Bijlage 1 Evaluatie grondstoffenbeleidsplan 2018-2022 - Bijlage 1 Evaluatie grondstoffenbeleidsp

Evaluatie grondstoffenbeleid Hoeksche Waard 2018-2022 16 februari 2023

1

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 2

Colofon

Evaluatie grondstoffenbeleid Hoeksche Waard 2018-2022

Projectnummer

M22A0284

Opdrachtgever

RAD, namens gemeente Hoeksche Waard

Datum

16 februari 2023

Uitgevoerd door

Stantec B.V.

Opgesteld door

Marianne Zegwaard

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 3

Inhoudsopgave • • •

•

• •

Inleiding Beoogde en gerealiseerde maatregelen Behaalde resultaten • Milieu • Service • Kosten Toetsing resultaten • Ambities grondstoffenbeleidsplan • Benchmark huishoudelijk afval (peiljaar ‘21) Ontwikkelingen Mogelijke vervolgstappen

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 4

Inleiding Aanleiding In 2019 heeft de nieuwe gemeente Hoeksche Waard het Grondstoffenbeleidsplan 2018-2022 (kortweg: GBP) vastgesteld. In het GBP zijn de ambities en strategie beschreven om te komen tot meer gescheiden grondstoffen en minder restafval. RAD heeft aan adviesbureau Stantec gevraagd om ondersteuning te leveren bij de evaluatie van deze beleidsperiode en hiervoor in eerste instantie een beknopt evaluatiedocument op te stellen. Doelstelling beknopte evaluatie  Inzicht geven in hoeverre de beoogde maatregelen uit het GBP zijn uitgevoerd  Inzicht geven in de behaalde resultaten op de volgende aspecten • Milieu (kg restafval, kwaliteit grondstoffen, kwaliteit openbare ruimte) • Service (mogelijkheid om grondstoffen apart aan te bieden, tevredenheid inwoners) • Kosten (duurzame bedrijfsvoering, evenwichtige ontwikkeling tarieven)  Toetsen van de behaalde resultaten • Aan de ambities en uitgangspunten in het GBP • Aan de resultaten in vergelijkbare gemeenten (benchmark)  Inzicht geven in mogelijke vervolgstappen Aanpak Deze evaluatie is gebaseerd op informatie van RAD. Er is geen aanvullend onderzoek uitgevoerd.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 5

Beoogde en gerealiseerde maatregelen (1) Hoofdkeuze GBP Om de hoeveelheid restafval verder terug te dringen èn meer grondstoffen gescheiden in te zamelen en recyclen was de hoofdkeuze in het GBP om over te schakelen op ‘omgekeerd inzamelen’. Dit houdt in dat het waardeloze restafval niet langer aan huis wordt opgehaald en dat waardevolle grondstoffen aan huis wordt opgehaald. Bewoners in de bebouwde kommen brengen hun restafval dan naar een ondergrondse container in hun wijk. Deze hoofdkeuze is tot op heden niet doorgevoerd in de gemeente. Belangrijkste redenen daarvoor zijn de gemeentelijke herindeling (per 1-12019), de omzetting van RAD van GR naar BV, de integratie van gemeente Goeree-Overflakkee en de beperkingen rond COVID-19.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 6

Beoogde en gerealiseerde maatregelen (2) Maatregelen

Uitgevoerd?

Toelichting

1

Stimuleren inzameling keukenafval via pilot

X

Pilot is niet uitgevoerd, omdat er geen geschikte locatie en geen geschikt (kwalitatief en duurzaam) inzamelmiddel is gevonden.

2

Verkennen mogelijkheid invoeren BEST-tas in kernen met WIWH via pilot

X

Pilot is niet uitgevoerd. Ivm COVID-19 schaalde WIHW af en na de herindeling lagen de prioriteiten ergens anders. Is nu onderwerp van gesprek met SamenCirculair.

3

Aanpassen textielinzameling met WIHW

√

Pilot is uitgevoerd en beëindigd omdat WIHW (nu Hwwerkt!) is gestopt ivm Covid en na de herindeling lagen de prioriteiten ergens anders. Doel is dit op te nemen in de te ontwikkelen leerlijn en in het RAD-scholenproject.

