Bijilage 1 Rapport Polder de Buitenzomerlanden mogelijkheden en kansen voor recreatieve voorzieningen (1)
Tekst van het document
1
24.08.2015
Polder De Buitenzomerlanden
Mogelijkheden en kansen voor recreatieve voorzieningen
2
INHOUD 1. Inleiding 2. Gesprekken partijen 3. Bevindingen 4. Vervolgstappen
3 5 14 17
Bijlage
20
Colofon Opdrachtgever:
Joost Ridderhof (Gemeente Binnenmaas) Door:
Dirk Verhagen (Urban Synergy)
Stephan de Bonth (One Challenge)
augustus 2015
3
1. INLEIDING De gemeente Binnenmaas wil de Hoeksche Waard vitaal houden door zich meer te profileren op het
gebied van recreatie en toerisme. In de Structuurvisie Binnenmaas wordt de Polder de Buitenzomerlanden aangewezen als te onderzoeken locatie voor
mogelijke nieuwe recreatieve natuur. De gemeente
Binnenmaas volgt daarbij een nieuwe koers voor het ruimtelijk ordeningsbeleid. Er wordt geen blauwdruk
gemaakt. Er wordt geluisterd naar de maatschappij, mogelijkheden en voorstellen vanuit ondernemers
worden afgewogen en.er wordt maatwerk geleverd. Van februari tot en met juni 2015 zijn gesprekken gevoerd met ondernemers over de recreatieve ontwikkeling van de knooppunten nabij Polder
de Buitenzomerlanden. Een paar ondernemers
hebben interesse getoond voor de omgeving van het bruggehoofd en de westzijde van Polder de
Buitenzomerlanden. Andere ondernemers hebben
aangegeven geen concrete plannen te hebben maar op langere termijn eventueel te willen participeren
met het organiseren van activiteiten of het aanbieden van arrangementen. Met diverse grondeigenaren en beheerders zijn gesprekken gevoerd over de
mogelijkheden van het ontwikkelen van recreatieve initiatieven in het gebied.
extensieve recreatieve ontwikkelingen bij knooppunt
Kuipersveer. De gemeente Binnenmaas speelt hierin een faciliterende rol en wil partijen inspireren om
vanuit hun onderneming recreatieve activiteiten in
Polder De Buitenzomerlanden te ontplooien. Door in gesprek te gaan met geïnteresseerde partijen moet
duidelijk worden welke ideeën er zijn voor de locaties, hoe deze ingepast worden op locatie en in hoeverre de ideeën haalbaar zijn.
1.2 Proces Begin 2015 is gestart met de uitwerking van de
beschreven punten in het advies ‘het geheim van het getij’. In de totstandkoming van dat advies is
een groep stakeholders betrokken geweest, welke hebben toegezegd om in het vervolgtraject mee te willen denken. Het gaat hierbij om mogelijke
investeerders in het gebied, zoals het Havenbedrijf
en WNF, ondernemers en partijen die een recreatief
programma willen realiseren zoals hotel ARA, Charles de Klerk of andere recreatieve ondernemers, partijen die het gebied kunnen beheren zoals SOWH en
Staatsbosbeheer en partijen die vanuit hun rol als
overheid, zoals het Waterschap, juridisch betrokken zijn.
In eerste instantie zijn de betrokken partijen bevraagd over de mogelijke invulling van de drie mogelijk
concrete projecten uit het advies ‘het geheim van het getij’. Hen is gevraagd of ze zelf ideeën of
1.1 Opgave en doel projectplan In het Masterplan voor de Noordrand en de
structuurvisie van de gemeente Binnenmaas is de
ambitie uitgesproken Polder de Buitenzomerlanden verder te ontwikkelen met een recreatieve
natuurinvulling. Tegelijkertijd zijn er plannen om
windmolens in dit gebied te plaatsen. In de zomer van 2014 is het advies ‘het geheim van het getij’
opgesteld om een nadere invulling te geven aan de recreatieve natuurambities voor de polder en
omgeving. Voor de aanbevelingen uit het advies
is, in samenspraak met stakeholders en mogelijke
investeerders en ondernemers, een verdiepingsslag gemaakt. Dit rapport is een weergave van die
verdiepingsslag. De verdiepingsslag heeft betrekking op het formuleren van kansrijke invullingen en
programma’s die uitvoering moeten geven aan (1)
verbindingen en bereikbaarheid, (2) knooppunt met
recreatieve voorzieningen bij het bruggehoofd en (3)
plannen hebben voor de ontwikkeling van het gebied. Vervolgens is een scan uitgevoerd naar mogelijke nieuwe stakeholders en partijen.
