Bijlage 2 Quickscan initiatieven en vervolgstappen Polder de Buitenzomerlanden 02.05.2018
Tekst van het document
Quickscan initiatieven Polder de Buitenzomerlanden
1 02-05-2018
INHOUDSOPGAVE INLEIDING 3 Aanleiding 3 Opgave: actualiseren van de visie 3 UITKOMSTEN QUICKSCAN 4 Inventarisatie plannen en initiatieven 4 Goud aan de randen 6 Energiehub Polder de Buitenzomerlanden 8 VERVOLGOPGAVE 10 1. Invulling geven aan recreatieve natuur (verbondenheid en toegankelijkheid) 2. Energiehub in regionaal perspectief 3. Duurzaam perspectief: energiehub doorontwikkelen
2
1) INLEIDING Aanleiding
Opgave: actualiseren van de visie
De Gemeente Binnenmaas wil de Hoeksche Waard vitaal houden door zich meer te profileren op het gebied van recreatie en toerisme. In de Structuurvisie Binnenmaas wordt de Polder de Buitenzomerlanden aangewezen als te onderzoeken locatie voor mogelijke nieuwe recreatieve natuur. In de zomer van 2014 is het advies ‘het geheim van het getij’ opgesteld om een nadere invulling te geven aan de recreatieve natuurambities voor de polder en omgeving. Voor de aanbevelingen uit het advies is, in samenspraak met stakeholders en mogelijke investeerders en ondernemers, een verdiepingsslag gemaakt in 2015.
Om te onderzoeken in hoeverre de visie uit 2015 nog steeds actueel is en welke ontwikkelingen er spelen rondom Polder de Buitenzomerlanden is er een korte quickscan gemaakt van de huidige stand van zaken in het gebied. Op welke termijn spelen projecten en initiatieven in het gebied, bijten of versterken die elkaar en hoe verhouden die zich tot het beleid. Om een overzicht te krijgen van alle initiatieven en plannen is een inventarisatie gemaakt van alle documenten en aanvragen die bekend zijn bij de gemeente en zijn interviews gehouden met Miranda Reitsma, voorzitter van het Kwaliteitsteam, Ronald Kloet windmolenontwikkelaar van Renewable Factory en Bart Bomans van BVR, adviseurs ruimtelijke ontwikkeling. Hij werkt aan het vervolg van de energievisie voor de Hoeksche Waard om te kijken hoe het doel van de energievisie behaald kan worden.
De afgelopen jaren is sprake van verschillende ontwikkelingen in en rondom Polder de Buitenzomerlanden; eind 2017 is het bestemmingsplan ‘Windpark Oude Maas’ voor de plaatsing van vijf windmolens vastgesteld, er zijn initiatieven voor het aanleggen van een zonneweide ten westen van de Heinenoordtunnel en op het terrein van Suikerunie, er is gesproken over bodemsanering van agrarische gronden, natuurcompensatie vanwege de aanleg van de molens, de kap van ruim 700 bomen en er zijn ideeën om een natuurbegraafplaats te realiseren in het bosgebied ten oosten van de Heinenoordtunnel. Dit vraagt om een actualisatie van de visie.
3
Plannen en initiatieven
?
4
2) UITKOMSTEN QUICKSCAN Inventarisatie plannen en initiatieven Rondom Polder de Buitenzomerlanden zijn een aantal nieuwe initiatieven ontstaan ten opzichte van de visie in 2014. Op het voormalig terrein van Suikerunie ligt de wens een zonne-weide te creëren in combinatie met watergebonden bedrijvigheid. Ten westen van de Heinenoordtunnel ligt een zoeklocatie van een zonneweide. De grootste wijziging in het gebied de komende jaren is de komst van 5 windmolens. Deze waren in de visie van 2014 reeds voorzien, de exacte locatie voor de windmolens is op dit moment bekend. Er worden vijf windmolens aan de noordrand geplaatst, 2 ten westen en 3 ten oosten van de Heinenoordtunnel. Naar verwachting zullen deze alle 5 in 2019 geplaatst worden. Alle molens worden toegankelijk via een pad wat in oost-west richting wordt aangelegd. Dit 4 tot 5 meter brede pad, opgebouwd uit halfverharding, kan mogelijk gebruikt worden voor wandelaars om de noordrand te verkennen. De molens en de toegangsweg worden aangelegd op gebied van Natuurnetwerk Nederland (NNN), daarom dient Renewable factory 0,26 hectare groen te compenseren en ruim 700 bomen te herplanten. Hierbij geldt dat de compensatie dezelfde natuur-, recreatie- of landschapswaarden als die door de ingreep verloren zijn gegaan. Daarvoor zijn een aantal locaties verkend door bureau Bosch & van Rijn in 2017.
