Bijlage 4 RAOZ Rapport Populyties

Frequentie

Argument bij weinig punten

Frequentie

★★★★

Nee, dat kan sowieso: thuis en/of op andere dagen

★★★★★

★★★

Nee, dit is geen rol voor de gemeente. Hier hoeft niets te veranderen

★

★★★ ★★ ★★

-

Voorwaarden Het woord ‘overlast’ valt vaak in de motivaties bij deze optie. Meerdere deelnemers zien in het samenkomen van mensen ook een risico op het verstoren van de rust. “Familie en vrienden zijn belangrijk zolang je niet voor overlast zorgt voor de buurt” “Zeker belangrijk, er zijn mensen die dit fijn vinden. Maar zolang er maar geen overlast ontstaat.” “Ja leuk maar niet om naar evenementen te gaan, buurt barbecues te organiseren etc waar een paar mensen lol van hebben en de meeste mensen hinder van ondervinden. Wie reuring wil gaat maar in de stad wonen.” “Ik juich dit wel toe, maar interpreteer dit meer als het organiseren van een feestje en dat kan nadelige gevolgen hebben voor het verstoren van de rust.”

33 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

“Familiebezoeken kunnen vaak alleen in het weekend ivm werk door de weeks. Ook op zondag is het belangrijk dat familie elkaar kan en mag zien. Openbaar vervoer moet dus wel rijden.”

34 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

8. Dan is er op zondag ruimte voor betaalde recreatie en toerisme Waarom geven inwoners veel of weinig punten? Deze optie krijgt gemiddeld genomen het minste punten, maar toch substantieel meer dan de 3,1 punten die aangeven dat het enigszins belangrijk is. We zien geen nieuwe argumenten meer ten opzichte van de voorgaande keuzeopties. Het argument over keuzevrijheid komt bij deze optie weer nadrukkelijk naar voren: “Hier zou de gemeente veel meer mee kunnen doen! De omgeving van de Hoeksche Waard leent zich hier uitstekend voor. Mensen zouden zelf moeten mogen bepalen hoe zij hun zondag besteden.” “Overall vind ik dat we rekening moeten houden met elkaar. Dus mensen de ruimte geven voor geloofsovertuiging maar mensen ook de ruimte geven om een andere besteding te geven aan de zondag.” Daarnaast noemen deelnemers die veel punten geven diverse voordelen van recreatie en/of toerisme: levendigheid, plezier, gezondheid, en de lokale economie. “Het is voor iedereen die niet-gelovig is belangrijk om hun tijd in te delen zoals ze dat willen. Zo ook met recreatie op zondag.

Iedereen wilt zijn/haar zondag zo indelen als hij zelf wilt, de een vind het fijn om op zondag naar de kerk te gaan en de ander haalt bijvoorbeeld veel energie en ontspanning door naar de Binnenmaas te gaan met het gezin op een mooie zonnige dag.” “Ook is het leuk om een familiedag op zondag te organiseren waarbij je bijvoorbeeld met familie die verder weg woont in Nederland, iets te organiseren waar betaalde recreatie voor nodig is.” “Goed voor mensen om bezig te zijn en op avontuur te gaan” “Zeker! Recreatie is ook tot rust komen! En laat die Duitsers hier maar naar toe komen, goed voor alle kleine ondernemers!” Meerdere deelnemers leggen eerder de nadruk op recreatie (voor inwoners van de gemeente) dan op toerisme (voor anderen). “Speciaal voor de inwoners van de Hoeksche Waard. Beperkt toerisme” “Ik wil het liefst de Hoeksche Waard voor de Hoeksche Waarders houden. Extra (betaalde) aantrekkelijk toerisme en recreatie trekt mensen van buiten de Hoeksche Waard aan.”

35 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Bij deelnemers die weinig punten geven zien we ook vergelijkbare argumenten als bij andere keuzeopties: recreatie en/of toerisme passen niet bij de religieuze invulling van de zondag, kunnen leiden tot overlast en lawaai, en tot druk op winkeliers en personeel. “Zondag is door God aangewezen als dag om niet te werken, dus ook niet binnen recreatie enz. Alleen noodzakelijk werk, bv in de zorg.” “Ook dat zal absoluut tot overlast zorgen voor een deel van de bevolking. Ten alle tijde voorkomen!!! Mensen die kiezen voor de Hoeksche Waard, die kiezen voor rust en ruimte. En de identiteit van de Hoeksche Waard is iets om te koesteren.” “Hoewel recreatie juist voor ontspanning zorgt, geeft dit wel druk aan de toeristensector. Uiteraard is recreatie prima, maar dat hoeft niet speciaal georganiseerd te worden en kan ook gevonden worden zonder de andere mensen voor je te laten werken.” TABEL 8 Argument bij veel punten Ja, geef de keuzevrijheid, moet mogelijk zijn (en niet alleen op zondag) Ja, want dat is goed voor de levendigheid en aantrekkelijkheid van de gemeente Ja, recreatie is goed, gezond en/of sociaal. Er zijn mensen die juist zo tot rust komen.

Frequentie ★★★★ ★★★ ★★★

Ja, want toerisme en recreatie zijn goed voor de (lokale) economie

★★

Ja, want de rest van de week is het al zo druk

★★

Argument bij weinig punten Nee, want het kan leiden tot overlast. Rust is een belangrijk onderdeel van mijn dorp / van de Hoeksche Waard. Nee, want dat past niet bij mijn geloof (religieuze motivatie) Nee, want dat leidt tot druk op personeel en ondernemers Nee, tegen al te veel betaald toerisme (niet noodzakelijk recreatie). Hoeksche Waard voor Hoeksche Waarders

Frequentie ★★ ★★ ★ ★

Voorwaarden We zien weer voornamelijk het beperken of voorkomen van overlast en lawaai als belangrijkste voorwaarde. Verder vooral veel voorbeelden. “Recreatie en toerisme is goed, zolang andere er geen last van hebben.” “Waarom moet alles altijd geld kosten. Als er goede ruiterpaden door heel de Hoeksche Waard zouden zijn dan zou een vergoeding voor een vergunning om het onderhoud te bekostigen evt wel prima zijn” “Terrasje en ijsje moet kunnen.” “Wat belangrijk is terras langs rivieren” “Restaurants, terrassen open. Bootje huren op de Binnenmaas etc.”

36 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

“Vind ik minder, waarom betaald. Kijk naar Tiengemeten. Het leuke is er daar wel af als je overal voor moet betalen” “Kano verhuur bijvoorbeeld”

37 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

4. Welke vier waardenoriëntaties zijn er? Achter de ‘gemiddelde inwoner’ schuilen vier groepen Hoeksche Waarders met een vergelijkbare houding of waardenoriëntatie tot het thema. Het is niet alleen maar zwart-wit: vóór meer mogelijkheden of vóór rust. We zien ook gematigde waardenoriëntaties. SAMENVATTING •

We zien vier groepen Hoeksche Waarders die vergelijkbare waardes en prioriteiten delen. Dit noemen we ook wel waardenoriëntaties op dit thema. We zien twee uitgesproken groepen: de ene voor maximale keuzevrijheid, de ander voor maximale ruimte voor zondagsrust. We zien ook twee gematigde middengroepen die rekening willen houden met alle perspectieven.