4

Onderzoek optimaliseren milieustraat

5

Kringloopactiviteiten op/bij milieustraat met WIHW

6

Faciliteren Repaircafé's

7

Inzameling medicijnafval en naalden

8

Opschalen project afvalscheiding scholen

9

Lancering app (digitale afvalkalender)

10

Duurzaamheidscriteria aanbesteding verwerking GFT- en restafval

11

Verbreden educatieaanpak

12

Inzet RAD zichtbaar maken (PR)

13

Actief werken aan beleving

√ √ √ √ √ √ √ √ √ √

Diverse stromen worden nu gescheiden (uit grof restafval). RAD is in overleg met gemeente HW over uitbreiding van het achterterrein in Westmaas. Is opgezet onder de naam SamenCirculair in plaats van WIHW. Biedt een goed vertrekpunt voor meer activiteiten. RAD biedt inzamelmiddelen aan en Repaircafes kunnen op afroep hun afval (AEEA) aanbieden. Bewoners kunnen vanaf 2018 hun oude medicijnen en naalden inleveren bij apotheken en apotheekhoudende huisartsen. RAD stelt de inzamelmiddelen beschikbaar en zorgt voor verantwoorde inzameling en verwerking. Iedere school is benaderd. De app is beschikbaar sinds september 2020 en is tot op heden bijna 43.000 keer gedownload. In de in 2020 gehouden aanbestedingen zijn duurzaamheidscriteria opgenomen. In de afgelopen jaren zijn uitgevoerd: duurzaamheidsproject Willem van Oranje, Hoeksch Lyceum, jaarlijkse E-wasterace enbezoeken aan milieustraat RAD door onderbouw basisonderwijs. Door middel van communicatie, resultaat is zichtbaar in tevredenheidsonderzoek. Door middel van communicatie, resultaat is zichtbaar in tevredenheidsonderzoek.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 7

Behaalde resultaten – milieu (1) Afvalscheiding Het aandeel van het huishoudelijk afval dat gescheiden is ingezameld, is de afgelopen jaren vrijwel stabiel gebleven: tussen 71-73%.

Aanbod ongescheiden afval (restafval) In de periode 2018-2021 schommelt het aanbod restafval (grof en fijn) tussen 150160 kg per inwoner per jaar. In 2020 is met name het aanbod fijn restafval gestegen, waarschijnlijk ten gevolge van COVID-19. In 2021 is dit effect nog niet verdwenen. In 2022 lijkt het fijn restafvalaanbod weer op het niveau van 2019 uit te komen. Door verbetering van het toezichtsysteem op de milieustraat is het aanbod grof restafval sinds 2020 met circa 20% afgenomen.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 8

Behaalde resultaten – milieu (2) Wat zit er nog in het restafval? RAD laat jaarlijks onderzoeken hoeveel grondstoffen inwoners nog bij het restafval deponeren. De resultaten van september 2022 staan in het taartdiagram rechts. De helft van het fijn restafval bestaat nog uit grondstoffen die in de gemeente gemakkelijk gescheiden kunnen worden aangeboden. In totaal gaat het om zo’n 60 kg per inwoner per jaar. HW 2022 * gft - keukenafval

21

gft - tuinafval

10

oud papier en karton (herbruikbaar)

7

plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenkartons

10

glas verpakkingen

4

textiel

7

totaal

60

*: Obv prognose afvalaanbod 2022 en sorteeranalyse dd september 2022

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022

Foto Eureco

9

Behaalde resultaten – milieu (3) Kwaliteit ingezamelde grondstoffen Gescheiden inzamelen van grondstoffen heeft als doel om grondstoffen te kunnen recyclen en weer te kunnen gebruiken als grondstof voor nieuwe producten. Daarbij is het belangrijk dat de ingezamelde grondstoffen zuiver zijn. Verwerkers kijken steeds kritischer naar de kwaliteit van de grondstoffen die gemeenten aanbieden en keuren vrachten af als er teveel vervuiling in zit. Landelijk zien we dat de fracties GFT, PMD en textiel het meest gevoelig zijn voor vervuiling. Afkeur? Tot op heden is er geen sprake van afkeur van ingezameld GFT, PMD, glas of textiel uit de gemeente. Dat betekent dat de verwerkers alle ingezamelde vrachten vanuit de gemeente Hoeksche Waard accepteren en deze grondstoffen in hun proces verwerken. Geen afkeur, dus goede kwaliteit? Geen afkeur wil niet zeggen dat er geen vervuiling in de gescheiden ingezamelde grondstoffen aanwezig is. Het betekent wel dat een beoordeelde vracht volgens de verwerker aan de contractnorm voldoet. En dat de verwerker verwacht dat – aan het einde van het verwerkingsproces - het eindproduct (bijvoorbeeld compost, glasscherven) schoon genoeg is om als grondstof weer te kunnen verkopen. Bij de glasinzameling mogen de inwoners doppen en deksels bijvoorbeeld op flessen/potten laten zitten, omdat deze er in het verwerkingsproces uitgehaald worden.

