Bijlage 08 Behoefte aan overdekt zwemwater in de gemeente Hoeksche Waard 2020 Mulier Instituut

Behoefte aan overdekt zwemwater in de gemeente Hoeksche Waard

Inzicht in de behoefte aan overdekt zwemwater nu (2020) en in de toekomst (2030 en 2040)

Corry Floor Daniëlle Ruikes Merle Schots Remco Hoekman

Inzicht in de behoefte aan overdekt zwemwater nu (2020) en in de toekomst (2030 en 2040)

In opdracht van de gemeente Hoeksche Waard

© Mulier Instituut Utrecht, juli 2020

Mulier Instituut sportonderzoek voor beleid en samenleving Postbus 85445 | 3508 AK Utrecht Herculesplein 269 | 3584 AA Utrecht T +31 (0)30 721 02 20 | I www.mulierinstituut.nl E info@mulierinstituut.nl | T @mulierinstituut

1. 1.1 1.2 1.3

Inleiding Doel- en vraagstelling Planningsinstrument zwembaden Leeswijzer

4 4 4 4

2. 2.1 2.2 2.3

Trends en ontwikkelingen Bevolkingsontwikkeling Sport- en zwemdeelname Ontwikkeling accommodatiegebruik

5 5 7 8

3. 3.1 3.2

Aanbod Capaciteit Programmering

10 10 17

4.

Verzorgingsgebied

19

5. 5.1 5.2 5.3

Behoefte aan zwemwater Behoefte op basis van het huidige aanbod Behoefte op basis van voorbeeldprogrammering Afweging behoefte huidige programmering en voorbeeldprogrammering

22 22 30 32

6. 6.1 6.2 6.3 6.4

Scenario’s De Waterstee Sluiting De Waterstee? Huidige vorm of nieuwbouw? Locatie Conclusie

34 34 36 38 40

7.

Conclusie

42

Bijlagen Bijlage 1 – Huidige programmering gemeentelijke zwembaden in Hoeksche Waard Bijlage 2 - Uitgangspunten planningsinstrument zwemwater Bijlage 3 – Reisafstanden basisscholen naar dichtstbijzijnde zwembaden Bijlage 4 – Voorbeeldprogrammering blokkenschema

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

45 45 47 50 51

3

De gemeente Hoeksche Waard is in januari 2019 gevormd door een samenvoeging van vijf gemeenten. In 2018 is door de toenmalige gemeente Cromstrijen besloten dat het verouderde zwembad De Waterstee vervangen zal worden door een nieuw zwembad. De overige vier gemeenten hebben ingestemd met dit voorstel. Inmiddels, nu de gemeenten zijn samengevoegd, is de behoefte ontstaan bij de gemeente om meer inzicht te verkrijgen in de behoefte aan zwemwater om zo het besluit om zwembad De Waterstee te vervangen te toetsen.

Het doel van het onderzoek is om meer zicht te krijgen op de behoefte aan overdekt zwemwater in de gemeente Hoeksche Waard teneinde uitspraken te kunnen doen over het benodigde zwemwater en het aantal zwembaden in de gemeente. Hiervoor stellen wij de volgende onderzoeksvragen op: 1. Wat is het huidige aanbod van de overdekte zwembaden in de gemeente Hoeksche Waard? 2. Wat is het verzorgingsgebied van de overdekte zwembaden in de gemeente Hoeksche Waard? 3. Wat zijn de ervaringen van betrokkenen ten aanzien van het huidige aanbod van zwemwater in de gemeente Hoeksche Waard? 4. Wat is de huidige en toekomstige (2030 en 2040) vraag naar overdekt zwemwater in de gemeente Hoeksche Waard? 5. Welk scenario’s ter vernieuwing van zwemwater zijn wenselijk voor de toekomst van de gemeente Hoeksche Waard?

Om inzicht te geven in de behoefte aan zwemwater nu en in de toekomst, wordt in dit onderzoek gebruikgemaakt van een planningsinstrument overdekt zwemwater. Dit planningsinstrument, ontwikkeld door het Mulier Instituut in samenwerking van de Koninklijke Nederlandse Zwembond (KNZB), Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) en Werkgevers in Zwembaden en Zwemscholen (WiZZ), geeft op basis van landelijk verkregen data en lokaal beschikbare cijfers inzicht in het benodigde zwemwater nu en in de toekomst. Aangezien zwemwater ingezet kan worden voor verschillende activiteiten, is het van belang niet één planningsnorm te hanteren, maar een instrument te gebruiken waarin verschillende activiteiten worden onderscheiden en separaat van elkaar worden berekend. De activiteiten die worden onderscheiden zijn:  Leren zwemmen (leszwemmen en schoolzwemmen)  Zwemsport  Banenzwemmen  Doelgroepenzwemmen  Pretzwemmen

De rapportage is als volgt opgebouwd: hoofdstuk 2 gaat in op bevolkingsprognoses en relevante ontwikkelingen in sport- en zwemdeelname, als basis voor het onderzoek. In hoofdstuk 3 is het aanbod aan overdekt zwemwater in kaart gebracht. Hierbij is aandacht voor zowel capaciteit als programmering. In hoofdstuk 4 worden de verzorgingsgebieden van de zwembaden inzichtelijk gemaakt aan de hand van een afstandsanalyse. Hoofdstuk 5 bevat de kwantitatieve berekeningen om inzicht te geven in de zwemwaterbehoefte in de gemeente Hoeksche Waard en neemt hierbij de lokale context mee, op basis van gesprekken en ontvangen lokale data. In hoofdstuk 6 volgen de scenario’s voor de toekomst. Tot slot volgen in hoofdstuk 7 de samenvatting en conclusies van het onderzoek, waarbij antwoord wordt gegeven op de onderzoeksvragen.

4

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in de bevolkingsontwikkeling van de gemeente Hoeksche Waard en de prognoses voor de bevolkingsontwikkeling. Daarnaast worden landelijke trends en ontwikkelingen uiteengezet over sport- en zwemdeelname en wordt de ontwikkeling in accommodatiegebruik weergegeven.

De gemeente Hoeksche Waard bestaat sinds 2019 en is gevormd uit de voormalige gemeenten Binnenmaas, Cromstrijen, Korendijk, Oud-Beijerland en Strijen. De gemeente bestaat uit 14 kernen (kaart 2.1). OudBeijerland is qua inwonertallen verreweg de grootste kern van de gemeente. Bijna 30 procent van de inwoners van de gemeente Hoeksche Waard woont in deze kern.

Legenda: 1. Oud-Beijerland; 2. Heinenoord; 3. Mijnsheerenland; 4. Westmaas; 5. Puttershoek; 6. Maasdam; 7. ’s-Gravendeel; 8. Strijen; 9. Klaaswaal; 10. Numansdorp; 11. Zuid-Beijerland; 12. Goudswaard; 13. Piershil; 14. Nieuw-Beijerland. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

5

De gemeente Hoeksche Waard kent een stijgend aantal inwoners, van ruim 85.000 inwoners in de toenmalige gemeenten in 2010 naar ruim 87.500 inwoners nu. De verwachting is dat het inwonertal van de gemeente blijft groeien1. In 2040 zijn er ongeveer 5 procent meer inwoners dan in 2020. Deze groei is echter niet gelijk voor alle leeftijdsgroepen. De gemeente Hoeksche Waard krijgt, naar verwachting, te maken met vergrijzing. De 65-plussers maken nu 23 procent uit van de bevolking, in 2040 is dit 30 procent (figuur 2.2). Absoluut gezien zijn de 65-plussers ook de enige groep met een stijgend bevolkingsaantal. Het aantal 0-19-jarigen daalt licht, de daling van de 20-64-jarigen is iets sterker.

95.000

80.000

85.106

87.593

89.904

92.113

65.000

50.000 2010*

2020 Bevolking

2030

2040

Prognose

Bron: Gemeente Hoeksche Waard, 2020; CBS, 2020; Bewerking: Mulier Instituut. * In 2010 bestond de gemeente Hoeksche Waard nog niet, dit is een optelling van de toenmalige gemeenten: Binnenmaas, Cromstrijen, ’s-Gravendeel, Korendijk, Oud-Beijerland en Strijen.

100.000 80.000

23

27

30

60.000

65 jaar en ouder

40.000

56

53

50

22

20

20

2020

2030

2040

20- 64 jaar 0-19 jaar

20.000 0 Bron: Gemeente Hoeksche Waard, 2020. Bewerking: Mulier Instituut. Uitgesplitst naar de kernen van de gemeente valt op dat naar verwachting het inwonertal van de kern OudBeijerland gelijk blijft aan het huidige inwonertal (tabel 2.1). De stijging van het aantal inwoners is het grootst in Numansdorp, Puttershoek en Nieuw-Beijerland. Dat betekent dat de groei niet aan één kant van de gemeente plaatsvindt, maar dat zowel in het noorden, oosten en westen gebieden van groei zijn.

