Bijlage 1 Evaluatie cultuurnota beleid

Tussentijdse evaluatie Cultuurnota en uitvoeringsagenda 2021-2024 – Hoeksche Waard cultuur waard

1. Inleiding De uitvoering van de Cultuurnota en de uitvoeringsagenda van de gemeente Hoeksche Waard is halverwege. Daarom maken we een tussenstand op. We reflecteren op de doelstellingen die we ons gesteld hebben in het beleidsdeel van de cultuurnota. En vervolgens nemen we de stand van zaken door van de uitvoeringsagenda. Zitten we op koers? Is het nodig om doelen bij te stellen of aan te scherpen? We hebben met deze vragen in het achterhoofd naar de nota gekeken. We hebben gesproken met de leden van het Platform Dok-C, onze gesprekspartner op cultureel gebied. Daarnaast hebben we in een cultuurdebat gesproken met een vertegenwoordiging van de culturele sector over de stand van zaken rond het beleid en de beleidsuitvoering. Ondanks de uitzonderlijke situatie rond corona hebben we kunnen werken aan onze doelen in de uitvoeringsagenda. De beperkende maatregelen rond de corona-epidemie hebben effect gehad op de culturele sector in het land, en ook in de Hoeksche Waard. We hebben daarom de resterende cultuurplanperiode extra aandacht voor relatiebeheer en met name voor onze amateurkunstverenigingen. Wat hebben zij nodig om vitaal en toekomstbestendig te zijn? Hoe kunnen wij hen daarin ondersteunen? Een breed gedeelde zorg is de beschikbaarheid en betaalbaarheid van accommodaties, zo bleek ook uit het cultuurdebat. Dit signaal nemen we mee in de resterende beleidsperiode.

Ten slotte blijkt de inzet van de cultuurcoach – een van de speerpunten van het huidige cultuurbeleid – succesvol. De cultuurcoach wordt als verbinder gezien en heeft duidelijk meerwaarde voor de culturele sector en de gemeente. We versterken daarom de functie van de cultuurcoach. 2. Doelstellingen cultuurnota Gemeente Hoeksche Waard is een jonge samengestelde gemeente van 14 dorpen en maar liefst 37 buurtschappen. De gemeente telt 88.742 inwoners, de populatie van een middelgrote stad. De gemeente Hoeksche Waard wordt echter gekenmerkt door ruimte en groen; gezond buitenleven is een belangrijke kernkwaliteit. Voor een sterke culturele infrastructuur is deze samenstelling – losse dorpen met een eigen identiteit en het ontbreken van één gedeeld centrum – een beperking. Wat betekent dit voor het toekomstige cultuurbeleid? De cultuurnota van de gemeente Hoeksche Waard gaat uit van de intrinsieke waarde van cultuur. Cultuur inspireert en roept emotie op. Cultuur nodigt uit tot ontwikkeling van mensen en de samenleving als geheel. Daarom is het van belang om als gemeente aandacht te besteden aan uitingen van cultuur. De cultuurnota gaat uit van de missie: Cultuur is van en voor iedereen in alle lagen van de bevolking en voor alle leeftijden. Met het ondersteunen van culturele activiteiten versterkt de gemeente de samenleving. Uit deze missie volgt de visie van de cultuurnota: 1.

Cultuur is een instrument voor de leefbaarheid in de dorpen. Cultuur draagt bij aan individuele groei en geeft vorm aan de samenwerking tussen inwoners en de participatie van de inwoners aan de samenleving. Leefbaarheid in de dorpen door de cultuur, zorg, welzijn, (lokale) economie, bibliotheekwerk, verenigingsleven, erfgoed, jongerenwerk, cultuureducatie en onderwijs. 2. Op dorpsoverstijgend niveau (het eiland Hoeksche Waard) is cultuur een instrument om dorpen met elkaar in contact te brengen, het eiland naar buiten toe zichtbaar te maken en de buitenwereld naar het eiland te brengen. Bij activiteiten op eilandniveau ligt de nadruk eerder op cultuur- en kunstconsumptie en – productie. Hierbij is sprake van samenwerking tussen andere domeinen zoals grootschaliger economie, citymarketing, onderwijs, toerisme erfgoed, arbeidsmarktbeleid, verkeer en vervoer, parkeren, etc. 1/5

