Bijlage 5 Definitief advies Kwaliteitsteam over verkeersstructuur Hoeksche Waard Zuidwest

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Advies aan: College van de Hoeksche Waard Datum: 31-10-2022 Betreft: Advies Verbetering van de verkeersstructuur Hoeksche Waard zuidwest Ontvangen stukken: - Verbetering verkeersstructuur Hoeksche Waard zuidwest. Visie op de verkeersstructuur (APPM, april 2022) - Verkeersstudie Hoeksche Waard zuidwest. Afronding vorkstructuur in HWZW en ontsluiting Leenheerenpolder. Fase 2 – Schetsontwerpen ruimtegebruik varianten. (De Baan verkeersadvies, juni 2022)

1. Vraag Het college heeft het kwaliteitsteam gevraagd te adviseren over de verbetering van de verkeersstructuur Hoeksche Waard zuidwest. APPM heeft op basis van participatie-avonden en aanvullende gesprekken met de omgeving over de verkeersoverlast een advies opgesteld met verschillende oplossingsrichtingen. Het vertrekpunt van het advies bestaat uit de inventarisatie van bestaande onderzoeken en beleidsdocumenten en een ronde langs de (bestuurlijke) velden. Ook overleggen met belangenorganisaties en andere groeperingen uit het gebied en een schouw van de huidige situatie maakten hier onderdeel van uit. De varianten die APPM heeft geschetst zijn vervolgens in een tweede onderzoek uitgewerkt door De Baan verkeersadvies om de ruimtelijke inpasbaarheid te onderzoeken. Hierin zijn de twee tracés voor de aansluiting Zuidoordseweg - Lange Eendragtsweg en ontsluiting van de Leenheerenpolder verder uitgewerkt. In variant A zijn aan de noordzijde twee tracéopties onderscheiden voor de verbinding tussen de Vaartweg en de Steegjesdijk. Het kwaliteitsteam is gevraagd te adviseren over de tracés die voorgesteld zijn in deze rapporten.

2. Achtergrond Het kwaliteitsteam beoordeelt de voorstellen en oplossingen die in het onderzoek worden aangedragen vanuit het oogpunt van landschappelijke inpassing en ruimtelijke kwaliteit. Gezien de cultuurhistorische en landschappelijke waarden van deze polder (één van de oudste, kwetsbaarste, stilste, mooiste gebieden van de Hoeksche Waard) is hier een zorgvuldige inpassing gewenst. Omdat goed te kunnen doen wil het kwaliteitsteam kort even de achtergrond en geschiedenis van deze polder duiden en de waarden die daar aan toegekend zijn in de omgevingsvisie. Polder Oude Korendijk Aan de westzijde van het eiland ligt de oude opwaspolder Oude Korendijk. Uit cultuurhistorisch oogpunt meest waardevol zijn de oudste opwaspolders (Omgevingsvisie Hoeksche Waard). De Oude Korendijk kent een bijzondere ontstaansgeschiedenis, afwijkend van alle andere Hoeksche Waardse polders: De opwas Gouwaert lag al in 1246 als een eiland in het westelijke getijdengebied, maar is door de Sint Elisabethsvloeden in het eerste kwart van de 15de eeuw verdronken. In 1439 werden vier gorzen, die intussen op die plaats opnieuw waren opgewassen, met een ringdijk tot één polder bedijkt ‘de Oude Korendijk’. In 1456 werd de in een smalle strook aan de oostkant aangewassen polder Nieuwe-Korendijk tegen de Oude Korendijk aangedijkt.