•

We zien twee waarden die gedeeld zijn door alle vier groepen: ‘rekening houden met elkaar’ en ‘samenkomen met familie, vrienden en naasten’. Dit zijn verbindende waarden. De invulling daarvan kan echter verschillen zagen we al in hoofdstuk 3.

•

Twee van de vier groepen, tezamen een meerderheid van 63%, willen meer mogelijkheden op zondag. Dit is consistent met de bevindingen in hoofdstuk 2.

•

Maar ook een meerderheid (eveneens 63%) wil rekening met elkaar houden. Dit wijst erop dat een meerderheid de extreme posities afwijst.

Vier groepen inwoners, vier houdingen tegenover het thema Zoals de gemiddelde Nederlander niet bestaat geldt dat ook voor de gemiddelde inwoner van de Hoeksche Waard. Welke inwoners delen welke waarden en ideeën? We zien zowel overeenkomsten als verschillen tussen verschillende (groepen van) inwoners. Met de statistische techniek LKCA (zie kader) zien we dat inwoners in vier groepen kunnen worden opgedeeld die de opties over rust en activiteiten op zondag verschillend prioriteren (zie Figuur 7). We beschrijven eerst de vier groepen: wat zijn hun voorkeuren en welke inwoners zitten er in elke groep? Lopen de lijnen langs leeftijd, woonplaats, geloof of iets heel anders? We beschrijven ook de belangrijkste verschillen en overeenkomsten (gemene delers tussen de vier groepen).

WAT IS EEN LKCA? Deze resultaten komen voort uit een Latente Klasse Cluster Analyse. Met de statistische techniek Latente Klasse Clusteranalyse (LKCA) hebben we de resultaten van de representatieve steekproef onderzocht. Deze methode zoekt naar groepen die grotendeels dezelfde antwoorden hebben gegeven. Of die de acht ideeën over rust en activiteiten juist heel anders prioriteren dan andere groepen.

38 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Het klassieke socio-demografische kenmerk geslacht bleek geen significante verklarende kracht te hebben voor de kans dat een deelnemer in één van de vier groepen kan worden ingedeeld. Vier kenmerken hebben wél een significante verklarende kracht: leeftijd, opleidingsniveau, religieuze gezindte en woonplaats.

Figuur 7

39 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Beschrijving van de vier groepen Groep 1 (22%): Maximale keuzevrijheid. Geef inwoners, winkeliers en organisatoren de vrijheid om zelf te kiezen of ze activiteiten willen ondernemen •

Keuze: Dit cluster is uitgesproken in de keuze om winkeliers de vrijheid te geven om zelf te kiezen of ze open willen (18,1 punten). Ook de opties over evenementen (9,8), recreatie en toerisme (8,0) en actief buitenleven (7,9) krijgen veel punten. Daarentegen krijgen de opties over tot rust komen op zondag en de ruimte om het geloof belijden van deze groep 0 punten. In hun motivaties zien we dat deze groep anderen wel degelijk rust en ruimte voor het geloof gunnen, maar er veel vertrouwen in heeft dat rust altijd gevonden kan worden op het eiland, en geloof belijden ook altijd zal kunnen.

•

Profiel: In deze groep zitten relatief veel mensen tussen 25 en 54 jaar oud. In de motivaties zien we deze groep ook het argument gebruiken dat zij in het werkende leven zitten en/of een actief gezinsleven hebben. Openstelling van de winkels op zondag kan deze groep veel rust bieden in de verder drukke week. Evenementen en/of actief buitenleven noemen zij juist een bron van rust en ontspanning. In deze groep zitten relatief veel hoogopgeleide inwoners en (bijna uitsluitend) mensen zonder religieuze gezindte.

Groep 2 (41%): Voor keuzevrijheid, maar onder voorwaarden. We houden rekening met elkaar. •

Keuze: Deze groep is gematigder dan de eerste groep, doordat deze inwoners gemiddeld genomen aan alle opties tenminste een aantal punten toekennen. Ze hechten dus waarde aan meerdere dingen. De optie om winkeliers de vrijheid te geven om zelf te kiezen of ze open willen krijgt van hen de meeste punten (gemiddeld 9,8). Bij de overige prioriteiten zien we dezelfde opties als in groep 1: evenementen (7,6), betaalde recreatie en toerisme (6,6) en actief buitenleven (7,5). Toch zijn alle keuzes iets minder uitgesproken. Deze inwoners geven ook punten aan tot rust komen (4,4) en het geloof belijden op zondag (3,0). In hun motivaties doen zij bijvoorbeeld een appèl op elkaar respecteren en liefhebben.

•

Profiel: Deze groep is qua leeftijd en opleidingsniveau divers, en een redelijke weerspiegeling van de gemeente. Deze groep bestaat weer voornamelijk uit mensen zonder religieuze gezindte, hoewel er ook een substantieel deel aan inwoners met een protestants-christelijke achtergrond vertegenwoordigd is (ongeveer 10%).

40 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Groep 3 (22%): Liever rust. Alleen onder voorwaarden meer activiteiten. We houden rekening met elkaar •

Keuze: Net als groep 2 zijn deze inwoners gematigd in de zin dat zij aan alle opties minimaal een aantal punten toekennen. Bij deze derde groep ligt het accent echter duidelijk op de opties geloof belijden (9,2 punten) en tot rust komen (10,4) punten. Deze groep geeft ook veel punten aan de optie rekening met elkaar houden (8,9) en samenkomen met familie, vrienden en naasten (8,0). De opties recreatie en toerisme, evenementen, en winkeliers vrijheid geven krijgen weinig punten. Daarentegen hecht deze groep wel veel waarde aan een actief buitenleven (6,6), net als groepen 1 en 2, maar in tegenstelling tot de volgende groep.

•

Profiel: In deze groep zijn ouderen (m.n. 65+) oververtegenwoordigd en jongeren ondervertegenwoordigd. Qua opleidingsniveau is dit een diverse groep. Deze groep bestaat voor het grootste deel uit inwoners met een religieuze achtergrond. Bijna alle inwoners die aangeven evangelisch te zijn bevinden zich in deze groep, en het grootste deel van de inwoners met een protestants-christelijke achtergrond. Bijna een derde van de inwoners in deze groep geeft aan geen geloof aan te hangen, duidend op diversiteit.