Op basis van deze missie en visie zijn er verschillende doelen geformuleerd die gericht zijn op: de basis op orde brengen, de leefbaarheid in de dorpen versterken, dorpsoverstijgende aandacht voor cultuur en het versterken van samenwerking. Deze tweeledige focus van cultuur dichtbij de inwoners organiseren én aandacht voor de overkoepelende aantrekkingskracht van cultuur hoeft niet tegenstrijdig te zijn. We richten ons op de sociale waarde van kunst- en cultuurbeleving, maar ook op de economische waarde van cultuur en op de aanwezigheid van culturele voorzieningen die een vestigingsfactor zijn. Basis op orde De basis op orde gaat over de structurele ondersteuning van een stabiele culturele sector van enkele professionele culturele organisaties zoals musea, de bibliotheek en muziekschool en over passende waardering voor de amateurkunstsector binnen de gemeente. Het primaire doel van de eerste cultuurnota van de gemeente Hoeksche Waard was om de basis op orde te brengen. Hier is de afgelopen periode zeker werk van gemaakt. De subsidiëring van de amateurkunstsector op het eiland is geharmoniseerd. Momenteel evalueren we de uitvoeringsregels kunst en cultuur die het kader vormen voor de structurele cultuursubsidies. De uitvoeringsregels zijn de afgelopen periode vooral gericht geweest op de zang- en muziekverenigingen. Volgende stap is de regeling te verbreden.

Een belangrijk onderdeel van de basis op orde betreft accommodaties. Beschikbaarheid en betaalbaarheid van accommodaties zijn voor de culturele sector van groot belang. Moeilijkheid hierbij is dat de accommodatiebehoeften vanuit het culturele veld onderdeel zijn van een integrale gemeentelijke opgave. Het hangt samen met het overzicht van het gemeentelijk vastgoed, de accommodatiebehoeften bij de andere gemeentelijke beleidsterreinen én inzicht in de benodigde investeringskosten, de huisvestingslasten en de dekking daarvoor. Focus op de leefbaarheid in de dorpen De focus heeft de afgelopen twee jaar gelegen op het versterken van cultuur in de dorpen. De speerpunten van het gemeentelijke cultuurbeleid zijn: a. Ondersteuning van de amateurkunstverenigingen via directe subsidies aan het amateurkunstenveld en via inzet van de cultuurcoach; b. Cultuureducatie met Kwaliteit; c. Bibliotheekwerk. Ook in de huidige collegeperiode zetten we ons in voor het versterken van de levendigheid in de dorpen. Cultuur is daarbij een onmisbare factor. Het belang van een vitale amateurkunstsector onderkennen we ook nog steeds en verdient, na de periode waarin corona het openbare leven beheerste, onze volle aandacht. Het is daarom van belang om door te gaan met het versterken van de sociale en culturele structuur in de dorpen.

Dit past ook bij de omgevingsvisie van de Hoeksche Waard die streeft naar vitale dorpen en een actieve samenleving en daarnaast (bij ontwikkelingen) aandacht heeft voor het sociale netwerk in de dorpen. De Bibliotheek Hoeksche Waard is een vaste waarde voor het eiland en volop in ontwikkeling. Met de verhuizing van de bibliotheeklocatie in Oud-Beijerland naar het Oude Raadhuis heeft de gemeente er een multifunctionele ontmoetingsplaats bij. Ook is Bibliotheek HW actief geworden in Goudswaard. Daarnaast zijn we, ook vanwege de aangekondigde wetswijziging in 2025, met de Bibliotheek in gesprek over het verbeteren van de prestatieafspraken. De vrijwilligersbibliotheken in Zuid- en Nieuw-Beijerland draaien goed. Daarnaast onderzoeken wat er nodig is om de vrijwilligersbibliotheken gecertificeerd te krijgen. Dorpsoverstijgende aandacht voor cultuur Veel van onze inzet is niet specifiek op de afzonderlijke dorpen gericht geweest. Op dorpsoverstijgend niveau richtten we ons met de inzet van de cultuurcoach op het versterken van de culturele partijen op het eiland en op de onderlinge verbinding van die partijen. Cultuureducatie met Kwaliteit is gericht op het bevorderen van cultuuronderwijs in de hele Hoeksche Waard. Met de cultuurprijs zetten we cultuuraanbieders in het zonnetje. Ook de inzet van Dok-C als cultuurplatform gaat het hele eiland aan.