Weer bleef ‘de Korendijk’ als een eiland in het onbedijkte westelijke getijdengebied liggen. Pas twee eeuwen later in 1653 werd de eenzame opwaspolder door de aanleg van een noordelijke uitloper van de Eendragtspolder tussen de Korendijk en de polder Oud-Piershil (uit 1525) met de rest van de Hoeksche Waard verbonden. Daardoor is de verschijningsvorm van de oude Korendijkse polders anders dan bijvoorbeeld van Sint Anthoniepolder (1358) en de polder het Oudeland van Strijen (1437) de oudste polders die midden in het grootschalige agrarische landschap van de Hoeksche Waard liggen.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Fig. 1: Beeld uit gebiedspro el provincie Zuid-Holland

De Oude Korendijk heeft een min of meer ronde vorm met grillige dijken. De nederzetting Goudswaard ontstond aan de monding van de binnenbedijkte kreek, het Sandee, tegen de dijk aan en op de hoge kreekoever. Buitendijks vormde de kreekmonding een natuurlijke haven, waarop overtollig polderwater vanuit de kreek via een sluis in de dijk kon uitwateren. De bedijking had tot doel bouwland aan te winnen en is na zes eeuwen nog steeds grotendeels als akkerland in gebruik. De polder heeft haar zeer open karakter nog niet verloren en wordt door de meanderende kreek, het Sandee, doorsneden, waardoor zij een grote rijkdom aan natuurwaarden herbergt, en is aangewezen als stiltegebied. Het dorp kent latere kleine uitbreidingen geconcentreerd bij de kern aan de noord- en oostzijde in de polder, vanwaaruit de logische ontsluiting naar het oosten aan de noordzijde ligt. Overige bebouwing ligt tegen de dijken aan en is, met uitzondering van het agrarisch bedrijf Kleinjan, nauwelijks aanwezig in de polder zelf. Hoog opgaande beplanting, zoals bomen, komt in de polders nauwelijks voor. Verschillende dijken en dijkdelen zijn in de loop van de eeuwen met bomen beplant. De belangrijkste landschappelijke waarden van deze polder zijn: • • • • • • • • •

Middeleeuwse nagenoeg onaangetaste polders binnen het rationele agrarische landschap Opwaspolder zeldzaam in de Hoeksche Waard Waterrijk open landschap Fijnmazige structuur van dijken, kreken en sloten Grote rijkdom in ora en fauna Stiltegebied Zeer open – vergezichten Interessante historische dorpskern met monumentale kerk, korenmolen en woningen Goudswaard telt 26 rijksmonumenten

Kansen voor het verbeteren van de omgevingskwaliteit liggen in het bewaken en handhaven van de openheid van de polder, van het historische krekenpatroon en van de unieke ervaring van rust en ruimte. De landschappelijke ambities voor deze polder worden zowel in het gebiedspro el van de provincie beschreven als in de omgevingsvisie van de Hoeksche Waard. Belangrijkste aandachtspunten daarbij zijn het voorkomen van versnippering van de ruimte, versterken van de leesbaarheid en versterking van de jnmazige structuur.

fi

fi

fi

fl

Polderwegen lenen zich beter voor verbreding en zwaarder verkeer dan de bestaande dijken. De impact van het verbreden van een polderweg die over het algemeen vlak en kaal in het landschap ligt is kleiner. De 15de eeuwse dijken zijn bebouwd, niet berekend op zwaar vervoer en de oude dijkhuizen zijn doorgaans niet onderheid en meestal begeleid door bovenlagen. Verbreding van dijken heeft veel impact voor het bestaande beeld. Bovenstaande en de belangrijkste landschappelijke waarden van de polder worden meegenomen in de advisering.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Fig. 2: Beeld uit gebiedspro el provincie Zuid-Holland, oudste opwaspolder omringt door dijken

3. Advies Voordat het kwaliteitsteam advies uitbrengt over de verschillende tracés wil het eerst nog het volgende kwijt. In de rapporten mist het kwaliteitsteam een onderbouwing of analyse van de impact van de verschillende ingrepen op het landschap en de cultuurhistorische waarden. In de uitgangspunten is aangegeven dat dit wel meegenomen wordt in de afweging maar dit is nergens terug te vinden. Het kwaliteitsteam doet graag een oproep om dit bij infrastructurele projecten altijd aan de voorkant mee te nemen en in het gehele proces ook ruimtelijke kwaliteit en landschappelijke waarden inzichtelijk te maken in de beoordelingen. Speci ek in deze polder is dit van groot belang gezien de bijzondere cultuurhistorische waarden zoals hierboven beschreven.