1

6

In dit onderzoek is gebruikgemaakt van doorgerekende bevolkingsprognoses door Henk Jan van den Bergh op basis van de woningvoorraad van de gemeente.

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Verandering 2030

Verandering 2040

t.o.v. 2020 in %

t.o.v. 2020 in %

Oud-Beijerland

24.621

24.520

24.621

-0,4

0,0

Numansdorp

8.971

9.798

10.305

9,2

14,9

s-Gravendeel

8.899

9.221

9.379

3,6

5,4

Strijen

8.741

9.134

9.527

4,5

9,0

Puttershoek

7.161

7.715

8.082

7,7

12,9

Mijnsheerenland

4.684

4.695

4.773

0,2

1,9

Klaaswaal

4.192

4.074

4.276

-2,8

2,0

Nieuw-Beijerland

4.115

4.362

4.571

6,0

11,1

Heinenoord

3.615

3.763

3.806

4,1

5,3

Zuid-Beijerland

3.559

3.550

3.535

-0,3

-0,7

Maasdam

3.240

3.186

3.214

-1,7

-0,8

Westmaas

2.072

2.098

2.127

1,2

2,6

Goudswaard

2.030

2.058

2.179

1,4

7,3

Piershil

1.694

1.732

1.718

2,2

1,4

Bron: Gemeente Hoeksche Waard, 2020. Bewerking: Mulier Instituut.

Het landelijke sportdeelnamecijfer voor maandelijkse deelname is al een aantal jaren stabiel (circa 75%), evenals de mate waarin de Nederlander lid is van een sportvereniging (circa 30%). Ongeveer één op de vijf Nederlandse volwassenen en twee op de vijf kinderen zwemt wel eens in een overdekt zwembad in Nederland. De activiteit die men uitvoert in het zwembad verschilt (figuur 2.3). Ook naar leeftijd zijn grote verschillen te zien. Ouderen (65+ jaar) doen bijvoorbeeld vaker aan doelgroepenzwemmen en minder vaak aan pretzwemmen. Terwijl volwassenen in de leeftijd 25-44 jaar juist vaak aan pretzwemmen doen. Daarnaast is er nog een verschil in frequentie. Recreatieve zwemmers zwemmen minder vaak dan bijvoorbeeld banenzwemmers (Floor et al., 20202).

100 80

60

60

37

40

18

8

20 0

Zwemsport

Banenzwemmen

Doelgroepenzwemmen

Pretzwemmen

Bron: Floor et al., 2020.

2

Floor, C., Wezenberg-Hoenderkamp, K. & Hoekman, R. (2020). Planningsinstrument zwembaden: instrumentarium voor behoeftebepaling aan overdekt zwemwater binnen gemeenten en regio’s. Utrecht: Mulier Instituut.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

7

Van de georganiseerde zwemsport kan een meer specifiek beeld worden verkregen door te kijken naar het lidmaatschap van de Koninklijke Nederlandse Zwembond (KNZB), de Reddingsbrigade en de Nederlandse Onderwatersportbond (NOB). Het aantal leden bij de KNZB is de laatste jaren gestegen, na een aantal jaar van daling. In 2015 waren 138.000 leden aangesloten bij de KNZB, in 2017 waren 144.000 mensen lid (figuur 2.4). Het gaat hierbij om bijna 67.000 senioren (18 jaar en ouder) en ruim 77.000 junioren (t/m 17 jaar). In dezelfde figuur staan ook de ledenaantallen van de NOB. Bij deze bond is sprake van een daling van het ledental. Van bijna 19.000 leden in 2000 naar 13.500 leden in 2017. In 2017 kende de bond ruim 12.000 seniorleden en bijna 1.500 juniorleden. Het aantal junioren is sinds 2000 gestegen (+51%), het aantal senioren is gedaald (-29%). In de figuur zijn de ledentallen van de Reddingsbrigade Nederland niet opgenomen. Deze aantallen zijn sinds 2012 bijgehouden en laten een stabiel aantal zien van ongeveer 23.000 leden die bij de bond zijn aangesloten. In de ledenaantallen is wel een verschuiving te zien naar meer senioren (+30%) en minder junioren (-23%).

200

150

40 150

100 19

152

20

144

145

141 144

30

20 19

NOB

18 14

50

KNZB

0

13

10

0 2000

2004

2008

2012

2016

Bron: NOC*NSF, 2000-2017. Bewerking: Mulier Instituut.

In dit onderzoek is geen specifiek zicht op de sport- en zwemdeelname voor de gemeente Hoeksche Waard. Wel is op basis van landelijke bronnen het ledental van de verenigingen aangesloten bij de Koninklijke Nederlandse Zwembond (KNZB) bekend. In de gemeente Hoeksche Waard is deze informatie nog niet op het niveau van de herindeelde gemeente beschikbaar. Wel is voor de voormalige gemeenten inzichtelijk gemaakt wat het percentage van de bevolking is dat lid is van een KNZB-vereniging: Binnenmaas 0,7 procent, Cromstrijen 0,8 procent, Korendijk 0,3 procent, Oud-Beijerland 0,7 procent en Strijen 0,6 procent. Landelijk is 0,8 procent van de bevolking lid van een KNZB vereniging (RIVM, 2019).

Om goede voorspellingen te kunnen doen over de behoefte aan sportaccommodaties, is gekeken naar de trendmatige ontwikkelingen van het gebruik van sportaccommodaties en hoe dit van invloed is op de toekomstige behoefte.

8

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Als we kijken naar het gebruik van sportaccommodaties, wordt door kinderen het meest gebruikgemaakt van het zwembad, een park en het sportveld (figuur 2.5). Het zwembad is de meest genoemde sportaccommodatie; dit valt te verklaren doordat bijna alle kinderen in Nederland op zwemles gaan. Het gebruik van het zwembad als sportaccommodatie kent in 2018 ten opzichte van 2014 een stijging. Deze trend is vergelijkbaar met het gebruik van andere sportaccommodaties.

100 80 60 40 20

9

17

24 25

29 33

32 2

39

31 34 12

6

18

25 27

0

2014

2018

Bron: Nationaal Sportonderzoek (NSO), 2014 en 2018 (Mulier Instituut).

Volwassenen hebben een veel groter gebruik van de openbare ruimte en de sportschool. Het zwembad komt qua accommodatiegebruik voor sportbeoefening op de derde plek (figuur 2.6). Bij volwassenen is voor de meeste accommodaties een daling te zien in het gebruik in 2018 ten opzichte van 2014. Alleen het gebruik van het park/natuurgebied is sterk gestegen.

100 80 60 42 40 20

49

28 27 10 11

8

8

18 17 6

8

5

8

4

4

0

2014

2018

Bron: Nationaal Sportonderzoek (NSO), 2014 en 2018 (Mulier Instituut).

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

9

In de gemeente Hoeksche Waard zijn vier gemeentelijke zwembaden: De Boogerd, De Wellen, De Waterstee en Laco Strijen. De Boogerd in Oud-Beijerland is in 1984 gebouwd. Het gebouw is volgens de zwembadmanager in goede staat, maar technisch dient er wel onderhoud te worden gepleegd. Het zwembad bestaat uit een wedstrijdbassin van 25-meter met 6-banen en een springplank, een recreatiebassin van 157m2 met uitzwemgedeelte naar buiten, speelelementen en een glijbaan. Daarnaast zijn er nog twee peuterbassins binnen en een peuterbassin buiten met ligweide. De Wellen in ‘sGravendeel is in 1980 gebouwd en bestaat alleen uit een wedstrijdbassin van 5-banen van 25-meter met een glijbaan. In dit zwembad is groot onderhoud noodzakelijk om het zwembad in de toekomst te blijven exploiteren. De Wellen en De Boogerd worden beiden door Bres Accommodaties geëxploiteerd. De Waterstee in Numansdorp is het oudste zwembad. Dit zwembad stamt uit de jaren ’70 en wordt geëxploiteerd door Sportfondsen. Het zwembad bestaat uit een klein instructiebassin en een 4-baans 25meter wedstrijdbassin met springplank en glijbaan. Laco Strijen is meer recent gebouwd in 1991. Naast het zwembad is er ook een sporthal op deze locatie, deze sporthal is al wel eerder gebouwd, namelijk in 1973. Het zwembad is later bijgebouwd.

Dit zwembad bestaat uit een 5-baans 25-meter wedstrijdbassin en een recreatiebassin van ongeveer 250m2 met speelelementen, een glijbaan, een stroomversnelling, whirlpool en Turks stoombad. In de gemeente bevindt zich ook nog een overdekt zwembad dat wordt gebruikt door een zwemschool, Swimmin in Heinenoord. Dit zwembad bestaat uit een klein instructiebassin van ongeveer 60m 2. In dit onderzoek wordt het zwembad bij Swimmin meegenomen als het gaat om aanbod voor leszwemmen. Kaart 3.1 geeft inzicht in alle overdekte zwembaden in de gemeente Hoeksche Waard.

