Bijlage 4 Bestuursopdracht Meerjarenbeleidsplan DG&J

ADVIESNOTA Dordrecht Onderwerp

Verkennen van de mogelijke bijdrage van de GR DG&J aan het verminderen van de financiële problematiek van deelnemende gemeenten met name vanaf 2026.

Agendapunt Geachte leden van het algemeen Bestuur, Het dagelijks bestuur stelt u het volgende voor: Ontwerpbesluit Het Dagelijks bestuur verstrekt opdracht inzake het verkennen van de mogelijke bijdrage van de GR DG&J aan het verminderen van de financiele problematiek van deelnemende gemeenten met name vanaf 2026. Bestuursopdracht “Verkennen van de mogelijke bijdrage van de GR DG&J aan het verminderen van de financiële problematiek van deelnemende gemeenten met name vanaf 2026” Aanleiding Gemeenten staan voor financiële uitdagingen, met name vanaf 2026 en onder andere door 'het financieel ravijn' dat veroorzaakt wordt door de landelijke wijziging in financieringssystematiek voor gemeenten. Binnen de 10 deelnemende gemeenten van onze GR verschilt de grootte en het tijdspad van deze uitdagingen op gemeenteniveau. Het sociaal domein is een grote post binnen de gemeentelijke begrotingen en daarin heeft het ONS-D aanleiding gezien om, naast dat gemeenten uiteraard zelf zoeken naar oplossingen, de GR DG&J én de GR Sociaal te vragen in kaart te brengen wat zij kunnen bijdragen aan het verkleinen van deze financiële uitdagingen. En verzocht dit in de vorm van een bestuurlijke opdracht af te stemmen met de AB's.

Context Behalve bovengenoemde wijziging in de financieringssystematiek zijn ook andere ontwikkelingen relevant voor de ontwikkeling van het volume en de kosten van het sociaal domein en daarmee voor de financiële uitdagingen waar gemeenten begrotingstechnisch voor staan. De vraag naar jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning is de afgelopen jaren sterk gestegen. Demografische ontwikkelingen maken dat naar verwachting de vraag zal blijven stijgen komende jaren. Voor jeugdhulp is inmiddels landelijk een hervormingsagenda en toekomstscenario kinden gezinsbescherming gemaakt, die regionaal vertaald zullen moeten worden. De samenstelling van de doelgroep van de participatiewet is veranderd en maakt dat een

grotere groep langdurige ondersteuning nodig heeft en de coronapandemie heeft laten zien dat het vaccinatiestelstel en pandemische paraatheid aandacht behoeft. Daarnaast staan de ontwikkelingen op het gebied van (mondiale) economie - met inflatie als gevolg - en arbeidsmarkt niet stil. De stijging in de vraag, de tekorten op de arbeidsmarkt en de stijging van de kostprijzen in relatie tot het (incidentele) budget dat we ontvangen van het Rijk, maakt dat we afstevenen op een situatie waarin we niet alle ondersteuning en hulp meer kunnen bieden aan onze inwoners als we blijven doen wat we doen. De bestuurlijke uitdaging voor de komende jaren is om in tijden van toenemende schaarste aan mensen en middelen de juiste ondersteuning te kunnen bieden aan de kwetsbare inwoners van ons verzorgingsgebied die dit nodig hebben. Slimmer omgaan met de beschikbare middelen en arbeidskrachten is een must. Sommige oplossingen vragen een langere aanlooptijd en zullen pas later effect hebben.