Versterking van de samenwerking tussen bijvoorbeeld de musea in de Hoeksche Waard heeft eveneens een grootschaliger effect. 2/5

De ontwikkeling van het festivalbeleid is echter nog niet gestart. De culturele festivals moeten een plek gaan krijgen in de uitvoeringsregels die een aanvulling vormen op het bestaande evenementenbeleid en de visie op vrijetijdseconomie. De wens te komen tot een passend cultureel aanbod voor jongeren wordt in deze ontwikkeling meegenomen. Samenwerking stimuleren Het stimuleren van samenwerking is een belangrijk onderdeel van de cultuurnota. Niet alleen het stimuleren van samenwerking in de dorpen vinden we van belang. We hechten aan brede samenwerking van partijen binnen de culturele sector onderling én aan een goede samenwerking tussen de culturele sector en de gemeente. In al deze vormen van samenwerking hebben we belangrijke stappen gezet. Om de samenwerking in de culturele sector beter te organiseren hebben we geëxperimenteerd met ketenoverleggen per discipline. De ketenoverleggen voor de musea en podiumkunsten blijken van toegevoegde waarde te zijn. Deze overleggen worden door de sector zelf georganiseerd. De gemeente sluit aan wanneer dit gewenst is. Betere samenwerking binnen de cultuursector leidt tot verbeterde communicatie, het delen en afstemmen van elkaars programma en daardoor tot een sterkere programmering. Voor een goede samenwerking tussen de gemeente en de cultuursector is Dok-C als onafhankelijk platform aangewezen.

Dok-C treedt namens de sector op als gesprekspartner met de gemeente. De leden van het platform vertegenwoordigen verschillende culturele disciplines en vormen samen een werkgroep. De activiteiten van Dok-C hebben de afgelopen periode geleden onder corona. We zien vooral meerwaarde in het platform als het gaat om de vorming en monitoring van beleid. Over deze rol willen we heldere werkafspraken maken. De functie van cultuurcoach die we hebben ingesteld als onderdeel van het uitvoeringsprogramma van de cultuurnota werpt ook zijn vruchten af als het gaat om de samenwerking tussen culturele partijen in de dorpen. Voor de komende periode willen we deze functie daarom uitbreiden, o.a. om kunst en cultuur in de zorg te bevorderen. 3. Successen Onze inzet op verschillende niveaus werpt zijn vruchten af. We zijn trots op: De harmonisering van de cultuursubsidies. De organisatie van Cultuureducatie met Kwaliteit: deze werkt met succes aan duurzame kwaliteitsverbetering van cultuureducatie door de samenwerking tussen scholen en de culturele omgeving te verbeteren. De werkwijze, met bijvoorbeeld een jaarlijkse Cultuurdate voor onderwijs en de cultuursector is een voorbeeld voor de regio. De functie van cultuurcoach: deze heeft een positief effect op wat er gebeurt in het culturele veld. Organisaties vinden elkaar beter, de cultuurcoach brengt kennis in, denkt mee over programmering.

De versterking van de samenwerking tussen culturele partijen. Er is sprake van intensievere samenwerking tussen de musea en de bibliotheken. De onderlinge samenwerking van podiumkunstorganisaties is nog steeds goed. Los van het cultuurbeleid heeft het voormalig Actief College zich ontwikkeld tot tijdelijke culturele hotspot. Dit tijdelijke initiatief laat zien dat een verzamelgebouw voor kunstenaars en andere culturele partijen meerwaarde kan hebben. Niet alleen delen de verschillende partijen één dak, er is ook energie om samen te werken en gezamenlijk programma te maken. Overigens zijn de accommodatiekosten ook hier een aandachtspunt. 4. Actiepunten resterende beleidsperiode Basis op orde De subsidie-instrumenten voor cultuur zijn zo goed als op orde gebracht. In het cultuurdebat is de vraag gesteld of de subsidies wel toereikend zijn. Besteedt de gemeente in het algemeen wel genoeg geld aan kunst en cultuur? Het huidige cultuurbudget past bij de huidige ambities. 3/5

