zien kansen om de aanpak te veranderen. Op het gebied van handhaving wordt meer de samenwerking gezocht met partners. Zo zal de controle van de politie opgevolgd worden door een controle van jongeren door de BOA’s en volgt een terugkoppeling van de resultaten aan de alcoholverstrekkers. Waar dan weer ruimte is voor het gesprek over preventieve maatregelen. Weten van elkaar waar we mee bezig zijn om het maximale uit de samenwerking te halen. 4.4.1 Lokale regelgeving Er gelden landelijke regels voor de verkoop van alcohol en het gebruik ervan. Elke gemeente moet volgens de Alcoholwet daarnaast beschikken over drank- en horecaregelgeving in een lokale verordening (APV). Hierin legt de gemeenteraad, aanvullend op de Alcoholwet, lokale bepalingen vast voor de verstrekking van alcohol. De verordening is met name bedoeld om (overmatig) alcoholgebruik onder jongeren tegen te gaan en kan zich richten op: - De alcoholverstrekking in sportkantines. De gemeente moet nadere regels formuleren voor schenktijden van alcoholhoudende dranken en alcoholverstrekking bij privé bijeenkomsten en bijeenkomsten van derden. - De verstrekking van alcoholhoudende drank in de horeca/slijterij. De gemeente kan een verbod of andere beperkingen aan de verstrekking van alcoholhoudende drank invoeren.

Bijvoorbeeld door alleen zwakalcoholhoudende drank te verstrekken op bepaalde tijdstippen of in bepaalde gelegenheden. - Een tijdelijk verbod of tijdelijke beperkingen aan verstrekking van zwakalcoholhoudende drank in detailhandel zonder vergunning. Zoals supermarkten, snackbars, bierkoeriers, et cetera. - Het verbod op extreme prijsacties in de horeca (happy hours). Voor de gemeente Hoeksche Waard als vergunningverlener ligt de uitdaging om te komen met een beleidskader waaraan aanvragen voor een artikel 35 ontheffing worden getoetst. Met een dergelijke ontheffing is het mogelijk tijdens evenementen zwakalcoholhoudende dranken te verstrekken. Ter voorkoming van overmatig alcoholgebruik en alcoholmisbruik kunnen aan de ontheffing voorwaarden worden verbonden. Dit kan zowel geschieden uit de sociaalhygiënische invalshoek als vanuit de optiek van de openbare orde en veiligheid. 4.4.2 Toezicht De gemeente heeft de wettelijke taak toe te zien op de handhaving van de Alcoholwet. De gemeentelijke prioriteit ligt bij de problemen rondom alcoholverstrekking aan minderjarigen èn het voorkomen van dronkenschap onder jongvolwassenen. Voor uitvoering van het toezicht zet de gemeente Alcoholwet BOA’s in. Deze BOA’s kunnen waar nodig handhavend optreden. Er zijn daarnaast meer informele vormen van toezicht mogelijk.

Dat loopt van sfeermedewerkers die op een evenement mensen preventief aanspreken die het te bont dreigen te maken en sus-teams in het uitgaansgebied tot ouders die op een feestje van hun kinderen een oogje in het zeil houden. Ook zelfcontrole opgezet vanuit de horeca zelf behoort hierbij tot de mogelijkheden.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

4.4.3 Handhaven Sinds de gemeente verantwoordelijk is voor de handhaving van de Alcoholwet heeft zij de regie over een krachtig preventief instrument. Het gericht inzetten van handhavingsactiviteiten op locaties waar de naleving van de alcoholwetgeving slecht is, gecombineerd met andere vormen van preventie en nalevingsonderzoek is bijzonder effectief. Handhavingsactiviteiten en nalevingsonderzoek bij sportkantines bijvoorbeeld kunnen gecombineerd worden met verkeerscontroles en voorafgegaan een voorlichtingscampagne en training van barmedewerkers en teamleiders. In dit Preventie- en Handhavingsplan is als uitgangspunt geformuleerd dat een verantwoord alcohol-/schenkbeleid bij (para)commerciële horeca en detailhandel als een maatschappelijke verantwoordelijkheid wordt gezien. Het gaat er niet alleen om dat alcoholverstrekkers zich houden aan de wet omdat dat nou eenmaal moet. Het zou mooi zijn dat ze ook het gedachtengoed omarmen dat (overmatig) alcoholgebruik en jeugd niet samengaan. Daarnaast zien we dat meer inzet op toezicht op de jeugd zelf en op zwakke schakels zoals bepaalde evenementen en sportkantines gewenst is. De huidige toezichtcapaciteit sluit momenteel niet goed aan bij de omvang van de Hoeksche Waard en de ambities die we hebben. Deze capaciteit wordt de aankomende jaren uitgebreid.