Doel De doelstelling van deze opdracht is aan de hand van tijd- en impactscenario's in kaart brengen van mogelijkheden die de GR DG&J ziet om binnen haar verantwoordelijkheden bij te dragen aan het beheersbaar houden voor gemeenten van de kosten in het sociaal domein, rekening houdend met de noodzaak van het werken aan toekomstbestendige ondersteuning in het sociaal domein waar ondersteuning beschikbaar blijft voor inwoners die dat nodig hebben. Beoogd resultaat De beoogde resultaten zijn: Het inzichtelijk maken van de omvang van de uitdagingen per gemeente op het gebied van structurele en incidentiele financiën en demografische ontwikkelingen en wanneer deze zich voordoet. Hierdoor wordt inzichtelijk voor welk vraagstuk precies een antwoord wordt gezocht. Een keuzepalet aan maatregelen, inclusief tijdspad zowel voor besluitvormig als effecten en randvoorwaarden. Doorgerekend wanneer mogelijk, eventueel aan de hand van scenario's, middels de knoppen; o Beleid o Bedrijfsvoering/efficiencyvoordelen o Inkoop o Innovatie Een advies aan het AB van de GR DG&J. Samenhang Aan het AB van de GR Sociaal wordt eenzelfde opdracht voorgelegd voor de SDD. Beide opdrachten dienen in samenhang te worden opgepakt en het is daarbij ook de bedoeling om kansen voor nadere samenwerking tussen de GR’en te onderzoeken.

Door het uitvoeren van deze opdracht wordt op slechts een deel van het totale (financiële) vraagstuk van gemeenten ingegaan. Gemeenten zijn daar zelf mee aan de slag. Daarnaast kennen veel van de taken die vallen onder de scope van deze opdracht vallen een overlap of snijvlak met lokale taken. Voor beide punten geldt dat er afstemming plaats moet vinden met gemeenten. Scope -

-

Het gaat om een afgebakende opdracht, gericht op de taakvelden van de GR DG&J zoals vastgelegd in de GR tekst. De knoppen die betrekking hebben op snijvlakken bijvoorbeeld met gemeenten of andere organisaties, worden ook opgenomen in het keuzepalet. Aan de GR Sociaal zal eenzelfde opdracht worden verstrekt. Voor de GR Sociaal is de opdracht geografisch afgebakend tot de Drechtsteden.

-

-

-

De maatschappelijke opgaven die in deze wetten verankerd liggen zijn breed en veelomvattend. Het sociaal domein raakt veel andere beleidsterreinen. Aanpalende domeinen zijn wonen, openbare orde en veiligheid etc. De uitwerking van mogelijkheden in deze domeinenvallen niet binnen de scope van de opdracht, maar ligt lokaal. De knop beleidskeuzes maakt duidelijk dat deze opgave uitsluitend kan worden uitgevoerd in een samenwerking tussen de gemeenschappelijke regelingen en de individuele, of bundeling van gemeenten. Veelal maken de gemeenten het beleid. Waar dit van toepassing is, zal dit als randvoorwaarde worden opgenomen in het knoppen overzicht. Tot slot is de opgave toekomstgericht. In het (recente) verleden genomen beslissingen rondom herijking van beleid worden niet als belemmering gezien. Indien gewenst kunnen deze aangepast worden.

Randvoorwaarden Het ontwikkelen van een overzicht van de uitdaging per gemeente wordt in samenspraak met gemeenten gedaan. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van het RCO en financieel adviseurs van gemeenten. Besluitvorming over maatregelen vindt plaats in het daartoe bevoegde orgaan / de daartoe bevoegde organen. Dit kan beteken dat op meerdere plekken een besluit genomen moet worden. Dit heeft consequenties voor het te volgen tempo. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het doorlopen van de besluitvormingsroute wanneer de beslissingsbevoegdheid lokaal of meervoudig lokaal ligt. Om goed af te kunnen stemmen tussen de GR DG&J, de GR Sociaal en gemeenten dienen deze partijen elkaar over en weer goed geïnformeerd te houden over inhoud en tijdsplanning van de voorgestelde oplossingsrichtingen. De afspraken rond de concept-begroting van de GR DG&J blijven staan. Dat wil zeggen: o In de concept-begroting wordt - in afstemming met gemeenten vastgelegd op basis van welke factoren en verwachtingen in de begroting 2025 e.v. zal worden gerekend en hoe wordt omgegaan met risico's. o Beleidswijzigingen worden alleen verwerkt in de begroting van de GR DG&J nadat hier besluitvorming over heeft plaatsgevonden door het daartoe bevoegde orgaan. Inrichting projectorganisatie Deze opdracht vraagt mede gezien het korte tijdspad een behoorlijke inzet.