Groep 4 (15%): Maximale ruimte voor rust •

Keuze: De vierde groep is zeer uitgesproken in de gekozen prioriteiten: vier opties krijgen punten, waarvan geloof belijden (24,0 punten) veruit de meeste waarde heeft. Tot rust komen (12,0), rekening houden met elkaar (7,9) en samenkomen met familie, vrienden en naasten (6,0) zijn de overige opties met punten. De vier overige opties krijgen 0 punten. Dit is de kleinste groep en de meest uitgesproken groep.

•

Profiel: Deze groep bestaat voor twee derde uit inwoners met een reformatorische achtergrond, de rest is met name protestants-christelijk en evangelisch. Deze groep bestaat voor ongeveer een derde uit inwoners ouder dan 65, waarmee deze groep (iets) oververtegenwoordigd is. In deze groep zijn jongeren echter ook zeker vertegenwoordigd. In een vervolganalyse hebben we waargenomen dat binnen de reformatorische groep jongeren bijna exact dezelfde voorkeuren uiten als ouderen. Gemiddeld genomen is deze groep iets lager opgeleid. Dit is de enige groep met een duidelijke geografische stempel: in Goudswaard, Klaaswaal en Nieuw-Beijerland zijn deze inwoners sterk vertegenwoordigd.

Wat zegt dit ons? Drie inzichten Inzicht: gedeelde waarden in de verbinding We zien dat sommige groepen geen punten geven aan bepaalde opties. Van de acht opties zijn er twee die van alle groepen punten krijgen en dus waarde aan hechten. Dit duidt op een gemene deler. We zien allereerst dat de optie ‘rekening houden met elkaar’ door alle groepen gedeeld wordt. Alle groepen geven gemiddeld genomen meer dan 3,1 punten aan deze optie, waarmee ze aangeven dit in enige mate belangrijk te vinden. Voor inwoners van groepen 2, 3 en 4 (tezamen 78%) is rekening met elkaar houden een

41 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

belangrijke waarde. In de toelichtingen van deelnemers in groep 1 zien we dat ook veel van deze inwoners rekening met elkaar houden vanzelfsprekend vinden. Deze verbindende waarde komt dan ook gemiddeld genomen als derde prioriteit naar voren. Inwoners leven samen en moeten zich tot elkaar verhouden – en dus rekening met elkaar houden. In hun motivaties geven meerdere niet-gelovige inwoners aan dat zij op dit moment rekening houden met gelovige inwoners, bijvoorbeeld door hun activiteiten op zondag (vrijwillig) te beperken. Andersom geven inwoners die rust en geloof op zondag belangrijk vinden in hun motivaties niet vaak expliciet aan rekening te houden met inwoners die meer mogelijkheden willen op zondag. Meerdere deelnemers geven aan dat ‘rekening houden met elkaar’ van twee kanten moet komen.

Hoewel de optie ‘ruimte om samen te komen met familie, vrienden en naasten’ gemiddeld genomen niet het meeste punten krijgt, is hier een gemene deler te vinden. Voor bijna alle inwoners is dit belangrijk. Er voor elkaar zijn. Verbinding zoeken met elkaar. Een wandeling op straat en een praatje maken. Ook hier zien we dat deze menselijke behoefte breed gedeeld wordt, maar inwoners de behoefte hebben daar op hun eigen manier invulling aan te geven.

Figuur 8

Inzicht: Meerderheid wil meer mogelijkheden Groepen 1 en 2 (tezamen 63%) zijn uitgesproken in hun wens om meer ruimte te scheppen voor activiteiten. Dat hoeft wat hun betreft niet een verplichting te zijn, maar er moet wel keuzevrijheid zijn.

42 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Figuur 9

Inzicht: Meerderheid wil rekening houden met elkaar Groepen 1 en 4 (tezamen 37% van de inwoners) kenmerken zich door zeer uitgesproken keuzes. Ze vertegenwoordigen de uiterste posities in het vraagstuk. Beide groepen verdelen hun punten volgens een ‘allesof-niets’-methode. Inwoners van groep 1 verdelen hun punten over de opties rond activiteiten: evenementen, recreatie en toerisme, actief buitenleven, winkeliers keuzevrijheid geven. Groep 4 verdeelt zijn punten over de opties die gaan over rust: ruimte om het geloof te belijden en ruimte om tot rust komen op zondag. Ook samenkomen met familie, vrienden en naasten, alsmede de optie over rekening houden met elkaar krijgen punten. De overige opties niet. We zien ook twee middengroepen (groepen 2 en 3, tezamen 63%). Deze groepen zijn gematigder in hun keuzes, in de zin dat alle acht opties uit de keuzetaak in ieder geval een aantal punten krijgt. Beide groepen hebben een duidelijk eigen profiel, maar beide groepen zijn divers(er) in samenstelling. Zo zien we in groep 3, waarbij het accent ligt op rust en geloof, ook niet-gelovigen. En zien we in groep 2, waar het accent ligt op activiteiten, ook gelovige inwoners. Beide groepen zijn divers in termen van leeftijd en opleidingsniveau. Groepen 2 en 3 zijn een meerderheid.

We kunnen concluderen dat deze inwoners tegen een alles-of-nietsbenadering zijn waarin er ofwel maximale ruimte wordt gegeven voor keuzevrijheid ofwel maximale ruimte voor zondagsrust.

43 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Figuur 10

44 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

5. Over het onderzoek In dit onderzoek hebben we het advies gevraagd aan de inwoners van de gemeente Hoeksche Waard over rust en activiteiten op zondag. Hoe hebben zij deelname aan het onderzoek ervaren? SAMENVATTING •

De gemiddelde deelnemer geeft een 7,2 aan de raadpleging. 92% van de deelnemers (open raadpleging en brief gecombineerd) gaf een voldoende.

•

De grote meerderheid vond het onderzoek goed te begrijpen (83%).

•

Ongeveer een kwart van de deelnemers vonden de informatievoorziening (enigszins) sturend. Een PWE-raadpleging geeft informatie over wat er kan gebeuren als je een optie kiest. Dit kan een reden zijn dat deelnemers het onderzoek als sturend hebben ervaren. Het percentage is gemiddeld voor PWE-raadplegingen.