Legenda: 1. De Boogerd; 2. De Wellen; 3. De Waterstee; 4. Laco Strijen; 5. Swimmin. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

10

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Niet al het zwemwater is geschikt voor alle activiteiten (leren zwemmen, zwemsport, banenzwemmen, doelgroepenzwemmen en pretzwemmen). Tabel 3.1 geeft inzicht in de definities die in deze rapportage worden gehanteerd om vast te stellen welk zwemwater geschikt is voor de verschillende activiteiten (Floor et al., 2020). Zo geldt voor de zwemsport bijvoorbeeld dat de temperatuur maximaal 28 graden mag zijn en is voor banenzwemmen minimaal een 20-meter bassin noodzakelijk.

Leren zwemmen

Variabel

variabel

65 m2

De genoemde oppervlakte

27+ graden

moet minimaal 0,6m zijn. Zwemsport

25, 33, 35

Veelvoud

of 50m

van 2,5m

Doelgroepen

Variabel

72 m2

Minimaal 1,10+ m

Max. 28,5 graden

De genoemde oppervlakte

27+ graden

moet minimaal 0,6+ m Banenzwemmen

20 meter of Variabel

Minimaal 1,10+ m

27+ graden

meer Pretzwemmen

27+ graden

De activiteit leren zwemmen bestaat uit leszwemmen en schoolzwemmen. Leszwemmen zijn de uren waarop kinderen oefenen om het zwem-ABC te behalen. Schoolzwemmen bestaat uit uren waarop scholen gebruik maken van het zwembad al dan niet met de bedoeling om het zwemdiploma te halen. In Hoeksche Waard wordt in alle zwembaden leszwemmen aangeboden. De wedstrijdbassins in alle baden zijn hiervoor geschikt, daarnaast wordt in De Waterstee ook het instructiebassin ingezet en in Laco Strijen het recreatiebassin. Naast de gemeentelijke zwembaden wordt bij Swimmin ook leszwemmen aangeboden, maar geen schoolzwemmen. Op dit moment wordt in de gemeente Hoeksche Waard in De Wellen en De Waterstee ook schoolzwemmen aangeboden. Vanuit de vroegere gemeenten is dit aanbod behouden. In dit onderzoek worden enkele toekomstige scenario’s voor het schoolzwemmen doorgerekend (paragraaf 5.1), omdat de gemeente Hoeksche Waard na de gemeentelijke herindeling op zoek is naar een uniforme manier voor het inrichten van schoolzwemmen voor de hele gemeente. Zwemsport bestaat uit activiteiten die te maken hebben met het zwemmen in verenigingsverband. Dit kan een competitief karakter hebben, maar dat hoeft niet het geval te zijn. Sporten die worden meegenomen in dit onderzoek zijn: wedstrijd- en masterzwemmen, waterpolo, duiken, schoonspringen, synchroonzwemmen en zwemmend redden.

Alle wedstrijdbassins in de gemeente Hoeksche Waard zijn geschikt voor een of meer van deze activiteit. Hierbij moet wel worden vermeld dat de zwembaden gedurende de week niet altijd een optimale temperatuur hebben voor de zwemsport. In het begin van de week is de temperatuur vaak hoger om ook te kunnen voorzien in doelgroepactiviteiten voor kleine kinderen en ouderen. Naar het weekend toe wordt deze temperatuur naar beneden gebracht, zodat de zwembassins beter geschikt zijn voor de zwemsport. In De Boogerd, Laco Strijen en De Wellen worden ook wedstrijden voor wedstrijdzwemmen en/of waterpolo georganiseerd. De Waterstee is qua afmetingen niet geschikt voor wedstrijden van de zwemsport. Banenzwemmen is een activiteit die veelal individueel wordt beoefend en is vaak gericht op het in stand houden van/bevorderen van de conditie. Banenzwemmen wordt op diverse niveaus beoefend. Zowel op een laagdrempelige manier, waarbij mensen ook (of grotendeels) komen zwemmen voor het sociale aspect, als op een meer sportieve manier waarbij mensen soms meerdere keren per week banenzwemmen. De wedstrijdbassins in de gemeentelijke zwembaden zijn geschikt voor deze activiteit.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

11

De recreatiebassins en het instructiebassin zijn te klein, te ondiep of niet in te delen in zwembanen, waardoor ze niet geschikt zijn. Doelgroepenzwemmen is een verzamelnaam voor veel verschillende activiteiten in het zwembad waarbij een instructeur lesgeeft aan volwassenen/kinderen. Typische voorbeelden zijn activiteiten zoals aquasporten, Meer Bewegen Voor Ouderen, ouder-kindzwemmen of therapiezwemmen. Vanwege de diversiteit van deze activiteiten, kan de gewenste/benodigde temperatuur en diepte van het bassin soms sterk verschillen. In de praktijk wordt in alle bassins in de gemeente Hoeksche Waard doelgroepactiviteiten aangeboden. Hierbij valt wel op dat de recreatiebassins eerder worden ingezet voor ouder-kindzwemmen en activiteiten voor ouderen. In de wedstrijdbassins vinden de meer sportieve aquasporten plaats. In dit onderzoek wordt door middel van de term pretzwemmen de uren aangeduid waarbij recreatief kan worden gezwommen, maar waar het geen banenzwemmen of doelgroepenactiviteit betreft. Pretzwemmen wordt idealiter in een zwembad aangeboden met mogelijkheden tot vermaak. Denk hierbij aan een recreatief bassin met attractieve vormen, een stroomversnelling of een glijbaan. Ook kan pretzwemmen in een niet-recreatief bassin aantrekkelijk worden gemaakt door het aanbieden van speelattributen in het water.

Voor volwassenen kunnen faciliteiten als whirlpool of sauna aanwezig zijn. In de zomer speelt ook de mogelijkheid tot zwemmen in de openlucht een belangrijke rol. De Boogerd en Laco Strijen hebben allebei een apart recreatiebassin en speelmogelijkheden in het zwembad. Bij zwembad De Boogerd is ook de mogelijkheid om gebruik te maken van de buitenruimte met ligweide en peuterbassin. De Wellen en De Waterstee zijn wat betreft pretzwemmen minder aantrekkelijk. Naast de overdekte zwembaden zijn in de gemeente Hoeksche Waard ook twee openluchtzwembaden waar in de zomerperiode gerecreëerd kan worden (niet opgenomen in tabel 3.2). In de gemeente Hoeksche Waard zijn twee openluchtzwembaden gevestigd: Recreatieoord Binnenmaas en buitenzwembad Het Centrum. Recreatieoord Binnenmaas bestaat uit drie grote bassins van verschillende dieptes, een klein peuterbad, vier glijbanen en een grote ligweide. Buitenzwembad Het Centrum bestaat uit één bassin opgedeeld in twee delen met verschillende dieptes en een klein peuterbassin. De ligweide bij dit zwembad is een stuk kleiner.

WB

RB

WB

WB

IB

WB

RB

IB

62,5

Oppervlakte overdekt zwemwater (m2) Leren zwemmen

350

0

312,5

250

80

312,5 2503

Zwemsport

350

0

312,5

250

0

312,5

0

0

Banenzwemmen

350

0

312,5

250

0

312,5

0

0

Doelgroepenzwemmen

350

157

312,5

250

80

312,5

250

0

Pretzwemmen

350

157

312,5

250

80

312,5

273

0

WB: Wedstrijdbassin; RB: Recreatiebassin; IB: Instructiebassin.

3

12

Vanwege de vorm van het recreatiebassin is ervoor gekozen om 250m2 geschikt te achten voor andere activiteiten dan pretzwemmen.

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Overdekte zwembaden De gemeente Hoeksche Waard wordt omgeven door veel gemeenten. In al deze gemeenten zijn ook zwembaden gevestigd (kaart 3.2). In deze paragraaf wordt inzichtelijk gemaakt wat de capaciteiten van deze zwembaden zijn om een regionaal beeld te kunnen schetsen van het aanbod aan zwemwater. De capaciteit zwemwater is ingedeeld op basis van de eerder opgestelde definitie geschikt zwemwater, hiervoor is niet naar de programmering van de zwembaden gekeken. De gemeenten Albrandswaard en Barendrecht beschikken over één openbaar zwembad. In Dordrecht, Nissewaard en Zwijndrecht zijn twee zwembaden gevestigd. In Nissewaard en Zwijndrecht gaat het om één gemeentelijk zwembad en één zwembad bij een fitnessaccommodatie. In Dordrecht zijn twee gemeentelijke zwembaden. Goeree-Overflakkee heeft drie gemeentelijke zwembaden. In Moerdijk zijn twee gemeentelijke zwembaden en twee zwembaden bij fitnessaccommodaties gevestigd (tabel 3.3).