Dit geldt ook voor dezelfde opdracht aan GR Sociaal. Aan beide organisaties wordt gevraagd een inschatting te maken de haalbaarheid en wat er nodig is om te kunnen voldoen aan deze opdracht. Vanuit de DB’s vanuit beide GR’en wordt via een bestuurlijke stuurgroep (Joanne Blaakvan de Lagemaat vanuit GR DG&J en Ronald de Meij vanuit de GR Sociaal) meegedacht over de voortgang van de uitvoering van de bestuurlijke opdracht en wordt afgestemd over dwarsverbanden en verloop van beide opdrachten. Hiertoe wordt voor de Voor de GR DG&J wordt een begeleidingsgroep (opdrachtgeversrol) ingesteld onder voorzitterschap van de Concerncontroller a.i. en bestaande uit: Concerncontroller a.i.; Vertegenwoordiger vanuit het directieteam van de DG&J; Vertegenwoordiger vanuit het managementteam van de SOJ;

-

Vertegenwoordiger vanuit de financiele teams van de DG&J; Vertegenwoordiger belast met de coördinatie van het MJP van de DG&J.

Voor de deelnemende gemeenten wordt voorzien in een projectmanager die voor beide bestuursopdrachten werkzaam is. Voor inrichting van de projectorganisatie wordt momenteel een plan van aanpak uitgewerkt door de beoogd projectmanager. Hiervoor is binnen de GR geen personele capaciteit aanwezig en wordt beoogd samen te werken met de GR Sociaal en deelnemende gemeenten. Daarnaast is ter ondersteuning aan de projectmanager externe inhuur benodigd voor het opstellen van analyses en rapportage. De kosten van externe inhuur worden voor de GR DG&J geraamd op € 60.000, waarvoor indien nodig in de 1e burap 2024 aan het AB een dekkingsvoorstel wordt voorgelegd. Tijdspad -

Opleveren inzicht uitdaging per gemeente: Maart 2024. Opleveren inzicht laaghangend fruit/bovenwettelijke taken: Maart 2024 Opleveren overzicht knoppen/scenario's: Zomer 2024.

Kern van de zaak De doelstelling van de bestuurlijke opdracht is het in kaart brengen van mogelijkheden die de GR DG&J ziet om binnen haar verantwoordelijkheden bij te dragen aan het beheersbaar houden van de kosten in het sociaal domein voor gemeenten, rekening houdend met de noodzaak van het werken aan toekomstbestendige ondersteuning in het sociaal domein waar ondersteuning beschikbaar blijft voor inwoners die dat nodig hebben. Door het uitvoeren van deze opdracht wordt op slechts een deel van het totale (financiële) vraagstuk van gemeenten ingegaan. Gemeenten zijn daar zelf mee aan de slag. Daarnaast kennen veel van de taken die vallen onder de scope van deze opdracht vallen een overlap of snijvlak met lokale taken. Voor beide punten geldt dat er afstemming plaats moet vinden met gemeenten. Het resultaat van deze opdracht is om aan de hand van tijd- en impactscenario's in kaart te brengen welke mogelijkheden de GR DG&J ziet om binnen haar verantwoordelijkheden bij te dragen aan het beheersbaar houden voor gemeenten van de kosten in het sociaal domein. Argumenten De bestuurlijke opdracht helpt op korte termijn omgaan met financiële uitdagingen Gemeenten staan voor financiële uitdagingen, onder andere door 'het financieel ravijn' dat veroorzaakt wordt door de landelijke wijziging in financieringssystematiek voor gemeenten.