Bij nadere analyse van de samenstelling van ingezamelde grondstoffen worden de zaken die er niet in thuis horen, op een rij gezet. Er zijn geen analysecijfers bekend van GFT uit de gemeente. Een analyse van PMD (najaar 2022) laat zien dat gemiddeld 18% van het afval in de PMD-zakken er niet in thuishoort (zie volgende pagina). Ten opzichte van andere manieren van PMD inzamelen is dit een goed resultaat. Van het aangeleverde textiel bleek in 2022 circa 14% van de aangeleverde tonnen niet geschikt te zijn voor recycling. Het gaat onder andere om nat, niet herbruikbaar textiel en andere stromen (bijvoorbeeld speelgoed).

VANG recycledoelstelling 2025 Vanaf het begin van het programma VANG Huishoudelijk Afval ligt het accent op het verminderen van de hoeveelheid restafval. In het Uitvoeringsprogramma 2022-2025 ligt de focus onder andere op zo veel en zo hoogwaardig mogelijke recycling van grondstoffen. Hiervoor is de volgende ambitie geformuleerd: 55% recycling van stedelijk afval (huishoudelijk afval + vergelijkbaar bedrijfsafval) in 2025. Dit betekent dat er meer nadruk komt te liggen op de kwaliteit/zuiverheid van de ingezamelde grondstoffen. En dat er meer inzicht nodig is in de uitval van grondstoffen na inzameling.

Foto via Tim Brethouwer (Attero)

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 10

Behaalde resultaten – milieu (4) Monitoring kwaliteit grondstoffen Het doel van gescheiden inzameling van grondstoffen is recycling van deze grondstoffen. Daarom is het van belang om goed zicht te houden op de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Zodat er zo min mogelijk stoffen bij zitten die er niet in horen. RAD houdt de vinger aan de pols, zodat met communicatie en eventueel handhaving kan worden bijgestuurd. In dit kader heeft RAD in 2022 onder andere een aantal PMD-vrachten laten analyseren. Sorteeranalyse PMD Hoeksche Waard (najaar 2022) De tabel hieronder laat de resultaten zien van een onderzoek naar de samenstelling van ingezameld PMD uit Oud-Beijerland. Wat opvalt is dat bijna de helft van het gewicht aan stoorstoffen bestaat uit andere materialen dan Plastic, Metalen of Drankenkartons. Dit is en blijft een aandachtspunt in de communicatie.

stoorstof

gewichts%

klein chemisch afval

0,15%

plastic folie te groot, te zwaar

1,8%

plastic voorwerpen te groot, te zwaar

0,7%

volle verpakkingen

3,4%

papier, hout, glas, textiel e.d.

9,5%

zakken niet gescheiden afval

3,1%

totaal

18,6%

Piepschuim: een veel voorkomende stoorstof Tijdens de inzameling kijken de beladers goed naar de inhoud van de transparante PMD-zakken. Een stof die inwoners vaak nog onterecht bij het PMD aanbieden, zijn grote en kleine stukken piepschuim, die met name in verpakkingen voor grote elektrische apparaten (televisies e.d.) worden gebruikt.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 11

Behaalde resultaten – milieu (5) Kwaliteit openbare ruimte Gemeente Hoeksche Waard en RAD hechten aan een schone openbare ruimte. Het aanbieden en inzamelen van huishoudelijk afval kan leiden tot vervuiling van deze openbare ruimte. Onderstaande figuur laat het aantal meldingen over zwerfafval en dumpingen zien door de jaren heen (RAD maakt hier in haar registratie geen onderscheid in). Het eerste COVID-19 jaar (2020) valt direct op. De indruk is dat inwoners in dat jaar meer actief waren in hun eigen woonomgeving en daardoor meer bewust werden van de kwaliteit van de openbare ruimte.

aantal meldingen per jaar over zwerfafval en dumpingen

2021 2022

2021 2022 2021 2022

150

2021

100

2022

50 0 2018

2019

2020

2021

2022

Los van 2020 is de algemene indruk van zowel de gemeente als RAD dat de buitenruimte in zijn algemeenheid schoon is. Ook de periodieke metingen die RAD laat uitvoeren, bevestigen dit. Hotspots zijn onder andere de winkelcentra, schoolroutes en parkeerplaatsen, maar de situatie is niet zodanig dat hier vanuit de gemeente of RAD actie op wordt ondernomen.

