Bijlage 5-Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2021-2026

BEWUSTWORDING EN BETREKKEN VAN SCHOLIEREN

Waar kansen zich voordoen, werken we slim samen. Bijvoorbeeld met inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties, die graag anderen enthousiasmeren of letterlijk de handen uit de mouwen willen steken en willen helpen bij het klimaatadaptief inrichten van tuinen of buitengebied. Omdat we anderen zo hard nodig hebben, is het belangrijk dat we oog hebben voor zaken waarmee mensen zelf aan de slag willen en kunnen en dat we dit van harte ondersteunen. Zo werken we aan een duurzame samenwerking en netwerk rondom klimaatadaptatie.

INVESTEREN IN EEN ACTIEF EN PROFESSIONEEL NETWERK VAN BETROKKEN ORGANISATIES

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

De jeugd heeft de toekomst. Daarom kunnen we niet vroeg genoeg beginnen om hen te betrekken bij duurzaamheid en klimaatadaptatie. Jong geleerd is oud gedaan. En enthousiaste kinderen en jongeren praten hierover thuis of met andere volwassenen in hun omgeving. Een goede manier om bewustwording en actie te stimuleren voor nu en in de toekomst. Samen met het waterschap en de provincie en in afstemming met de andere 3 duurzaamheidsthema’s werken we aan een (les)aanbod om scholieren te betrekken bij klimaatadaptatie.

Zowel in de gezamenlijke uitvoeringsagenda als dit uitvoeringsprogramma werken we aan de Hoeksche 4. Dit kunnen we alleen bereiken als we nauw samenwerken met de betrokken professionele organisaties op deze onderdelen. Samen met het waterschap en de provincie bouwen we aan een duurzaam, professioneel netwerk op het gebied van klimaatadaptatie in de Hoeksche Waard. Dit doen we door gebiedspartners

op inhoud bij elkaar te brengen en samen invulling en uitvoering te geven aan de verschillende acties en maatregelen. In bijlage 2 staat een overzicht van de gebiedspartners.

INZETTEN OP INTERNE BEWUSTWORDING EN KLIMAATADAPTIEF WERKEN Het klimaatbestendig maken van de Hoeksche Waard vraagt ook om betrokkenheid en een andere manier van werken van onze medewerkers. Verschillende teams hebben direct invloed op het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van de Hoeksche Waard. Om de medewerkers binnen de teams bewust te maken van hun rol en te faciliteren, worden zij geïnformeerd en betrokken bij ontwikkelingen. Ook wordt de samenhang met de andere duurzaamheidsthema’s en gemeentelijke opgaven steeds gezocht. In het kader van ‘doen wat je zelf uitdraagt’ zetten we onze eigen successen en voorbeelden in de interne en externe etalage.

29

Hoofdstuk 12

Monitoring en sturing

Vanuit het programmaplan Duurzaamheid (hoofdstuk 6 Monitoring en programmasturing) wordt voor alle thema’s één monitoringsinstrument (dashboard) ontwikkeld. Monitoring is een belangrijk onderdeel voor het succes van de uitvoeringsprogramma’s, omdat het helpt bij te sturen daar waar resultaten achterblijven, maar ook de successen inzichtelijk maakt. In 2021 wordt een eerste versie van het monitoringsinstrument opgeleverd. In 2022 wordt deze doorontwikkeld naar een definitieve versie. Voor het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie is een start gemaakt voor het bepalen van de indicatoren voor de monitoring. In 2021 wordt dit verder uitgewerkt. Onderdeel van deze verdere uitwerking is het onderzoeken of een gebieds- of wijkgerichte aanpak en monitoring meer inzicht geeft in de voortgang en of dit het ‘meekoppelen’ ten goede komt. In de volgende tabel staan de tot nu toe bepaalde indicatoren voor dit uitvoeringsprogramma benoemd. Door het jaarlijks monitoren van deze indicatoren wordt de voortgang inzichtelijk en kan, indien nodig, tijdig worden bijgestuurd.

30

Doelstelling

Indicator monitoring en sturing

Vanaf 2020 worden alle bouwprojecten in de Hoeksche Waard klimaatadaptief ontwikkeld en gebouwd.

• % klimaatadaptieve woningen van het totaal • % klimaatadaptieve bedrijfspanden van het totaal

In 2030 hebben alle hittestressgevoelige locaties in de dorpen koeling door schaduw van bomen of anderszins.

• Per gebied jaarlijks een hittestresskaart met daarin: - Het aantal hittegevoelige locaties, die zijn aangepast - Het aantal hittegevoelige locaties in de dorpen • % m2 verharding ten opzichte van groen

In 2030 zijn zoveel mogelijk ‘wateroverlastgevoelige’ locaties voorzien van oplossingen.

• % hectare van het verhard oppervlak waarvan de afvoer is aangesloten op een gescheiden hemelwaterafvoer van het totaal (aantal hectare verhard oppervlak afvoer gemengd rioolstelsel + hemelwaterstelsel) een lijst met uitgevoerde oplossingen • Jaarlijks een nieuwe modelanalyse, waarin de voortgang ten opzichte van eerdere jaren duidelijk wordt gemaakt

In 2030 kan de landbouw ook bij langere periodes van droogte over voldoende water beschikken.

