Bijlage 2. Participatielogboek - 26 mei

Toekomstvisie Hoeksche Waard 35

Groep 4 Hoe ziet het toekomstbestendige landschap er in 2040 uit? In 2040 heeft het landschap zijn openheid en rustige karakter behouden. De dorpen groeien een beetje, maar altijd op een manier die het mooie landschap behoudt. Er blijven genoeg plekjes voor recreatie, zoals wandelen en fietsen. Deze plekken worden goed onderhouden. Gebouwen worden zoveel mogelijk verstopt achter bomen en struiken, zodat ze niet opvallen. De wegen worden beter, zodat je veiliger kunt fietsen en er minder verkeer door de dorpen sluipt. De Hoeksche Waard blijft een plek waar mensen zelf genoeg kunnen maken en waar de natuur en de economie goed in balans zijn.

Gezondheid en geluk dankzij het landschap Het landschap van de Hoeksche Waard draagt bij aan de gezondheid en het geluk van de bewoners door bloemrijke akkerranden en duurzame teelt. Deze akkerranden bevorderen de biodiversiteit en zorgen voor een rustgevende omgeving. Ze bieden ook een natuurlijke buffer voor lucht- en waterkwaliteit, wat goed is voor de gezondheid van de bewoners. Duurzame landbouw draagt bij aan een gezond ecosysteem. Recreatieve routes, zoals fiets- en wandelpaden, bieden mogelijkheden voor beweging. Dit is belangrijk voor de fysieke gezondheid en het mentale welzijn. De frisse lucht en rustige omgeving helpen stress te verminderen en verbeteren de gezondheid van de inwoners.

Uitgangspunten toekomstbestendig landschap • • • •

Het landschap heeft een rustig karakter. De reuring vindt in de kernen plaats. Mensen in de Hoeksche Waard moeten gezond ouder kunnen worden. Het evenwicht tussen het groene karakter en de groei van de Hoeksche Waard wordt behouden.

36 Participatielogboek

• • •

De Hoeksche Waard is in de toekomst zelfvoorzienend. Om een gezonde economie te houden moet bedrijvigheid in de Hoeksche Waard blijven. Geen grote uitbreidingen op enkele locaties, maar ieder dorp krijgt zijn eigen kleine uitbreiding.

Groep 5 Hoe ziet het toekomstbestendige landschap er in 2040 uit? Het landschap in 2040 is groenblauwdooraderd en ondersteunt innovatieve landbouw. er komt kleinschalige woningbouw om in de behoefte van de lokale bevolking te voorzien, zonder dat de natuur wordt aangetast. Er zijn goede fietsverbindingen en wandelpaden, zodat mensen het landschap beter kunnen beleven. Mobiliteitsproblemen worden niet helemaal opgelost, maar er worden verbeteringen aangebracht. Zo worden er veilige fietsroutes aangelegd en wordt sluipverkeer aangepakt.

Zonneparken kunnen tijdelijk worden neergezet, maar alleen als ze passen in de visie voor het landschap en het groene karakter behouden. Voedseleducatie helpt mensen een gezonde levensstijl te bevorderen. Grote bedrijven zoals datacenters worden bewust geweerd, omdat ze weinig bijdragen aan het langetermijnbelang van de Hoeksche Waard. Recreatie is belangrijk, niet alleen voor de bewoners van de Hoeksche Waard, maar ook voor bezoekers van buitenaf, zolang het niet te druk wordt.

Uitgangspunten toekomstbestendig landschap • • • •

De innovatie in de landbouw helpt de natuur te behouden. Niet elk probleem hoeft opgelost te worden (bijvoorbeeld mobiliteit). Goede, lokale fiets- en wandelverbindingen zijn belangrijk om het landschap te beleven. Woningbouw moet voldoen aan de behoeften van de lokale bevolking, met kwaliteit boven kwantiteit.

• • •

Voedseleducatie is belangrijk voor een gezonde levensstijl. Er komen geen eenzijdige functies, zoals datacenters. Deze dragen namelijk weinig bij aan de Hoeksche Waard op de lange termijn. Zonneparken kunnen tijdelijk worden gebouwd als onderdeel van een bredere visie op het landschap.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 37

Werkgroep 3 waarmakers Het verhaal en de organisatie Tijdens de derde werkgroep gingen de Waarmakers aan de slag met het verhaal van de Hoeksche Waard en hoe we samen de toekomstvisie kunnen realiseren. We begonnen met een korte presentatie over inspirerende voorbeelden en alternatieve organisatievormen. Daarna dachten de groepen na over wat de Hoeksche Waard uniek maakt en hoe samenwerking de toekomstvisie kan versterken. Aan het einde deelden we de ideeën in een plenaire terugkoppeling.

38 Participatielogboek

Datum 16 januari 2025 Met wie? Circa 20 waarmakers Locatie Gemeentehuis Maasdam

Lees hiernaast de samenvatting van de ideeën van de Waarmakers. Deze ideeën zijn gebaseerd op de invulvellen die elke groep heeft ingevuld. Op het invulvel schreven de Waarmakers wat de Hoeksche Waard zo bijzonder maakt en welke elementen dat nog sterker kunnen maken. Deze samenvatting vind je onder het kopje ‘Het verhaal van de Hoeksche Waard.’ Daarnaast hebben de groepen nagedacht over hoe we samen kunnen werken. Met een bollenschema gaven ze aan welke rollen en verantwoordelijkheden inwoners, de gemeente en marktpartijen hebben, en hoe die samenkomen in het maatschappelijk middenveld. Ook bedachten ze uitgangspunten voor goede samenwerking. Hun ideeën staan hiernaast samengevat.

Groep 1 Het verhaal van de Hoeksch e Waard De Hoeksche Waard is een uni ek agrarisch eiland met een ope n, ingevuld en gemeubileerd trots. Hier spreken we niet van landschap vol DNA maar van de ‘eigenheid ’ van de Hoeksche Waard. Als groent de Randstad zijn landbouw en etuin van innovatie de kern, met recrea tie als waardevolle aanvulling . We maken van de Hoeksche Waard een nationaal landschap met prachtige kreken, fietsro watersportmogelijkheden. Me utes en t levendige dorpen en een foc us op leefbaarheid blijft de Ho aantrekkelijk voor bewoners eksche Waard en bezoekers. En met de Hoeks che Waardse shop kun je het letterlijk proeven en beleven. landschap Hier draait alles om de perfec te mix van landbouw, natuur en recreatie. De Hoeksche Wa achtertuin, maar een trots eila ard is geen nd waar mensen graag komen om te wonen, ontspannen en genieten.

De organisatie Inwoners Participatie

• Eigenwaarde van inwoners • Inzet en betrokkenheid bij participatie

Maatschappelijk middenveld

Gemeente/ Overheid • Zorg voor structuur en continuïteit • Bieden van een leidende rol, met duidelijke afspraken en sturing • Samenwerking, vertrouwen en transparantie • Jonge mensen nodig • Faciliteren

• We moeten het samen doen: ‘samen uit, samen thuis‘

Uitgangspunten voor een goede samenwerking • Vertrouwen • We doen het echt samen, maar wie heeft de leiding? • Goede afspraken • Onderbouwd en transparant Overige opmerkingen Bij het maken van de visie moet de gemeente na de vaststelling vasthouden aan de visie, niet loslaten. Hierna moet de gemeente ook een verslag maken of nieuwsbrief behouden om inwoners te betrekken.