2021 2022

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 12

Behaalde resultaten – milieu (6) Participatie inwoners in openbare ruimte Een grote groep inwoners zet zich in om de Hoeksche Waard schoon te houden en RAD faciliteert hen hierin. De inwoners kunnen gratis grijpers, zakken e.d. aanvragen en de gevulde zwerfafvalzakken op laten halen door RAD. De figuren laten zien 1) hoeveel hulpmiddelen RAD in de afgelopen jaren heeft verstrekt aan inwoners, scholen en verenigingen, en 2) hoe vaak RAD zwerfafvalzakken op verzoek heeft opgehaald bij de vrijwilligers. Met name in 2021 en 2022 zijn veel grijpers en zakken verstrekt. Deze piek is niet terug te zien in het aantal verzoeken om zwerfafval op te halen. Waarschijnlijk deponeren veel vrijwilligers het opgeraapte zwerfafval – ‘op eigen kosten’ - toch in hun eigen restafvalcontainer of doen zij de gevonden PMD-verpakkingen in hun PMD-zak. Deze actieve inwoners leveren met hun inzet een belangrijke bijdrage aan een prettige woon- en leefomgeving.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 13

Behaalde resultaten – service (1) Grondstoffen apart aanbieden Bij diverse hoogbouwlocaties met relatief kleine appartementen zijn op verzoek inpandige rolcontainers geplaatst voor het aanbieden van PMD. Ook is bij alle hoogbouwlocaties een GFT-cocon geplaatst en een verzamelcontainer voor papier. Daarmee kunnen de bewoners van hoogbouw nu te allen tijde hun grondstoffen gescheiden aanbieden. Actuele informatievoorziening via RAD app Eind 2020 heeft RAD een app geïntroduceerd waarmee de inwoners van de Hoeksche Waard alle informatie over afvalinzameling en recycling altijd bij de hand hebben. In de app zijn de afvalkalender, scheidingswijzer en een overzicht met locaties van ondergrondse containers terug te vinden. Ook kunnen inwoners een herinnering krijgen wanneer de container of PMD-zak kan worden aangeboden. Bijzonderheden rondom de inzameling en dienstverlening worden via een pushbericht kenbaar gemaakt. Tot op heden is deze RAD app bijna 43.000 keer gedownload. Op basis van circa 88.000 inwoners heeft de app een dekking van bijna 50%. De aanname is dat een heel groot deel van de circa 38.000 huishoudens hiermee makkelijk toegang heeft tot actuele inzameldata. Verder blijkt uit het bewonersonderzoek (januari 2023) dat driekwart van de inwoners de app kent en gebruikt, vooral voor de afvalkalender.

De inwoners waarderen de (vindbaarheid van informatie op de) app met een 8,2. Snelle verwijdering vervuiling Bij verzamelcontainers kan vervuiling ontstaan doordat deze onverwacht eerder vol is geraakt, doordat deze een storing heeft of doordat inwoners afval er naast zetten. Ook bij het inzamelen van afval kan vervuiling ontstaan. Hoe sneller deze vervuiling is verwijderd, hoe schoner het buiten blijft want ‘schoon houdt schoon’. Daarom zet RAD sinds 2019 een extra servicemedewerker in om dit type vervuiling snel op te ruimen.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 14

Behaalde resultaten – service (2) Tevredenheid inwoners In de afgelopen jaren heeft RAD periodiek onderzoek gedaan naar de tevredenheid van de inwoners over de dienstverlening voor afval en grondstoffen. De belangrijkste conclusies van het laatste onderzoek staan weergegeven in onderstaande afbeelding. De grootste verbeterpunten uit 2022 staan op de agenda voor 2023.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 15

