Bijlage 2 programmaevaluatie Inclusieve Samenleving

"Er zijn vele kansen, vooral als we op de hoogte zijn van elkaar en elkaar weten te vinden in de vragen en mogelijkheden die er zijn."

"Ik vind dat er een enorme bereidheid is, bij zowel de gemeente als de partners, om samen te werken. De rol van de gemeente kan mijns inziens nog duidelijker wat de samenwerking nog kan bevorderen."

"De gemeente is nog sterk sturend, als zij meer investeren op duurzame samenwerking en vertrouwen dan kunnen we nog met elkaar groeien."

"Doordat steeds meer partijen en individuen overtuigd raken van de gewenste aanpak, kan het niet anders dan dat dit leidt tot breed draagvlak hiervoor. Persoonlijk zie ik een enorme drive bij die mensen en organisaties die daar nu al aan meewerken of over nadenken."

"Ik denk zeker dat alles wat we met elkaar ondernemen een deel van de problemen in de samenwerking helpt op te lossen of voorkomen. Belangrijk om continu alle initiatieven met elkaar te delen en te verbinden."

38

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

Financiële kaders en keuzes maken Naast de leidende principes en ambities geven ook de financiële kaders sturing aan de inrichting van het sociaal domein. Als gemeente moeten we sluitend begroten en de financiële kaders zijn krap. De leidende principes en ambities kunnen helpen bij het gezamenlijk maken van keuzes. Hiermee kunnen we voorkomen dat nu iets wordt afgebroken wat de identiteit en sociale kwaliteit van de samenleving raakt en wat op lange(re) termijn geld kost/gaat kosten.

39

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

1. We zetten in op duurzame informele ondersteuning Inwoners nemen verantwoordelijkheid en houden het liefst zo lang mogelijk zelf de regie over hun leven. Door samen te werken en verbindingen te leggen tussen inwoners, informele en professionele netwerken versterken we de eigen regie, de samenredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling. We hebben daarbij realistische verwachtingen. Inwoners en professionals zijn goed op de hoogte van lokale netwerken en mogelijkheden en weten de weg hiernaartoe goed te vinden. We sluiten zoveel als mogelijk aan bij lokale sociale structuren en netwerken en werken dorps- en gebiedsgericht: we kijken in de directe omgeving van de inwoner(s) wat nodig en mogelijk is en wie hieraan kan en wil meewerken. Wij vinden dat professionele ondersteuning minder vanzelfsprekend moet worden.

40

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

2. We maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten Wij willen het sociaal domein duurzaam vormgeven. Voor ons betekent dit dat wij, ook naar de toekomst toe, kwalitatief goede zorg en ondersteuning willen en moeten kunnen blijven bieden voor iedereen die dat (echt) nodig heeft. Het krijgen en houden van grip op de financiën in het sociaal domein is daarom van groot belang. We hebben de knoppen waaraan we kunnen draaien in beeld en sturen bij indien gewenst en/of noodzakelijk. Bij de ingezette beweging naar de voorkant hoort ook een verschuiving van budgetten voor maatwerkvoorzieningen en specialistische hulp naar het preventieve veld en voorliggende voorzieningen.

41

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

3. We kijken naar alle leefgebieden Inwoners maken deel uit van een grotere leefomgeving: het gezin, familie, vrienden, verenigingen, school en/of werk. Vaak hebben problemen op verschillende leefgebieden met elkaar te maken. We pakken bij voorkeur de problematiek aan die zorgt voor duurzame oplossingen op alle leefgebieden, ongeacht leeftijd. Daarom werken we van 0-100 en integraal. Ondersteuning is daarbij altijd als eerste gericht op (het realiseren van) de basisvoorwaarden: er is werk of een andere zinvolle dagbesteding, er is een onderkomen, de financiën zijn op orde en er is een sociaal netwerk. Uit onderzoek blijkt immers dat ondersteuning op andere vlakken weinig effect heeft, als men in beslag wordt genomen door zorgen over basisbehoeften.

42

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

4. We doen wat werkt Daar waar de regels onvoldoende oplossing bieden of juist belemmerend werken, is er ruimte voor professionals om een eigen afweging te maken om het probleem aan te pakken. Daarbij wegen we het lange(re)-termijneffect van de oplossing en de totale maatschappelijke kosten mee. We doen daarbij wat aantoonbaar effectief is en zo laagdrempelig en eenvoudig mogelijk. Hierbij hoeft niet standaard professionele hulp of ondersteuning ingezet te worden.