• Wisselende organisatie. Soms wel soms niet betrokken

Marktpartijen

Ook moet duidelijk uitgedacht worden hoe de visie gebruikt wordt. Na het proces is ook een eindevaluatie nodig.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 39

Groep 2 Het verhaal van de Hoeksche Waard De Hoeksche Waard is het licht aan het einde van de tunnel, een plek waar open ruimte en gemeenschapszin centraal staan. Wanneer we hier huizen gaan bouwen komen mensen vanzelf naar de Hoeksche Waard. Het open landschap is onze kracht, gecombineerd met kleinschalige en gefaseerde woningbouw om leefbare dorpen te behouden. Hier vinden ouderen passende woningen en ontdekken jongeren betaalbare starterswoningen. De nabijheid van steden en landelijk gebied vol kansen voor biologische en ecologische landbouw maken het gebied aantrekkelijk voor een nieuwe generatie.

De organisatie

Inwoners • Ambassadeurs van hun leefomgeving • Willen zien dat actie ondernomen wordt • Moeten duidelijk hun behoefte aangeven • Vrijwilligerswerk is cruciaal

• Innemen van standpunten en daarmee inwoners uitdagen • Regie pakken vooral bij woningbouw. • Lang termijn denken • Flexibiliteit en maatwerk in beleid

[Niet benoemt door deze groep]

Marktpartijen Maatschappelijk middenveld [Niet benoemt door deze groep]

Overige opmerkingen • Hoe meten we de kwaliteit van het landschap, het sociale aspect en het welzijn van de inwoners van de Hoeksche Waard? • De schaal van de dorpen draagt bij aan het welzijn. • We moeten een meerjarig en gefaseerd bouwplan hebben voor woningen in kleine kernen.

40 Participatielogboek

Gemeente/ Overheid

Uitgangspunten voor een goede samenwerking • Maatwerk verzorgen Tegelijk zorgt harmonisatie voor minder maatwerk • Lange termijn denken

Groep 3 Het verhaal van de Hoeksche Waard De Hoeksche Waard is een plek met een uniek lands chap: open ruimte, stevige dijken, en een gemeenschap die om elkaar geeft. Hier werken mens en samen en houden ze de lijnen kort. Iedereen draagt zijn steentje bij. De dijken en polders vertellen een verhaal van hard werke n en slimme oplossingen, en dat zie je nog steeds terug. Het landschap is geworteld in traditie, maar past zich ook aan wat vandaag nodig is. Met een actief verenigingsleven en een sterke band tussen bewoners is de Hoeksche Waard een fijne plek om te wonen en te werken. Hier draait het om betro kkenheid en een goed leven op het eiland

De organisatie Inwoners • Ideeën aandragen • Initiatief nemen / burgerinitiatieven

Gemeente/ Overheid • Open staan voor ideeën • Flexibiliteit en beter faciliteren initiatieven • Actief samenwerken met verenigingen • Stimuleren woningcoöperaties • Bereikbaar en benaderbaar zijn

• Projectontwikkelaars moeten regie overdragen aan gemeente als het gaat om woningbouw

Marktpartijen Maatschappelijk middenveld [Niet benoemt door deze groep]

Uitgangspunten voor een goede samenwerking • Naar elkaar luisteren • Ideeën en elkaar serieus nemen • Actie ondernemen • Betrouwbaar zijn • Transparante communicatie • De geschiedenis van de Hoeksche Waard onthouden en mee nemen in beslissingen/ beleid

Overige opmerkingen • De Hoeksche Waard is best gesloten, buitenstaanders worden opgemerkt (‘jij bent geen Hoeksche Waarder‘) Daarom zou de Hoeksche Waard gastvrijer kunnen zijn. • De mobiliteit en OV moet versterkt worden.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 41

Groep 4 ard Het verhaal van de Hoeksche Wa

en een prachtig cultuurlandschap om saamhorigheid, betrokkenheid In de Hoeksche Waard draait het overal voelbaar is, verdient het om en. Dit unieke gebied, waar historie omen. Hier dat agrariërs met zorg onderhoud waar kennis en innovatie samenk plek een : erd nte rese gep den wor eden zoals als HUB Historisch HW te ken. Met nieuwe recreatiemogelijkh dek ont te en n lere te om r maa , kom je niet om te bouwen s de kreken, is er veel te beleven. logeren bij de boer en fietsen lang peling met het zin verbindt alles. Een sterke kop aps sch een gem de r maa , kter kara ven zoals verkoop Elk dorp heeft zijn eigen en de kreken versterken. Initiatie ap sch land n ope het van it tite trekkelijk wordt onderwijs kunnen de iden ervoor dat de Hoeksche Waard aan en zorg ie eat recr lijke nde vrie bij de boerderij en natuur voor bewoners en bezoekers.

Overlap tussen inwoners en gemeente

De organisatie

•

Uitgangspunten voor een goede samenwerking • Vertrouwen in elkaar • De sterkste voorop. Afhankelijk van het project en expertise neemt de best geschikste partij de leiding • Transparantie in de processen • Nabijheid, waardoor samenwerking akkelijker gaat

Doel van de samenwerking • 1 instantie die regie heeft zoals gebiedscooperatie

Inwoners • Eigen initiatieven • Het doen van vrijwilligerswerk • Betrokken zijn bij verenigingen

Gemeente/ Overheid • Luisteren naar inwoners in iedere kern en inwoners meer betrekken • Een facilitaire rol hebben • Het samenbrengen van partijen • Regie over woningbouw met wet voorkeursrecht

Maatschappelijk middenveld • Spontane verbanden • Gebiedscoöperatie • Burggerraad

Overige opmerking • We hebben een centraal platform nodig dat het gesprek faciliteert.

42 Participatielogboek

Gemeenschapshuis

[Niet benoemt door deze groep]

Marktpartijen

Groep 5 Het verhaal van de Hoeksche Waard

De organisatie

De Hoeksche Waard is een plek van rust en kwaliteit, waar eilanders samen leven in sterke gemeenschappen die dingen steeds ‘steengoed‘ doen. Het open landschap en duurzame landbouw staan centraal, met aandacht voor biologisch telen en gezonde producten die verbinden, bijvoorbeeld via culinaire initiatieven, want voedsel verbind. De Hoeksche Waard staat voor gezond leven: voor boeren, bewoners en de natuur. Het eiland blijft rustig en eigen, terwijl de nabijheid van de stad zorgt voor levendigheid. Met verenigingen, fietsroutes en water om je heen is dit een plek waar gemeenschapszin en kwaliteit elkaar versterken.

Inwoners

Gemeente/ Overheid

• Initiatieven ontwikkelen doe bijdragen aan de gemeenschapsvorming • Actief deelnemen en ideeën aandragen voor de ontwikkeling van de gemeenschap (ook jongeren)

• Flexibiliteit tonen door regels losser toe passen • Initiatieven ondersteunen • Extra aandacht voor het betrekken van jongeren • Actief ruimte bieden voor ontmoetingen en samenwerking

Maatschappelijk middenveld [Niet benoemt door deze groep]

[Niet benoemt door deze groep]

Marktpartijen

Uitgangspunten voor een goede samenwerking • • • • •

Flexibiliteit qua regels Ondersteunen van initiatieven die aansluiten op de visie Informatie delen Ruimte voor ontmoeting faciliteren Jongeren moet ook betrokken worden

Overige opmerkingen • Hoeksche Waard heeft een rijke voedsel cultuur. Dit is goed te zien door bijvoorbeeld eigen naam voor aardappels; ‘seuters‘. Zo worden inwoners van ‘s Gravendeel ook genoemd.

• Andere manieren vinden om met elkaar verbonden te zijn, niet alleen via verenigingen. • Heel veel dingen in de Hoeksche Waard gaan al goed. Dit remt ook initiatieven af.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 43

Eerste bijeenkomst over de koers Van verhaal naar scherpe koers De verschillende werksessies (zie elders in het logboek) resulteerden in allerlei ideeën en richtingen voor de toekomst van de Hoeksche Waard. Tijdens deze sessie gingen we in op de samenhang tussen deze ideeën en opties. We visualiseerden de te maken keuzes aan de hand van een mengpaneel. Elke keuze kreeg een schuifje dat deelnemers konden verplaatsen, met een beschrijving van de impact bij verschuiving naar links (minder) of rechts (meer). Op de volgende pagina’s leest u de inbreng van alle zeven groepen.