Behaalde resultaten – service (3) Tevredenheid inwoners De inwoners hebben in het onderzoek ook een rapportcijfer gegeven voor de inzameling van de verschillende grondstoffen en restafval. De inwoners waarderen de inzameling van alle stromen met een ruime voldoende (7-8). Ten opzichte van 2020 is de tevredenheid in 2022 gelijk gebleven of licht toegenomen voor oud papier, restafval, GFT en glas. Voor PMD en textiel is de tevredenheid in 2022 licht afgenomen. De inwoners zien onder andere graag verbetering in de uitstraling van de omgeving bij inzameling van PMD en vragen onder andere aandacht voor de kwaliteit van de PMD-zakken (scheuren). Voor textiel is het vervallen van het huis-aan-huis ophalen door WIHW (4x/jaar) mogelijk een verklaring voor het lagere rapportcijfer. De tevredenheid over de papierinzameling door verenigingen strookt niet met de signalen die RAD ontvangt. Enerzijds signalen van inwoners die vragen om een eigen papiercontainer of die melding maken van rommel rond de brengcontainers. Anderzijds signalen van verenigingen die aangeven dat er rond de brenglocaties (zeecontainers) regelmatig rommel ontstaat. Mede dankzij de structurele inzet van de gemeente en RAD rond deze brenglocaties door de diensten buitenruimte en handhaving, lijken de respondenten in het onderzoek toch tevreden over deze dienstverlening.

klanttevredenheid Hoeksche Waard inzameling oud papier (verenigingen)

8,32 8,33

inzameling restafval

8,32 8,19

inzameling GFT

8,27 8,17

inzameling oud papier

8,26 8,12

wegbrengen oud papier (verenigingen)

7,85 7,54

inzameling PMD

7,73 7,81

inzameling glas

7,28 7,08

inzameling textiel

7,22 7,32 0

1

2

3

4 5 6 rapportcijfer

7

8

9

klanttevredenheid 2022 klanttevredenheid 2020

10

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 16

Behaalde resultaten – kosten (1) Vastrecht De kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval worden verrekend via de afvalstoffenheffing. De gemeente streeft naar 100% kostendekking: dat wil zeggen dat alle kosten die met afval gemoeid zijn ook gedekt worden door de afvalstoffenheffing. In de periode 2018-2022 is de gemeente geconfronteerd met diverse kostenstijgingen, die deels zijn doorberekend in het vastrecht. In 2018-2019 konden deze kostenstijgingen nog gedeeltelijk gedempt worden door onttrekkingen uit de egalisatie reserve van de GR. Doordat er in de periode tussen 2020 en 2022 naast kostenstijgingen ook een aantal kostenposten daalde, is de ontwikkeling van het vastrecht in deze periode redelijk stabiel gebleven.

↓ Onttrrekking uit egalisatie reserve GR (€ 700.000)

↑ Belasting op afvalverbranding van € 13 naar € 32 per ton restafval ↓ Onttrrekking uit egalisatie reserve GR (€ 279.000)

↑ Stijging verwerkingstarief GFT

↑ Daling opbrengst oud papier en textiel

↑ Volledige toerekening extra btw door ↓ Afname overheadkosten door toetreding Goeree-Overflakkee

omzetting RAD van GR naar BV (per 1-1-2019)

↑ Indexatie door prijsstijgingen (deels doorgevoerd: 6,5% ipv 12,1%)

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 17

Behaalde resultaten – kosten (2) Variabel tarief Het aantal keren dat een huishouden restafval aanbiedt, is redelijk stabiel door de jaren heen. Alleen bij de gebruikers van de ondergrondse restafvalcontainers is in de periode 2020-2021 een toename te zien, mogelijk als gevolg van het thuiswerken door de beperkende maatregelen rond COVID-19. De procentuele stijging van de variabele tarieven (zie onderstaande tabel) is door de jaren heen min of meer gelijk opgegaan met de procentuele stijging van het vastrecht. Hierdoor blijft de verhouding tussen het vastrecht enerzijds en de variabele inkomsten anderzijds in balans. In 2023 is dit voor het eerst anders doordat de gemeente er voor gekozen heeft om de kostenstijging (onder andere door de volledige toerekening van de btw) minder evenwichtig over vastrecht en variabel tarief te verdelen dan in voorgaande jaren.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 18

Behaalde resultaten – kosten (3) Afvalkosten huishoudens De kosten voor de huishoudens hangen af van de mate waarin zij hun grondstoffen apart houden. Doen zij dit goed dan houden zij weinig restafval over en hoeven ze nog maar een paar keer per jaar restafval tegen betaling aan te bieden. Scheiden zij hun afval niet goed, dan blijft er veel restafval over waarvoor ze kosten moeten maken. De gemiddelde kosten voor de gebruikers van minicontainers (140 en 240 liter) en voor de gebruikers van de ondergrondse containers zijn in onderstaande grafiek samengevat. De huishoudens met een 240-liter betalen gemiddeld circa € 40 per jaar meer aan afvalstoffenheffing. Waarschijnlijk heeft dit te maken met een groter aantal gezinsleden (niet nader onderzocht). Ten opzichte van het landelijk gemiddelde ligt de gemiddelde afvalstoffenheffing in de gemeente substantieel lager. Afrekening verwerkingskosten RAD rekent de verwerkingskosten aan het einde van het jaar af op basis van werkelijke kosten.