Zoektocht geïnteresseerde ondernemers
In samenwerking met de gemeente Binnenmaas is een lijst van 50 recreatieve ondernemers
opgesteld, actief op het gebied van eten en drinken,
evenementen, overnachten, outdoor sport, natuur en cultuur. De ondernemers zijn per mail en telefonisch benadert en gevraagd naar een eerste reactie. Een aantal ondernemers die zijn benadert: Camping De Kriekenboogerd, Hotel ARA, HW outdoor,
recreatieoord Binnenmaas, Bed en breakfast ‘tuin op zuid’, herberg en camping Tiengemeten, de
Koningshoeve, Charles de Klerk en B&B Tuin op Zuid. Een deel van de ondernemers heeft aangegeven geen interesse te hebben voor deze locatie, een aantal
gaf aan gebrek te hebben aan financiële middelen
4
om te investeren of tijdgebrek vanwege drukte bij de
waren bereid hun eerste plannen en ideeën voor de
van hotel ARA gaf aan dat deze locatie te ver weg is
hierop gereageerd door kansen en knelpunten aan
huidige onderneming. Dhr van Breukelen, directeur van het hotel en de bereikbaarheid van de locaties
onvoldoende is, de familie Kofferman van B&B Tuin
op Zuid gaf aan de locatie te ver weg te vinden,en de mensen van de Kriekenboogerd gaven aan fulltime
bezig te zijn met hun eigen onderneming. Een groot deel van de ondernemers gaf aan deze locatie te
locatie met het publiek te delen. Stakeholders hebben te geven. In de discussie werd gesproken over de
meerwaarde die de plannen samen hebben voor het
gebied. Op basis van de uitkomst van die bijeenkomst is een eerste inventarisatie kaart geschetst en is een aantal vervolgstappen geformuleerd.
kennen en de omgevingskwaliteit hoog te waarderen.
1.3 Leeswijzer
De scan naar mogelijke stakeholders leidde tot een
gesprekken met ondernemers, grondeigenaren
viertal geïnteresseerde partijen. Meneer en mevrouw de Koning en Michiel den Hollander van restaurant de Koningshoeve, Charles de Klerk en Co Mast,
Jaap de Jong van HW Outdoor en Ernst Jan Klein van recreatieoord Binnenmaas. Deze partijen zijn afzonderlijk geïnterviewd. De uitkomst van deze
gesprekken is vertaald naar een eerste kaart met plannen en intenties.
Gesprekken stakeholders
Op basis van de eerste inzichten in plannen en intenties van ondernemers in het gebied zijn
vervolggesprekken gevoerd met stakeholders in het
gebied. Het gaat hierbij om de grondeigenaren zoals Staatsbosbeheer, Rijksvastgoedbedrijf, maar ook
beheerders van het gebied zoals het Waterschap, Hoekschewaards Landschap en Rijkswaterstaat.
De ondernemers uitten met name hun zorgen over
de positie van nieuwe windmolens in het gebied in
relatie tot recreatieve invulling. De ontwikkelaar van windenergie, Dhr. Kloet, is vanaf dat moment in het proces betrokken en samen met de ondernemers is een excursie georganiseerd naar vergelijkbare
windmolens in de omgeving. Bij het Hellegatsplein staan windmolens even groot als de toekomstige molens in Polder de Buitenzomerlanden. Bezoek aan windmolen Hellegatsplein
Op dinsdag 2 juni 2015 heeft Ronald Kloet de
ondernemers meegenomen naar het Hellegatsplein
om een windmolen te bekijken van dezelfde omvang als de molens die in Polder de Buitenzomerlanden worden geplaatst.