De GR DG&J en de GR Sociaal gaan in kaart brengen wat zij kunnen bijdragen aan het verkleinen van de financiële uitdagingen en welke mogelijkheden en kansen zijn door als beide GR’en samen te werken in deze opdracht. De bestuurlijke opdracht helpt op lange termijn omgaan met toenemende schaarste De bestuurlijke uitdaging voor de komende jaren is om in tijden van toenemende schaarste aan mensen en middelen de juiste ondersteuning te kunnen bieden aan de kwetsbare inwoners in ons verzorgingsgebied die dit nodig hebben. Slimmer omgaan met de beschikbare middelen en arbeidskrachten is een must. Kanttekeningen en risico's Het gaat bij deze bestuursopdracht in eerste aanleg om het verkrijgen van inzicht aan welke knoppen te draaien zijn. Dat staat nog los van de uiteindelijke keuzen er gemaakt kunnen worden in het daadwerkelijk bijdragen aan de financiele problematiek. Het betreft daarnaast een ambitieuze opdracht die in een drukke periode omtrent opstellen reguliere begroting en jaarrekening een forse druk legt op medewerkers vanuit beleidsteams en de financiele functie. Voor een deel kan dit ondervangen door de

projectleiding (opdrachtnemers) en externe inhuur voor analyse en rapportage. Toch heeft dit naar verwachting impact op de werkzaamheden. Vanuit begeleidingsgroep en DT wordt beoogd hier gebalanceerd mee om te gaan. Daarnaast geldt dat de DG&J 10 opdrachtgevers/gemeenten heeft en geen 7 zoals de GR Sociaal. De bestuursopdracht bestrijkt aldus een ander geografisch gebied en kent een andere bestuurlijke reikwijdte en dynamiek. Kosten, baten en dekking Vanuit deelnemende gemeenten wordt voorzien in projectleiding (opdrachtnemerschap) en vanuit de GR in een begeleidingsgroep (opdrachtgeverschap). Daarnaast is ter ondersteuning aan de projectleiding externe inhuur benodigd voor het opstellen van analyses en rapportage. Hiervoor is binnen de GR geen personele capaciteit aanwezig en wordt beoogd samen te werken met de GR Sociaal en deelnemende gemeenten. De kosten van externe inhuur worden voor de GR DG&J geraamd op € 60.000, waarvoor indien nodig in de 1e burap 2024 aan het AB een dekkingsvoorstel wordt voorgelegd. Communicatie Externe communicatie met betrekking tot de bestuurlijke opdracht is niet voorzien gezien het feit dat de bestuurlijke opdracht een procesvoorstel betreft. Interne communicatie richting medewerkers wordt zo snel als mogelijk opgepakt. Juridische of personele consequenties In kader van de verkenning niet van toepassing.

Wel wordt verwezen naar de benodigde inzet van personele capaciteit. Vervolgprocedure De bestuurlijke opdracht is op ambtelijk niveau afgestemd met de GR Sociaal en met het regionale overleg van gemeentesecretarissen (ONS-D). Het AB van de GR DG&J besluit op 14 december over bestuurlijke opdracht. Indien akkoord in beide AB's, wordt de bestuurlijke opdracht ter informatie aan de colleges gezonden met bijgevoegde aanbiedingsbrief. Het uitvoeren van de bestuurlijke opdracht wordt, in samenwerking met de GR Sociaal, langs de volgende lijnen opgepakt: Interne inspiratie: De medewerkers van GR DG&J en van de organisaties van de GR Sociaal (SDD en Drechtwerk) worden gevraagd om actief mee te denken aan mogelijke maatregelen op het gebied van beleid, bedrijfsvoering, inkoop en innovatie. Ambtelijke afstemming: Met de hierboven genoemde contactpersonen van gemeenten wordt afgestemd hoe eventuele maatregelen samenhangen met lokale taken en ombuigingen. Bestuurlijke betrokkenheid: Een bestuurlijke stuurgroep (Joanne Blaakvan de Lagemaat vanuit GR DG&J en Ronald de Meij vanuit de GR Sociaal) denkt mee in de voortgang van de uitvoering van de bestuurlijke opdracht. De bestuurlijke stuurgroep zorgt ook voor verbinding richting beide AB's.