44 Participatielogboek

Datum 30 januari 2025 Met wie? Circa 35 mensen Locatie Gemeentehuis Maasdam

Welke keuze maken we? Het mengpaneel heeft 13 schuiven voor 13 onderwerpen en keuzerichtingen. Elke schuif staat voor een keuze: meer of minder van een bepaalde richting. Hieronder leest u wat de richtingen inhouden. Woningen & Mensen We groeien in alle dorpen om in de eigen behoefte te voorzien en bijdragen aan de regionale opgave Bedrijven met lokale meerwaarde We creëren ruimte voor bedrijven met lokale meerwaarde, zoals duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid Landbouw 2.0 (van productie naar meerwaarde) We waarderen landbouw anders en focussen op kennisontwikkeling in plaats van productie Open landschap (natuur en landbouw) We accepteren beperkte afname van open landschap voor nieuwe functies Recreatie (aanbod en routes) We stimuleren recreatie met meer fiets- en wandelpaden, horeca en attracties. Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen Basisvoorzieningen blijven, andere verdelen we beter tussen dorpen met goede verbindingen Zelforganisatie en zelfredzaamheid Voorzieningen, zorg en gemeenschappen blijven bestaan door meer inzet van vrijwilligers en mantelzorgers

Gedeelde ideeën over de richtingen

Er ontstonden allerlei gesprekken over de samenhang tussen de mogelijke keuzes en richtingen voor de toekomst van de Hoeksche Waard. Hieronder leest u een samenvatting per thema voor alle groepen.

Woningbouw, voorzieningen en bedrijvigheid

Bijna alle groepen willen meer woningen in de Hoeksche Waard, vooral voor jongeren en ouderen. Zo blijven voorzieningen behouden. Dit moet vooral binnen de bestaande dorpen gebeuren, maar sommige mensen zijn bereid een deel van het open landschap op te offeren voor meer woningen. Ook voor bedrijvigheid mag er ruimte gemaakt worden.

Zelfredzaamheid

Verder zijn mensen van mening dat Hoeksche Waarders in de toekomst meer zelf kunnen organiseren en zelf kunnen doen. Zo kunnen de voorzieningen op peil worden gehouden. En worden de bestaande gemeenschappen versterkt.

Recreatie

De Hoeksche Waard kan een rol spelen voor de regio op vlak van recreatie. Door ruimte te houden voor groen en rust, kunnen inwoners uit de Randstad in de Hoeksche Waar terecht voor ontspanning. Het is belangrijk om een bijdrage te leveren aan de regio en dit ook duidelijk te maken.

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg (preventie) We richten ons op noodzakelijke zorg en vitaliteit via welzijn, preventie en gezond leven Regie op toekomst door bijdrage aan de regio We nemen regie over onze toekomst en bepalen zelf welke opgaven in de HW passen Verbindingen op het eiland Veilige fiets- en OV-verbindingen tussen dorpen Verbindingen met de omgeving Betere verbinding tussen eiland en omgeving (afhankelijk van het Rijk) Duurzame energie We investeren in zonne- en windenergie om in 2040 energieneutraal te zijn Natuurontwikkeling & klimaat We bereiden ons voor op klimaatverandering met meer wateropvang en biodiversiteit

Toekomstvisie Hoeksche Waard 45

Samenvatting per groep Groep 1 Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif?

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Woningen & Mensen

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg (preventie)

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (van productie naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Duurzame energie

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Natuurontwikkeling & klimaat

De Hoeksche Waard moet beter ontsloten zijn Een betere doorstroming op de N217 zorgt voor minder verkeersbelasting. Hiermee worden ook de dijken ontlast. Daarnaast moet worden ingezet op betere fietsverbindingen. Deze mogen over het gehele eiland aangelegd worden. Langs de kreken heen wordt als een perfecte plek gezien. Deze groep vindt een doorgetrokken A4 of een metroverbinding niet nodig.

En de recreatie moet gesteund worden. Fietspaden langs de kreken en door de natuur heen is ook goed voor de recreatie. De Hoeksche Waard moet een plek worden waar je lekker in het groen kan zijn. Dat wordt het aanbod naar buiten. “Hier beleef je het gezonde buitenleven.” Volgens groep 1 zorgt dit ook voor meer bedrijvigheid en dus banen. Denk hierbij aan nieuwe overnachtingsplekken (maar geen vakantieparken), horeca en watersport.

46 Participatielogboek

Groei door inbreiding, met focus op woningen voor jongeren en ouderen.

De zelfredzaamheid en het voorzieningsniveau kunnen beter op het eiland Volgens groep 1 mag er meer ingezet worden op de zelfredzaamheid en de zelforganisatie. Daarnaast wordt er ook veel gezien in een netwerk van voorzieningen. Niet alles hoeft in elk dorp aanwezig te zijn, maar wel de basis. Voor de rest kan er tussen de dorpen een goede samenhang gezocht worden. Ook daarvoor zijn de verbindingen en ontsluitingen op het eiland van belang.

Groeien, maar focus op inbreiding De Hoeksche Waard mag uitbreiden, maar niet voordat er gekeken is naar andere opties. Probeer eerst bijvoorbeeld bestaande gebouwen te verbouwen. De nieuwe woningen moeten gericht zijn op de jongeren en ouderen.

Groep 2 Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif?

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Woningen & Mensen

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg (preventie)

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (van productie naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Duurzame energie

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Natuurontwikkeling & klimaat

Er is al veel te doen, maar veel is niet bekend De Hoeksche Waard biedt al veel recreatieve en sociale activiteiten. Maar veel zijn er niet goed bekend. Ieder dorp heeft een ontmoetingsplek nodig. Dorpen die dit nog niet hebben moeten dit dus krijgen. Maar in de dorpen waar het al is moet het beter aan de man komen. Er moet meer focus liggen op het bekender maken van de huidige activiteiten. Niet zozeer het uitbreiden hiervan. Recreatieve en sociale activiteiten moeten vooral gericht zijn op de inwoners van het eiland, niet mensen van buitenaf.

Minder open landschap mag, maar alleen als wat overblijft beter wordt Misschien is al het open landschap behouden niet haalbaar. Maar het landschap wat er is moet van goede kwaliteit zijn. Nieuwbouwprojecten of nieuwe bedrijven kunnen bijdragen aan een landschapsfonds. Hiermee kan het open landschap dat verdwijnt zorgen voor een beter onderhouden resterend landschap. Ontwikkelingen

Behoud het landschap, met focus op interne groei en bereikbaarheid

moeten in stijl en uitvoering ook passen in dat wat je bent een open en fijn landschap. Zoals bijvoorbeeld goed gegaan is in Mijnherenland.

Als de Hoeksche Waar moet uitbreiden, dan het liefste niet in het zuiden Groep 2 geeft aan dat we niet ontkomen aan bouwen en dus groei. Als deze bouw er komt zien ze dit liever niet in het zuiden. Dit gebied moet graag landelijk blijven. Wel zien ze graag dat er meer scholing en werkgelegenheid komt op het eiland.

De Hoeksche Waard moet zowel intern als extern beter bereikbaar zijn De Hoeksche waard kan niet groeien als de bereikbaarheid niet goed geregeld is. Zo kunnen de dijken autovrij worden of kan de A4 naar het eiland doorgetrokken worden. Deze moet dan niet onderaan het eiland komen, want dan hebben de meeste Hoeksche Waarders er weinig aan. Ook moet er extra focus komen op de bereikbaarheid voor ouderen op het eiland. Toekomstvisie Hoeksche Waard 47

Groep 3

Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif?