Bijeenkomst ondernemers en stakeholders
Op 15 juni 2015 is een bijeenkomst georganiseerd waarbij gemeente, ondernemers en betrokken
stakeholders bij elkaar kwamen. De ondernemers
Dit projectplan is een samenvatting van de
en beheerders. Het proces heeft geleidt tot inzicht in welke partijen geïnteresseerd zijn, maar ook de
vervolgstappen die nodig zijn. In het laatste hoofdstuk worden deze vervolgstappen beschreven en toegelicht.
5
2. GESPREKKEN GEÏNTERESSEERDE EN BELANGHEBBENDE PARTIJEN
Plan
Een aantal ondernemers uit de omgeving heeft
via hout gestookte installatie. Het is een gebouw
van recreatief programma rondom Polder de
ondergebracht. Aan de voorzijde horeca met terras
De Koningshoeve heeft interesse om een camping
in combinatie met een kleinschalige horeca-faciliteit te starten in de directe omgeving van Polder de
Buitenzomerlanden. De ambitie is om een duurzame horecavoorziening te realiseren door duurzaam
te bouwen, gebruik te maken van zonnepanelen, warm watervoorzienng via zonneboilers, opvang
regenwater voor spoelen van toiletten en verwarming
aangegeven interesse te hebben in het ontwikkelen
waar alle voorzieningen voor de camping in zijn
Buitenzomerlanden.
en aan de achterzijde de wasvoorziening. Voor de
1. Restaurant de Koningshoeve
voor caravans en campers, 20 plaatsen voor tenten.
Restaurant de Koningshoeve is gevestigd in
Klaaswaal op de Botweg 1b. Het restaurant is bekend bij een groot deel van de inwoners in de Hoeksche
Waard. De verdieping boven het restaurant wordt vaak verhuurd voor bijeenkomsten en trouwerijen. Familie de Koning runt naast het restaurant een winkel met
streekproducten en ze hebben een akkerbouwbedrijf. De onderneming heeft een ‘green key’, een keurmerk voor recreatie & duurzaamheid.
optie II: 2,5 ha
optie I: 2,5 ha
optie III: 2,2 ha
Visie Koningshoeve: potentiële locaties voor camping met horeca-faciliteit
Localiteit
camping wordt uitgegaan van 100 standplaatsen
6
De horecagelegenheid is ongeveer 300m2 en terras
Belemmeringen
voor 50 couverts in combinatie met een winkel voor
De Koningshoeve geeft aan dat de plaatsing van
bedraagt 300.000 euro. Volgens de Koningshoeve
bedreiging kan vormen voor de rust van de bezoekers.
de verkoop van streekproducten. De totale investering zijn 100 standplaatsen benodigd om een rendabele bedrijfsvoering mogelijk te maken. Voor de verdere
ontwikkeling denken ze na over de ontwikkeling van een informatievoorziening over windenergie of een natuur bezoekerscentrum. Voor de camping met
horeca-faciliteit is een aantal locaties aangewezen.
windmolens, te dicht bij de toekomstige camping, een De impact van slagschaduw en geluidsoverlast
van de windmolens op de camping moet nader
worden bekeken. De Koningshoeve is bereid met de ontwikkelaar voor windenergie na te denken
over recreatieve exploitatie van de windmolens voor excursies of andere trekkers naar het gebied.