Voorgestelde route Zuidoordseweg en Lange Eendragtsweg

fi

fi

De doorgaande route door de polder Oud-Korendijk via de Zuidoordseweg is volgens het kwaliteitsteam voorstelbaar. De route volgt de bestaande landschappelijke lijn. Deze bestaande polderweg ligt vlak in het open landschap en kan verbreed worden zonder ingrijpende aanpassingen. Ook de Lange Eendragtsweg

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

als hoofdroute tussen oost en west heeft, om dezelfde landschappelijke redenen, een beperkte impact op de ruimtelijke kwaliteit van het gebied. Tot zover kan het kwaliteitsteam de keuze voor de basisvariant volgen. De impact op het landschap is echter groter waar de bestaande routes zowel aan de noord als aan de zuidzijde aansluiten op de bestaande dijken.

Aansluiting Vaartweg op de Steegjesdijk Voor de aansluiting van de Vaartweg op de Steegjesdijk zijn twee tracéopties onderzocht; oostelijk (optie a) of westelijk (optie b) van Vaartweg 11/13 (Loonbedrijf Van Driel). Beide aansluitingen hebben een impact op de landschappelijke structuren. De loop van de bestaande dijken wordt doorbroken door het verbinden van de Steegjesdijk met de Molendijk. Variant a zorgt voor de minste doorsnijding van het landschap, maar loopt dicht langs de cultuurhistorisch waardevolle 18de eeuwse boerderij aan de Molendijk 100, Hoeve Nooit Gedacht, een Rijksmonument en een zeldzaam L-vormig type dijkboerderij met dwarshuis. Deze wordt door de ingreep ruimtelijk afgesneden van de opwaspolder. Dit roept de vraag op wat er met de overgebleven hoek in het landschap tussen de Molendijk, Vaartweg en nieuw tracé gebeurt in de toekomst. De watergangen rondom het perceel van Molendijk 100 worden op verschillende punten doorsneden. Variant b heeft als voordeel dat de route verder van de cultuurhistorische boerderij af ligt en de waterstructuur rondom niet wordt doorsneden. Deze variant zorgt echter voor meer versnippering van agrarische grond in de polder. Met name het stuk tussen de boerderij aan de Vaartweg en de nieuwe route. De vele bochten in de wegen sluiten ook niet aan op oorspronkelijke routes in de polder die bestaan uit vlakke lange lijnen.

Het kwaliteitsteam vraagt zich af of het mogelijk is nog een derde variant te onderzoeken waar de aansluiting tussen de Steegjesdijk en de Zuidoordseweg in een rechte lijn wordt getrokken. Daarbij moet wel bekeken worden dat het de bestaande bedrijfsvoering van de agrarische bedrijven niet teveel aantast.

Zuidelijke aansluiting: variant via de Bosweg Voor de aansluiting van de Zuidoordseweg op de Lange Eendragtsweg zijn verschillende varianten onderzocht en getekend. Vanuit landschappelijk oogpunt is de basisvariant (variant A) niet wenselijk, vanwege de impact op de bestaande dijkstructuur. Op de kruising van de Zuidoordseweg, Oudendijk en Groeneweg komt op dit moment veel samen. De dijk heeft hier nog een traditionele opbouw met aan de noordzijde een erf beneden aan de dijk en woningen hoog boven aan de dijk aan de zuidzijde. Tevens loopt er beneden aan de dijk een doorgaande bomenrij. Voor een goede aansluiting wordt de dijk tussen de Zuidoordseweg en de Groeneweg niet alleen verbreed maar moet ook de kruin van de dijk worden verlegd. Door het verleggen van de kruin van de dijk verdwijnen alle bomen aan de noordzijde en komen de bestaande woningen aan de zuidzijde van de Oudendijk aan een parallelweg te liggen. De woningen liggen daarmee niet meer aan de dijk. Voor etsers, die in de toekomst de Oudendijk als hoofdroute moeten gaan gebruiken, wordt dit een onoverzichtelijke kruising.