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Woningen & Mensen

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg (preventie)

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (van productie naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Duurzame energie

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Natuurontwikkeling & klimaat

Geen IJsselmondisering van de Hoeksche Waard, dorpen moeten dorpen blijven Er moet een goede, gelijkmatige spreiding op het eiland komen van woningen. Alle dorpen mogen beperkt groeien. Maar ze moeten wel hun eigen karakter behouden. Het mag er niet uit gaan zien als IJsselmonde. Het voorzieningsniveau zal ook verbeteren omdat de dorpen groeien.

Als er meer mensen op het eiland komen wonen zal ook de verbinding beter moeten De N217 zal verbreed moeten worden bij een woning toename. Ook als we meer bedrijven aan willen trekken moeten de wegen worden verbreed. Daarnaast heeft de Hoeksche Waard meer en betere fietspaden nodig.

48 Participatielogboek

Behouden van dorpsidentiteit met groei en behoud van het landschap.

Het open landschap zal verminderen door de groei, maar we kunnen dit beperken door slimme keuzes te maken Meer woningen en betere verbindingen gaan ten koste van het open Landschap. Het open landschap is belangrijk als kernwaarde en identiteit van de Hoeksche Waard. Daarom moeten er slimme oplossingen komen om aantasting van het open landschap zoveel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld ‘‘verdiepte’’ wegen en fietssnelwegen.

Groep 4

Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif? Woningen & Mensen

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Duurzame energie

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Natuurontwikkeling & klimaat

Er moet niet gebouwd worden om voorzieningen op peil te houden, maar gekeken worden welke voorzieningsvraag er nu is Er moet gekeken worden wat de behoefte is van elk dorp en wat elk dorp nu kan ondersteunen. Niet iedere kern kan een supermarkt overeind houden, maar dat hoeft ook niet. Dorpen kunnen elkaar ondersteunen. Inwoners van Goudswaard kunnen bijvoorbeeld in Piershil hun boodschappen gaan doen. Dit is beter dan bouwen voor de regio. De verbindingen tussen de dorpen en kernen zijn hiervoor erg belangrijk. Zo moet er aandacht zijn voor betere fietspaden en openbaar vervoer.

Ondersteun dorpen, slimme ontwikkeling en goede verbindingen.

De verstedelijking van de Noorderrand is een slechte trend en moet niet doorgezet worden in de rest van het eiland De verstedelijking van de Noorderrand gaat tegen het karakter in van de Hoeksche Waard. Het is beter om vanuit de kernen te groeien. Deze kunnen elkaar dan helpen, in plaats van dat iedereen naar het noorden moet.

Het is okay dat er meer mensen buiten dan binnen Hoeksche Waard werken De Hoeksche Waard is omringd door Rotterdam en Dordrecht. Het is normaal dat veel mensen daar werken. Wel is het behouden van maak- en familie bedrijven op het eiland is van belang. Het is niet de bedoeling dat deze bedrijven flink groeien met nieuwe gebouwen. Er moet hier eerst gekeken worden naar uitbreiding via bestaande locaties.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 49

Groep 5

Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif?

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Woningen & Mensen

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg (preventie)

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Duurzame energie

Natuurontwikkeling & klimaat

Meer woningen en mensen om de voorzieningen op peil te houden Groep 5 wilde in de toekomst meer woningen bouwen in en rond de dorpen van de Hoeksche Waard. Zo kunnen Hoeksche Waarders makkelijker een huis vinden. En zo kunnen we de voorzieningen op peil houden.

Minder, maar beter open landschap Volgens groep 5 zullen we een deel van het open landschap moeten opofferen voor andere functies zoals wonen of energie. Maar we kunnen dit compenseren door de natuur en het landschap dat overblijft te versterken.

Niet verschuilen achter kan niet, mag niet bij de samenwerking tussen inwoners en gemeente

Ons open landschap is een troef in de regio Met het open landschap en de natuur heeft de Hoeksche Waard een belangrijke troef in handen voor de regio. Het zorgt voor ontspanning en recreatie voor mensen uit de Hoeksche Waard en de regio.

Voorzieningen en aandacht voor alle doelgroepen is belangrijk In de toekomst moeten we zorgen dat we voor alle doelgroepen voldoende voorzieningen hebben. En we moeten bij alles wat we doen goed nadenken welke gevolgen dit kan hebben voor specifieke doelgroepen.

Een betere samenwerking tussen inwoners en de gemeente We mogen niet vluchten achter “kan niet en mag niet”. Maar we moeten zoeken naar oplossingen en mogelijkheden die wel voor samenwerking zorgen.

50 Participatielogboek

Groep 6 Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif? Woningen & Mensen

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Duurzame energie

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Natuurontwikkeling & klimaat

De Hoeksche Waard moet meer doen om zelfredzaam te worden Groep 6 ziet zelforganisatie en zelfredzaamheid als belangrijkste thema’s. Als dit goed geregeld is, kunnen andere gemeentelijke problemen hieruit worden aangepakt. Agrarische bedrijven kunnen inspelen op de behoeften van eilandbewoners, bijvoorbeeld met kinderopvang, natuurrecreatie en dagopvang voor mensen met een beperking. Gemeenschapszin blijft hierbij essentieel.

Netwerk van voorzieningen tussen dorpen Voorzieningen moeten verspreid over alle kernen blijven, niet alleen in Oud-Beijerland. Verdwenen voorzieningen

Stimuleer zelfredzaamheid, versterk lokale netwerken en prioriteer de toekomst.

zoals scholen en een kleinschalig theater moeten terugkomen. Goede bereikbaarheid is cruciaal, met betere fietspaden en buurtbusjes op aanvraag.

Tegen ‘Verrotterdamisering’ van het eiland Meer betaalbare (sociale huur) woningen voor ouderen zijn nodig, bij voorkeur voor eilandbewoners. Vroeger was binding aan het eiland een harde eis; die moet terugkomen.

Investeren in eigen toekomst, niet in de regio Investeringen in duurzame energie, natuur en klimaat moeten ten goede komen aan de Hoeksche Waard. De bijdrage aan de regio moet beperkt blijven tot wat noodzakelijk is.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 51

Groep 7 Keuzes voor de toekomst per thema waar zet u de schuif? Woningen & Mensen

Zelforganisatie en zelfredzaamheid

Gezonde HW’ers & noodzakelijke zorg

Bedrijven met lokale meerwaarde

Regie op toekomst: bijdrage aan de regio

Landbouw 2.0 (naar meerwaarde)

Verbindingen op het eiland

Open landschap (natuur en landbouw)

Verbindingen met de omgeving

Recreatie (aanbod en routes)

Duurzame energie

Netwerk van voorzieningen voor alle dorpen

Natuurontwikkeling & klimaat

Er moeten woningen bijkomen De waarmakers van groep 7 zien graag een toevoeging in woningen over het gehele eiland. Niet teveel, maar genoeg zodat de eigen jeugd en ouderen kunnen blijven. Deze woningen hoeven niet erg groot te zijn. Wel mogen ze een beetje de lucht in, zo’n vier verdiepingen.

Meer inzetten op zelfredzaamheid, niet alles hoeft op loopafstand In de Hoeksche Waard hoeft niet alles binnen vijf minuten te liggen. Wel is het belangrijk dat elk dorp een leefbare kern heeft. Voor de rest moet er meer

52 Participatielogboek

Zet in op kleine woningen, zelfredzaamheid en lokale bedrijven.

samenwerking komen tussen de mensen om elkaar te helpen. Daarvoor is het belangrijk dat de verbindingen tussen de dorpen goed geregeld zijn. Hiervoor moet worden ingezet op betere fietspaden.