De exacte locatie van de camping is afhankelijk
2. Charles de Klerk
voorkeurslocatie is het eerste agrarische perceel
boerderij zelf is niet meer in gebruik. hij heeft plannen
van de beschikbaarheid van de grond; de
Charles is opgegroeid op de Witte boerderij. De
direct naast de weg richting het bruggehoofd. De
om dit in de toekomst om te bouwen tot trouwlocatie/
landschappelijke kwaliteiten van deze locatie zijn de
goede zichtbaarheid en de openheid. Eventueel kan er met de huidige agrariër gesproken worden over
een grondruil tegen agrarische grond op een andere
overnachting etc. Co Mast, uit Puttershoek, heeft jaren gewerkt bij de vader van Charles en werkt nu samen met Charles de Klerk.
locatie in de Hoeksche Waard die nu in bezit is van
Plan
dijk moet goed uitgezocht worden wat de eisen zijn
horecagelegenheid in combinatie met een hotel
de familie de Koning. Voor de grond op en rondom de vanuit het Waterschap en RWS.
Visie Charles de Klerk
Charles de Klerk heeft interesse getoond om een te ontwikkelen op de kop van het bruggehoofd,
een onderneming die het hele jaar door open is.
7
De horecagelegenheid willen zij baseren op de
HW Outdoor heeft aangegeven interesse te hebben
strandtent, met een regionale uitstraling en gericht
moment dat eerste recreatieve ondernemingen zijn
karakteristieken en kenmerken van een moderne op het duurdere segment. De gasten krijgen op
deze locatie het ultieme vakantie- of strandgevoel
met uitzicht over de Maas. Het hotel is hoofdzakelijk gericht op zakelijke en particuliere gasten. In een later stadium kunnen eventueel overige (outdoor)
om in een later stadium aan te haken, op het
gestart in de Polder de Buitenzomerlanden. Dat kan
bijvoorbeeld op het moment wanneer een camping of restaurant is gerealiseerd.
4. Recreatieoord Binnenmaas
activiteiten worden ontwikkeld.
Ernst Jan klein is in 2014 aangesteld als directeur van
Belemmeringen
Binnenmaas onder valt. Het bedrijf is eigendom van
Charles de Klerk geeft aan zich zorgen te maken over de komst van de windmolens. Enerzijds vanwege
geluid en slagschaduw, maar met name vanwege het punt dat de windmolens een negatief imago hebben wat bezoekers kan afschrikken.
3. HW Outdoor Opgericht door Mark Reedijk en Jaap de Jong. Het
bedrijf is gevestigd in Strijensas. HW Outdoor verzorgt
arrangementen in de Hoeksche Waard met kanovaren, verhuur van steps en combitochten. In de toekomst willen ze Qr-tochten en E-scooters inzetten in de
de nieuwe overheids-BV ‘BRES’, waar recreatieoord
de gemeente en de gemeente, zodat zij invloed kan blijven uitoefenen op het gevoerde beleid.
Ernst-Jan Klein is geïnteresseerd om recreatieve
Impressie uitgangspunten
activiteiten te ontplooien rondom de twee
knooppunten bij Kuipersveer en het bruggehoofd. Als overheids-BV kan hij niet zondermeer investeren in
recreatieve ontwikkelingen buiten de locatie van het
recreatieoord, vanwege de financiële ondersteuning door de gemeente. Ernst-Jan Klein geeft aan om
eventueel in de toekomst samen te willen werken met ondernemers bij het bruggehoofd en Kuipersveer en
pressie uitgangspunten bouw Hoeksche Waard.
na te denken over het opzetten van arrangementen in dit deel van de de Hoeksche Waard.
Duurzame De natuu Kleine fo
Impressie uitgangsp
Duurzame bouw, midden in de natuur, kleine footprint
Terras op dak restaurant Visie Charles de Klerk: impressie van de uitgangspunten gebouw op het bruggehoofd
& Ch. de Klerk, juni 2015
1
Uitkijktoren of Speciale bruidssuite met uitzicht over de
8
op minimaal 400 meter afstand te plaatsen ivm
5. Renewable Energy Factory b.v. Ronald Kloet, Wind Energie Ontwikkelaar
geluidshinder. Er zijn voorbeelden waar de windmolen
Locatie toekomstige windmolens
camping Rithem in Vlissingen.