fi

fi

Het kwaliteitsteam verkiest vanuit landschappelijk oogpunt het tracé via de Bosweg (variant B). Het kwaliteitsteam is zich ervan bewust dat deze oplossing zorgt voor de aanleg van meer asfalt in de polder en mogelijk percelen van een bestaande agrarische bedrijfsvoeringen doorsnijdt. Echter is de impact van de alternatieve variant op de Oudendijk vele malen kleiner. Het kwaliteitsteam vraagt om de aansluiting nog eens goed te bekijken en deze zo haaks mogelijk te maken om de impact te beperken. Ook bij deze kruising is het van groot belang de route voor de etsers duidelijk en veilig vorm te geven.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Fig 3.: Route via de Bosweg heeft minste impact op de Oudendijk

Verbinding naar de Leenheerenpolder In het rapport wordt gesproken dat de ontwikkeling van de Leenheerenpolder een uitgangspunt is. Het kwaliteitsteam vraagt zich nog steeds af of dit een gewenste ontwikkeling is voor dit deel van de Hoeksche Waard en het dorp Goudswaard. De locatie ligt in een buitenpolder in de verste uithoek van de Hoeksche Waard en vraagt om rigoureuze aanpassingen aan de polderwegen en dijken. Afgezien daarvan zullen, vanwege die ligging aan de noordwest kant van Goudswaard, de historische dorpskern en de polder Oude Korendijk onvermijdelijk met ongewenste verkeersbelasting vanuit de Leenheerenpolder te maken krijgen. Daarnaast ligt het gebied buitendijks. Het rijk heeft in de kamerbrief van dit voorjaar aangegeven dat ‘water en bodem’ sturend moeten worden bij de ruimtelijke planning. Gewaarschuwd wordt voor het bouwen op kwetsbare ondergronden. In het buitendijkse gebied worden veel beperkingen voor woningbouw gezien omdat de overstromingsrisico’s in de toekomst sterk toenemen. Voorkomen moet worden dat er nu investeringen gedaan worden waarbij we veel kosten in de toekomst moeten maken om schades en gevolgen te compenseren. Extra ruimte voor de rivier voor opvang van water in de toekomst bij peilstijgingen is door het bebouwen van het gebied ook verdwenen.

Een uitbreiding van het dorp aan bijvoorbeeld de oostzijde ligt binnendijks en bovendien gekoppeld aan de nieuwe ontsluiting via de Zuidoordseweg waardoor andere ingrepen niet meer nodig zijn. Het kwaliteitsteam vraagt het college om de ontwikkeling van de Leenherenpolder vanuit dat oogpunt nog eens te heroverwegen. Als er wel wordt overgegaan tot de ontwikkeling van de Leenheerenpolder vraagt het kwaliteitsteam zich af of de route tot de Leenheerenpolder alleen via de zuidzijde georganiseerd kan worden. Het gebruik van de lange zuidelijke route kan de weggebruikers niet verplicht worden. Voor veel reizigers is de Molendijk nog steeds de korte en snelste route. Ontsluiting via de noordzijde zou bovendien geen impact hebben op het stiltegebied. De ruimtelijke impact van een ontsluiting aan de noordzijde van Goudswaard is in het rapport van APPM niet meegenomen of onderzocht. De ontsluiting aan de zuidzijde kent een aantal uitdagingen met betrekking tot de ruimtelijke kwaliteit. Allereerst ligt een groot deel van de nieuwe verbindingen in het stiltegebied. Ten tweede moet een groot deel van de bestaande polderwegen verbreed worden en vraagt het om nieuwe verbindingen die er nu nog niet zijn. Ten derden doorkruisen de routes de oude Kreek die vanuit Goudswaard naar het zuiden loopt. Het zicht-