Er moet meer worden ingezet op kleine maakbedrijven Kleine maakbedrijven in de kernen zorgt voor meer werkgelegenheid. Ook mogen de bedrijventerreinen uitbreiden. Dit moet wel gedaan worden op logische locaties. Verdere versplintering van de bedrijventerreinen is niet wenselijk.

Tweede bijeenkomst aanpakkers Tijdens de bijeenkomst op 10 februari gingen we opnieuw in gesprek met de aanpakkers over de toekomst van de Hoeksche Waard. We trapten de avond af met een presentatie vanuit de gemeente over de stand van zaken van de toekomstvisie. Vervolgens gingen we in groepjes uit elkaar om in gesprek te gaan over vier thema’s: de regionale context, mobiliteit, wonen en economie. De aanpakkers benadrukten het belang van de samenhang op het eiland. Dit is belangrijk voor de Hoeksche Waarders zelf als naar de buitenwereld toe. De eenheid is gebaseerd op de kwaliteiten van Hoeksche Waard. De kwaliteiten zijn de sterke dorpen en gemeenschappen gelegen in een open en rustig landschap. Dit onderscheid de Hoeksche Waard van haar omgeving. En deze kwaliteiten moeten en kunnen we versterken door op 4 thema’s slimme keuzes te maken. Hieronder volgt een uitgebreidere terugkoppeling van wat er per groep is besproken.

Datum 10 februari 2025 Met wie? Circa 10 aanpakkers Locatie Gemeentehuis Maasdam

Toekomstvisie Hoeksche Waard 53

Regionale context We moeten ons als gemeente zowel offensief als defensief opstellen. De Hoeksche Waard ligt in een dynamische regio: de Zuidelijke Randstad, nabij de havens van Rotterdam en Antwerpen. En de Hoeksche Waard is ook onderdeel van de ZuidHollandse Delta. Deze unieke ligging biedt kansen en bedreigingen. Het doel is om de kansen te benutten, en de ook bedreigingen zoveel mogelijk om te zetten in nieuwe kansen/ mogelijkheden. Hiervoor moet nog duidelijker worden wat de ambities en vraagstukken zijn vanuit de regio. Dan kan hier goed op worden geanticipeerd. Sterkte punten die een meerwaarde kunnen zijn voor de regio: • Ruimte nabij de stad voor natuur en biodiversiteit, klimaatadaptatie en recreatie. • Rust en ruimte nabij de stad voor zorg zoals bijvoorbeeld revalidatie, ouderen- en psychologische zorg. • Ruimte voor voedselproductie voor de ruime regio. • Ruimte voor bedrijvigheid. • Mobiliteit is op bepaalde vlakken beperkt, maar zorgt er ook voor dat het open landschap zo goed behouden is gebleven. Het is dus ook een kwaliteit.

Mobiliteit We voorzien een nieuw mobiliteitsconcept voor de Hoeksche Waard. We creeëren 6 mobiliteitshubs in Heinenoord, Oud-Beijerland, ’s Gravendeel, Numansdorp en 1 kleine in Strijen. • Alle hubs zijn verbonden met busjes die iedere 5 à 10 minuten voorbijkomen. • Deze hubs hebben ruimte voor het parkeren van auto’s, het stallen van fietsen en er zijn ook andere diensten zoals een pakketautomaat. • Bij deze hubs komen ook de meeste zorgvoorzieningen, de meeste woningen en banen. • De kleine kernen zijn te klein om alle voorzieningen overeind te houden. Daar woon je voor de ruimte en de rust. Mobiliteit en voorzieningen zijn te vinden in de dorpen met hubs. Algemene aandachtspunten: • De Hoeksche Waard is één landschapsstad. Samen optrekken is belangrijk als we betere verbindingen willen. We zijn namelijk afhankelijk van de regio voor de verbindingen van en naar ons eiland. • De huidige vorkstructuur van ons mobiliteitsnetwerk belemmert de doorstroming. We moeten toewerken naar een rondweg door de bestaande infrastructuur beter te benutten. Bijvoorbeeld door uitbreiding of verbreding. • Veel bedrijven zorgen niet voor banen voor de Hoeksche Waarders zelf. Maar dit zorgt wel voor veel verplaatsingen en heeft een grote vraag. We moeten inzetten op bedrijven die voor werkgelegenheid voor de Hoeksche Waarder zorgen.

Out-of-the-box ideeën: • Stougjeswijk verplaatsen naar ’s Gravendeel omwille van het mobiliteitsknelpunt daar. • Op rotonde Boscchen komt een grote P+R waarbij je auto wordt gestald in de garage en je kan opstappen op de busjes (vrijbaan naar Heinenoord)

54 Participatielogboek

Wonen

Economie

De Hoeksche Waard illustreert het contrast met de regio. De Hoeksche Waard is groen, terwijl de regio eerder grijs is. Dit heeft voordelen voor de hele regio, dus het is logisch om hier niet de gehele woningbouwopgave te realiseren. We pakken zelf de regie door dit contrast te benadrukken.

Wat we doen, doen we goed. We zetten steeds in op kwaliteit in plaats van kwantiteit. De kwaliteit van het ondernemerschap in de Hoeksche Waard is betrouwbaarheid, vakkennis en het netwerk. We gaan inzetten op dit soort bedrijven die passen bij de Hoeksche Waard.

•

• •

• • • •

• •

De Hoeksche Waard als agripolis (agricultuur + polis). De landbouwstad. Wonen is dienend en geen doel op zich. Voldoende woningen om de 14 dorpen levendig te houden en voorzieningen overeind te houden. Voldoende woningen in de dorpen, maar goed waken dat alle sociale verbanden in de dorpen behouden blijven. Verdichting is belangrijk om het landschap zoveel mogelijk te vrijwaren. We gaan ‘verdiepen’ en ‘verhogen’. Uit het contrast tussen grijs (regio) en groen (Hoeksche Waard) komen ook de volgende bouwstenen naar voren: kennis, landschap en recreatie zijn belangrijke bouwstenen. De Hoeksche Waard als het vertraagde gebied als overkoepelende noemer. We versterken de vijf grote kernen en zorgen voor betere verbindingen vanuit deze kernen naar de kleinere kernen. Opletten voor het risico van een opdeling van de Hoeksche Waard in noord en zuid, waarbij de noordrand gericht is op wonen en werken en de zuidrand gericht op recreatie en landbouw. Dit kan namelijk een eerste aanleiding zijn voor ‘verijsselmondisering’.

•

• • • • •

We gaan voor familiebedrijven en MKB’s. We gaan voor bedrijven uit de volgende sectoren: agritech, kennisintensieve hoogwaardige bedrijven, value added logistics, handelsbedrijven. We willen geen intensieve vleesverwerkingsindustrie, geen intensivering van Campina, geen chemische industrie, geen bedrijven uit de hogere milieucategorie en pure productiebedrijven. We willen meer ruimte voorzien voor bedrijvigheid in de Hoeksche Waard. Bij uitbreidingsplannen bedrijven moet je aan de voorkant eisen stellen zoals het aantal toegevoegde banen per m2 . Enige scepsis over de circulaire economische opgave Aanjagen van horeca en winkels onder de Hoeksche Waardse merkidentiteit Inzetten op horeca en eventueel kleinschalige hotels, vooral bij trekpleisters nabij het water zoals de havens van Oud-Beijerland, Strijensas en Numansdorp.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 55

Leerlingen van het Hoeksch Lyceum Op 17 en 18 februari gingen we in gesprek met kinderen van het Hoeksch Lyceum over de toekomstvisie van de Hoeksche Waard. Tijdens dit gesprek stipten we verschillende onderwerpen aan en peilden we de mening van de jongeren. Hiernaast leest u per onderwerp een samenvatting van wat de jongeren vinden.