Dit heeft in de afgelopen jaren zowel tot naheffingen als terugbetalingen geleid: • 2019: naheffing € 165.00 (schommelend verwerkingstarief voor papier/karton) en naheffing € 400.000 (wijziging PMDvergoeding) • 2020: naheffing € 220.000 (groter afvalaanbod door beperkende maatregelen rond COVID-19) • 2021: terugbetaling € 350.000 (hoger verwerkingstarief papier/karton) • 2022: terugbetaling € 350.000 (verwacht; hoger verwerkingstarief papier/karton en lagere verwerkingskosten milieustraat).

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 19

Behaalde resultaten – kosten (4) Afvalkosten diftargemeenten Gemeente Hoeksche Waard hanteert een diftarsysteem. Daarom is een vergelijking van de afvalstoffenheffing met die van diftargemeenten meer op zijn plek. Onderstaande figuur laat zien dat de gemiddelde afvalstoffenheffing in Hoeksche Waard door de jaren heen stijgt, net als in andere gemeenten, maar het tarief relatief laag is. Het kaartje rechts laat verder goed zien dat de gemiddelde afvalstoffenheffing in gemeente Hoeksche Waard relatief laag ligt ten opzichte van omliggende gemeenten (peiljaar 2021).

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 20

Toetsing resultaten aan ambities GBP (1) Het gemeentelijke grondstoffenbeleidsplan 2018-2022 (kortweg GBP) vormt de basis voor het huidige afval- en grondstoffenbeleid in de gemeente Hoeksche Waard. In dit GBP staan de volgende ambities geformuleerd die de gemeente in de periode tot en met 2022 wilde bereiken. De realisatie van deze ambities is hierbij aangegeven. Ambities GBP 2018-2022

Status

Afname hoeveelheid restafval: - 2020 < 100 kg / inwoner / jaar - 2022 < 75 kg / inwoner / jaar - 2025 < 30 kg / inwoner / jaar



Duurzame inzameling en verwerking



Huidige stand van zaken - 2020: 161 kg / inwoner / jaar - 2022: 144 kg (prognose)

Inzameling: - RAD heeft geïnvesteerd in route-optimalisatie - Er loopt sinds 2022 een proef met een waterstofvoertuig - RAD geeft inzamelaars voordeel bij inzameling met duurzame (elektrische) voertuigen Verwerking: - Bij aanbesteding van de GFT-verwerking is het maximale vervuilings% teruggebracht van 5% naar 2% - In de aanbesteding van GFT- en restafval-verwerking is duurzamere verwerking beloond (meer punten).

Hoeksche Waard is en blijft een schone regio



De periodieke metingen van 2021 en 2022 laten zien dat circa 80% van de meetpunten schoon of zeer schoon is; tegelijkertijd is er een toename van het aantal (zeer) vuile meetpunten van 2% naar 7%

Elk huishouden kan waardevolle grondstoffen makkelijk gescheiden aanbieden



Elk huishouden kan GFT, PMD en papier gescheiden aanbieden. Bij apothekers is een inlevermogelijkheid voor medicijnen en naalden gecreëerd.

Bewoners zijn tevreden over de service van de RAD (gemiddeld rapportcijfer 8,5)



- 2020: 7,87 - 2022: 7,92

Duurzame bedrijfsvoering op basis van continue afweging van milieu, service en kosten



De afweging op milieu-service-kosten wordt zowel intern (eigen bedrijfsvoering) als extern (maatregelen afvalbeleid inwoners) gemaakt.

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 21

Toetsing resultaten aan ambities GBP (2) Ambities GBP 2018-2022

Status

Huidige stand van zaken

Evenwichtige ontwikkeling van vaste en variabele tarieven



- 2019-2020: circa + 20% - 2021-2022: circa 0% - 2023: circa + 10% Door externe omstandigheden zijn de tarieven in 2019 en 2020 gestegen (o.a. verhoging afvalstoffenbelasting); in 2021-2022 zijn de tarieven min of meer gestabiliseerd; In 2023 zijn de tarieven gestegen door verhoging van de inzamelkosten (o.a. brandstofprijzen) en lagere opbrengsten voor PMD en papier

RAD beter zichtbaar en herkenbaar als aanspreekpunt voor afval, grondstoffen, zwerfafval



Het imago van RAD op het gebied van duurzaamheid, kwaliteit, verantwoordelijkheid en professionaliteit scoort goed. Van de inwoners ziet 84% hetzelfde niveau als in 2020, 12% ziet verbetering en 4% verslechtering

Actieve rol RAD in opleiden/begeleiden van mensen uit HW naar werk



RAD heeft diverse mensen met afstand tot de arbeidsmarkt in dienst. RAD heeft nauwe contacten met Hwwerkt! en WeBego. In HW via SamenCirculair actief.