Legenda: Gemeentelijk: 1. De Boogerd; 2. De Wellen; 3. De Waterstee; 4. Laco Strijen; 5. De Niervaert; 6. De Oester; 7. ’t Zuiderdiep; 8. De Gooye; 9. Recreatiecentrum de Staver; 10. Rivierabad; 11. Zwem- en recreatiebad Albrandswaard; 12. Inge de Bruijn Sportfondsenbad; 13. Sportfondsen De Hoge Devel; 14. Sportboulevard Dordrecht; 15. Zwembad de Dubbel. Niet-gemeentelijk: 16. Swimmin; 17. SGZ Sport & Welness; 18. Fysiowave; 19. Delta Sportcentrum; 20. Capital Sports Zwijndrecht. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

13

Inwonertal

87.401

25.590

48.714

119.284

50.049

37.129

85.219

44.737

5

1

1

2

3

4

2

2

Leren zwemmen

1.618

313

735

1.811

947

1.091

1.285

500

375

800

375

1.091

1.285

1.000

1.125

Aantal zwembaden Oppervlakte overdekt zwemwater (m2) Zwemsport

1.225

0

375

1.050

250

Banenzwemmen

1.225

313

375

1.300

750

Doelgroepenzwemmen

1.712

313

735

1.811

947

Pretzwemmen

1.735

313

735

1.811

947

833 0 313 768 603

Leszwemmen

1,9

1,2

1,5

1,5

1,9

2,2

1,3

2,9

Zwemsport

1,4

0,0

0,8

0,9

0,5

0,0

0,6

0,8

Banenzwemmen

1,4

1,2

0,8

1,1

1,5

0,8

0,9

0,8

Doelgroepenzwemmen

2,0

1,2

1,5

1,5

1,9

2,1

1,3

2,9

Pretzwemmen

2,0

1,2

1,5

1,5

1,9

1,6

1,2

2,5

Oppervlakte per 100 inwoners (m2)

Bron: navraag Mulier Instituut bij verschillende zwembaden in 2020.

Qua capaciteit is het interessant om te kijken voor welke activiteiten veel en voor welke activiteiten weinig zwemwater beschikbaar is in de omliggende zwembaden (tabel 3.3). Het kan zijn dat inwoners van deze gemeenten uitwijken naar andere zwembaden als er weinig zwemwater beschikbaar is. Opvallend is dat het zwemwater in Albrandswaard en in Moerdijk niet geschikt is voor de zwemsport vanwege afmetingen en temperatuur. In meer omliggende gemeenten is relatief weinig zwemwater beschikbaar voor de zwemsport. Ook voor banenzwemmen is de capaciteit soms wat laag ten opzichte van de capaciteit beschikbaar in Hoeksche Waard. Voor de activiteit banenzwemmen en zwemsport wordt verwacht dat inwoners van de omliggende gemeenten van Hoeksche Waard zullen reizen naar andere gemeenten. Het kan zijn dat ze daarvoor gebruikmaken van het aanbod in Hoeksche Waard. Verder valt op dat de zwemwatercapaciteit voor leszwemmen en doelgroepenactiviteiten in Moerdijk, Zwijndrecht, Goeree-Overflakkee en Hoeksche Waard hoog is in vergelijking met de andere gemeenten. Openluchtzwembaden Dit onderzoek richt zich op de behoefte aan overdekte zwemwater, maar deze kan niet altijd los worden gezien van de openluchtzwembaden in de gemeente. Op het gebied van recreatie bieden de openluchtzwembaden een extra voorziening in de zomerperiode.

Uit onderzoek is bekend dat personen die gebruikmaken van een openluchtzwembad niet automatisch altijd ook gebruikmaken van een overdekt zwembad4. Een deel van de inwoners van Hoeksche Waard zal dus alleen gebruikmaken van het openluchtzwemwater en niet van de overdekte zwembaden. In de gemeente Hoeksche Waard zijn Recreatieoord Binnenmaas en buitenbad Het Centrum gevestigd. Kaart 3.3 geeft inzicht in de openluchtzwembaden in de omliggende gemeenten van Hoeksche Waard. Hier valt op dat met name ten noorden van de gemeente relatief veel openluchtzwembaden zijn gevestigd. Deze openluchtzwembaden zijn qua voorzieningen niet zo uitgebreid als Recreatieoord Binnenmaas. De verwachting is dus dat Recreatieoord Binnenmaas een aanvullende voorziening is in de regio. Buitenzwembad Het Centrum is gelegen is een dorpskern en wordt ook vooral door inwoners uit die dorpskern bezocht. Het is qua faciliteiten een kleiner zwembad. Dit zwembad dient vooral lokaal als aanvullende voorziening.

4

Hoenderkamp, K. (2011). Behoefteonderzoek zwemwater in de openlucht Vraag-aanbod analyse. Utrecht: Kenniscentrum Recreatie.

Legenda: 1. Recreatieoord Binnenmaas; 2. Zwembad Het Centrum; 3. Stichting het Wantijbad Dordrecht; 4. Waal en Weidebad; 5. Spartelbad Spuiveld; 6. Vereniging Zwembad Rhoon; 7. Het Bernissebad; 8. Zwembad ’t Molengors; 9. Zwembad de Bosselaar; 10. Het Buitendiep. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

In deze paragraaf wordt een vergelijking gemaakt met gemeenten die qua inwonertallen en stedelijkheid overeenkomen met de gemeente Hoeksche Waard. Deze gemeenten hebben, net als gemeente Hoeksche Waard, allen te maken gehad met gemeentelijke herindeling in de afgelopen vier jaar. Ook hier zijn de capaciteiten toebedeeld op basis van de definitie geschikte capaciteit voor een bepaalde activiteit. De gemeente Hoeksche Waard heeft het meeste zwembaden van de gemeenten in de vergelijking. Echter zijn in de gemeente Meierijstad net als in Hoeksche Waard vier gemeentelijke zwembaden. In de SúdwestFryslân zijn drie gemeentelijke zwembaden gevestigd en één zwemschool. De gemeente MiddenGroningen heeft slechts één gemeentelijk zwembad. Qua capaciteiten heeft de gemeente Hoeksche Waard voor alle activiteiten meer capaciteit per 100 inwoners beschikbaar dan de referentiegemeenten. De gemeente Midden-Groningen heeft relatief weinig zwemwater beschikbaar per 100 inwoners.

16

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Inwonertal

87.401 5

81.194 4

60.797 1

89.987 4

Leren zwemmen

1.618

1.469

677

1.432

Zwemsport

1.225

688

375

375

Banenzwemmen

1.225

1.063

375

1.258

Doelgroepenzwemmen

1.712

1.385

525

1.354

Pretzwemmen

1.735

1.469

525

1.272

Leszwemmen

1,9

1,8

1,1

1,6

Zwemsport

1,4

0,8

0,6

0,4

Banenzwemmen

1,4

1,3

0,6

1,4

Doelgroepenzwemmen

2,0

1,7

0,9

1,5

Pretzwemmen

2,0

1,8

0,9

1,4

Aantal zwembaden Oppervlakte overdekt zwemwater (m2)

Oppervlakte per 100 inwoners (m2)

Bron: navraag Mulier Instituut bij verschillende zwembaden in 2020.

Aanbod bestaat niet alleen uit vierkante meters zwemwater, maar ook uit de openstelling van het zwembad voor verschillende activiteiten, oftewel de programmering van een zwembad. Om inzicht te krijgen in de activiteiten die in de gemeentelijke zwembaden worden aangeboden, is een analyse gemaakt van de programmering van de zwembaden5 6. In deze analyse wordt weergegeven hoeveel procent van de uren tussen 7:00 en 22:00 activiteiten plaatsvinden in de zwembaden. In de praktijk is een zwembad meestal niet al deze uren geopend, maar dit geeft wel de mogelijkheid om de bezette uren van de zwembaden te vergelijken met andere zwembaden. Een percentage van 100 procent betekent dat alle uren tussen 7:00-22:00 ingeroosterd zijn. Gemiddeld wordt een wedstrijdbassin doordeweeks ongeveer 80 procent van de tijd ingeroosterd7. In bijlage 1 zijn figuren opgenomen die inzicht geven in de bezetting van de vier gemeentelijke zwembaden. In alle vier de zwembaden is een divers aanbod van activiteiten. In De Boogerd zijn in het wedstrijdbassin doordeweeks veel uren beschikbaar voor banenzwemmen. Het recreatiebassin van dit zwembad wordt alleen ingezet voor doelgroepenzwemmen, pretzwemmen en verhuur. De bezetting van dit bassin is daarvoor veel lager dan de bezetting van het wedstrijdbassin waar ook leszwemmen, verenigingszwemmen en banenzwemmen plaatsvindt. Het wedstrijdbassin in de Boogerd

5

Voor het in kaart brengen van de programmering is gebruik gemaakt van het aangeleverde rooster door de gemeente Hoeksche Waard en aanvullingen van de zwembadmanagers.