Datum 17 & 18 februari 2025 Met wie? 4 klassen van het Hoeksch Lyceum Locatie Hoeksch Lyceum

56 Participatielogboek

Verkeer en veiligheid Voor sommige leerlingen is de bus onmisbaar, vanwege lange afstanden of onveilige fietspaden. Maar er zijn problemen: bussen komen te laat, rijden door of er zijn te weinig haltes. Een beter busnetwerk en veilige fietspaden zouden de reis prettiger maken. Niemand wordt met de auto gebracht Iedereen komt per fiets of OV. Maar veilig voelt dat niet altijd. Vooral de Koninginneweg en de weg tussen Puttershoek en ’s-Gravendeel zijn gevaarlijk door slechte verlichting, sluipverkeer en hardrijdende auto’s. Vrij liggende fietspaden en meer lantaarnpalen worden vaak genoemd als oplossingen.

Welzijn en voorzieningen

Betere verbindingen met Dordrecht en Rotterdam Er moeten alternatieven komen voor de Heienoordtunnel. Meer wegen kunnen files verminderen, maar milieuzorgen spelen mee. Prioriteit is veilige fietspaden naar scholen en dorpen, met goede verlichting. Ook willen jongeren een treinstation, omdat het spoor er al ligt.

Veel leerlingen missen leuke plekken om naartoe te gaan Er zijn meer uitgaansgelegenheden nodig, maar ook skateparken, voetbalvelden en jongerencentra. Speeltuinen zijn nu vooral voor kleine kinderen, terwijl oudere kinderen en jongeren vaak geen fijne plek hebben om samen te komen.

Wonen en natuur Hoe hoog mogen gebouwen zijn in de Hoeksche Waard? Daarover verschillen de meningen. Sommige leerlingen vinden hogere gebouwen prima (vooral in Oud-Beijerland), zolang ze in het landschap passen. Anderen vinden dat de Hoeksche Waard dorps moet blijven, zonder hoogbouw. Wel is iedereen het erover eens dat nieuwe gebouwen mooi moeten zijn. Een stadse Hoeksche Waard? Liever niet, zeggen de meeste leerlingen. Ze waarderen het kleinschalige en dat ze veel mensen kennen. Tegelijkertijd willen ze meer winkels en voorzieningen, maar zonder drukte. Een groot probleem is het vinden van een huis Jongeren willen blijven, maar dat lukt niet altijd. Daarom vinden ze dat jongeren voorrang moeten krijgen bij woningen, al snappen ze dat anderen, zoals woningzoekenden, misschien nóg harder een plek nodig hebben.

Voor sommige jongeren is het moeilijk om over hun problemen te praten Daarom zou het goed zijn als er meer activiteiten komen waar dat wél kan, bijvoorbeeld op school. Dit onderwerp is niet in alle klassen besproken, maar waar het wél werd genoemd, vonden leerlingen het een belangrijk punt. Jongeren willen meer betrokken worden bij beslissingen van de gemeente Ze snappen dat ze niet overal de juiste kennis voor hebben, maar zouden best vaker hun mening willen geven over de toekomst. De beslissingen die nu gemaakt worden, gaan immers over hun toekomst. Meer aandacht voor gezonde voeding en leefstijl Over het algemeen zijn jongeren tevreden met hoe het nu is. Wat wél beter kan, is de aandacht voor gezonde voeding en een gezonde leefstijl. Obesitas is een probleem en hier zou meer aandacht voor moeten zijn. Sommigen vinden dat de gemeente en scholen hierin een rol moeten spelen, bijvoorbeeld door gezond eten aan te bieden en bewustwordingscampagnes op te zetten. Anderen vinden dat mensen daar zelf verantwoordelijk voor zijn.

Wat als de Hoeksche Waard een populaire plek voor toeristen wordt? Sommigen vinden het gezellig, anderen vrezen verlies van rust. De meeste leerlingen willen de rustige sfeer behouden.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 57

Derde bijeenkomst aanpakkers Op donderdag 6 maart kwamen de Aanpakkers weer samen om mee te denken over de toekomst van de Hoeksche Waard. De groep werd verdeeld over vier thema’s: organisatievorm, sociaal domein & onderwijs, landschap & landbouw, en erfgoed & recreatie. Aan de hand van gerichte vragen gingen de deelnemers met elkaar in gesprek. De avond werd afgesloten met een gezamenlijke terugkoppeling, waarin elke groep hun belangrijkste inzichten deelde.

58 Participatielogboek

Datum 6 maart 2025 Met wie? Circa 10 aanpakkers Locatie Gemeentehuis Maasdam

Sociaal domein en onderwijs

Landschap en landbouw

Sterke dorpen door betere verbinding Om gemeenschappen sterk te houden, moet er beter nagedacht worden over mobiliteit tussen dorpen. Niet ieder dorp hoeft dezelfde voorzieningen te hebben, maar dorpen kunnen voorzieningen met elkaar delen. De gemeente zou hierin vooral een ondersteunende rol moeten spelen, terwijl de dorpen zelf bepalen hoe ze dit invullen.

Slim omgaan met erfgoed Niet alles wat oud is, is automatisch waardevol erfgoed. In de toekomst moeten we kritischer kijken naar oude boerderijen: zijn ze echt karakteristiek of kunnen ze beter vernieuwd worden in dezelfde stijl? Toeristen komen niet speciaal voor de boerderijen, maar wél voor het uitgestrekte agrarische landschap.

Meer aandacht voor jongeren en leefbare omgeving Er is veel aandacht voor vergrijzing, maar een leefbare omgeving draait ook om jongeren. Daarom moet er meer jeugdhulp komen. Ook is het belangrijk om de woonomgeving gezonder te maken. Meer groen helpt daarbij, maar dat vraagt keuzes: bijvoorbeeld meer appartementen, die geschikt zijn voor ouderen. Gezonde dorpen met sport en recreatie Een gezonde leefomgeving nodigt ook uit tot bewegen. Dit kan door sportvoorzieningen uit te breiden en meer recreatiemogelijkheden te creëren, zoals betere wandel- en fietsroutes. Een kans is om akkerranden beter te verbinden met recreatiepaden. Onderwijs en buurthuizen kunnen elkaar versterken Onderwijs kan versterkt worden door het te combineren met buurtvoorzieningen. Kleine scholen kunnen daardoor blijven bestaan. Ook als andere functies, zoals een buurthuis, samen onder één dak komen, blijft het dorp leefbaar en wordt de beschikbare ruimte slimmer benut. Maar dan moet de mobiliteit veilig en goed geregeld zijn, zodat kinderen veilig naar school kunnen.

Organisatievorm Samenwerking als sleutel tot succes Om te zorgen dat de toekomstvisie echt wordt uitgevoerd, is een duidelijke samenwerkingsvorm nodig. Een coöperatie kan een goede manier zijn om verschillende partijen te verbinden en te zorgen dat initiatieven sneller van de grond komen. Leren van andere succesvolle initiatieven Het helpt als de visie concrete voorbeelden geeft van succesvolle samenwerkingen, zoals gebiedscoöperatie Zwolle, Campina en Wageningen Universiteit.

Meer ruimte voor water en veiligheid Daarnaast moet er meer ruimte komen voor waterveiligheid. Dat kan door kreken te verbreden of zelfs een tweede Binnenmaas te creëren. Ruilverkaveling kan hierbij helpen. Hoeksche Waard als regionale voedselproducent De Hoeksche Waard heeft waardevolle landbouwgrond en gunstige omstandigheden voor voedselproductie. Dit biedt kansen om een sterkere regionale rol in de voedselketen te spelen. Als boeren hier niet meer kunnen boeren, dan kan het nergens meer.