Meerderheid deelnemers is positief 92% van de deelnemers (open raadpleging en ongewogen brief gecombineerd) gaf een voldoende aan de raadpleging. Deze deelnemers hebben de PWE-raadpleging als een fijne manier ervaren om hun voorkeuren door te geven over rust en activiteiten op zondag aan de gemeente. De gemiddelde deelnemer aan de representatieve raadpleging (gewogen brief) geeft een 7,2 aan de raadpleging. De meeste deelnemers geven de raadpleging het cijfer 8. Bij andere raadplegingen zien we scores tussen 6,3 en 7,5, dus dit zit aan de bovenkant. Deelnemers die positief zijn over de raadpleging geven vooral aan dat de raadpleging een toegankelijke methode vinden om hun stem te kunnen laten horen (“Fijn dat de inwoners om input gevraagd wordt.”). Een veel genoemd argument is dat ze het belangrijk vinden dat ze over dit specifieke onderwerp hun stem kunnen laten horen. Ook waarderen ze de gebalanceerde informatievoorziening (“Volgens mij kan iedereen een antwoord kiezen” en “de vraagstelling is open”) en de mogelijkheid om hun advies te nuanceren en toe te lichten (“Je kan voluit je persoonlijke mening uiten”). Hoewel 92% van de deelnemers een voldoende gaf aan de raadpleging, gaf 8% een onvoldoende. Wat vinden deze deelnemers? Sommige deelnemers vonden de informatievoorziening sturend (“Te sturend op sommige punten. Met name op geloof.”).

24% van de respondenten heeft de raadpleging als (enigszins) sturend ervaren (zie Figuur 11). Driekwart daarmee niet. In vergelijking met andere raadplegingen is dit gemiddeld. Een verklaring hiervoor is dat participatie-behoeften verschillen tussen Nederlanders. Veel deelnemers vinden het fijn dat een PWE-raadpleging informatie geeft over wat er kan gebeuren als je een optie kiest. Er zijn ook mensen die liever een referendum-achtige vraagstelling willen (‘Moet er zondagsrust zijn ja/nee?’). Deze groep ervaart een PWE soms als sturend.

45 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Andere deelnemers hadden niet veel vertrouwen dat er iets gedaan wordt met de uitkomsten (“Ik vermoed dat er niets met de uitslag gedaan wordt en in een donkere la van een bureau verdwijnt en dar er bij de bestuurders van deze gemeente niet geluisterd wordt wat de inwoners willen”). Negatieve deelnemers verschilden van mening over de lengte van de raadpleging en de mate van informatievoorziening. Sommige deelnemers vonden de raadpleging te lang duren en vonden dat ze te veel informatie moesten verwerken. Andere deelnemers vonden juist dat ze informatie misten in de raadpleging en ze wilden meer mogelijkheden krijgen om hun ideaalbeeld te schetsen.

Figuur 11

46 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

6. Methodologie & Verantwoording In deze sectie geven wij informatie over het ontwerpen van de PWE-raadpleging, het verzamelen van de data en de analysemethoden die wij gebruiken. In dit hoofdstuk: •

Ontwerp van de PWE-raadpleging

•

Dataverzameling

•

Data-analyse

•

Omgang met persoonsgegevens

Ontwerp van de PWE-raadpleging Een raadpleging volgens de methode van de Participatieve Waarde Evaluatie bestaat in feite uit vier elementen: 1.

Het vaststellen van een vraagstelling die onderwerp is van de PWE;

2.

Het formuleren van de meest relevante keuzeopties waar de deelnemer tussen kan kiezen;

3.

Het beschrijven van informatie over deze opties incl. positieve effecten en negatieve effecten;

4.

Het kiezen van het type PWE-raadpleging, inclusief een beperking die ervoor zorgt dat deelnemers niet alle opties kunnen kiezen.

Daarnaast hebben we in dit onderzoek ook een aantal vragen gesteld over levendige dorpen. Verder hebben we een aantal stellingen voorgelegd over winkelopenstelling, evenementen en houding over zondag in het algemeen. Hieronder leggen we uit welke belangrijke keuzes wij hebben gemaakt in deze vier stappen. Ter referentie is de raadpleging nog steeds te bezoeken in oorspronkelijke vorm via https://zondag-gesloten.raadpleging.net/. Antwoorden worden niet meer geregistreerd.

Stap 1: Vraagstelling Het doel van de raadpleging is om in kaart te brengen hoeveel waarde inwoners van de Hoeksche Waard hechten aan verschillende ideeën over de invulling van de zondag. Vanuit dat doel hebben we gekozen voor de vraagstelling ‘Hoe vindt u dat de zondag in de Hoeksche Waard er in de toekomst uit moet komen te zien?’. •

De toevoeging van de term ‘in de toekomst’ geeft aan dat we deelnemers niet vragen om een evaluatie van de huidige situatie. We vragen naar een mogelijke toekomstsituatie. De ervaring leert dat als we dat niet expliciet maken sommige deelnemers de raadpleging invullen alsof ze de huidige situatie beschouwen.

47 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

•

Deze formulering geeft de ruimte aan deelnemers om deze in te vullen vanuit hun eigen perspectief (‘als ik het voor het zeggen zou hebben, hoe zou ik dan willen dat de ideale zondag eruitziet’) of vanuit het perspectief van de hele gemeente (‘hoe zou ik willen dat we samen de zondag eruit laten zien?’). Deze formulering is daarmee niet-sturend. Beide perspectieven zijn relevant en toegestaan. Dat kan wel vragen om duiding van de resultaten. Het Inwonersforum kan een overweging maken welk perspectief zij willen volgen.

•

Tot slot is ervoor gekozen om niet expliciet over ‘rust’ en/of ‘activiteiten’ te spreken in de vraagstelling. Dit omdat de keuzeopties ook andere ideeën over de zondag bevatten, zoals ‘een actief buitenleven’ en ‘rekening houden met elkaar’.

Stap 2: Keuzeopties We hebben acht keuze-opties opgenomen, waarbij het belangrijkste doel was alle relevante ideeën over de zondag op het thema een plek te geven. Elke inwoner van de Hoeksche Waard, hoe verschillend ook in perspectief, moet ruimte hebben diens perspectief kwijt te kunnen. Als eerste stap hebben we een longlist gemaakt van mogelijke perspectieven. Deze bestond uit negen ideeën over de invulling van de zondag. Deze longlist is voorgelegd aan onder meer Gemeente Hoeksche Waard, het Inwonersforum (gelote inwoners), een Klankbordgroep (open voor alle belanghebbenden en geïnteresseerden) en een regiegroep (afgevaardigden vanuit de gemeenteraad). Er zijn geen ideeën meer toegevoegd. Er is één idee/keuzeoptie afgevallen: ‘We blijven dan met elkaar in gesprek over rust en activiteiten op zondag. De reden was dat deze inhoudelijk een andere lading heeft dan de overige keuzeopties. De keuzeopties zijn zoveel mogelijk geformuleerd in termen van ‘ruimte’ (‘ruimte voor winkeliers om…’, ‘ruimte om samen te komen…’). Dit geeft ruimte aan het idee dat er niet per se meer activiteiten hoeven plaats te vinden, maar dat de vraag is of die ruimte er moet zijn. Ook geeft de formulering aan dat er een beperking is: er kan niet voor alles ruimte zijn. De beperking is een integraal onderdeel van de PWE-methodiek en dwingt deelnemers keuzes te maken en prioriteiten te stellen.