6

De programmering van het niet-gemeentelijke zwembad is niet geanalyseerd, omdat deze niet beschikbaar is gesteld.

7

Op basis van data verzameld in analyses van programmeringen in eerdere behoefteonderzoeken.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

17

is doordeweeks gemiddeld 79 procent van de tijd geprogrammeerd. Vooral op de woensdag is er weinig ruimte voor uitbreiding in de programmering. De Wellen heeft 77 procent van de doordeweekse uren tussen 7:00 en 22:00 geprogrammeerd. In dit zwembad is leszwemmen de belangrijkste activiteit. Op zaterdag is het zwembad alleen in de ochtend geopend voor bezoekers, in de middag vinden diplomazwemmen en/of wedstrijden plaats. Op zondag is het zwembad gesloten. Laco Strijen biedt doordeweeks met name veel uren aan in het wedstrijdbassin voor banenzwemmen. Gelijktijdig is het recreatiebassin dan open voor pretzwemmen. Tijdens deze uren biedt Laco Strijen ook doelgroepenactiviteiten aan, deze zijn niet los opgenomen in de programmering. Het wedstrijdbassin is doordeweeks ongeveer 61 procent van de uren tussen 7:00-22:00 geprogrammeerd. In het weekend in het zwembad geopend voor leszwemmen en pretzwemmen. In de middagen is er ruimte voor diplomazwemmen en wedstrijden. Het wedstrijdbassin van De Waterstee is doordeweeks 71 procent van de tijd tussen 7:00-22:00 geprogrammeerd. Het wedstrijdbassin is erg divers geprogrammeerd, maar leszwemmen wordt het vaakst aangeboden. Ook in het instructiebassin is dit, naast de uren voor doelgroepenzwemmen en pretzwemmen die hierin worden aangeboden, de belangrijkste activiteit. Op zondag is De Waterstee net als De Wellen gesloten.

100

83

80 60 40 20

73 76 50

39

45

39

44

99

92

80 81

80

90

86 74

40

36

67

49

12

De Boogerd

Laco Strijen 7:00-15:00 uur

15:00-18:00 uur

De Waterstee

Wedstrijdbassin

Wedstrijdbassin

Instructiebassin

Wedstrijdbassin

Recreatiebassin

Recreatiebassin

Wedstrijdbassin

0

De Wellen

18:00-22:00 uur

Bron: Bres accommodaties, Laco, Sportfondsen, 2020. Bewerking: Mulier Instituut.

Uit de analyse blijkt dat de zwembaden niet op alle tijdstippen geprogrammeerd zijn. Echter kan het wel zo zijn dat er op bepaalde momenten op de dag geen ruimte is voor extra programmering. Figuur 3.1 geeft meer inzicht in de momenten van de dag dat de zwembaden op doordeweekse dagen geprogrammeerd zijn. In Laco Strijen en zwembad De Waterstee is duidelijk te zien dat overdag nog ruimte is voor extra programmering, maar dat die ruimte in de middag en avond beperkter is. In De Waterstee beperkt die ruimte zich tot uren vroeg in de ochtend voor 9:30 en op maandag is er geen programmering voor 14:45. De Boogerd en De Wellen hebben overdag al redelijk veel geprogrammeerde uren. De programmering kan hier dus niet zomaar worden uitgebreid, wel kan worden gekeken naar de type activiteiten die plaatsvinden.

18

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in het verzorgingsgebied van de zwembaden. De zwembaden hebben hiervoor geen abonnementsgegevens aangeleverd, waardoor alleen het theoretische verzorgingsgebied op basis van reisafstanden zal worden weergegeven8. Reisafstand is een van de belangrijkste criteria op basis waarvan mensen een zwembad kiezen. Er spelen echter ook andere factoren mee in het maken van die keuze, zoals aantrekkelijkheid van het zwembad, programmering en prijs (Floor et al., 2020). Dit betekent dus dat het niet vaststaat dat inwoners van de gemeente Hoeksche Waard altijd kiezen voor het zwembad dat het dichtst bij hun gelegen is. Kaart 4.1 geeft inzicht in de gemeentelijke zwembaden en het bijpassende verzorgingsgebied op basis van reisafstand. De Boogerd bedient de kernen in het noorden en noordwesten van de gemeente. De Wellen en Laco Strijen zijn dicht bij elkaar gelegen en bieden aanbod voor de (zuid)oostkant van de gemeente. De Waterstee is in het zuiden gelegen en heeft een verzorgingsgebied dat zich uitspreidt naar het westen. In inwonersaantallen kan worden gesteld dat De Boogerd zo’n 44 procent van de bevolking bedient, De Wellen 19 procent, Laco Strijen 15 procent en De Waterstee 22 procent.

Doordat Laco Strijen en De Wellen zo dicht bij elkaar gelegen zijn, is de verwachting dat inwoners vaker op basis van programmering en prijs kiezen dan op basis van alleen reisafstand.

Legenda: 1. De Boogerd; 2. De Wellen; 3. De Waterstee; 4. Laco Strijen. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

8

Reisafstand over de openbare weg. Wegen over het water via een veerpont zijn niet meegenomen.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

19

Tabel 4.1 geeft inzicht in de reisafstand in kilometers die inwoners van de gemeente Hoeksche Waard gemiddeld gezien afleggen in verschillende situaties. Ten eerste is gekeken naar de afstand die inwoners van de gemeente Hoeksche Waard moeten reizen naar de gemeentelijke zwembaden binnen de gemeente (kolom 3). Gemiddeld reizen inwoners van Hoeksche Waard 3,6 kilometer naar het dichtstbijzijnde gemeentelijke zwembad. Per kern is een gemiddelde weergegeven, daaruit blijkt dat de reisafstand voor inwoners van de verschillende kernen verschilt. De inwoners van Oud-Beijerland, ’s-Gravendeel, Strijen en Numansdorp reizen logischerwijs het minst ver, omdat in deze kernen een zwembad is gelegen. De inwoners van Goudswaard en Piershil reizen het verst naar een gemeentelijk zwembad. Als niet alleen de gemeentelijke zwembaden, maar ook Swimmin in Heinenoord wordt meegenomen valt op dat de reistafstand voor de inwoners van Heinenoord, Mijnsheerenland en Westmaas kleiner wordt. Ook de gemiddelde reisafstand neemt af van 3,6 kilometer naar 3,3 kilometer (kolom 4). Voor leren zwemmen zouden inwoners uit deze kernen wat betreft afstand dus beter gebruik kunnen maken van Swimmin. Op basis van het huidige aanbod van Swimmin is wel bekend dat zij vooral aan expats zwemles aanbieden.

Gemeentelijke

Alle overdekte

Gemeentelijke

Inwonertal

zwembaden

zwembaden

zwembaden

Oud-Beijerland

24.621

1,5

1,5

1,5

Heinenoord

3.615

5,5

2,0

5,2

Mijnsheerenland

4.684

7,0

5,0

6,9

Westmaas

2.072

7,2

5,7

7,2

Puttershoek

7.161

5,8

5,8

5,8

Maasdam

3.240

5,4

5,4

5,4

s-Gravendeel

8.899

1,1

1,1

1,1

Strijen

8.741

1,5

1,5

1,5

Klaaswaal

4.192

5,7

5,7

5,7

Numansdorp

8.971

1,4

1,4

1,4

Zuid-Beijerland

3.559

6,9

6,9

6,9

Goudswaard

2.030

12,1

12,1

10,6

Piershil

1.694

10,5

10,5

8,9

Nieuw-Beijerland

4.115

7,1

7,1

5,8

Wijk

Daarnaast is een analyse gemaakt waarin naast de gemeentelijke zwembaden in Hoeksche Waard ook de gemeentelijke zwembaden van buiten de gemeente zijn meegenomen (tabel 4.1 kolom 5; kaart 4.1). De gemiddelde reisafstand voor inwoners van de gemeente Hoeksche Waard verandert van 3,6 naar 3,4 kilometer9. Vooral voor inwoners van de westelijke kernen Goudswaard, Piershil en Nieuw-Beijerland verschilt de reisafstand, doordat het Rivierabad hier in de buurt ligt. Hierbij dient wel rekening gehouden

9

20

Reisafstand over de openbare weg. Wegen over het water via een fiets/voetveerpont zijn niet meegenomen.

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

te worden met het feit dat deze inwoners gebruik moeten maken van een veerpont om naar het zwembad te gaan. De reistijd zal hierdoor vergroot worden. Op basis van reistijd is te verwachten dat deze inwoners eerder kiezen voor zwembad De Boogerd. De gemeente Hoeksche Waard wijkt met een gemiddelde reisafstand van 3,4 kilometer naar het dichtstbijzijnde overdekte zwembad net iets af van het landelijk gemiddelde voor een weinig stedelijke gemeente, namelijk 2,7 kilometer10.