43

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

5. We ontwikkelen al werkend Veranderen is voor ons doen in kleine stapjes met impact. We blijven niet hangen in idealen en eindplaatjes, maar bepalen vanuit de ambities welke concrete stappen we gaan zetten. We houden focus, maar niet met oogkleppen. Voortschrijdend inzicht en veranderende omstandigheden worden direct meegenomen in de volgende stappen. We realiseren ons dat de weg naar het gewenste doel en/of resultaat op voorhand niet (altijd) bekend is. Dat weerhoudt ons niet om te handelen. Al doende leren, experimenteren en sturen we bij richting de gestelde ambitie. Dit op basis van beschikbare monitorings- en sturingsinformatie en de ervaring van de inwoner(s).

44

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

Leidende principes sociaal domein Hoeksche Waard

1.

We zetten in op duurzame informele ondersteuning

4.

We doen wat werkt

2.

 e maken (meer) ruimte voor het preventieve veld/ W voorliggende voorzieningen door het verschuiven van budgetten

5.

We ontwikkelen al werkend

3.

We kijken naar alle leefgebieden

6.

We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus

6. We werken verbindend samen met alle domeinen en op alle niveaus We staan voor grote maatschappelijke vraagstukken. Oplossingen binnen het sociaal domein hangen vaak samen met andere domeinen, zoals wonen of de inrichting van de leefomgeving. Het vraagt om investeren in en bevorderen van effectiviteit, preventie en innovaties, waarmee we besparingen realiseren op de totale uitgaven aan maatschappelijke ondersteuning en zorg. Van elkaar leren, samen ontwikkelen en werken vanuit vertrouwen, zijn daarbij van essentieel belang, zowel in beleid als in de uitvoering, binnen de gemeente als met partners binnen en buiten de Hoeksche Waard. We zijn daarbij duidelijk over de rol die we als gemeente vervullen. We zoeken naar partnerschappen die onze visie onderschrijven en hieraan bijdragen. We streven naar partnerschap en cofinanciering bij investeringen in en bevordering van effectiviteit, preventie en innovatie.

45

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

4 Ambtelijke blik op 2022 en verder

Het programmateam werkt exclusief aan het versterken en versnellen van een inclusieve Hoeksche Waardse samenleving. Hoe we dat doen hebben we vastgelegd in het programmaplan, dat is vastgesteld door de raad in december 2019. Dat plan, en daarmee ook het programma, loopt door tot december 2022. We zijn dus nog volop in de uitvoering. Tegelijkertijd ronden we ook heel veel projecten af en zorgen we dat onze doelen - waar dit al kan - deel worden van de gemeentelijke organisatie. Een moment waarop we ook al verder vooruitkijken. Welke maatschappelijke en organisatorische opgaven liggen er (nog) na 2022, en hoe gaan we daar mee verder?

46

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

1. Borging projectresultaten en programmadoelen: van tijdelijk naar structureel Eén van de kenmerken van een programmatische aanpak is het tijdelijke karakter. Om een langdurig effect te bereiken, is het niet alleen belangrijk om aandacht te hebben voor de overdracht van projectresultaten, maar vooral ook van de programmadoelen. In de praktijk zien we namelijk dat we in nauwe samenwerking met de lijn en partners uiteenlopende projectresultaten boekten, maar de doelen nog niet (altijd) of deels binnen bereik hebben. Deze hebben namelijk een meerjarig karakter. De vraag is dan ook hoe verder om te gaan met de opgave in de komende periode, met als doel datgene wat we met het programma hebben bereikt, zodanig over te dragen, dat alle betrokkenen (beter) toegerust zijn voor de nabije toekomst. Maar waarbij we ook blijvend investeren in een sterke sociale basis. Nu is het zo dat projecten die onder het programma inclusieve samenleving vallen, mogelijk gemaakt worden met veelal incidentele middelen. Hoe behoud je het effect van die projecten, als middelen wegvallen? Bij een aantal projecten is hier nadrukkelijk aandacht voor, zoals bij de doorontwikkeling van het werkbedrijf HW werkt!. Daarbij is namelijk afgesproken dat de aanpak wordt geborgd in de reguliere werkwijze van het werkbedrijf.