Oude Maas geplaatst, zodat hinder voor omwonenden
Geluid
de opstelling van de windmolens in de omgeving
meter hoogte, is tussen de 101 en 109 db. Op 100
voor de keuze voor een grote turbine of kleinere
ongeveer 52 db, op 200 meter afstand ongeveer 49
windturbines staan o.a. in het bos, ten oosten van de
db.
het bruggehoofd en in Polder de Buitenzomerlanden.
Slagschaduw
zal de onderlinge afstand groter worden (350 m), net
gemaakt, uitgaande van 5 windmolens en kijkend
4 windmolens is waarschijnlijk een te dure en niet
van het bruggehoofd. In totaal is er 261,7 uur per jaar
vrij dichtbij een recreatieve voorziening staan, zoals
De windturbines worden zoveel mogelijk richting de wordt beperkt. Er zijn een aantal varianten voor
Brongeluid bij de kop van de molen, op zo’n 100
van Polder de Buitenzomerlanden. Afhankelijk
meter afstand van de windturbine is geluidssterkte
turbine worden er 4 of 5 geplaatst. De 5 kleinere
db en op 400 meter afstand neemt dit af naar 40 - 44
Heinenoordtunnel op ongeveer 200 tot 250 meter van Indien er 4 grote windturbines worden geplaatst, dan
Ronald Kloet heeft een slagschaduwberekening
als de afstand tot het bruggehoofd. Het plaatsen van
naar de impact van de slagschaduw voor de locatie
rendabele investering.
sprake van slagschaduw op het bruggehoofd door de
Regelgeving windmolens:
de Buitenzomerlanden en 1 in het bosgebied) zorgen
minimaal 200 meter afstand van een windturbine
de meeste slagschaduw, 133 dagen per jaar, van 14
van een windmolen mag geen bebouwde voorziening
tussen 7:39 en 9:22 in de ochtend.
windturbunes. Drie van de vijf windmolens (2 in Polder
Horeca dient, vanuit veiligheidsoverwegingen,
voor slagschaduw. De turbine nabij Kuipersveer geeft
geplaatst te worden. Binnen een straal van 120 meter
februari tot 20 april en van 23 augustus tot 28 oktober,
geplaatst worden. Het advies is om een camping
variant 1A
variant 1A
Richtlijnen vanuit gesprekken
400 m
200 m variant 1A Mogelijke locaties windturbine, optie 1A, 1B of 2 Horeca niet toegestaan binnen straal van 200 meter van de windturbine (bron: Renewable Energy Factory) Advies om camping niet binnen een straal van 200 meter van de windturbine te plaatsen (bron: Renewable Energy Factory) Locatie voor mogelijke camping valt buiten 400 meter zone, vanaf windmolen
Variant 1A, mogelijke locaties windturbines
9
variant 1B
variant 1B
400 m
200 m variant 1B
Variant 1B, mogelijke locaties windturbines Om een goed beeld te krijgen van mogelijke effecten worden meerdere typen windmolens onderzocht in opstellingen die mogelijk zijn. Uit het gesprek met Ronald Kloet van Renewable Energy Factory kwam naar voren dat het niet is toegestaan om een horecagelegenheid binnen een straal van 200 meter van een molen te plaatsen en het niet wenselijk om een camping binnen een straal van 400 meter afstand van de molen te plaatsen. Van de modellen die op dit moment worden onderzocht is het alleen bij variant 1B interessant om een camping in de Polder te plaatsen
variant 2
variant 2
400 m
200 m
variant 2 variant 2
Variant 2, mogelijke locaties windturbines
10
Het gaat hierbij om 40 minuten slagschaduw per
de Buitenzomerlanden. De ondernemers moeten
Nederland dat windmolens voor een bepaalde tijd
aan het gebied. De twee locaties waar ondernemers
dag en 176,5 uur per jaar. Er zijn voorbeelden in worden stilgezet om slagschaduw op gevoelige
bestemmingen te voorkomen. Ronald Kloet geeft
echter aan dat het veel te vroeg is om daar over te praten.