Legenda: 1. De Boogerd; 2. De Wellen; 3. De Waterstee; 4. Laco Strijen; 5. Rivierabad; 6. Inge de Bruijn Sportfondsenbad. * Inwoners toegewezen aan het Rivierabad dienen gebruik te maken van een veerpont om bij dit zwembad te komen. De reistijd zal voor deze inwoners daardoor langer zijn dan naar zwembad De Boogerd. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

10

Poel, H. van der, Wezenberg-Hoenderkamp, K. & Hoekman, R. (red) (2016). Sportaccommodaties in Nederland. Kaarten en kengetallen. Utrecht: Mulier Instituut.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

21

In dit hoofdstuk wordt op basis van demografische gegevens 11, cijfers over zwemdeelname, capaciteiten van de zwembaden en huidige programmering van de zwembaden een beeld gegeven van de huidige en toekomstige behoefte aan zwemwater12. Hierbij worden vijf verschillende activiteiten onderscheiden:  Leren zwemmen  Zwemsport  Banenzwemmen  Doelgroepenzwemmen  Pretzwemmen In eerste instantie is uitgegaan van de huidige programmering in de zwembaden. Op basis van paragraaf 3.2 kan echter gesteld worden dat er nog ruimte is in de programmering voor extra uren. In paragraaf 5.2 wordt hier dieper op ingegaan in de vorm van berekeningen op basis van een voorbeeldprogrammering. In de berekeningen is gewerkt met de veronderstelling dat Hoeksche Waard een vergelijkbare sport- en zwemdeelname heeft als het landelijk gemiddelde in de verschillende leeftijdsgroepen. De gehanteerde uitgangspunten van het planningsinstrument zijn opgenomen in bijlage 2. Naast het inzicht in de cijfers, wordt in dit hoofdstuk ook de visie van de zwembadmanagers en verenigingen13 meegenomen. Op basis van deze elementen wordt de behoefte zowel kwantitatief als kwalitatief in kaart gebracht.

Kwantitatief In de gemeente Hoeksche Waard wordt in alle vier de gemeentelijke zwembaden en in het zwembad bij Swimmin zwemles aangeboden. In totaal wordt er in de verschillende bassins ongeveer 95 uur in de week zwemles aangeboden (in totaal 1.618m2). Dit is veel meer dan je zou verwachten op basis van de behoefte aan zwemles, namelijk 64 uur in 2020 (tabel 5.1). Voor 2030 wordt in de gemeente Hoeksche Waarde een daling van het aantal kinderen in de zwemlesleeftijd (5-7 jaar) verwacht, waardoor de vraag naar zwemwater voor zwemles afneemt. In 2040 is het aantal kinderen naar verwachting weer ongeveer gelijk aan 2020.

22

11

In dit onderzoek wordt op basis van bevolkingsprognoses inzicht gegeven in de zwemwaterbehoefte in de toekomst. Deze prognoses kunnen in de toekomst worden bijgesteld, waardoor de zwemwaterbehoefte verandert. Denk hierbij aan bouw van nieuwe wijken of een vertraging van een huidig nieuwbouwproject die nu niet zijn opgenomen.

12

In bijlage 3 zijn de uitgangspunten per activiteit opgenomen.

13

Voor dit onderzoek is gesproken met: Gijs de Kock en Ernst-Jan Klein voor De Boogerd en De Wellen; Ingrid van Pelt voor Laco Strijen en Will Anthonissen voor De Waterstee. Verenigingen die hebben gereageerd zijn: ZPC, ZVS, ZOB’66, Gehandicapten Sportvereniging Hoeksche Waard en Duikteam Hoeksche Waard.

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Uitgedrukt in capaciteit betekent dit dat de gemeente op basis van de huidige programmering van de zwembaden ongeveer één wedstrijdbassin en één recreatie-/instructiebassin minder in kan zetten voor zwemles zonder dat er een tekort aan zwemwater ontstaat voor deze activiteit.

Huidig aanbod

95

95

95

Verschil met vraag

31

34

31

Kwalitatief In alle zwembaden in de gemeente Hoeksche Waard wordt zwemles gegeven voor zowel het A-, B- als Cdiploma. Het reguliere aanbod bestaat uit zwemlessen in groepen van ongeveer twaalf kinderen. Naast het reguliere aanbod is in De Wellen en De Waterstee ook aanbod in de vorm van privélessen, waar in kleinere groepjes zwemles wordt aangeboden. De zwembadmanagers geven allen aan dat er sprake is van een kleine wachtlijst voor de zwemles. Voor de meeste dagen loopt deze wachtlijst niet verder op dan 3 maanden, maar voor de weekendlessen is de wachtlijst soms wel wat groter en kan deze oplopen tot een half jaar. Deze wachtlijsten leveren niet echt problemen op, aldus de managers, kinderen kunnen relatief snel starten met de zwemles. Conclusie Op basis van landelijke kengetallen kan worden gesteld dat in de gemeente Hoeksche Waard op dit moment meer uren zwemles worden aangeboden dan wordt verwacht op basis van de behoefte. De wachtlijsten voor de zwemles zijn beperkt. Het is wel van belang om rekening te houden met de privélessen die worden aangeboden. In deze lessen wordt meer ruimte per kind gebruikt dan in de gewone lessen. In de berekeningen wordt hier niet standaard van uitgegaan. De behoefte ligt daarmee naar verwachting iets hoger dan de berekende behoefte.

Kwantitatief De gemeente Hoeksche Waard ondersteunt op dit moment het schoolzwemmen in De Wellen en in De Waterstee. In De Wellen zwemmen bijna 550 kinderen eens in de twee weken één uur. In De Waterstee zwemmen ongeveer 470 kinderen eens in de twee weken 45 minuten. Op dit moment wordt in beide bassins net iets meer zwemwater ingezet dan dat we op basis van de berekeningen zouden verwachten. In de toekomst is sprake van een daling van het aantal kinderen in Hoeksche waard. Het is de verwachting dat de gemeente met 3 uur minder schoolzwemmen in De Wellen en 1 uur minder in de Waterstee aan de toekomstige behoefte aan zwemwater voor deze kinderen kan voorzien. Hierbij dient natuurlijk wel rekening gehouden te worden met het feit dat scholen een bepaalde klasgrootte hebben, soms is de bezetting voor schoolzwemmen daardoor iets minder efficiënt. Kwalitatief De zwembadmanager van De Wellen geeft aan dat het schoolzwemprogramma goed past in de programmering van het zwembad. De overige programmering overdag wordt om het schoolzwemmen heen gepland. Ook de zwembadmanager van De Waterstee geeft aan dat het schoolzwemmen goed past in het zwembad. Wel stoppen er zo nu en dan scholen, de uren die dan vrijkomen worden ingezet voor doelgroepenactiviteiten of banenzwemmen.

Beide zwembadmanagers geven aan dat mocht het schoolzwemmen stoppen, zij deze uren niet allemaal kunnen opvullen met aantrekkelijk ander aanbod.

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

23

Overdag zullen er dan meer uren zijn waarop het zwembad geen programmering heeft of is de deelname aan activiteiten als banenzwemmen en doelgroepenzwemmen wat lager. Conclusie Op basis van het huidige schoolzwemprogramma is de verwachting dat bij een gelijk aantal scholen dat deelneemt aan schoolzwemmen er nu en in de toekomst voldoende uren schoolzwemmen aangeboden kunnen worden om te voorzien in de behoefte. Het is nog onduidelijk hoe het schoolzwemprogramma er voor de gemeente Hoeksche Waard in de toekomst uitziet. In het vervolg wordt kort ingegaan op de implicaties die keuzes voor de toekomst kunnen hebben. Toekomst In de toekomst zijn verschillende scenario’s mogelijk voor het schoolzwemmen in de gemeente Hoeksche Waard. In dit onderzoek zijn twee scenario’s doorgerekend: alle kinderen in groep 4 en 5 van de bassischool nemen deel aan schoolzwemmen en schoolzwemmen wordt afgeschaft. Alle kinderen schoolzwemmen Kaart 5.1 geeft inzicht in de locatie van alle basisscholen in de gemeente Hoeksche Waard. Voor deze locaties is een afstandsanalyse gemaakt naar het dichtstbijzijnde zwembad in de gemeente (tabel 5.2; bijlage 3). Uit deze afstandsanalyse blijkt dat het voor het merendeel van de scholen noodzakelijk is om gebruik te maken voor busvervoer als zij naar het zwembad gaan. De reisafstanden zijn te lang om lopend af te leggen.

De kosten voor het busvervoer zullen dus meegenomen moeten worden in de overweging. Voor 25 scholen is De Boogerd het meest dichtbij, de reisafstand is soms wel erg lang. De school met langste reisafstand reist 12,5 kilometer naar De Boogerd. Laco Strijen is het zwembad dat voor de minste scholen het meest dichtbij is.

Legenda: 1. De Boogerd; 2. De Wellen; 3. Laco Strijen; 4. De Waterstee. Kaartvervaardiging: Mulier Instituut.