De mogelijk locaties liggen direct ten westen en ook ten oosten van de Heinenoordtunnel en tot slot ten westen van de weg richting het bruggenhoofd.
De ontwikkelaar van de windmolens is voornemens om ten westen van de Heinenoordtunnel, grenzend aan het terrein voor het toekomstige zonneveld en stuk grond aan te kopen en hier ruim 300 bomen op te planten. De gemeente heeft hier nog geen plan van ontvangen en er is nog niks vastgelegd. In totaal dient er voor €33.495 gecompenseerd te worden. Daarnaast worden er ruim 700 bomen gekapt om de windmolens bereikbaar te maken voor onderhoudsmaterieel. Deze bomen dienen elders gecompenseerd te worden. Vanuit Renewable Factory is het idee om een deel op het aan te kopen terrein van 0,26 hectare te plaatsen, een van de voorkeurslocaties zoals beschreven in het rapport van Bosch & van Rijn. Een deel van de overige bomen dienen elders herplant te worden. De kapvergunning (in het kader van de Wnb) voor de ruim 700 bomen moet nog worden aangevraagd. Beide natuurcompensaties moeten binnen 1 jaar na realisering van het project zijn gerealiseerd en ter goedkeuring worden voorgelegd aan de gemeente in afstemming met HWL. Daarnaast is de ontwikkelaar in gesprek met HWL om het gebied direct ten oosten van de Heinenoordtunnel her in te richten. Het compensatiegebied moet aansluitend aan of nabij het gebied van de ingreep liggen, maar wel buiten het invloed gebied van de plaatsing van de windturbines.
In een anterieure overeenkomst is afgesproken dat de kosten voor de aanleg, het onderhoud en beheer voor rekening komt voor de ontwikkelaar.
Er spelen op dit moment verschillende initiatieven en ontwikkelingen in het gebied. Alles wat speelt aan initiatieven rondom Polder de Buitenzomerlanden is op kaart gezet. Het gaat hierbij enerzijds om de harde en concrete initiatieven, zoals de plaatsing van 5 windmolens, toegangswegen naar de molens en natuurcompensatie. Een aantal zachte initiatieven waarvoor ideeën zijn geopperd of vragen zijn gesteld maar nog geen concrete vorm hebben, zoals een informatievoorziening over energie, uitkijktoren, de plaatsing van een restaurant op het bruggenhoofd en de aanleg van een natuurbegraafplaats. Daarbinnen vallen ook alle initiatieven die in de visie ‘geheim van het tij’ zijn aangedragen zoals verblijfsrecreatie en goede ontsluiting van het gebied.
5
Goud aan de randen
6
Goud aan de randen De grootste potentie van ontwikkeling van recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard ligt aan de randen. Daar kan de relatie met het water gezocht worden en is ruimte voor de ontwikkeling van diverse vormen van (verblijfs-)recreatie en natuur. Het middengebied wordt gekenmerkt door een open karakter en het landschap is voornamelijk ingericht voor agrarisch gebruik. Vanuit het oogpunt van recreatie ligt het goud aan de randen. Het huidige aanbod aan verblijfsrecreatie is nog niet optimaal en kan een impuls krijgen om meer toeristen te trekken. In het gesprek met Miranda Reitsma en Bart Bomans is verkend welke andere initiatieven en plannen op gebied van recreatie en natuur spelen in de Hoeksche Waard en hoe die zich verhouden tot de ontwikkelingen in Polder de Buitenzomerlanden. De rand van de Hoeksche Waard bestaat uit een verzameling van groengebieden, veelal onder invloed van het getij met een gevarieerde inrichting en natuurwaarde. Tiengemeten is hierbij de belangrijkste regionale trekker met fraaie natuurgebieden, musea, infocentrum en grote natuurspeelplaats. Aan de kwaliteiten van een aantal overige gebieden aan de zuidrand wordt op dit moment hard gewerkt waardoor de diversiteit toeneemt en de identiteit wordt versterkt. Het spui wordt met steun van het havenbedrijf op korte termijn ontwikkeld tot een robuust en aantrekkelijk getijdennatuurgebied.