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

baar en beleefbaar houden van de kreek is van groot belang en belangrijk voor de leesbaarheid van het cultuurhistorische landschap. Zoals omschreven in de omgevingsvisie. Voor de aansluiting van de Leenheerenpolder op de Zuidoordseweg zijn twee tracéopties onderzocht; zuidelijk (optie a) of noordelijk (optie b) van Zuidoordseweg 8. Beide voorgestelde routes doorkruisen de polder Oude Korendijk vanaf de Zuidoordseweg naar het westen. Bij beoordeling van deze twee routes op basis van de ruimtelijke kwaliteit heeft het kwaliteitsteam een lichte voorkeur voor het verlengen van de Kruisweg. In deze variant wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande wegen en hoeft de Lange weg niet verbreed te worden. Daarnaast vindt er minder aantasting van het stiltegebied plaats en volgt de route door verlenging van de Kruisweg de meeste logische landschappelijke lijn. Dit draagt bij aan de vindbaarheid van de route waardoor toekomstige bewoners en bezoekers duidelijk weten waar de ontsluiting loopt.

Sluisjesdijk en Zwartsluisje De ingrepen in de verkeersstructuur aan de westzijde van de Hoeksche Waard hebben voor een belangrijk deel het doel om Sluisjesdijk en Zwartsluisje te ontlasten. In het rapport wordt niet gesproken over een oplossing of aanpassing van de route Sluisjesdijk en Zwartsluisje. Aangegeven wordt dat een nadere uitwerking van verkeersbelemmerende maatregelen en globale kosten plaats moet vinden. Het kwaliteitsteam is van mening dat dit noodzakelijk is voor de ruimtelijke kwaliteit en ook de leefbaarheid op en naast deze dijken. Alleen het bieden van de alternatieve route in de polder Oud-Korendijk niet voldoende, omdat voor veel verkeer de route via Sluisjesdijk en Zwartsluisje de korte route is. De route zal in de ogen van het kwaliteitsteam door verkeer van en naar Piershil, Nieuw-Beijerland enerzijds en Zuid-Beijerland, Numansdorp en de A29 anderzijds gebruikt blijven worden, zoals heden en in het verleden altijd het geval is geweest. Voor het doorgaande verkeer tussen de noordelijke randweg ‘het Buitenom’ en de zuidelijke randweg langs Zuid-Beijerland is er immers geen alternatieve keuze dan heel ver omrijden.

Fig. 4: Verbeelding nieuwe route en bestaande route over Sluisjesdijk/Zwartsluisje, volgens het kwaliteitsteam vormt het voor veel bewegingen geen alternatief omdat de bestaande route directer en korter is en er geen alternatief is voor het doorgaande verkeer van de zuidkant (Haringvlietbrug, Numansdorp, Zuid-Beijerland, Nieuwendijk) naar de noordkant (Piershil, Nieuw-Beijerland, veerpont Hekelingen) en vice versa.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Fietroutes Dat veilige routes en goede verbindingen voor etsers worden meegenomen is volgens het kwaliteitsteam een belangrijk punt. De parallel route voor etsverkeer over de Oudendijk is voor etsers een directe route. Het kwaliteitsteam vraagt graag aandacht voor het verdere verloop van deze route via de Lange Eendragtsweg en voorbij Zwartsluisje. Zodat ook Zuid-Beierland en bestemmingen verder naar het oosten veilig worden aangehaakt. Scholieren uit Goudswaard die naar scholen in Oud-Beijerland moeten, missen ook nog een etspad benedendijks van de Steegjesdijk in het noorden. Deze is in het rapport van APPM nu nog niet op de kaart ingetekend.

4. Conclusie Het kwaliteitsteam heeft naar aanleiding van de gestelde vraag de varianten uit de studies van APPM en de Baan bekeken en komt tot onderstaande conclusies. Daarvoor geeft het kwaliteitsteam ook een ongevraagd advies ter overweging mee aan het college. Alle voorgestelde tracés doorsnijden de oude opwaspolder. Dit heeft hoe dan ook een landschappelijke impact op de verkaveling, groenstructuur en openheid ter plaatse. De belangrijkste winst van het aanleggen van een nieuwe ontsluitingsroute is voor ontsluiting van de lokale bedrijvigheid. Het eventueel uitplaatsen van (grote) bedrijven of inzetten op een ontsluitingsroute enkel via de noordzijde ziet zij daarom nog steeds als mogelijkheden. Zij begrijpt echter dat er meerdere belangen spelen en dat er ook vanuit economische redenen wordt gekozen om vrachtverkeer niet alleen via de noordzijde naar de A29 af te wentelen of bedrijven uit te plaatsen. In de gekozen oplossing voorziet het kwaliteitsteam op lange termijn nadelen. Ten eerste omdat het nog steeds geen directe route naar de A29 is en voor veel verkeer Steegjesdijk en Zwartsluisje de kortste route blijft. (zie ook Fig. 4) Ook is zij bang dat opwaardering van de infrastructuur kan leiden tot ongewenste uitbreiding van (agro)logistieke bedrijven aan de Zuidoordseweg. Dat trekt nog meer verkeer aan door het stilte-gebied.