Niet alles kan, niet overal, niet tegelijk.

Stap 3: Informatie over de keuzeopties Tijdens de gehele raadpleging was er via een Help-knop algemene, feitelijke informatie beschikbaar over de huidige situatie. Wat mag er wel niet op zondag volgens de relevante landelijke wet- en regelgeving? En hoe is de situatie nu in de gemeente Hoeksche Waard en naburige gemeentes?

48 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Figuur 12

Bij elk van de acht keuzeopties was ook gedetailleerde informatie beschikbaar.

49 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Figuur 13

Alle teksten zijn in concept een of meerdere keren voorgelegd aan Gemeente Hoeksche Waard, het Inwonersforum, de Klankbordgroep en de regiegroep. Zij hebben schriftelijk en mondeling kunnen reageren. In dit proces kwam een belangrijk punt van feedback naar voren: de indruk bestond dat het concept (‘de 95%versie’) een religieus accent had. Een goede PWE-raadpleging voldoet in ieder geval aan drie criteria: (1) de raadpleging is compleet, (2) gebalanceerd en niet sturend en (3) feitelijk correct. Onbedoeld kan een richting of accent zijn meegegeven in de conceptteksten, bijvoorbeeld door een woordkeuze met een bepaalde lading of een volgorde van vragen Zowel het Inwonersforum, als de Klankbordgroep en Regiegroep gaven aan in enige mate de indruk te hebben dat de 95%-versie van de raadpleging een ‘religieus’ accent hebben. Het tweede criterium was daarmee niet volledig voldaan. Om de balans beter te borgen hebben we een aantal dingen gedaan. Ten eerste, we hebben de eerste zin uit de introductie verwijderd (‘Zondagsrust is van oudsher belangrijk’). We hebben verder de volgorde van vragen en antwoordopties met religieuze lading en niet-religieuze lading afgewisseld waar relevant. In dezelfde lijn hebben we de term ‘rust en activiteiten’ afgewisseld met ‘activiteiten en rust’.

Ten derde worden in de PWE-keuzetaak opties willekeurig aangeboden (elke deelnemer krijgt een andere volgorde te zien). Tot slot hebben we er in het algemeen op gelet dat het hele spectrum van antwoordopties mogelijk is: van minder doen (meer rust) tot meer doen (meer activiteiten). Ook hebben we erop gelet bij alle opties gebalanceerd nadelen én voordelen te benoemen. In de toelichtingen op de items kwamen in eerste instantie de nadelen niet altijd goed uit de verf. Wat is bijvoorbeeld het nadeel van zondagsopening? Ook bij de grote evenementen en toerisme en recreatie waren nadelen niet volledig benoemd.

Stap 4: Keuze voor het type PWE en beperking

50 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Een raadpleging volgens de PWE-methodiek kan op drie verschillende manieren geïmplementeerd worden (puntenmodus, schuifjesmodus, keuzemodus). De keuze tussen deze drie opties maken we aan de hand van twee vragen. De eerste vraag is in hoeverre er sprake is van de verdeling van een schaars publiek goed of middel, zoals geld of uitvoeringscapaciteit. Dat is niet het geval bij dit vraagstuk. De vraag over rust en activiteiten is in essentie een waardenvraagstuk. Het antwoord op deze eerst vraag leidt automatisch tot een puntenmodus. De tweede selectievraag is daarmee niet relevant. Dat betekende concreet dat deelnemers 50 punten mochten verdelen over de acht keuzeopties, oftewel de acht ideeën over de zondag in de toekomst. Het minimale aantal punten om te verdelen bij acht opties is 28, wat deelnemers in staat stelt een absolute prioritering tussen de acht ideeën te maken. We hebben gekozen voor het verdelen van 50 punten om een meer fijnmazige toekenning van punten mogelijk te maken. Dit staat meer nuance toe. Het nog groter maken van het aantal punten gaat ten koste van de overzichtelijkheid en toegankelijkheid van de raadpleging.

Overige vragen en stellingen Naast het onderdeel dat de PWE-methodiek volgde hebben we op verzoek van de Gemeente Hoeksche Waard een aantal vragen gesteld over levendige dorpen. Deze waren ‘bijvangst’ en de resultaten rapporteren we hier niet. Gemeente Hoeksche Waard beschikt over de gegevens. We hebben ook een aantal stellingen voorgelegd over de houding van deelnemers ten opzichte van de zondag in het algemeen. Verder bevatte de raadpleging een aantal concrete vragen over winkelopenstelling en evenementen. Verder hebben we zoals eerder aangegeven algemene informatie verschaft over de huidige situatie in Nederland en de gemeente. Conceptteksten van deze vragen, stellingen en informatie zijn voorgelegd aan de Gemeente Hoeksche Waard, het Inwonersforum, een Klankbordgroep en de Regiegroep. Ook daaruit zijn een aantal vragen en punten van feedback voortgekomen. We geven aan wat de belangrijkste vragen waren en hoe we ermee om zijn gegaan. •

Is er een ander woord voor ‘raadpleging’? Een aantal deelnemers van het Inwonersforum gaf aan dat het woord ‘raadpleging’ als moeilijk wordt ervaren. Bijvoorbeeld door mensen met wie ze spraken. Enkele woorden zijn gesuggereerd als alternatief: ‘inwoners’, ‘mening’ en ‘onderzoek’. We gebruiken in de definitieve versie al deze woorden, hoewel niet altijd in combinatie. In de raadpleging hebben we gerefereerd aan het ‘onderzoek’ of ‘inwonersonderzoek’. In dit rapport gebruiken we ook het woord ‘raadpleging’.

•

Is de raadpleging niet te lang? In de definitieve versie bestond de mogelijkheid om een korte versie van 5 minuten te doen en een lange versie van 15 minuten. Tabel 9 laat zien dat de meeste deelnemers uiteindelijk voor de lange versie hebben gekozen.

•

Hoe bereik je jongeren en ouderen? Het Inwonersforum heeft aangegeven dat sommige groepen moeilijk bereikbaar kunnen zijn. In het bijzonder zijn jongeren en ouderen genoemd. Bij de communicatie over de raadpleging hebben we daarop gelet. Uiteindelijk hebben zowel jongeren als ouderen in grote getalen deelgenomen; zie Tabel 10.

•

Hoe voorkomen we dat één groep oververtegenwoordigd is in het onderzoek? Zowel het Inwonersforum als de Klankbordgroep en de Regiegroep heeft vragen gesteld over de representativiteit van het

51 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

onderzoek. Wat als leden van één of enkele groepen heel vaak deelnemen? Hieronder leggen we uit hoe we om zijn gegaan met het thema representativiteit.