Erfgoed en recreatie Meer toerisme, zonder massadrukte De Hoeksche Waard hoeft niet te concurreren met de stad als het gaat om cultuurvoorzieningen, maar kan wél haar eigen sterke kanten beter benutten. Denk aan Tiengemeten, kreken en dijken, die beter gepromoot kunnen worden. Nieuwe kansen voor recreatie Het cultuurlandschap kan actiever op de kaart gezet worden. Meer dagtoerisme is welkom, inclusief plekken om een nachtje te blijven slapen. Dit vraagt om een beter netwerk van knooppunten. Ideeën zoals een festival over het verhaal van de Hoeksche Waard en een cultuurroute kwamen naar voren. Scholen kunnen hieraan meedoen om kinderen meer te leren over de streek. Fiets- en wandelroutes verbeteren Daarnaast moeten fiets- en wandelroutes verbeterd worden, bijvoorbeeld door ze te combineren met woon-werkverkeer. Ook kan de kracht van het agrarische landschap beter benut worden binnen recreatie, bijvoorbeeld met een foodlab.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 59

Overleg met de kerken Tijdens deze bijeenkomst spraken vertegenwoordigers van de kerken en de gemeente met elkaar over actuele thema’s in de Hoeksche Waard. Het doel was om elkaar beter te begrijpen en samen te kijken naar kansen voor de toekomst. De burgemeester opende dit overleg. Daarbij benadrukt hij hoe belangrijk het is dat gemeente en kerken elkaar regelmatig spreken. Alleen zo blijft het contect goed en werken we samen aan een sterke gemeenschap. Vervolgens presenteerd de gemeente de toekomstvisie 2040. Na de presentatie reageren de vertegenwoordsigers van de kerken. De reactie leest u hiernaast.

Datum 18 maart 2025 Met wie? Vetegenwoordigers kerken Hoeksche Waard

60 Participatielogboek

Economie en landbouw Tijdens het gesprek werd de vraag gesteld welke soorten bedrijven en economische activiteiten passen bij de Hoeksche Waard. Dit is volgens de kerken belangrijk om richting te geven aan de toekomstige ontwikkeling van het eiland. Verder werd landbouw genoemd als een belangrijk thema. Volgens de kerken kan landbouw helpen om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan. Daarom zou landbouw een strategische plek moeten krijgen in de toekomstvisie.

Leefbaarheid in de Hoeksche Waard Ook maken de kerken zich zorgen over het perspectief voor jongeren. Jongeren moeten in de Hoeksche Waard kunnen blijven wonen, werken en leven. Als dat niet lukt, dreigt het eiland vooral een plek voor ouderen te worden.Daarnaast werd Oud-Beijerland besproken. Deze kern heeft veel voorzieningen en woningen, en er worden nog meer gebouwd. De kerken vroegen aandacht voor de balans tussen grote en kleine dorpen. Hoe zorgen we ervoor dat ook de kleinere kernen leefbaar blijven?

De rol van de kerken De kerken vroegen de gemeente ook wat zij van hen verwacht. Er is binnen kerken zorg over thema’s als veiligheid, verbondenheid tussen inwoners, schaalvergroting en het uitgaansleven van jongeren. Vooral de invloed van de grote stad speelt hierbij een rol. Kerken proberen hierop in te spelen, bijvoorbeeld door jongeren in te zetten voor activiteiten met ouderen. Zo ontstaat er meer contact tussen verschillende groepen in de samenleving. Daarnaast wilden de kerken weten hoe de gemeente kijkt naar hun rol in de samenleving. Ze zijn benieuwd of hun bijdrage wordt gezien en gewaardeerd. Ook vroegen ze of ze gebruik kunnen maken van kennis en materiaal van de gemeente. Dit is vooral belangrijk bij onderwerpen zoals preventie, zorg en voorlichting. Armoede is volgens de kerken een onderwerp dat weinig besproken wordt binnen de kerkgemeenschappen. Toch hebben veel diaconieën geld beschikbaar om hulp te bieden. Ze zoeken manieren om die hulp goed en gericht in te zetten. Ze vroegen daarom aan de gemeente waar zij dit kunnen aanbieden.

Overige vragen van de kerken aan de gemeente: De kerken willen graag weten hoe het staat met het fietspad tussen Piershil en Tiengemeten. Dit wordt ook wel het Tiengemetenpad genoemd. Ze vragen of het pad binnenkort wordt aangelegd. Ook geven de kerken aan dat ze interesse hebben in een ruimte in het gemeentehuis van Piershil. Als het gebouw vrijkomt, zouden ze daar graag gebruik van maken voor hun activiteiten. Daarnaast stellen de kerken voor om in de Toekomstvisie Hoeksche Waard iets op te nemen over het gebruik van collectieve voorzieningen. Zij vinden dit een beter alternatief dan dure, individuele hulptrajecten. Tot slot vragen de kerken naar de plannen voor het gebied de Vijf Schelpen in Mijnsheerenland. Ze zijn benieuwd wat daar precies gaat gebeuren.

Kerk in Stougjeswijk De nieuwe wijk Stougjeswijk kwam ter spraken. De vraag werd gesteld of er ruimte is voor een nieuwe kerk in deze wijk. De gemeente liet weten dat hier al een ker is: de Greupkerk aan de Stougjesdijk.

Evaluatie van de oud en nieuw viering De gemeente wil de kerken in de toekomst eerder en actiever betrekken bij de voorbereiding van de jaarwisseling. Er moet meer gehandhaafd worden, maar dat alleen is niet genoeg. Het is ook belangrijk om samen te kijken wat nodig is om de jaarwisseling rustig te laten verlopen. Het is verstandig om dit overleg in kleinere groepen te organiseren. De gemeente nodigt de kerken uit om hieraan mee te doen. Nieuw-Beijerland wordt genoemd als positief voorbeeld. De samenwerking tussen inwoners en kerken heeft daar goed gewerkt. Dankzij hun inzet is de viering rustig en goed verlopen. Dit laat zien wat er mogelijk is met lokale samenwerking.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 61

Online vragenlijst Om de richting van de toekomstvisie nader te bepalen vroegen we deelnemers om een vragenlijst in te vullen, waarin zij hun mening gaven over een aantal stellingen. De vragenlijst bestond uit tien thema’s. Bij elk thema was er een introductie, gevolgd door één of meerdere stellingen. We vroegen deelnemers om aan te geven in hoeverre zij het ermee eens of oneens zijn met de stellingen. De grafieken op volgende pagina’s geven de resultaten van de vragenlijst weer.

Wie heeft er meegedacht? Wat is uw betrokkenheid bij de Hoeksche Waard? 98%

28% 1% ik woon er

ik werk er

ik ben een bezoeker

3% anders, namelijk...

Bij ‘‘anders, namelijk...’’ noemen inwoners dat ze geboren en getogen zijn in de Hoeksche Waard.

62 Participatielogboek

Datum 3-18 april 2025 Met wie? 941 deelnemers

Waar woont u?

Dorp

% van de antwoorden

Verdeling van inwoners in de Hoeksche Waard volgens CBS

Oud-Beijerland Numansdorp Strijen ‘s-Gravendeel Puttershoek Mijnsheerenland Zuid-Beijerland Heinenoord Klaaswaal Maasdam Nieuw-Beijerland Westmaas Goudswaard Piershil

25.7% 11.4% 10.5% 7.9% 7.6% 6.3% 5.1% 4.9% 4.1% 3.9% 3.5% 3.2% 2.3% 1.4%

28% 11% 10% 10% 8% 5% 4% 4% 5% 4% 5% 2% 2% 2%

Meedenken aan de hand van stellingen

Hoe oud bent u?

1

2% 0.5% 0.5%

Als er in de toekomst geen of minder winkels in mijn dorp zijn, dan is het daar voor mij nog steeds goed wonen zolang in de grotere dorpen wel alles aanwezig is.