zoeken naar een manier van vormgeven die recht doet voor worden uitgenodigd om ideeën voor aan te dragen, omgeving bruggehoofd en knooppunt
Kuipersveer, vallen in het Natura 2000 gebied en
EHS-structuur. Staatsbosbeheer is zowel eigenaar als ook beheerder van de Geertruida Agathapolder, het
Naast de gesprekken met ondernemers is er
Griendbos ten noorden van Kuipersveer en van de
van het gebied. Welke plannen en visies zij
Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar van de de getijden
en belemmeringen gezien worden voor de
en Rijkswaterstaat is hiervan de beheerder. Deze
ook gesproken met de eigenaren en beheerders
buitendijkse gebieden rondom het bruggehoofd. Het
hebben voor het gebied maar ook welke kansen
driehoek of plas, net ten noorden van Kuipersveer
ontwikkeling van recreatie.
beheerders gaan over de natura 2000 gebieden.
6. Staatsbosbeheer
dient onderzocht te worden in hoeverre dit van invloed
Wanneer een interventie plaatsvindt in dit gebied,
Luc Korpel, Senior beleidsmedewerker landschap & cultuurhistorie
Wicher Pen, Boswachter op de Zuid-Hollandse eilanden
Volgens Staatsbosbeheer is het een goede zaak om
mensen te laten genieten van ’t gebied rondom Polder
(E) Staatsbosbeheer (B) Staatsbosbeheer
(E) ASR Levensverzekeringen
(E) Waterschap Hollandse Delta
(E) LA van Prooijen (B) agrarier
is op de natuurlijke habitat van het gebied. In deze omgeving zit bijvoorbeeld de noordse woelmuis,
de bever en diverse soorten vogels. Grootschalige
recreatieve activiteiten passen niet in deze omgeving
en tasten de rust van de vogels teveel aan. Luc Korpel vindt dat recreatieve ondernemingen in principe
niet in maar in de schil rondom een Natura 2000
(E) De Staat en (B) Staatsbosbeheer
(E) De Staat (B) RWS
(E) De Staat (B) Agrarier
Grondeigendommen
11
gebied horen. Dit is makkelijk te realiseren en zorgt
ten zuiden van het bos bestuurlijk naar voren gebracht
Buitenzomerlanden is in haar ogen zo’n gebied
kostbaar. De bandijk, de dijk aan de noordzijde
voor het behoud van de natuurwaarden. De Polder
7. Waterschap Martin Brouwer, Beleidsadviseur RO en Peilbesluiten Janneke van Gorsel, gebiedsregisseur Hoeksche Waard
De Buitengorzendijk is een primaire waterkering en valt onder Waterschap. Vanaf deze primaire kering
kan worden. Een dergelijke ingreep is echter vrij van Polder de Buitenzomerlanden, heeft geen
waterstaatkundige functie. De strook ten westen van agrarische perceel naast het bosgebied, kan in het
beleid worden getaxeerd, zodat de grond eventueel
overgedragen kan worden aan een andere partij. Het Waterschap heeft geen belang bij deze grondstrook.
8. Rijksvastgoedbedrijf
ligt een zone van 60 meter. Voor elke ingreep of
Joris Offermans
van het Waterschap. Een deel van de dijk, ten
De net uitgegraven getijdengeul ten noorden van
Heinenoordtunnel, wordt gepacht en is in gebruik door
Rijksvastgoedbedrijf. Onderhoud in deze zone wordt
activiteit binnen deze zone is ontheffing benodigd zuiden van het bosgebied en gelegen naast de
een schaapsherder. Het bestuur van het Waterschap
kijkt zeer kritisch tegen aan het starten van recreatieve activiteiten op primaire waterkeringen. Er zijn ideeën voor het realiseren van Deltadijken, brede primaire
waterkeringen, waar het mogelijk is om op een deel te bouwen. Janneke van Gorsel geeft aan dat een
dergelijk voorstel voor aanleg van een verbrede dijk
Polder de Buitenzomerlanden is grondbezit van het
uitgevoerd door Rijkswaterstaat. Joris Offermans geeft aan dat het Rijksvastgoedbedrijf over het algemeen
altijd welwillend is om gronden in bezit van de Staat te verhuren. Voor het toestaan van recreatieve
activiteiten in de omgeving van Kuipersveer en de
getijdengeul dient toestemming gevraagd te worden aan Rijkswaterstaat.