Dataverzameling Dataverzameling Tussen 1 juni 2023 en 10 juli 2023 konden deelnemers meedoen aan de raadpleging. Daarin bestonden twee varianten. •

Open raadpleging: Alle inwoners van 16 jaar of ouder konden meedoen aan de open raadpleging. Dit hebben 14.735 inwoners gedaan. Omdat iedereen die mee wil doen mee kon doen hebben we de inclusiviteit vergroot. Een open raadpleging trekt typisch gezien meer deelnemers met een duidelijke mening en/of een expliciet belang bij het onderwerp. Deze versie was bereikbaar via de URL raoz.raadpleging.net.

•

Brief: 10.000 huishoudens zijn willekeurig geloot uit de gemeentelijke administratie en hebben een brief met een unieke code ontvangen. Daarmee konden zij deelnemen aan een aparte versie van de raadpleging. Aan deze versie hebben 3.657 inwoners meegedaan. Deze deelnemers zijn actief benaderd wat de kans vergroot dat inwoners hebben meegedaan die dat niet uit zichzelf gedaan zouden hebben. Bijvoorbeeld omdat ze een minder sterke mening hebben of omdat ze denken dat hun mening niet van belang is (zelfselectie). In beide gevallen is hun mening echter niet minder relevant. Deze versie was bereikbaar via de URL zondag.raadpleging.net waar deelnemers hun code moesten opgeven.

Inhoudelijk waren beide versies identiek. In beide varianten (open en brief) konden deelnemers kiezen uit een korte en een lange versie. In de korte versie maakten deelnemers alleen de keuzetaak over de vraag hoe de zondag er in de toekomst uit moet zien. De raadpleging vond hoofdzakelijk online plaats. Om de toegankelijkheid te vergroten voor inwoners die geen voorkeur hebben voor deelname per computer hebben we de mogelijkheid geboden de raadpleging op papier thuisgestuurd te krijgen en in te vullen, of telefonisch te doorlopen. Van de papieren versie hebben 13 inwoners gebruik van gemaakt. Telefonisch zijn negen deelnames geregistreerd. In totaal zijn in de genoemde periode 22.082 mensen de raadpleging gestart.

Controle en opschonen van de data Er zijn een aantal redenen om de data altijd goed te controleren en zo nodig op te schonen: •

Sommige deelnemers beginnen aan de raadpleging, maar verlaten deze voordat ze genoeg informatie hebben gegeven om te analyseren;

•

Sommige deelnemers beginnen aan de raadpleging, verlaten deze, en komen later voor een tweede keer terug, waardoor ze dubbel geregistreerd staan;

•

In de brief-versie mocht de code maar één keer gebruikt worden;

52 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

•

We hebben waarborgen voor mogelijke beïnvloeding en/of fraude.

Daarom is altijd een controle van de deelnemers nodig en, zo nodig, het opschonen van de data. We hebben alle deelnames gecontroleerd, handmatig dan wel automatisch. We beschrijven de belangrijkste controles: 1.

Is de PWE voltooid? Niet alle deelnemers hebben de raadpleging volledig afgemaakt. Dat is in elk onderzoek zo. We hebben gezien dat ongeveer 14% van de deelnemers van de brief begint aan de raadpleging, maar deze niet helemaal afmaakt. Bij de open raadpleging is dat ongeveer 18%. Dat zijn zeer lage percentages in vergelijking met andere raadplegingen die wij uitvoeren. Deelnemers zijn gestopt op verschillende punten in de raadpleging. Deelnames die niet volledig zijn ingevuld kunnen wij toch meenemen in de analyse. Elk antwoord dat deelnemers geven wordt namelijk direct opgeslagen. Dus ook deels voltooide deelnames zien wij terug en kunnen wij meenemen. Alle deelnemers die niet op zijn minst de keuzetaak volgens de PWE-methodologie volledig hebben gemaakt hebben te weinig informatie gegeven om te kunnen analyseren. Deze deelnames zijn verwijderd. De resterende partiële deelnames zijn meegenomen in de analyse. Daardoor kan het voorkomen dat bij sommige vragen of stellingen minder deelnemers worden gerapporteerd dan het totale aantal aan het begin.

2.

Alleen voor de brief: Zijn er dubbele en/of ongeldige briefcodes? Als deelnemers een ongeldige briefcode hebben gebruikt, maar de raadpleging verder hebben ingevuld, dan hebben we deze verplaatst naar de open raadpleging. Als meerdere deelnemers dezelfde briefcode hebben gebruikt, dan hebben we de eerste deelname bewaard, en de overige deelnames verplaatst naar de open raadpleging.

3.

Hebben individuen vaker deelgenomen? Het is mogelijk om te zien of vanaf hetzelfde apparaat meerdere malen is deelgenomen aan de raadpleging (zonder te zien welk apparaat dit is). Deze deelnames hebben we handmatig gecontroleerd. In de meeste gevallen betrof het deelnames met dezelfde demografische kenmerken (ogenschijnlijk dezelfde persoon), waarbij de ene deelname verder voltooid was dan de andere. In dat geval hebben we de meest complete deelname bewaard en de andere verwijderd. Daar waar de demografische kenmerken verschilden hebben wij aangenomen dat het verschillende personen betreft die vanaf hetzelfde apparaat hebben deelgenomen. Deze deelnames zijn dan allemaal bewaard gebleven.

Op basis van vraag 1 zijn ongeveer 3.500 incomplete deelnames verwijderd. Op basis van vragen 2 en 3 zijn 100 deelnames verwijderd omdat ze afgebroken zijn en een complete(re) deelname beschikbaar was. 365 deelnames zijn van de brief verplaatst naar de open raadpleging. 4.

Waar wonen de deelnemers? Deelnemers die hebben aangegeven buiten de gemeente Hoeksche Waard te wonnen, ongeveer 100 in totaal, hebben we buiten beschouwing gelaten.

Bij deze controles – en nog enkele aanvullende, kleinere controles – hebben we geen aanwijzingen gevonden dat de raadpleging beïnvloed zou zijn. Dat heeft geleid tot de volgende samenstelling (zie Tabel 9):

53 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Tabel 9 Versie

Kort

Lang

Totaal

Brief

903

2.754

3.657

Open raadpleging

6.318

8.417

14.735

Totaal

7.221

11.171

18.392

We zien dat de meeste deelnemers (11.171, ofwel 61%) voor de lange versie hebben gekozen. Jongeren, lager opgeleiden en inwoners met een gelovige achtergrond hebben gemiddeld genomen iets vaker voor de korte versie gekozen, maar nooit meer dan de helft. We zien dezelfde twee bovenste waarden in beide varianten (‘ruimte voor winkeliers’ en ‘ruimte om het geloof te belijden’). Deelnemers aan de korte versie maken gemiddeld genomen iets meer uitgesproken keuzes dan deelnemers aan de lange versie.