Het structureel borgen is echter niet altijd eenvoudig. We hebben soms gewoonweg een wat langere adem nodig voor we effecten zien. Ook externe factoren beïnvloeden namelijk onze inspanningen, zoals de toenemende druk op mantelzorgers. Projecten moeten voldoende kans krijgen om zich te ontwikkelen en tot ‘rendement’ te komen. Sommige partners zijn bang dat als de financiële middelen wegvallen, bijvoorbeeld in een volgende raadsperiode, projecten vroegtijdig moeten stoppen. Er zijn ook projecten waarbij het wel de ambitie is, maar nog niet lukt om vrijkomende middelen te herinvesteren. Een voorbeeld daarvan is de pilot doorbraakmethode. Het is in de praktijk namelijk lastig om te bepalen of een besparing direct het gevolg is van de interventie. Ook andere projecten en autonome ontwikkelingen spelen immers een rol. En daar waar de besparingen wel aantoonbaar zijn, zoals bijvoorbeeld bij de pilot logeerzorg, vloeien de behaalde voordelen niet terug naar de gemeente, maar naar het zorgkantoor (uitstel dure zorgkosten). De investering door de ene organisatie levert dan dus een besparing bij de andere op. Het is van toenemend belang om hierover afspraken te maken. Dit is onder meer onderwerp van gesprek binnen de duurzame coalitie met CZ zorgkantoor.

47

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

2. Maatschappelijke opgave: Inclusie onder druk We blikken met deze programmaevaluatie terug op een periode waarin uiteenlopende, merkbare en meetbare resultaten zijn behaald, in nauwe samenwerking met partners. Waarin we ook te maken kregen met een samenleving die in toenemende mate onder druk kwam te staan. Zo heeft de coronapandemie ons pijnlijk duidelijk gemaakt dat elke inwoner door onvoorziene omstandigheden kwetsbaar kan worden. Daar komt bij dat we een toenemend wantrouwen zien ten opzichte van instituties. Inwoners ervaren een afstand en hebben het gevoel niet gezien en gehoord te worden. Dat gevoel van afstand wordt versterkt door de snel toenemende digitalisering en het – mede daardoor - altijd en overal beschikbaar hebben van informatie. Ook zien we een samenleving waarin de verschillen tussen inwoners alleen maar verder toenemen. Ontwikkelingen die ons alleen maar meer sterken in onze overtuiging dat een sterke netwerksamenleving en solide basis een voorwaarde zijn om inwoners tot bloei te laten komen. En daarom ook vragen om duurzame investeringen in bijvoorbeeld voorzieningen. Ruimte voor initiatieven van partijen die de sociale basis vormen, zoals (dorps)verenigingen, scholen, buurthuizen en welzijnsorganisaties.

Een stevig sociaal domein en een sterke samenleving kunnen ook een stimulans zijn voor andere maatschappelijke opgaven. Blijvend en royaal investeren in het sociaal domein is daarom de komende jaren van essentieel belang. Het levert uiteindelijk maatschappelijke besparingen op en werkt daarmee preventief: een gezondere samenleving, een hogere kwaliteit van leven, minder aanspraak op dure zorg, een sterkere arbeidsmarkt en een aantrekkende economie.

48

Programma-evaluatie Inclusieve Samenleving

3. Verder vanaf 2022: Investeer in een sterke sociale basis Als we kijken naar de toekomst dan zien we een onveranderd belang in samenwerking, maar ook ruimte voor elkaar, een lange adem en vertrouwen in de (veer)kracht en het talent van Hoeksche Waarders. Dat vraagt om een onveranderde focus en aandacht voor en investeringen in het sociaal domein. Daarom geven we graag de volgende adviezen mee: a. Investeer stevig(er) in de sociale basis en geef hierin ontwikkelruimte, zoals nu in het programma Inclusieve Samenleving. Blijf de samenwerking opzoeken met partners en pak daarin als gemeente nadrukkelijker de regie. Durf te investeren en dat ook van de andere partners te vragen. Zorg voor reële verwachtingen en ambities. b. Z  org voor consistentie en rust in de projecten. Maak bewuste(re) keuzes en houd focus. Kijk kritisch naar de hoeveelheid projecten en of deze realistisch zijn om uit te voeren. Evalueer projecten op basis van verzamelde data/ informatie om te kijken welke projecten effect sorteren. Bewaar geduld bij de projecten waar evalueren nog niet kan.

c. Redeneer meer vanuit de inwoner(s), geef de inwoner(s) de ruimte en zeggenschap en maak de impact van de inspanningen duidelijk, niet in de laatste plaats aan die inwoner(s). d. Ga door met het verder op orde brengen van de basis en het verbeteren van de toegang tot ondersteuning. Inzet op preventie en vertrouwen tussen professionals van gemeente en uitvoerders en medische verwijzers, zijn hierin een belangrijke factor. e. Maak werk van integrale opgaven zodat de verschillende domeinen met elkaar worden verbonden, op het niveau van visie én uitvoering. Treedt daarbij als gemeente op als stevig(er) opdrachtgever.