Dit geldt ook voor de subsidiëring van de amateurkunstverengingen. Het is echter denkbaar om meer eisen te stellen aan de verenigingen, bijvoorbeeld in de vorm van artistieke leiding. Een dergelijk kwaliteitscriterium is vrij gangbaar bij gemeentelijke amateurkunstsubsidieregelingen. Invoering van een dergelijk criterium heeft wel financiële consequenties. In onze subsidierelaties met de grotere professionele instellingen willen we de komende periode meer aandacht besteden aan prestatiesturing om te komen tot betere prestatieafspraken. De gemeente heeft in het netwerk van culturele partners ook een rol in relatiebeheer. Met structureel en consequent relatiebeheer houden we een stabiel netwerk van cultuurpartners in stand en voeden we het. We hebben de afgelopen periode ingezet op het versterken van het culturele netwerk en de onderlinge samenwerking. Met onze culturele partners houden we graag contact. We luisteren naar waar de ander behoefte aan heeft en kijken of het mogelijk is hieraan tegemoet te komen. Tot en met 2022 hebben we een pilot met leesconsulenten gefaciliteerd. De leesconsulenten zijn op 4 scholen actief. Het doel van de inzet is het leesplezier en de technische leesvaardigheden van de leerlingen te vergroten. De gemeente Hoeksche Waard heeft 44 basisscholen. Een tussentijdse evaluatie van de pilot is gewenst.

Levendige dorpen Als het gaat om de aandacht voor culturele levendigheid in de dorpen, lopen we met de uitvoering van de cultuurnota op schema. Niet alle doelstellingen die we hebben geformuleerd hebben de afgelopen periode evenveel aandacht gekregen. De resterende beleidsperiode zetten we in op: 1. Multifunctionele accommodaties: Vanuit de visie wonen en welzijn zetten we in op ontmoetingsplekken in ieder dorp. Dit zijn multifunctionele plekken, waar ook plek moet zijn voor cultuur. In verschillende dorpen zijn dergelijke plekken al aanwezig. Zo is onlangs is het Numansdorpshuis opgeleverd, heeft Strijen een goede voorziening met Streona, vormt de Drie Lelies een cultureel centrum in Puttershoek. Er zijn dus veel locaties en er gebeurt ook veel. Maar nog niet elk dorp heeft een dergelijke locatie. Doel is om beter inzichtelijk te maken of de huidige accommodaties optimaal benut worden en te onderzoeken waar nog plekken voor cultuur gemist worden. Verwachting is dat er niet overal een nieuwe locatie nodig is. 2. Accommodaties: via het traject van het Integraal Accommodatie Plan krijgen we beter zicht op de huisvestingsvraag van partijen en het aanbod dat de gemeente heeft. Het Integraal Accommodatie Plan is inmiddels gekoppeld aan de ontwikkelbeelden van de dorpen die in deze collegeperiode gemaakt worden.

Of we in de gevraagde accommodatiebehoefte kunnen voorzien is afhankelijk van de ruimte die we beschikbaar hebben, en de betaalbaarheid van de accommodaties. Steeds duidelijker blijkt dat de kosten van een accommodatie wringen met de kosten die de sector voor huisvesting kan dragen. Deze zorg is ook in het cultuurdebat geuit. 3. Cultuurhuis: We werken aan een haalbaarheidsonderzoek om een Cultuurhuis te realiseren in de voormalige W. Alexanderschool aan de Jordaensdreef in Oud-Beijerland. We willen het pand verder ontwikkelen als cultuurhuis, waar meerdere culturele partijen een plek kunnen krijgen. Daarmee kunnen we niet alle (tijdelijk) gehuisveste kunstenaars en culturele organisaties in OudBeijerland onderdak bieden. Maar met het cultuurhuis ontstaat wel een levendige culturele ontmoetingsplek. Een cultuurverzamelgebouw voor een mix aan cultuurdisciplines die de beschikbare ruimte gezamenlijk optimaal gebruiken. Een cultuurhuis waar iedereen professionals, amateurs en liefhebbers van cultuur - welkom is. 4. Vitale toekomstbestendige amateurkunstsector: Amateurkunstverenigingen dragen bij aan de sociale cohesie en leefbaarheid in de dorpen op het eiland. Landelijk is er het beeld dat de toekomstbestendigheid van de amateurkunst onder druk staat.