4.5 Fysieke en Sociale omgeving De inrichting van de fysieke omgeving en de sociale norm die een omgeving impliciet uitdraagt, zijn van invloed op hoe mensen zich gedragen. Denk aan onderwijs, ouders en sportkantines. Wet- en regelgeving kunnen een alcoholarme of – vrije omgeving initiëren of ondersteunen. Maar ook praktische omgevingsingrepen zoals het aanbieden van aantrekkelijke alcoholvrije alternatieven en het weren van alcoholreclames dragen bij. Een gemeente kan in verschillende maatschappelijke sectoren dergelijk alcoholbeleid stimuleren én naar het eigen alcoholbeleid kijken. 4.6 Signalering, Advies en Ondersteuning Naast het inzetten op de drie pijlers voor universele preventie (regelgeving, voorlichting & educatie en handhaving) is het van belang om adequaat te kunnen reageren op problemen die ontstaan bij alcoholgebruikers. Hierbij gaat het om het vroegtijdig signaleren van alcoholproblemen en het ondersteunen van probleemdrinkers. Doelen zijn het voorkomen van alcoholverslaving, gezondheidsproblemen en schade aan de omgeving en het ontmoedigen van drinken of stoppen met drinken. Hoe eerder er hulp wordt geboden, hoe groter het effect en hoe lager de kosten. Een goede verbinding tussen preventie en zorg is daarbij essentieel.

4.7 Communicatie Met dit preventie en handhavingsplan streven we er naar om het problematisch/overmatig alcoholgebruik onder jongvolwassenen terug te dringen en het alcoholgebruik onder minderjarigen te stoppen. Om dit te bereiken moeten we niet alleen de drinker, maar ook zijn omgeving (ouders, school, (sport)verenigingen etc.) informeren en beïnvloeden. Dat doen we doormiddel van educatie, regelgeving en handhaving. De communicatie richting de doelgroepen is gebaseerd op deze 3 pijlers. Een deel

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

van de communicatieactiviteiten is bij onze partners weggelegd. Daar waar mogelijk sluiten wij in onze communicatie en activiteiten daarop aan. Ook communiceren wij als gemeente over landelijke, regionale en lokale acties. Zo zetten we als gemeente in op preventieve social nudging campagnes, waarbij we ons niet alleen richten op de jonge drinker maar vooral ook op zijn omgeving. Om de doelgroepen te bereiken, zetten wij onze eigen communicatiekanalen in en vragen onze partners hetzelfde te doen om de boodschap zo breed mogelijk te delen. Indien nodig, ontwikkelen we voor de campagnes specifieke middelen in samenwerking en samenspraak met onze partners.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

5. Beleidsdoelen en interventies Door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken kan de gezondheid van heel veel Nederlanders verbeteren. De Rijksoverheid wil samen met de partijen in het Nationaal Preventieakkoord dat jongeren en zwangere vrouwen in 2040 geen alcohol meer drinken. En dat het aantal volwassen Nederlanders dat te veel alcohol drinkt daalt van 8,8 % naar maximaal 5%.

Om deze ambitie te halen is een aantal maatregelen genoemd. Dit zijn de belangrijkste met betrekking tot alcohol:  De leeftijdsgrens voor het kopen van alcohol moet in 2030 voor honderd procent worden nageleefd.  Er komen campagnes over problematisch drinkgedrag en de schadelijkheid van gebruik van alcohol.  Alcoholreclame langs de velden bij amateursport verdwijnt.  Sportkantines moeten meer verantwoord met alcohol omgaan.  Minder reclame op sociale media op profielen die gericht zijn op jongeren onder de 18 jaar. Wij onderschrijven uiteraard deze uitgangspunten. Ze passen tevens prima binnen het beleidsdoel van dit Preventie- en Handhavingsplan 2025-2028 dat erop gericht is om de jongeren in de Hoeksche Waard veilig en gezond op te laten groeien. Het terugdringen van (problematisch) alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen levert daaraan een substantiële bijdrage. Wij zijn ons ervan bewust dat dit een proces van “de lange adem” is.