Scholieren (basis- en voortgezet) leren van RAD meer over afval, grondstoffen, zwerfafval



Tov van 2017 is het scholenproject nu normaal binnen de RAD. RAD heeft een eigen lesprogramma en wil dit doorontwikkelen.

Opschalen aanpak afvalvrije scholen



Afvalscheiding Iedere basisschool is in de afgelopen vier jaar bereikt (met uitzondering van de periode met beperkende maatregelen rond COVID-19) en heeft nu de mogelijkheid om GFT, papier en PMD te scheiden en gratis aan te bieden. In aanvulling hierop start in 2023 een textiel- en Ewaste-project bij de scholen. Afvalvrij Een gerichte aanpak om op scholen via afvalpreventie tot minder afval te komen, is gestart met onder andere de verstrekking van doppers waarin leerlingen drinken mee naar school kunnen nemen. Onder andere vanwege COVID-19 heeft dit project een herstart nodig.



EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 22

Toetsing resultaten aan benchmark (peiljaar ‘21) RAD doet namens de gemeente jaarlijks mee aan de Benchmark Huishoudelijk Afval (kortweg: BM). Aan de BM over het peiljaar 2021 deden in totaal 171 gemeenten mee. Deze benchmark maakt het mogelijk om de resultaten van de gemeente Hoeksche Waard/RAD te toetsen aan vergelijkbare gemeenten. Deze vergelijking vindt plaats op basis van het percentage hoogbouw in de gemeente. Met 16% hoogbouw valt gemeente Hoeksche Waard in klasse D: 0-19% hoogbouw. De belangrijkste resultaten uit de benchmark noemen we hier: Milieu • Het afvalaanbod in HW is in 2021 met 575 kg/inwoner/jaar 40 kg hoger dan het gemiddelde voor klasse D. Dit komt met name door een groter aanbod van fijn restafval en meer GFT. • Met 156 kg restafval (fijn en grof) scoort HW in 2021 slechter dan de klasse D-gemeenten (128 kg per inwoner per jaar). • Het afvalscheidingspercentage ligt in HW in 2021 met 73% iets lager dan in klasse D (76%). Service • De dienstverlening op grondstoffen is in HW hoger dan in klasse D. Dit komt onder andere door de wekelijkse inzameling van PMD en het relatief grote aantal brengcontainers voor grondstoffen in de wijken. Kosten • De totale afvalbeheerkosten (volgens de definitie van de BM) liggen in HW in 2021 op een vergelijkbaar niveau als in klasse D.

Milieu

Hoeksche Waard

Benchmark klasse D

totaal afvalaanbod (kg/inw/jaar)

575

535

aanbod restafval (fijn en grof, kg/inw/jaar)

156

128

afvalscheidingspercentage

73%

76%

367

243

€ 190

€ 185

Service dienstverleningsniveau Kosten afvalbeheerkosten

Legenda = boven het klasse-gemiddelde (> 5%) = gelijk aan het klasse-gemiddelde (-5% tot +5%) = onder het klasse-gemiddelde (> -5%)

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 23

Ontwikkelingen GEOPOLITIEK

• • •

Schaarste grondstoffen Logistieke keten uit balans door COVID-19 Fossiele brandstof als politiek drukmiddel (Rusland)

LANDELIJKE GEVOLGEN

•

Stijging personeelskosten, voertuiginzet  stijging index DVO RAD 2023 Stijging kosten inzamelmiddelen

LANDELIJK OVERIG

•

•

• • • • • •

TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN

• •

Krapte op verwerkingsmarkt grondstoffen  relatief hoge tarieven Daling vergoeding ingezameld PMD (voorlopige vergoeding 2022: € 218 per ton; vergoeding 2023 is nog niet bekend) Doelstelling VANG 2022-2025: 55% recycling stedelijk afval Stopzetten landelijke zwerfafvalvergoeding per 1-1-2023 SUP-regeling met bijbehorende (nog onbekende) vergoedingen vanaf 2024 Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid voor textiel Statiegeld op blikjes per 1-4-2023 Invoering CO2-heffing  effect op verbrandingstarief restafval? Afvalstoffenbelasting op restafval  ontwikkeling komende jaren?