Socio-demografische gegevens van de deelnemers Tabel 10

Aandeel Hoeksche Waard* (bron: CBS)

Brief (N=3.657)

Open raadpleging (N=14.735)

Man

49,6%

47,4%

43,3%

Vrouw

50,4%

51,6%

55,3%

15 tot 25

12,8%

2,4%

11,9%

25 tot 34 jaar

12,6%

11,5%

17,7%

35 tot 44 jaar

13,5%

14,4%

17,7%

45 tot 54 jaar

16,1%

19,5%

18,7%

55 tot 64 jaar

17,1%

21,2%

16,4%

65 en ouder

28,0%

30,5%

16,8%

Laag

29,1%

14,1%

12,2%

Middel

47,4%

35,0%

39,1%

Hoog

23,5%

46,1%

44,3%

Geslacht

Leeftijd

Opleiding

Woonplaats

Aandeel Hoeksche Waard* (bron: gemeente administratie)

‘s-Gravendeel

10,2%

9,4%

9,4%

Goudswaard

2,3%

3,8%

2,5%

Heinenoord

4,0%

3,6%

3,8%

Klaaswaal

4,7%

4,6%

5,2%

54 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

Maasdam

3,8%

4,7%

3,2%

Mijnsheerenland

5,2%

4,6%

4,2%

Nieuw-Beijerland

4,6%

5,7%

7,0%

Numansdorp

10,8%

10,4%

10,2%

Oud-Beijerland

27,4%

27,6%

31,3%

Piershil

2,1%

3,3%

1,8%

Puttershoek

8,2%

7,1%

7,6%

Strijen en buitengebied

10,2%

7,8%

8,8%

Westmaas

2,4%

3,7%

1,9%

Zuid-Beijerland

4,2%

3,8%

3,3%

Aandeel Hoeksche Waard

Brief (N=3.072)

Open raadpleging (N=11.089)

Andere gezindte

Niet bekend

1,9%

1,7%

Boeddhist

Niet bekend

0,1%

0,2%

Evangelisch

Niet bekend

2,4%

2,9%

Hindoe

Niet bekend

0,1%

0,1%

Islam

Niet bekend

0,2%

0,2%

Joods

Niet bekend

0,1%

0,0%

Nee

Niet bekend

59,3%

54,6%

Protestants-christelijk

Niet bekend

20,7%

18,5%

Reformatorisch

Niet bekend

9,4%

15,8%

Rooms-katholiek

Niet bekend

3,6%

3,0%

Zeg ik liever niet

Niet bekend

2,0%

3,1%

Religie

Data-analyse Bij het analyseren van de data gebruiken we enkele veelgebruikte statistische en econometrische analysemethodes. We rapporteren de drie belangrijkste.

Post-stratificatie voor representativiteit (herwegen) Deelname aan de raadpleging is vrijwillig, zowel in de open raadpleging als in de brief. Niet alle inwoners van de gemeente Hoeksche Waard die 16 jaar of ouder zijn hebben meegedaan aan de raadpleging. De 18.392 inwoners die tot 10 juli hebben meegedaan zijn daarom een steekproef. Dat werpt de vraag op of de uitkomsten van een onderzoek onder een deel van de inwoners (de steekproef) ook iets zegt over alle inwoners van de gemeente Hoeksche Waard. Tabel 10 laat zien dat de samenstellingen van deelnemers aan de open raadpleging en de brief niet geheel representatief zijn voor de gemeente Hoeksche Waard op de klassieke demografische kenmerken leeftijd,

55 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

opleiding en geslacht. Dat kunnen we afleiden met de standaardmethode voor het bepalen van statistische representativiteit. We hebben de verdeling van de kenmerken van de steekproef met die van de gehele bevolking van de Hoeksche Waard vergeleken met een zogenoemde Chi 2-toets. We hebben daarbij de kenmerken geslacht, leeftijd en opleidingsniveau en woonplaats gehanteerd. We hebben de kenmerken van de deelnemers aan de raadpleging afgezet tegen de meest actuele gegevens van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) en de gemeentelijke administratie. Deze referenties staan ook vermeld in Tabel 10 (tweede kolom). We zien dat de steekproef significant verschilt van de populatie. Omdat er een significant verschil is kunnen we de data vervolgens herwegen met de methode post-stratificatie. Het doel is om alle groepen in de gemeente Hoeksche Waard een stem naar rato te geven. Herwegen betekent dat we in de analyse meer gewicht hebben toegekend aan de antwoorden van deelnemers die ondervertegenwoordigd zijn in de steekproef en juist minder gewicht hebben toegekend aan de deelnemers die oververtegenwoordigd zijn. Kort gezegd hebben we het volgende gedaan: •

Bij elk kenmerk delen we de deelnemers op in een aantal groepen: twee voor geslacht (man/vrouw), drie voor opleidingsniveau (laag/midden/hoog), zes voor leeftijd en veertien voor woonplaats (de woonkernen).

•

We hebben de verdeling van de deelnemers over deze groepen vergeleken met de verdeling van het aantal mensen in de populatie.

•

Vervolgens hebben we een wegingsfactor gekoppeld aan elke groep. Deze wegingsfactor zorgt dat de antwoorden van een specifieke groep zwaarder tellen als er relatief weinig deelnemers in de groep zitten. En dat de antwoorden minder zwaar meetellen als er relatief veel deelnemers in deze groep zitten. Dat betekent concreet dat we met name de stem van jongeren en lager opgeleiden iets zwaarder hebben laten wegen.

Vervolgens kunnen we zien of de resultaten van deze herwogen steekproef verschillen van de ongewogen conclusies. In de hoofdstukken met resultaten rapporteren we zowel gewogen als ongewogen conclusies. De gewogen conclusies mogen gelezen worden als representatieve uitkomsten van de gemeente Hoeksche Waard.

De raadpleging bevatte ook een vraag over religieuze gezindte. Telde dat ook mee voor representativiteit? Op basis van signalen van het Inwonersforum, de Klankbordgroep en de Regiegroep bevatte deze raadpleging ook vragen over de religieuze gezindte van deelnemers. Het kenmerk religieuze gezindte is relevant gezien het thema van het onderzoek. Er zijn concrete vragen gesteld in het Inwonersforum, de Klankbordgroep en de Regiegroep hoe we kunnen toetsen of inwoners met een religieuze achtergrond niet oververtegenwoordigd zullen zijn. Even goed is het een voorstelbaar scenario dat deze groep inwoners uiteindelijk ondervertegenwoordigd is. De raadpleging bevat daarom een aantal directe vragen, bijvoorbeeld: •

Rekent u zich tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering?

•

Hoe vaak neemt u deel aan religieuze diensten?