24

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

De Boogerd

25

5

12,5

De Wellen

7

3,9

6

Laco Strijen

3

2,2

5

De Waterstee

9

4,3

7

(4 scholen meer dan 10)

Op basis van de leerlingaantallen van de toegewezen scholen is een analyse gemaakt van het aantal uur per week dat per zwembad benodigd is om schoolzwemmen aan te bieden nu en in de toekomst (tabel 5.4). Hierbij is uitgegaan van schoolzwemmen voor alle kinderen in groep 4 en 5, eens in de twee weken, gedurende 45 minuten per keer. Voor De Waterstee en De Wellen betekent dit dat er minder ruimte nodig is voor schoolzwemmen dan dat er nu wordt aangeboden doordat op basis van de leerlingaantallen minder kinderen zullen deelnemen dan nu het geval is en het programma is aangepast van 60 minuten naar 45 minuten. In De Boogerd wordt nu geen schoolzwemmen aangeboden. Om alle kinderen van de 25 meest dichtstbijzijnde basisscholen te voorzien in deze activiteit is ongeveer 11 uur per week nodig. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat groepen eventueel samen te voegen zijn. In de huidige situatie gebeurt dit ook al met scholen met kleine groepen. In de praktijk kan het aantal uren iets hoger zijn dan berekend. Ook Laco Strijen heeft nu geen schoolzwemmen, zij zouden ongeveer 1 uur in de week aan moeten bieden om te voldoen aan de behoefte vanuit de drie omliggende scholen. In de praktijk zal dit betekenen dat de ene week 45 minuten wordt aangeboden en de andere week 45 minuten of 1,5 uur, afhankelijk van de mogelijkheid om groepen samen te voegen.

2020

2030

2040

4

4

4

De Waterstee

6

De Wellen

11

5

5

5

De Boogerd

0

11

11

11

Laco Strijen

0

1

1

1

Afschaffen Indien de gemeente Hoeksche Waard ervoor kiest om geen schoolzwemmen meer aan te bieden, betekent dit in capaciteit dat de huidige uren in De Waterstee en in De Wellen komen te vervallen. Deze uren kunnen ingezet worden voor andere activiteiten, zoals doelgroepenactiviteiten of banenzwemmen. De verwachting is dat dit geen gelijke bezetting oplevert, doordat er meer spreiding komt in de beschikbare uren voor deze activiteiten. Bij het afschaffen van het schoolzwemmen dient met een aantal zaken rekening te worden gehouden. Door schoolzwemmen aan te bieden verbeteren kinderen hun zwemvaardigheid of ontwikkelen zij zwemvaardigheid die ze eerder nog niet hadden. Bij het afschaffen van het schoolzwemmen wordt verwacht dat de druk op het leszwemmen wat groter zal worden, doordat kinderen deze vaardigheden niet meer op een ander moment aanleren. Wat betreft financiële afwegingen spelen verschillende zaken mee. Het afschaffen van schoolzwemmen levert bijna nooit een 100 procent besparing op, doordat de zwembaden personeel in dienst hebben voor deze uren. Zwembaden zullen dit personeel in gaan zetten voor andere activiteiten overdag. Sommige

Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

25

scholen in de gemeente Hoeksche Waard hebben een schoolzwemles in plaats van een gymles. Als schoolzwemmen wordt afgeschaft zullen deze groepen vaker gebruik gaan maken van de gymzalen/sporthallen. Het uitbreiden van het schoolzwemmen zorgt natuurlijk wel voor een extra kostenpost, vooral het busvervoer naar het zwembad toe is vaak een grote kostenpost voor de gemeente en kan leiden tot een verhoging van de ouderbijdrage op de basisscholen om de kosten te dekken.

Kwantitatief In de gemeente Hoeksche Waard wordt in alle vier de gemeentelijke zwembaden samen 28 uur per week verhuurd aan trainingen voor zwem- en waterpoloverenigingen en duikverenigingen. De berekeningen laten zien dat dit bijna de helft minder is dan de uren die worden verwacht op basis van de berekeningen met het planningsinstrument (tabel 5.4). De behoefte aan zwemwater voor deze activiteit wordt in de toekomst iets kleiner, door de ontgroening (minder kinderen) en vergrijzing (meer ouderen) in de gemeente.

Huidig aanbod

28

28

28

Verschil met vraag

-33

-30

-31

Kwalitatief Op dit moment maken verenigingen gebruik van alle vier de zwembaden in Hoeksche Waard voor verschillende activiteiten. De Wellen wordt gebruikt voor wedstrijdzwemmen en waterpolo door ZVS, duiken door Duikteam Hoeksche Waard en door een gehandicapten zwemvereniging; De Boogerd alleen voor wedstrijdzwemmen door ZOB ‘66; De Waterstee voor trainingen van wedstrijdzwemmen en waterpolo door ZPC en gehandicapten zwemmen en Laco Strijen voor wedstrijdzwemmen door ZPC en een deel van het jaar voor triatlontraining. Alleen de Waterstee is niet geschikt voor wedstrijden, in de overige zwembaden worden wel wedstrijden georganiseerd. In alle zwembaden speelt het verwarmen en laten afkoelen van het zwembad een rol, om geschikt te kunnen zijn voor zowel doelgroepenactiviteiten als de meer intensieve zwemsportactiviteiten. De zwembadmanagers geven aan dat het in de huidige zwembaden niet mogelijk is om sterk te differentiëren in temperatuur voor de verschillende bassins. Twee van de vijf verenigingen die deel hebben genomen aan het onderzoek geven aan dat ze het aantal trainingsuren willen uitbreiden, maar dat dat nu niet mogelijk is. De ledentallen van deze verenigingen zijn stabiel, maar kunnen niet doorgroeien ook al is dit wel gewenst. Voor ZVS zou het wenselijk zijn om ook op zondag gebruik te kunnen maken van De Wellen. Het zwembad is nu op zondag gesloten.

ZPC geeft aan dat het voor hen van groot belang is dat er een zwembad in Numansdorp blijft, zij verwachten niet door te kunnen gaan als er geen zwembad in de buurt meer is. Voor wedstrijden maken zij nu vaak gebruik van zwembaden buiten de gemeente Hoeksche Waard, omdat De Waterstee hier niet geschikt voor is. Ook maken zij incidenteel gebruik van het 50-meterbassin in Oosterhout voor specifieke langebaantrainingen. ZOB’66 heeft niet direct behoefte om het aantal uren uit te breiden, maar geeft wel aan dat de zwembaden in Hoeksche Waard niet optimaal geschikt zijn voor wedstrijden. Zij maken beperkt gebruik van De Boogerd voor wedstrijden, maar maken vaker gebruik van het zwembad in Papendrecht in samenwerking met zwemvereniging De Geul.

26

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

Duikteam Hoeksche Waard heeft in de afgelopen jaren een sterke daling van het ledental gekend. Zij maken op vrijdagavond gebruik van De Wellen. Belangrijkste wens voor de toekomst is om gebruik te kunnen blijven maken van een zwembad met een beweegbare bodem, zodat zij hun lessen kunnen blijven geven. Gehandicapten Sportvereniging Hoeksche Waard maakt gebruikt van De Wellen en De Waterstee. Een knelpunt voor hen is dat het zwemwater regelmatig te koud is voor de doelgroep. Ook is de beschikbare capaciteit soms wat krap voor de vereniging. Deze capaciteit zit zowel in de zwemwatercapaciteit als de capaciteit er omheen zoals voor de douches en kleedruimtes. In de wensen van de verenigingen dienen ook wel enkele knelpunten te worden meegenomen. Het aantrekken van voldoende vrijwilligers is voor veel verenigingen een probleem en ook zijn tarieven soms een drempel om meer zwemwater te gaan huren. Daarnaast neemt het aantal kinderen in de gemeente af, waardoor het belangrijk is om te kijken of de groeiambities van de verenigingen op de lange termijn haalbaar zijn. Conclusie Op basis van het planningsinstrument zwembaden wordt geconcludeerd dat er meer behoefte is aan zwemwater voor de zwemsport dan nu wordt aangeboden. Dit blijkt ook uit de wens tot uitbreiden van twee zwemsportverenigingen in de gemeente.

In paragraaf 5.2 wordt inzichtelijk gemaakt wat de mogelijkheden zijn om de programmering aan te passen voor deze activiteit. Daarnaast is het van belang dat de zwembaden geschikt zijn voor de activiteiten die men wil uitvoeren, dus met name geschiktheid voor wedstrijden en geschiktheid voor de gehandicaptensportvereniging. Dit zijn sterk uiteenlopende wensen, omdat voor wedstrijden het zwemwater juist koud moet zijn en voor de gehandicapten sportvereniging juist een hoge temperatuur gewenst is. De zwembaden werken nu met warm- en koudwaterdagen en hebben geen mogelijkheid om de temperatuur van de afzonderlijke bassins aan te passen. Bij deze wensen dient wel rekening gehouden te worden met de beperkingen voor verenigingen in het aantrekken van vrijwilligers en de drempel die huurtarieven op kunnen werpen.