Binnen dit kader hebben wij onderstaande subdoelen geformuleerd: - Vermindering van de “cultuurgebonden” acceptatie van alcohol; - Stapsgewijze daling van het alcoholgebruik door jongeren onder de 18; - Terugdringing van (problematisch/excessief) alcoholgebruik onder jongvolwassen (18-25 jaar); - Stijging van het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop; - Zicht krijgen op de naleving van het verbod op doorschenken aan dronken personen; - Uitbreiding van het aantal contactmomenten tussen toezichthouders en minderjarigen; - Actief terugdringen van doorschenken.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Doelstellingen in cijfers Wij streven ernaar stapsgewijs te werken aan het behalen van de ambities zoals die geformuleerd zijn in het nationaal preventieakkoord. Dat betekent dat we voor deze beleidsperiode – waar dat kan - de volgende cijfers koppelen aan de omschreven doelstellingen: 1. Het percentage leerlingen van klas 2 in het voorgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat ooit alcohol gedronken heeft, daalt tot onder de 40% in najaar 2027. Dit percentage was in najaar 2023 39%. 2. Het percentage leerlingen van klas 4 in het voorgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat ooit alcohol gedronken heeft, daalt tot onder de 60% in najaar 2027. Dit percentage was in najaar 2023 68%. 3. Het percentage leerlingen van klas 4 in het voorgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat in de afgelopen vier weken binge dronk (5 glazen alcohol of meer bij één gelegenheid) daalt onder de 20% in najaar 2027. Dit percentage was in najaar 2023 30%. 4. Het percentage ouders van leerlingen van klas 2 in het voorgezet onderwijs van de Hoeksche Waard dat alcoholgebruik onder 18 jaar verbieden, stijgt naar boven de 80% in najaar 2027. Dit percentage was in najaar 2023 75%. 5. Het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop in de Hoeksche Waard stijgt in 2027 naar ruim 55%. In 2023 was dit percentage 46,2%.

Bij uitgevoerde interventies moet het hele plaatje gezien worden; dus niet louter de deelname hieraan vanuit professionals/intermediairs, maar ook de communicatie vooraf en daarna en de acties die opgepakt worden door de betrokken professionals. Het vormt een sneeuwbaleffect. Tot slot opereren we in een maatschappij met allerlei ontwikkelingen en belangen. Binnen deze context moeten we deze interventies plaatsen; ze staan niet op zichzelf, maar ze maken onderdeel uit van een breder systeem of geheel. 5.1 Beschermende factoren Om te komen tot succesvolle interventies en afspraken die bijdragen aan het realiseren van de subdoelen, wordt gebruik gemaakt van de wetenschap welke beschermende factoren van invloed zijn op het alcoholgebruik van jongeren. Dit komt terug binnen het IJslandse model en het concept positieve gezondheid Jongeren die duidelijke regels krijgen van hun ouders omtrent alcoholgebruik, jongeren die een positief zelfbeeld hebben, jongeren die opgroeien in een omgeving waarin alcoholgebruik wordt ontmoedigd en jongeren die vanuit de overheid geconfronteerd worden met de regelgeving en handhaving omtrent alcoholgebruik, zullen later beginnen aan alcohol en minder drinken. Het werken aan beschermende factoren vergt echter een lange adem voordat er zichtbare effecten zijn. Hier gaan mogelijk generaties overheen. Binnen het

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

positief opgroeiklimaat dat de gemeente na wil streven middels het programma “Opvoeden en Opgroeien doen we samen” komen deze beschermende factoren ook terug. De focus in de preventieve sfeer ligt op de volgende thema's: Dimensies van gezondheid:

Thema:

Goede mentale weerbaarheid Je grenzen kennen en een positief zelfbeeld hebben helpen om de sociale druk van alcohol te weerstaan. Daarom is het belangrijk om hier op jonge leeftijd al op in te zetten. Alternatieve vrijetijdsbesteding Door de nadruk te leggen op alternatieve vrijetijdsbesteding voor jongeren (ook de jongeren waar het goed mee gaat), blijft er minder tijd over om alcohol-, tabak en drugs te gebruiken. Zij hebben een plek nodig om naar toe te gaan waar zij actief bezig zijn met iets dat hen interesseert. Goede ouderbetrokkenheid Ouders willen en kunnen op een goede manier grenzen stellen. Wanneer ouders met hun kinderen in gesprek gaan en afspraken maken om geen alcohol te drinken, is dit in veel gevallen erg effectief. Uit onderzoek blijkt dat jongeren later beginnen met drinken en dat als ze drinken, de alcoholconsumptie lager is dan bij jongeren waarbij er geen afspraken zijn gemaakt. Er zijn gedragskaarten ontwikkeld waarmee we ouders op dit vlak beter kunnen ondersteunen. De omgeving ontmoedigt alcoholgebruik Om kinderen en jongeren zo min mogelijk in verleiding te brengen, is het advies om de omgeving waar jongeren geregeld komen zo in te richten dat het zien en verkrijgen van alcohol-, tabak en drugs sterk wordt ontmoedigd.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

5.2. Schematische weergave preventie en handhaving In onderstaand schema is te zien hoe de vier integrale pijlers en de beleidsdoelen zich tot elkaar verhouden. Ook zijn mogelijke interventies opgenomen. Aan de hand van dit plan kan per interventie worden bepaald welke samenwerkingspartner betrokken moet worden om de doelstellingen te bereiken. Let wel, het gaat hier om voorstellen. Samenspraak kan leiden tot een andere uitvoering om de beleidsdoelstellingen te realiseren. Algemeen beleidsdoel Integrale pijlers