6% 20% 31%

36% 40%

26%

12%

12%

jonger dan 18 jaar

51 - 65 jaar

18 - 30 jaar

66 - 80 jaar

31 - 50 jaar

80 jaar of ouder

Helemaal oneens

2

Oneens

Neutraal

13%

Eens

Helemaal eens

3 Om de voorzieningen in mijn dorp in stand te houden doe ik de dagelijkse boodschappen zoveel mogelijk in mijn dorp en help ik mee waar ik kan. Bijvoorbeeld door te helpen als vrijwilliger bij de sportclub.

Als er betere en veilige fietsverbindingen komen tussen de dorpen, ga ik veel vaker met de (elektrische) fiets in plaats van met de auto of de bus, ook als de afstand groot is (een half uur fietsen of meer).

46%

23%

24%

23%

19%

23%

21% 10%

9% 3%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Toekomstvisie Hoeksche Waard 63

5

4

Ik wil mij iedere week als vrijwilliger inzetten voor ouderen die niet in staat zijn met eigen vervoer naar voorzieningen te gaan, zoals de huisarts en winkels.

Er moeten meer en bredere wegen voor auto’s, bussen en fietsen worden aangelegd. Daarvoor moet dan maar een stuk van het landschap worden opgeofferd.

39%

28% 15%

17%

36%

23% 17%

11%

12%

2%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal oneens

Helemaal eens

6

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

7 We moeten in alle dorpen hoger bouwen (tot ongeveer 4 of 5 verdiepingen) en kleinere woningen maken. Zo maken we maximaal gebruik van de beschikbare ruimte.

Om ruimte en kwaliteit in de woonomgeving te behouden, moet een deel van het landschap gebruikt worden voor de bouw van nieuwe woningen.

33%

28%

25%

25% 19%

Helemaal oneens

14%

Oneens

64 Participatielogboek

Neutraal

14%

Eens

Helemaal eens

18%

14% 11%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

8

9 Ik wil graag in de Hoeksche Waard werken, maar er is geen geschikte baan voor mij.

Er moet meer ruimte aan bedrijven worden geboden zodat ze hier gevestigd blijven en er meer banen komen. Ook als dat ten koste gaat van het landschap.

35%

34% 19%

19% 20%

22%

16%

12%

16% 7%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

10

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

11 Ik vind het begrijpelijk dat in de toekomst vooral mensen met een dringende zorgvraag hulp krijgen en mensen met een minder dringende zorgvraag een beroep moeten doen op hun omgeving.

Ik ben bereid een deel van mijn tijd beschikbaar te stellen voor hulp. Niet alleen aan mijn eigen familie maar ook aan buren en vrienden.

38% 35% 32%

30% 18%

17% 11% 7%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

5%

7%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Toekomstvisie Hoeksche Waard 65

13

12

Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen om hun boterham te verdienen met onder andere natuurbeheer, verkoop van eigen producten, overnachtingsmogelijkheden en horeca. 55%

Kies hieronder wat de Hoeksche Waard volgens u kan betekenen voor de regio. 57% Natuur

55% Fiets- en wandelrecreatie

37% 53%

We richten ons op de behoefte van onze eigen inwoners en bedrijven

45% Zorgvoorzieningen, zoals verpleeghuizen

6%

40% Voedselproductie

1%

1%

Helemaal oneens

Oneens

30% Woningen

4%

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Bedrijventerreinen

15

14 De ruimte om te boeren moet worden gekoesterd. Landbouw en het behoud van het landschap is belangrijker dan het toevoegen van woningen, bedrijven en wegen.

We moeten ruimte bieden aan natuur en ingrepen in het landschap om ons te beschermen tegen het water met hogere dijken en overstromingsgebieden. Ook als dat ten koste gaat van de landbouw. 42%

35% 29%

26%

20%

22% 14% 6% 3%

3%

Helemaal oneens

Oneens

66 Participatielogboek

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

16

17 Ik vind dat nieuwe woningen, bedrijven of wegen alleen mogen worden ontwikkeld als het verlies aan ruimte en landschap wordt goedgemaakt met natuur op een andere plek.

Ik ga minder energie gebruiken en zelf energie opwekken. Zo zorg ik ervoor dat er zo min mogelijk nieuwe windmolens en zonnevelden nodig zijn.

36% 18%

34% 28%

13%

12%

5%

Helemaal oneens

18

26%

22%

6%

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Het is goed om te onderzoeken of alternatieve vormen van energieopwekking (bijvoorbeeld waterstof of een kleine modulaire kernreactor) een bijdrage kunnen leveren aan de energievoorziening in de Hoeksche Waard.

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

19 Ik vind dat er meer recreatiemogelijkheden in het landschap moeten komen door betere fiets- en wandelpaden en overnachtingsmogelijkheden. 42%

37%

34%

30% 18% 15% 7%

9% 2%

6%

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Helemaal oneens

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal eens

Toekomstvisie Hoeksche Waard 67

‘Ik vind het vooral belangrijk dat er zo veel mogelijk wordt gedaan om beter om te gaan met klimaat en natuur.’

Heeft u nog iets wat u wil delen? De bewoners geven aan graag de resultaten van de vragenlijst te ontvangen

‘De Hoeksche Waard verstedelijken, dan is het geen Hoeksche Waard meer.’

Sommige bewoners zijn sceptisch over het verdere gebruik van de resultaten en geven aan graag te horen wat er met de uitkomsten wordt gedaan. Bewoners vragen aandacht voor de toekomstige ontsluiting van de Hoeksche Waard Een aantal bewoners geeft aan dagelijks in de file te staan om van en naar het eiland te reizen. Zij benadrukken dat de aanleg van goede infrastructuur hand in hand moet gaan met de nieuwe woningbouwprojecten. Op dit moment zien ze eerst de woningen verschijnen, en later worden de wegen pas aangelegd.

Houd de Hoeksche Waard groen en bescherm het landschap

Bewoners geven aan dat het landschap beschermd moet blijven. Hoewel andere toekomstplannen ook belangrijk zijn, moet de primaire focus liggen op het behouden van de natuur. De verstedelijking van de Hoeksche Waard wordt als een bedreiging voor de identiteit van het gebied gezien.

De mening over de woningvoorraad is verdeeld

Een groep bewoners laat weten dat er snel, veel en betaalbare huizen gebouwd moeten worden. Er moet meer woningaanbod komen voor de Hoeksche Waarders, met name voor jongeren en starters. Een andere groep geeft aan liever niet te zien dat er veel meer gebouwd wordt in de Hoeksche Waard. Het dorpse karakter moet behouden blijven.

‘Zet in op woningen voor onze jeugd’

68 Participatielogboek

Verdeling over wat te doen aan het klimaat

Uit de enquête blijkt dat er verdeeldheid is over de uitbreiding van windmolens en zonnepanelen. Enkele bewoners pleiten voor alternatieven, zoals het gebruik van waterstof en het beter benutten van de ruimte waar zonneparken staan. Daarnaast geeft een bewoner aan dat er nog voldoende daken beschikbaar zijn voor zonnepanelen, ‘en die molens verpesten het landschap.’ Er is ook een groep bewoners die vindt dat de Hoeksche Waard veel meer moet doen op het gebied van klimaatverandering. Er wordt voorgesteld om meer te investeren in groene energie, meer bossen aan te leggen en de biodiversiteit in de omgeving te versterken.

Vraag naar sociale voorzieningen

Bewoners geven aan graag meer sociale voorzieningen in de omgeving te willen zien, vooral voor jongeren. Daarnaast is het verenigingsleven van groot belang in kleine dorpskernen, en zijn de sportaccommodaties en dorpshuizen essentieel.

Over de vraagstelling

Sommige bewoners geven aan dat de vragen niet genoeg aansluiten bij de problemen van het eiland. Daarnaast gaven sommige bewoners aan graag meer toelichting te willen geven bij hun antwoorden, of de optie willen hebben om niet van toepassingen aan te kruisen.

Toekomstvisie Hoeksche Waard 69