Numansdorp heeft een divers en intersiever aanbod voor recreanten. Recreatie is gericht op het water en watersporten. Het huisjespark grenst aan een fraai waterrijk wandelgebied en nabij de haven ligt een golfterrein. Op dit moment wordt gewerkt aan de recreatieve visie voor Cromstrijen met als doel om de verblijfskwaliteit te vergroten en wordt gekeken naar een nog aantrekkelijkere invulling voor fort Buitensluis. Strijensas is eveneens gericht op het water met een jachthaven en wandelgebied grenzend aan het dorp. De recreatie is hier kleinschalig en rust en natuur kenmerken dit gebied. De noordrand bestaat uit verschillende groengebieden, veelal gericht op lokale bezoekers. In een van de groengebieden ten noorden van Oud-Beijerland ligt het natuurbezoekerscentrum Klein Profijt en op korte afstand het Museum Hoeksche Waard. In de gemeente Binnenmaas ligt de verblijfsrecreatie niet aan de randen maar rondom de Binnenmaas. Polder de Buitenzomerlanden kan daar als gebied ondersteunend aan zijn doordat het een aantrekkelijk gebied wordt voor de recreanten om naar toe te lopen of fietsen.
Er zijn verschillende buitendijkse aantrekkelijke groengebieden. In de noordrand fungeert de getijdennatuur als potentiële trekker van het gebied, uniek in Europa, maar niet bekend bij recreanten. Het karakter van het gebied maakt deze locatie onderscheidend ten opzichte van de noordoever van de Oude Maas, met stedelijke recreatie en de zuidrand van de Hoeksche Waard, met verblijfsrecreatie en watersport. De getijdennatuur en rivier zijn dan wel aanwezig, maar slechts beperkt beleefbaar en zichtbaar. Het is belangrijk om het gebied goed te ontsluiten, voor verschillende doelgroepen. Miranda Reitsma constateert dat de noordrand nog relatief onbekend is bij buitenstaanders. Hier ligt volgens haar een kans om de groengebieden beter te verbinden en het unieke getijdengebied beter beleefbaar te maken.
7
Energiehub Polder de Buitenzomerlanden
?
8
Energiehub Polder de Buitenzomerlanden In de energievisie Hoeksche Waard zijn twee grotere clusters aangewezen waar wind en zonne-energie samenkomen. Rondom de Heinenoordtunnel, ten westen van Polder de Buitenzomerlanden ligt een van deze clusters. Op kortere termijn spelen hier initiatieven zoals de plaatsing van 5 windmolens en wellicht ook twee zonnevelden, daarnaast grenst het gebied aan het warmtenet uit de energievisie en ligt er een zoeklocatie voor nog een aantal molens parallel aan de snelweg. Het gebied functioneert daarmee als echte energiehub waarvandaan de energie verdeeld wordt over een gedeelte van de Hoeksche Waard. In de visie wordt verder ingezet op het zoveel mogelijk open houden van de karakteristieke polder door in te zetten op geothermie, toepassing van zonne-energie op bebouwde voorzieningen, duurzame opwekking van energie middels biomassa en toevoeging van 100 hectare aan zonnevelden. En in de energievisie is een mogelijke zoeklocatie voor 5 nieuwe windmolens langs de A29, noordzijde Hoeksche Waard aangewezen.