Jongeren in de Hoeksche Waard groeien veilig en gezond op Voorlichting & Educatie

Regelgeving & Handhaving

Fysieke & Sociale Omgeving

Signalering, Advies & Ondersteuning

Doelstellingen: 1. Verminderen cultuurgebonden acceptatie 2. Daling alcoholgebruik minderjarigen 3. Terugdringen excessief alcoholgebruik jongvolwassenen 4. Stijging nalevingspercent age leeftijdsgrens 5. Aandacht voor verbod op doorschenken 6. Uitbreiden aantal contactmomenten toezichthouders en minderjarigen









































PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Acties en interventies

Voorlichting & Educatie Trainingen en workshops mentale weerbaarheid/gezonde leefstijl Educatie omtrent genotmiddelen middels Gezonde School benadering en het toepassen van vernieuwde methodieken Actief inzetten op de NIX18 campagne en ouders praktische handvatten bieden Verspreiding online magazine www.goedgespreknix1 8.nl Ouders actief informeren bij overgang van basis naar voortgezet onderwijs over ontwikkeling kind Campagnes inzetten om het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren te ontmoedigen.

Regelgeving & Handhaving Harmoniseren lokale regels/opstellen Alcoholwet met o.a. aandacht voor schenktijden Naleving leeftijdsgrens en doorschenkverbod in beeld krijgen en verhogen Versterken communicatie met betrekking tot nalevingsonderzoek Zelfcontrole door horeca bespreekbaar maken Mysteryshoponderzoek uitvoeren in lijn met voorgaande jaren Vaststellen handhavingsstrategie voor de gemeente Hoeksche Waard Focus handhaving op plekken als sportkantines en evenementen en jongeren zelf Preventief HALT traject voor minderjarigen HALT voor alcoholverstrekkers

Fysieke & Sociale Omgeving Onderzoek naar relatie tussen naleving alcoholbeleid en subsidiëring sportverenigingen met daarbij aandacht voor alcoholreclame Ouders betrekken bij traject dat volgt na aantreffen minderjarige in kennelijke staat Aanbod alternatieve vrijetijdsbesteding Social nudging en influencers inzetten om het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren te ontmoedigen

Signalering, Advies & Ondersteunig Professionele signaleerders werken met een protocol voor signalering en doorverwijzing De bekendheid over kortdurende interventies wordt vergroot onder professionals die jongeren met een probleem in een vroeg stadium kunnen signaleren en onder de doelgroep zelf door bekendheid te geven aan de zelfhulpmogelijkheden Preventie en Zorg staan in nauwe verbinding met elkaar Ondersteuning bieden aan verenigingen voor het ontwikkelen en voeren van goed alcoholbeleid in het kader van IVA-training en deskundigheidsontwikkeling Alle medewerkers gemeente uitnodigen om deel te nemen aan IkPas

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD Benutten van de voorbeeldfunctie van de gemeente Open&Alert trainingen verzorgen voor organisatoren van evenementen en voor ambtenaren Social nudging trainingen voor beleidsmakers en professionals uit het werkveld

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

6. Vervolgstappen 6.1 Uitvoering Samenwerkingspartners zijn van essentieel belang bij het behalen van de doelstellingen. Om de samenwerkingspartners te informeren en enthousiasmeren wordt zoveel als mogelijk binnen bestaande structuren middels een open gesprek met elkaar van gedachten gewisseld over mogelijke interventies. Ook kan met elkaar worden bepaald welke andere organisaties nog van meerwaarde kunnen zijn. Op deze manier zal een concreet uitvoeringsplan ontstaan. Zet vooral ook in op meer betrokkenheid van sportclubs en vrijwilligers onderzoek hoe professionals waar een capaciteitsprobleem heerst versterkt kunnen worden. Betrokken partners zijn in ieder geval onder andere: Onderwijs Primair Voortgezet Organisaties, waaronder: Sportverenigingen Organisatoren van evenementen Kerken Professionele organisaties, waaronder: Politie HALT Jeugdgezondheidszorg Koninklijke Horeca Nederland Toezichthouders GGD YOUZ Welzijn Hoeksche Waard Jong HW 6.2 Financiering Een merendeel van de uit te voeren maatregelen zal binnen de bestaande capaciteit en middelen gerealiseerd worden.

PREVENTIE & HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL HOEKSCHE WAARD

Dit Preventie- en Handhavingsplan is opgesteld door de werkgroep Preventie en Handhaving. Het Preventie- en Handhavingsplan is één van de proeftuinen vanuit de veranderopgave volksgezondheid waarbij het concept positieve gezondheid is toegepast. De werkgroep bestaat uit collega’s van verschillende domeinen: VTH ondersteuning Volksgezondheid en Informele Zorg Integrale Veiligheid Opvoeden en Opgroeien APV GGD