• % dat de grondwaterstand buiten de norm van het gewenste niveau ligt

UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE HOEKSCHE WAARD

Monitoring en sturing

MONITOREN EN STUREN  Het gaat om het resultaat. En dat krijgen we alleen in beeld als we gaan monitoren. We toetsen steekproefsgewijs en in samenwerking met onze partners of onze visie, strategie en agenda het gewenste effect hebben. Voldoen de eisen die we stellen? Komt de theorie overeen met de praktijk? Met luchtfotoanalyses, slimme sensoren en modelberekeningen kijken we of de gestelde eisen het gewenste effect hebben op droogte, hitte en wateroverlast en waar nodig sturen we bij.

Doel Door tot 2050 blijvend te monitoren, weten we of we op schema liggen richting een klimaatbestendige inrichting van de Hoeksche Waard. Waar nodig sturen we bij. Resultaat Toetsing of onze strategie werkt. Bijsturing als er dingen beter moeten. Gereed In 2021 is de nulsituatie in beeld gebracht. Vanaf 2022 tot en met 2026 worden jaarlijks verschillende toetsingen gedaan of het vergroten van sponswerking en het toevoegen van meer groen in de dorpen voldoende lukt, zowel op eigen als openbaar terrein. Wat is er al? • de gemeente heeft al een nulsituatie in beeld gebracht op basis van de klimaatstresstest; • een eerste opzet van een algemeen monitoringsinstrument. Coördinatie uitvoering • team Openbare ruimte.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

31

32

UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE HOEKSCHE WAARD

Bijlage 1

Bijlage 1

Kernboodschappen klimaatadaptatie PROPOSITIE

KERNBOODSCHAP

Ook in de Hoeksche Waard merken we de gevolgen van klimaatverandering. We hebben vaker te maken met extreme hitte, langdurige droogte en hevige hoosbuien. De kans op watertekort, mislukte oogsten en wateroverlast neemt toe. Hier kunnen we onze leefomgeving op aanpassen. Dat heet klimaatadaptatie.

Het klimaat verandert en de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt snel, mede door de hoeveelheid CO₂ die we uitstoten. Ook in de Hoeksche Waard merken we de gevolgen. We hebben vaker te maken met extreme hitte, langdurige droogte en hevige hoosbuien. De kans op watertekort, bodemdaling, mislukte oogsten en wateroverlast neemt toe. De Hoeksche Waard is omringd door water en de stijging van de zeespiegel maakt ons kwetsbaarder voor overstromingen. Daar kunnen we onze leefomgeving op aanpassen. Dit heet klimaatadaptatie. In 2050 willen we in de Hoeksche Waard volledig klimaatbestendig zijn.

Bijvoorbeeld door tegels of beton te vervangen door groen trekt het regenwater beter in de grond en verminderen we wateroverlast. Het aanplanten van meer bomen zorgt voor schaduw, verkoeling en minder CO₂ in de lucht. En met regenwater dat we opvangen in speciale wadivijvers, ruimten of een regenton zorgen we bij droogte ook voor voldoende water. Zo passen we ons aan klimaatverandering aan. We maken grijs groen en watervriendelijk. Daar worden mens én dier blij van.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Door bijvoorbeeld tegels of beton te vervangen door groen, waterdoorlatende verharding of door de regenpijp los te koppelen, trekt het regenwater sneller de grond in en verminderen we wateroverlast en overbelasting van het riool. Door bomen te planten en daken, gevels en terreinen te vergroenen, bieden we schaduw en verkoeling, wordt water langer in de bo-

dem vastgehouden en verkleinen we de hoeveelheid CO₂ in de lucht. En door regenwater op te vangen in speciale wadivijvers, ruimten of een regenton zorgen we bij droogte voor voldoende watervoorraad om onze tuinen en akkers te besproeien. Elke tegel, ieder stukje groen of wateropvang helpt, maar samen bereiken we nog meer. Kijk waar je met je buren - inwoner, ondernemer, maatschappelijke organisatie en/of overheid - aan de slag kunt. Dat is niet alleen nog watervriendelijker en leuker, maar goed voor mens en natuur. In een natuurlijke omgeving kom je meer tot rust en krijgen dieren en in het bijzonder insecten ook weer de ruimte. En met een aantal handige tips, zoals de juiste vaste planten op de juiste plek, is ook een groene tuin onderhoudsvriendelijk.

33

Bijlage 2

Gebiedspartners

De onderstaande belanghebbende organisaties, ofwel gebiedspartners, zijn betrokken om mede invulling te geven aan de gezamenlijke uitvoeringsagenda, die de basis vormt voor dit gemeentelijke uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

34

BRES Accommodaties GGD Zuid-Holland Zuid Hoekschewaards Landschap HW Wonen LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard) HW Zoemt Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid Ondernemersvereniging Hoeksche Waard

9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

Rijkswaterstaat Staatsbosbeheer Stedin Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Evides Waterbedrijf Waterschap Hollandsche Delta Provincie Zuid-Holland HoekscheWaardDuurzaam

17. 18. 19. 20. 21. 22. 23.

Coöperatie Collectief Hoeksche Waard Dienst Gezondheid & Jeugd Zorgwaard De Hoeksche School CSG De Waard CSG Willem van Oranje Wellantcollege

UITVOERINGSPROGRAMMA KLIMAATADAPTATIE HOEKSCHE WAARD

Bijlage 2

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

35

Postbus 2003 3260 EA Oud-Beijerland Bezoekadressen Kijk op www.gemeentehw.nl 14 0186 | 088 - 647 36 47 info@gemeentehw.nl www.gemeentehw.nl gemeenteHW @gemeenteHW @gemeenteHW Gemeente Hoeksche Waard