Dit zijn beide vragen die het CBS en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) stellen in onderzoeken naar religieuze gezindte (bron). Voor het kenmerk religieuze gezindte zijn – voor zover ons bekend – bij het CBS alleen

56 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

gegevens beschikbaar op landelijk niveau, niet op gemeentelijk niveau. We kunnen dus niet één-op-één toetsen of de steekproef representatief is op dit kenmerk. Wel krijgen we met deze vragen een indicatie die – in combinatie met andere, indirecte vragen – een beeld zal geven van de samenstelling van de steekproef in termen van religieuze gezindte.

De raadpleging bevat een vraag over politieke voorkeur. Heeft dat te maken met representativiteit? We stellen twee vragen naar politieke voorkeur van deelnemers: •

Hebt u gestemd bij de afgelopen verkiezingen voor de gemeenteraad op 16 maart 2022?

•

(Zo ja) Op welke partij hebt u gestemd?

Voor het kenmerk politieke voorkeur is een referentie beschikbaar: de uitkomsten van de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart 2022. In combinatie met de directe vraag naar religieuze gezindte geven de antwoorden op deze vragen een indicatie van de samenstelling van de steekproef.

Standaardafwijking voor betrouwbaarheid Als we werken met gewogen data, presenteren we de resultaten in betrouwbaarheidsintervallen. Daarmee geven we aan wat de kans is dat bij een ander maar vergelijkbaar onderzoek dezelfde uitkomsten zullen worden gevonden. Een steekproef heeft altijd een bepaalde mate van onzekerheid. Bij herhaling van de steekproef met andere deelnemers bevinden de uitkomsten zich met 95% zekerheid binnen de standaardafwijking. In FIGUUR 3 is dat te zien als het lichtblauwe waardebereik. Als er geen overlap zit in het waardebereik van twee opties, dan is het verschil tussen deze opties significant.

Latente Klasse Cluster Analyse (LKCA) voor identificeren van groepen Met de statistische techniek Latente Klasse Clusteranalyse (LKCA) hebben we onderzocht voor de representatieve steekproef (gewogen brief) welke groepen we kunnen onderscheiden wat betreft de waarde die zij hechten aan de verschillende ideeën over rust en activiteiten op zondag. Deze methode zoekt naar groepen die grotendeels dezelfde antwoorden geven in de PWE-keuzetaak óf die de acht opties juist heel anders prioriteren dan andere groepen. Interessante vervolgvragen zijn hoe deze groepen te karakteriseren zijn. Zitten er in een bepaalde groep meer vrouwen dan mannen? Meer ouderen dan jongeren? Of juist relatief veel mensen met een hoog opleidingsniveau of inkomen?

Omgang met persoonsgegevens De vragen in de raadpleging waren allen in overeenstemming met de privacywetgeving (AVG). De belangrijkste reden is dat de raadpleging anoniem is. De gegevens die we verzamelen zijn daarom wel gegevens maar geen persoonsgegevens. Dat betekent dat de AVG als uitgangspunt niet van toepassing is. Een anoniem onderzoek mag vragen stellen over leeftijd, geslacht en opleidingsniveau, en ook over bijvoorbeeld politieke voorkeur of religieuze gezindte, zonder dat de AVG van toepassing is.

57 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

In een anoniem onderzoek kan de AVG in sommige gevallen toch van toepassing zijn. Bijvoorbeeld als het antwoord op een vraag (of de antwoorden op een combinatie van vragen) herleidbaar is (zijn) tot een groep van drie huishoudens of minder. Dan is er sprake van een persoonsgegeven. In dat geval is de AVG van toepassing. De combinatie van de gegevens die in deze raadpleging verzameld worden is echter niet herleidbaar tot een groep van drie huishoudens of minder in de gemeente Hoeksche Waard. Elke deelnemer aan de raadpleging kon verder zelf bepalen welke informatie hij/zij wil delen. Alle vragen over persoonlijke kenmerken in de raadpleging waren vrijwillig te beantwoorden (of over te slaan), met uitzondering van de vier vragen over leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en woonplaats. Elk van deze vier vragen bevatte echter ook de antwoordoptie ‘zeg ik liever niet’.

Beïnvloeding en/of fraude We hebben diverse waarborgen om respondenten met verkeerde intenties te identificeren. Daarover kunnen we niet in al te groot detail treden. Als een van onze waarborgen een signaal geeft, dan controleren we de betreffende deelname(s) handmatig. In het uiterste geval kan dat leiden tot verwijdering van een deelname. Na controle hebben we geen aanwijzingen gevonden dat er structurele beïnvloeding van deze raadpleging heeft plaatsgevonden.

58 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

7. Referenties Geijsen, T., Vries, M. de, Maas, W., Tuit, C., Fillerup, L. & Mouter, N. (2022). Coronabeleid op de lange termijn: Welke doelen en maatregelen vinden Nederlanders belangrijk? Populytics. Mouter, N., van Beek, L., de Ruiter, A., Hernandez, J.I., Schouten, S., van Noord, L., Spruit, S. (2021a). Brede steun voor ambitieus klimaatbeleid als aan vier voorwaarden is voldaan: resultaten van een raadpleging onder meer dan 10.000 Nederlanders over het Nederlandse klimaatbeleid. Populytics. Mouter, N., Koster, P.R., Dekker, T. (2021b). Contrasting the recommendations of Participatory Value Evaluation and Cost-Benefit Analysis in the context of urban mobility investments. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 144, 54-73. Mouter N, Shortall R, Spruit S, Itten A. (2021c) Including young people, cutting time and protecting useful outcomes: Participatory Value Evaluation as a new practice of public participation in the Dutch energy transition. Energy Res Soc Sci. 2021;75:101965. Mouter, N., Koster, P.R., Dekker, T. (2021d). Participatory Value Evaluation for the evaluation of flood protection schemes. Water Resources and Economics, 36. Mouter N, Hernandez JI, Itten AV. (2021e). Public participation in crisis policymaking. How 30,000 Dutch citizens advised their government on relaxing COVID-19 lockdown measures. PLoS ONE 16(5): e0250614.

Mouter, N., Jenninga, S., de Vries, M., Maas, W., Geijsen, T., Spruit, S. (2022). Een raadpleging ter voorbereiding van het Gelders burgerforum Klimaat. Populytics. Mouter, N., de Vries, M., Jenninga, S., Spruit, S.L., Amezian, A., Munyasya, A. (2023a). Resultaten van de Landelijke Energieraadpleging Populytics. Mouter, N, de Vries, M., Munyasya, A., Tuit, C., Hoefsloot, N., Cieraad, F., Lier, F., Tromp, H. (2023b). Uitkomsten van de Lelylijnraadpleging. Populytics. Spruit, S.L., Mouter, N., de Vries, Schouten, S. (2021). 6681 Nederlanders denken mee over medisch keuren van rijbewijshouders. Populytics.

59 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard

60 | Resultaten van een inwonersraadpleging over rust en activiteiten in de gemeente Hoeksche Waard