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 24

Mogelijke vervolgstappen (1) In het GBP 2018-2022 is uitgegaan van invoering van omgekeerd inzamelen als hoofdkeuze om de hoeveelheid restafval verder te verminderen naar 75 kg per inwoner per jaar in 2022. Deze hoofdkeuze is in deze beleidsperiode niet uitgevoerd vanwege de gemeentelijke herindeling (per 1-1-2019), de omzetting van RAD van GR naar BV, de integratie van gemeente Goeree-Overflakkee en de beperkingen rond COVID-19. Een eerste verkenning van de effecten van omgekeerd inzamelen op basis van actuele data geeft de volgende inzichten. Concrete maatregelen bij invoering omgekeerd inzamelen (eerste indicatie) •

Plaatsing van 350 extra ondergrondse containers voor restafval met toegangssysteem (belangrijk aandachtspunt: beschikbare ruimte in de ondergrond)

•

Stickeren huidige restafvalcontainers (worden PMD-containers)

•

Aanschaf van circa 5.300 nieuwe containers voor PMD (buitengebied)

Verwachte effecten •

Milieu: daling hoeveelheid restafval van 144 kg (prognose) naar circa 119 kg per inwoner (obv GBP 2018-2022: daling met 31 kg -> van 145 kg naar 114 kg per inwoner per jaar)

•

Kosten: onderstaande tabel toont de kostenraming uit het GBP, die gebaseerd is op prijspeil 2016. Op basis van de geconstateerde prijsontwikkelingen (situatie februari 2023) zijn de benodigde investering en projectkosten geactualiseerd. Omschrijving Specificatie Verwachting Verwachte kosten obv Procentuele wijziging ten GBP 2018-2022

prijspeil begin 2023

opzichte van GBP 2018-2022

Investering

Aanschaf ondergrondse containers restafval en PMD-mini’s buitengebied

€ 3.569 k

€ 4.100 k

+ 15%

Eenmalige kosten

Communicatie, projectleiding, voorbereiding en plaatsen ondergrondse containers, stickeren restafvalcontainers

€ 200 k

€ 2.000 k

+ 900%

-/- € 421 k

-/- € 430 k

+ 2%

Netto structurele extra kosten per jaar

EVALUATIE GRONDSTOFFENBELEID HOEKSCHE WAARD 2018-2022 25

Mogelijke vervolgstappen (2) De tabel op de vorige pagina laat zien dat de situatie begin 2023 wezenlijk anders is dan ten tijde van het opstellen van het GBP 2018-2022: •

De kosten voor containers en bijbehorende systemen zijn gestegen: de benodigde investering is circa € 600 k groter dan geraamd in het GBP.

•

De eenmalige kosten zijn gestegen en kunnen onder de BV-vorm niet als investering worden afgeschreven.

Dit betekent een grotere investering en hogere eenmalige kosten dan in het GBP 2018-2022 geraamd om een afname van circa 25 kg restafval per inwoner per jaar te bewerkstelligen. De hoeveelheid restafval ligt met 144 kg in 2022 nog op een redelijk hoog niveau en de ambitie om uiteindelijk in 2025 nog maximaal 30 kg restafval te hebben, is ver weg. Bij deze veranderde situatie is de vraag: hoe nu verder? Vragen die hierbij een eerste inzicht kunnen geven zijn: •

Welke rol speelt het nieuwe grondstoffenbeleid in de circulaire ambities van de gemeente? (zie ook het Programmaplan CE)

•

Welke pijler van de afvaldriehoek is leidend voor de gemeente in de komende jaren? •

Milieu: is en blijft het doel van de gemeente (minder dan 30 kg restafval per inwoner per jaar in 2025) nog steeds de stip op de horizon, ongeacht de effecten op inwonertevredenheid en kosten? Of gaat de gemeente zich meer focussen op goede kwaliteit grondstoffen?

•

Service: is de inwonertevredenheid leidend en bepalen de inwoners de gewenste dienstverlening, ongeacht de effecten op milieu en kosten?

•

Kosten: is het vertrekpunt demping van kostenstijging en moet specifiek naar maatregelen gezocht worden die op korte en langere termijn leiden tot lagere kosten, ongeacht het effect op milieu en dienstverlening?