Richtlijnen vanuit gesprekken Monumentale status Bruggehoofd Richtlijnen vanuit gesprekken Niet toegankelijke zone voor publiek (advies HWS) status Bruggehoofd Monumentale Zichtlijn naar overzijde Niet toegankelijke zonebehouden voor publiek (advies HWS) Staatsbosbeheer) (advies Onderzoek flora en fauna Zichtlijn naar overzijde behouden (advies Staatsbosbeheer) (advies Staatsbosbeheer) contour EHS Onderzoek flora en fauna (advies Staatsbosbeheer) contour bergend regime contour EHS beschermingszone waterkerende dijk contour bergend regime
Richtlijnen vanuit
beschermingszone waterkerende dijk Bestemmingsplan Dubbelbestemming Waarde Archeologische verwachting laag Bestemmingsplan Dubbelbestemming Waarde Archeologische verwachting laag Dubbelbestemming Waterstaat en waterstaatkundige functie Dubbelbestemming Waterstaat en waterstaatkundige functie Bestemming Natuur
Bestemming Natuur
Diverse regimes in het gebied
Bestemmingspla
12
De doorstroming dient ten alle tijden gegarandeerd
9. Rijkswaterstaat Maurijn van Witsen, Rijkswaterstaat West-Nederland
te blijven en het bergend regime mag niet afnemen.
Zuid
Aanlegsteigers langs de rivier zijn niet toegestaan.
Rijkswaterstaat is beheerder van de getijdengeul,
10. Hoeksche Waards Landschap (HWL)
buitendijkse gebieden, de gehele zone ten noorden
aanleiding van het advies ‘het geheim van het
grote rivier. Rijkswaterstaat is vrij conservatief wat
de Buitenzomerlanden verder uitgewerkt en
activiteiten. Bij buitendijkse ontwikkelingen dient in
het gebied ten oosten van de Heinenoordtunnel tot
o.a. de doorstroming en het bergend regime. Veelal
toegankelijker gemaakt en worden verblijfsplekken
te compenseren, bijvoorbeeld door te investeren in
natuurwaarde zijn in deze visie niet toegankelijk,
Tijdelijke initiatieven zijn toegestaan in buitendijkse
zone ten noorden van het bosgebied. Er wordt
deze verplaatsbaar zijn. Een camping is toegestaan,
bosgebied, gecombineerd met verblijfsplekken,
In deze zones dienen alle tijdelijke bouwwerken
Om het gebied beter te ontsluiten worden nieuwe
Initiatiefnemers dienen een omgevingsvergunning
bos en in de omgeving van het bruggehoofd.
ten noorden van Polder de Buitenzomerlanden. Voor
Hoekschewaards Landschap heeft naar
van de Buitengorzendijk, geldt het beleid voor de
getij’ een eigen visie op het gebied rondom Polder
betreft het toestaan van buitendijkse bebouwing of
gepresenteerd. De visie is gericht op de Noordrand,
kaart gebracht te worden wat de gevolgen zijn voor
aan Kuipersveer. In de visie worden bepaalde delen
wordt aan een initiatiefnemer gevraagd om elders
voorgesteld. De gebieden met de hoogste
het bergend vermogen in een buitendijks gebied.
zoals de Geertruida Agathapolder en de buitendijkse
gebieden, waarvoor het bergend regime geldt, mits
voorgesteld om meer paden aan te leggen in het
maar recreatiewoningen op een fundering niet.
een vogelkijkscherm en een informatie- of rustpunt.
tussen 15 oktober en 1 april verwijdert te worden.
parkeerplaatsen voorgesteld aan de westzijde van het
aan te vragen. Voor de rivier gelden specifieke eisen.