Een aantal onderdelen en koppelingen kunnen de energiehub versterken, zoals een duurzaam ingericht busstation en naastgelegen gebouw van de Rabobank, bussen die op waterstof rijden, of een strook van 20 meter aan weerszijden van de kreek richting het bedrijventerrein zorgt voor de benodigde producten voor biomassa en versterkt tegelijkertijd de recreatieve waarde. Daarnaast liggen er kansen om het bestaande en de toekomstige uitbreiding van het bedrijventerrein duurzaam te ontwikkelen met o.a. zonnepalen op alle daken.
De komst van energievoorzieningen aan de noordrand zorgt ervoor dat verblijfsrecreatie voor een groot deel uitgesloten wordt. Door de exacte plaatsing van de windmolens komen een aantal programma’s zoals gedefinieerd in de eerdere visie uit 2014 te vervallen. Wij zien dit niet als bedreiging maar juist als kans voor het gebied. Hierdoor komt de natuurwaarde niet onder druk te staan en kan het juist floreren. De schone energie van de molens beschermt daarmee de natuur in het gebied. De grootste potentie voor verdere ontwikkeling van verblijfsrecreatie in de gemeente Binnenmaas ligt aan de Binnenbedijkte Maas. De omgeving van Polder de Buitenzomerlanden biedt kansen om de schone energie hier positief te presenteren en beleefbaar te maken. De mogelijke informatievoorziening bij het zonneveld is daar een goed voorbeeld van, in combinatie met nieuwe routes naar en langs de molens. Dit kan mogelijk verder doorontwikkeld worden tot energie-experience. Voorbeelden daarvan zijn in Nederland en buitenland te vinden zoals 11 BEAUFORT in Nagele, pop-up energie museum in Radio Kootwijk, Energie bij NEMO en Energielab in het themapark in Denemarken.
Het tweede speerpunt uit ‘het geheim van het getij’ blijft hiermee wel overeind. Het versterken van de natuurwaarde, het getij beleefbaar maken en de toegankelijkheid van het gebied voor wandelaars en fietsers versterken. Het gebied kan daarmee niet alleen als energiehub fungeren maar ook als mobiliteitshub, overstappunt, waar recreanten kunnen wisselen tussen verschillende vervoersmiddelen. Dit kunnen duurzame parkeerplaatsen zijn met oplaadpunten voor auto en fiets of deelauto’s. Eventuele kleinschalige verblijfsrecreatie aan de oostzijde van het gebied is nog steeds denkbaar in de vorm van zelfvoorzienende huisjes, inspelend op het energie thema.
Energielab in het themapark in Denemarken
9
Vervolg opgave; Invulling geven aan recreatieve natuur & energiehub doorontwikkelen
?
10
3) Vervolg opgave
De constatering is dat de richting die is ingeslagen met vorige visie ‘het geheim van het getij’ uit 2014 niet geheel aansluit op de huidige ontwikkelingen in en rondom het gebied. De plaatsing van de windmolens zorgen voor belemmeringen van de verblijfsrecreatie, maar bieden daarmee ook grote kansen voor ontwikkeling van natuur en toegankelijk maken van het gebied. Ons advies is daarom om deze kansen ook uit te nutten door het gebied te ontwikkelen tot energiehub. De komst van de windmolens biedt naast de energie productie ook grote kansen voor ontwikkeling van natuur en versterking van het gebied als totaal. Belangrijk is daarbij de ontwikkeling van het gebied als totaal te zien en hoe concrete plannen zoals de natuurcompensatie daar aan bijdragen. Het gevaar bestaat dat compensatie los van het geheel wordt gerealiseerd en versnippering van gebieden versterkt. Het is wenselijk te zoeken naar een ingreep die aansluit op de kwaliteit van het gebied en het geheim van het getij beleefbaar en toegankelijk maakt. De groengebieden dienen beter verbonden te worden om het gebied als totaal van waarde te laten zijn. Wij zien daarom drie belangrijke stappen voor het vervolg:
11
2019: windmolens
1. Invulling geven aan recreatieve natuur 2018 2019 (verbondenheid en toegankelijkheid)
2020 - 2025: Renovatie Heinenoordtunnel