Vanuit die optiek denkt het kwaliteitsteam dat een centrale positie van een dergelijke functie op lange termijn zorgt voor minder omrijden, kortere routes en daarmee een duurzamere bedrijfsvoering.

Conclusies voorgestelde tracé-varianten

- Het opwaarderen van de bestaande lange lijnen in de polder, Zuidoordseweg en Lange Eendragtsweg is voorstelbaar en heeft de minste landschappelijke impact.

- De aansluitingen van deze polderwegen op de dijken vragen om meer zorgvuldigheid. Voor de aansluiting Vaartweg op de Steegjesdijk maakt het kwaliteitsteam zich zorgen over de versnippering van het landschap ter plaatste en de belevingswaarde van de monumentale boerenhoeve, 18de eeuwse boerderij aan de Molendijk 100, en vraagt zich af of er nog een andere variant onderzocht kan worden die versnippering minimaliseert en het aanzicht van de monumentale boerderij spaart.

- Voor de aansluiting van de Zuidoordseweg op de Lange Eendragtsweg heeft het tracé via de Bosweg de voorkeur omdat daarmee de Oudendijk zo min mogelijk wordt aangetast.

- Het kwaliteitsteam is er nog niet van overtuigd dat de Leenheerenpolder een juiste locatie is voor wonen

fi

fi

fi

fi

gezien de opgaven waar we in de toekomst voor staan en de oproep van het Rijk om bodem en water sturend te laten zijn bij ontwikkelingen. Daarnaast geeft ontsluiting alleen via de zuidzijde nog steeds druk op de Molendijk en het Stiltegebied van Oude Korendijk.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

- Met het aanleggen van nieuwe routes in de polder Oude Korendijk wordt beoogd de Sluisjesdijk en Zwartsluisje te ontlasten. Het kwaliteitsteam maakt zich zorgen dat deze route nog steeds veelvuldig gebruikt zal worden, omdat het de kortste en meest directe route vanuit Goudswaard naar het zuid-westen is. Er is voor doorgaand verkeer tussen Buitenom en de randweg van Zuid-Beijerland nog geen goede alternatieve route. Afsluiten voor doorgaand verkeer is daarom in ogen van kwaliteitsteam nog niet mogelijk.

- Het kwaliteitsteam vraagt graag aandacht voor het verdere verloop van de etsroute via de Lange Eendragtsweg en voorbij Zwartsluisje. Zodat ook Zuid-Beierland en bestemmingen verder naar het oosten veilig worden aangehaakt.

fi

fi

fi

Aan de aandachtspunten voor de vervolgstappen zou het kwaliteitsteam het volgende toe willen voegen. Naast verkeerstechniek en nanciële haalbaarheid ziet het kwaliteitsteam graag dat ook de landschappelijke kwaliteit van deze oude, bijzondere opwaspolder in de keuzes en vormgeving wordt meegenomen. De aansluitingen en varianten moeten niet alleen verkeerstechnisch uitgewerkt en ingepast worden maar het is belangrijk dat daarbij ook een landschapsarchitect betrokken is, die de oplossingen mee kan vormgeven en de ruimtelijke kwaliteit in ogenschouw neemt. Dit is in lijn met de waardes die benoemd zijn vanuit de omgevingsvisie en de gebiedspro elen. Nieuwe bomenaanplant, invulling van restruimtes door aansluiting met bochten en het zichtbaar houden van de kreek kunnen daarmee in de uitwerking meegenomen worden.