Kwantitatief In totaal wordt in de gemeentelijke zwembaden momenteel 80 uur in de week aangeboden voor banenzwemmen. Dit is iets meer dan op basis van de behoefte aan zwemwater benodigd is (tabel 5.5). In de toekomst blijft de vraag naar banenzwemmen vrijwel gelijk. Het aantal jongvolwassenen neemt iets af, maar het aantal ouderen neemt toe. De verdeling van de banenzwemuren over de gemeente is wel wat scheef: De Boogerd (26) en Laco Strijen (29) bieden relatief veel uur banenzwemmen en De Waterstee (14) en De Wellen (11) bieden wat minder uur.

Huidig aanbod

80

80

80

Verschil met vraag

3

4

3

Kwalitatief Voor alle zwembaden is banenzwemmen een activiteit die zowel overdag als in de avond plaatsheeft in het zwembad. De doelgroep omvat vooral terugkerende bezoekers die regelmatig gebruikmaken van het Behoefte aan zwemater in Hoeksche Waard| Mulier Instituut

27

aanbod. In de ochtenden en avonden is een ander type bezoekers te zien. In de ochtenden gaat het vaker om wat oudere mensen, waarbij het sociale aspect van banenzwemmen ook erg van belang is. In de avonden maken ook jongere volwassenen gebruik van het aanbod. De zwembadmanagers geven aan dat met name overdag voldoende ruimte is voor extra bezoekers en dat de avonden wat drukker bezet zijn. Bij Laco Strijen wordt banenzwemmen gelijktijdig met pretzwemmen aangeboden op uren overdag. In het wedstrijdbassin liggen een aantal lijnen, zodat de bezoeker de keuze heeft om banen te zwemmen. In deze uren biedt het zwembad ook aquasporten aan voor deze bezoekers. Deze uren zijn niet los in de programmering opgenomen. Bij Laco Strijen wordt dus niet altijd de volledige capaciteit ingezet voor banenzwemmen. Conclusie In de gemeente Hoeksche Waard wordt op dit moment voldoende voorzien in de behoefte aan banenzwemmen. De activiteit wordt op veel verschillende momenten aangeboden, waardoor verschillende doelgroepen gebruik kunnen maken van het aanbod. De spreiding van de uren banenzwemmen is niet gelijk over de gemeente. De verwachting is dat dit niet direct een probleem hoeft op te leveren, doordat Laco Strijen, De Waterstee en De Wellen relatief dicht bij elkaar gelegen zijn.

De inwoners van de gemeente hebben dan op korte reisafstand een alternatief zwembad waar zij gebruik van kunnen maken op de voor hun gewenste uren.

Kwantitatief In de gemeente Hoeksche Waard worden veel minder uren doelgroepenzwemmen aangeboden dan zou worden verwacht op basis van de berekende behoefte (tabel 5.6). Het huidige aanbod bestaat uit 48 uur, terwijl in 2020 wordt verwacht dat 85 uur nodig zijn om te voorzien in de behoefte voor inwoners van de gemeente Hoeksche Waard. Doelgroepenzwemmen zijn activiteiten voor alle leeftijden, maar in de deelname zien we terug dat vooral veel ouderen deelnemen aan het aanbod. In de toekomst zal de vraag naar deze activiteiten sterk stijgen door de vergrijzing in de gemeente Hoeksche Waard.

Huidig aanbod

48

48

48

Verschil met vraag

-37

-42

-45

Kwalitatief In alle vier de zwembaden worden doelgroepenactiviteiten voor diverse leeftijden aangeboden. Activiteiten zoals ouder-kindzwemmen worden volgens de zwembadmanagers in alle zwembaden redelijk goed bezocht, met soms wat pieken en dalen. Voor ouderen is er specifiek aanbod: Meer Bewegen Voor Ouderen (MBVO), 50-fit en trimzwemmen. Het aanbod voor ouderen loopt in alle zwembaden goed. De zwembadmanager van De Wellen maakt zich echter wel zorgen over dit aanbod. Voorheen was er een bus die ouderen thuis ophaalde om deel te nemen aan het aanbod. Deze bus is net voor de coronacrisis gestopt met rijden door gebrek aan financiële middelen vanuit de welzijnsorganisatie. Voor de doelgroep volwassenen worden in alle zwembaden diverse aquasporten aangeboden. In De Waterstee lopen deze activiteiten in de avonden zo goed dat er meer vraag is dan aanbod. Hier is nog potentie om uit te breiden. Laco Strijen werkt niet met losse kaartjes voor de aquasporten, maar met een maandelijks abonnement. In deze uren biedt Laco Strijen een wisselend aanbod van activiteiten aan.

28

Behoefte aan zwemwater in Hoeksche Waard | Mulier Instituut

In De Boogerd, De Wellen en De Waterstee is voor kinderen ook vervolgaanbod na de zwemles. In De Boogerd wordt snorkelen aangeboden, De Wellen biedt zwemvaardigheidsdiploma’s en De Waterstee heeft een ruimer aanbod met zeemeerminzwemmen, snorkelen en zwemvaardigheid. In De Boogerd en De Wellen wordt dit aanbod gezien als aanvulling op de service na het zwemdiploma. De zwembadmanager geeft aan dat de activiteiten niet heel veel bezoekers trekken. In De Waterstee lopen deze activiteiten voor kinderen wel erg goed en zijn er volle groepen, aldus de zwembadmanager. Conclusie In de zwembaden in de gemeente Hoeksche Waard worden voor verschillende leeftijden activiteiten aangeboden. Wel laat het planningsinstrument zwembaden zien dat er potentie is om doelgroepenactiviteiten uit te breiden. De verwachting is dat er meer behoefte is aan aanbod voor volwassenen in de avonden. In de gemeente is ook maar op beperkte schaal aanbod voor kinderen na de zwemles. De zwembadmanager van De Boogerd en De Wellen geeft aan dat deze activiteiten bij hen niet goed lopen, dit wijkt af van de gemiddelde behoefte in Nederland. Hier kan nog worden gekeken of aanbod op andere momenten van de dag of een ander type aanbod meer aanspreekt. In de toekomst is het belangrijk om te kijken of het aanbod voor ouderen nog steeds aansluit bij de wensen en mogelijkheden van de doelgroep.

Voor deze doelgroep is vaak een hoge zwemwatertemperatuur gewenst. In de toekomst is het van belang om te kijken naar de mogelijkheden voor deze differentiatie in temperatuur tussen verschillende bassins.

De belangrijkste reden waarom mensen een zwembad voor pretzwemmen bezoeken zijn de aanwezige faciliteiten. Alle zwembaden in de gemeente Hoeksche Waard beschikken over enige vorm van recreatieve faciliteiten. Echter springen De Boogerd en Laco Strijen er wel uit als zwembaden die aantrekkelijk zijn voor pretzwemmen. De recreatiebassins met speelelementen spelen hier een belangrijke rol in. De Wellen en De Waterstee zijn meer functioneel ingerichte zwembaden en daarmee iets minder aantrekkelijk voor het pretzwemmen. De zwembadmanagers zien dit verschil ook. De recreatieve uren in De Wellen worden niet slecht bezocht, aldus de zwembadmanager, maar het is duidelijk geen kernactiviteit van het zwembad. Voor De Waterstee geeft de zwembadmanager aan dat pretzwemmen wel mogelijk is, maar dat zeker in de zomer bezoekers eerder gebruikmaken van het nabijgelegen buitenzwembad in Klaaswaal. De zwembadmanager van De Boogerd geeft aan dat het zwembad goed bezocht wordt tijdens recreatieve uren. Om het zwembad nog aantrekkelijker te maken zou een spraypark buiten gewenst zijn. Laco Strijen wordt met name in de winterperiode erg goed bezocht tijdens recreatieve uren. In de zomerperiode maken bezoekers eerder gebruik van de buitenfaciliteiten bij Recreatieoord Binnenmaas. Om de behoefte in Hoeksche Waard te vergelijken met andere gemeenten in Nederland wordt er gekeken naar de reisafstand.

Inwoners van de gemeente Hoeksche Waard reizen gemiddeld 3,6 kilometer naar één van de vier zwembaden in de gemeente. Landelijk gezien is de gemiddelde reisafstand die Nederlanders in matige stedelijke gemeenten zoals Hoeksche Waard reizen naar een zwembad met beperkt recreatief voorzieningenniveau 3,0 kilometer. Inwoners van Hoeksche Waard reizen dus net iets verder. Naar een zwembad met een hoger voorzieningenniveau, zoals De Boogerd en Laco Strijen, reizen inwoners van de gemeente Hoeksche Waard gemiddeld 5,6 kilometer. Dit is ongeveer gelijk aan het landelijk gemiddelde voor zwembaden met een vergelijkbaar voorzieningenniveau van 5,5 kilometer.