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Een aantal van deze initiatieven, zoals natuurcompensatie westen van de Heinenoordtunnel. Het voorstel daarom In een ontwerp wordt voorgesteld waar een robuust speelt al op korte termijn. In de vervolgfase van in gesprek te gaan met Staatsbosbeheer, HWL, SOHW en wandelnetwerk aangelegd kan worden, waar <2020: Natuur het traject Polder de Buitenzomerlanden is het Provincie, om te bezien waar ambities en kansen liggen aantrekkelijke entrees naar de wandelroutes worden compensatie voorstel om mee na te denken over een juiste en om de natuur langs de gehele noordrand robuuster te gelegd en hoe duurzame initiatieven hieraan gekoppeld aantrekkelijke inpassing van dit en eventueel andere maken en te verbinden. Daarnaast moet ontwerpend kunnen worden. Terugplanten ruim 700 bomen initiatieven. Een voorbeeld is om uit te zoeken of de onderzocht worden hoe het getij nog meer beleefbaar natuurbegraafplaats eventueel onderdeel kan zijn van gemaakt kan worden, het gebied toegankelijker wordt Aanleg 0,26ha natuurgebied natuurcompensatie. Hierdoor ontstaat de kans om een en de natuurgebieden aan elkaar verbonden worden. aantal groengebieden met hoge(re) natuurwaarden aan Dit biedt een raamwerk waar toekomstig programma in Versterken natuurwaarde Restaurant brughoofd Aanleg zonneweides elkaar te koppelen, wordt versnippering voorkomen en geplaatst kan worden.
Gedurende het proces kunnen er Mollenbos en Mollenvlakte past het bij het lange termijn perspectief voor Polder initiatieven bijkomen of wegvallen. De quickscan wordt de Buitenzomerlanden. Staatsbosbeheer denkt na hierop constant bijgewerkt zodat het raamwerk aansluit over robuuste natuurontwikkeling in de boszone ten bij mogelijke ontwikkelingen.
5 windmolens 2018
2019
2020 - 2025: Renovatie Heinenoordtunnel 2020
2021
2022
2023
2024
2025
< 2020: Natuurcompensatie
Terugplanten ruim 700 bomen ?
Aanleg zonneweides
?
Aanleg 0,26ha natuurgebied Versterken natuurwaarde Mollenbos en Mollenvlakte
12
?
Restaurant bruggenhoofd
?
2026
2. Energiehub in regionaal perspectief
3. Duurzaam perspectief: energiehub doorontwikkelen
De energiehub komt voort vanuit een combinatie van wat er in de energievisie is opgenomen en de concrete energie initiatieven die op dit moment spelen. Wat nog ontbreekt is de verbinding met de regionale kijk op hoe de energietransitie ruimtelijk in de Hoeksche Waard vorm moet krijgen. De energiehub moet de ruimtelijke vertaling zijn van de regionale energie ambitie. In het vervolg moet de energiehub ook in de regionale context uitgewerkt worden.
In de energievisie (conceptversie) wordt ingezet om op twee locaties in de Hoeksche Waard een energiehub te ontwikkelen, een verzamelplek van duurzame verschillende energieopwekkende systemen, gekoppeld aan het toegankelijker en aantrekkelijker maken van deze gebieden. Het samenbrengen van zon en wind is een combinatie die nog niet op veel plekken gemaakt wordt maar hier kan gaan gebeuren. De noordrand rondom Polder de Buitenzomerlanden is een geschikte locatie omdat de duurzame weg in dit relatief dunbevolkte gedeelte van de Hoeksche Waard reeds is ingezet en er kansen zijn om met de verdere ontwikkeling van duurzame bronnen de polder te vrijwaren van ongewenste ontwikkelingen en programma. In de verdere uitwerking kan gezocht worden naar kansen voor de verdere ontwikkeling van de energiehub. Welke slimme combinaties kunnen worden gemaakt met deze ontwikkeling, welke partijen zijn hierin belangrijk en om welke termijn gaat het. Het gaat om het positief neerzetten en promoten van de energie in relatie tot de natuurontwikkeling. In de quickscan zijn een aantal suggesties gegeven die verder onderzocht moeten worden zoals duurzaam bedrijventerrein, biomassa rondom de kreek, kleinschalige zelfvoorzienende verblijfsrecreatie, informatievoorziening en plaatsing van een uitkijktoren.
13
14