Verenigingen hebben te maken met terugloop van leden en vrijwilligers door vergrijzing en het vinden van geschikte en betaalbare accommodatie. Hoe de situatie in de Hoeksche Waard precies is, moet nader worden onderzocht. Ook de rijksoverheid heeft de waarde onderkend van de lokale amateurkunst en heeft aandacht voor herstel van de vitaliteit van de amateurkunstsector. Met herstelsteun van het rijk zet de provinciale steuninstelling Kunstgebouw in op herstel door: 4/5

Onderzoek en behoefte inventarisatie; Kennis en informatie delen en advies geven; Bijeenkomsten voor het amateurkunsten werkveld organiseren; Ontwikkelen toolbox verenigingen (leren fondsenwerven, ledenwervingsacties, online zichtbaarheid vergroten, besturen etc.); o Inzetten voor meer duurzame financiering (landelijke fondsen, zoals VSB fonds). We gaan nader onderzoeken bij welke van bovenstaande aspecten de amateurkunstverenigingen het meeste gebaat zijn. o o o o

Dorpsoverstijgende aandacht voor cultuur Zoals aangegeven gaat veel van onze aandacht uit naar dorpsoverstijgende cultuur; met de inzet van de cultuurcoach, de focus op het faciliteren van samenwerking, of de cultuurprijs. 1. Festivals: We hebben ons voorgenomen om voor de festivals op het eiland een goede infrastructuur te ontwikkelen. Dit zal onderdeel zijn van de uitvoeringsregels die een verdieping zijn van het bestaande evenementenbeleid en de visie op vrijetijdseconomie. Deze uitvoeringsregels worden momenteel ontwikkeld. Culturele festivals moeten hier ook een plek krijgen. Culturele festivals zijn o.a.: Korenfestival, Bram Roza festival, Bij Beijers Binnen. In onze gesprekken met de jongerenraad/platform kwam naar voren dat een festival voor jongeren gemist werd. De wensen en behoeften van de jongeren vallen samen met de nog te ontwikkelen uitvoeringsregels. 2. Podium: Uit behoefteonderzoek blijkt dat er op ons eiland behoefte is aan een podium met ongeveer 250 zitplaatsen. Gelet op de financiële middelen die hiervoor nodig zijn en verschillende opvattingen over wenselijkheid hiervan is hier nog geen besluit over genomen. 3. Kunst in de openbare ruimte: Vanwege het belang dat we hechten aan de beeldkwaliteit van de openbare ruimte, zouden we de collectie buitenkunst graag uit willen breiden.

Mogelijkheid hiertoe is om bij ruimtelijke ontwikkelingen kunst in de openbare ruimte een plek te geven als onderdeel van het project (zowel financieel als inhoudelijk). Een andere optie is wellicht om een reserve voor kunst in de openbare ruimte op te zetten. De verwachte beleidsbrief van de Adviescommissie Beeldende Kunst geeft mogelijk richting aan hoe we de resterende beleidsperiode met kunst in de openbare ruimte om willen gaan. Samenwerking stimuleren Het stimuleren van samenwerkingen binnen de culturele partijen in de Hoeksche Waard blijft een actiepunt. Ook blijven we onszelf als samenwerkingspartner profileren. De mogelijke samenwerking tussen musea en historische verenigingen, vooral bedoeld om de toegankelijkheid van de collecties te verbeteren, heeft de afgelopen periode nog geen aandacht gehad. Hier zetten we daarom de komende periode extra op in.

5. Cultuurplanperiode We zijn met de cultuurnota 2021-2024 uitgegaan van een meerjarige aanpak met een termijn van vier jaar. De uitvoering van het cultuurbeleid heeft echter meer tijd nodig. Daarom maken we een koppeling met de coalitieperiode en verlengen we de cultuurplanperiode met twee jaar, tot en met 2026.

5/5