1 2
2 3
1
2
1 2
4
1
Richtlijnen vanuit gesprekken Geen toegang
1
2
Extensief/beperkt toegang
3
3
Normaal toegankelijk
4
Recreatief kerngebied Mogelijke locaties windturbine, optie 1A, 1B of 2
Visie Hoeksche Waards Landschap
Horeca niet toegestaan binnen straal van 200 meter van de windturbine (bron: Renewable Energy Factory) Advies om camping niet binnen een straal van 200 meter van de windturbine te plaatsen (bron: Renewable Energy Factory) Locatie voor mogelijke camping valt buiten
2 4
13
Luc Korpel van Staatsbosbeheer heeft al overleg
wanneer recreatie in Polder de Buitenzomerlanden
kans om het gebied aantrekkelijker te maken.
recreatieve voorzieningen in de polder of wanneer
gehad met HWL over deze visie. De visie is een
wordt ontwikkeld, bijvoorbeeld door het bouwen van
Staatsbosbeheer beaamt dat er een goede afweging gemaakt moet worden welke gebieden je goed en minder goed toegankelijk maakt.
er in de polder wordt gegraven ten behoeve van
aanleg van natuur, zoals een nieuwe getijdengeul. Bij een eventuele aanleg van een getijdengeul in Polder de Buitenzomerlanden dient rekening te worden gehouden met de waterwet.
11. Provincie Zuid-Holland Ester Legerstee, Bodemadviseur bij Omgevingsdienst
Vanuit de overheid is geld beschikbaar gesteld voor
Peter Springintveld, Projectleider bodem aanpak
Zuid-Holland Zuid wil met bureau Tauw een triade
Zuid-Holland Zuid
spoedlocaties, Provincie Zuid-Holland
het saneren van spoedlocaties. De omgevingsdienst onderzoek (groenonderzoek) uitvoeren, i.s.m. met
Er is door Tauw een advies uitgebracht, waarin wordt beschreven dat wanneer er niks wordt gedaan aan
de bodemgesteldheid van de grond op verschillende locaties langs de Oude Maas er problemen kunnen optreden. Het vervuilde havenslib, wat onder de
leeflaag ligt, is heterogeen verontreinigd en vormt
belanghebbenden, om te onderzoek of deze polder voor sanering in aanmerking komt. Er wordt in kaart
gebracht wat de verontreiniging betekent en hoe dit
zich verhoudt tot toekomstige plannen voor Polder de Buitenzomerlanden, de ecologische risico’s en welke maatregelen op verschillende locaties benodigd zijn.
een ecologisch risico. Voor de landbouw in Polder de Buitenzomerlanden zijn de risico’s beperkt, er zijn geen humane risico’s en er is geen kans op
verspreiding van de verontreinigde grond. Dit gebeurt
P P Wandelpad met hafverharding Wandelpad icm akkerranden, met verspreide opslag van besdragende struiken Gebied niet toegankelijk voor bezoekers Terp met lage uitkijktoren, tevens infopunt Laarzenpad Wandelpad met hafverharding Wandelpad icm akkerranden, met verspreide opslag van besdragende struiken Gebied niet toegankelijk voor bezoekers Terp met lage uitkijktoren, tevens infopunt Laarzenpad Paalkampeerplek
Visie Hoeksche Waards Landschap
Informatiepunt over scheepsvaart Kleinschalige horeca Informatiepunt / rustpunt Vogelkijkscherm
P Parkeervoorziening
Paalkampeerplek Informatiepunt over scheepsvaart Kleinschalige horeca Informatiepunt / rustpunt Vogelkijkscherm
P Parkeervoorziening
14
3. BEVINDINGEN
ondernemers daarvoor te groot en te risicovol
Polder de Buitenzomerlanden is een aantrekkelijk
De focus van de ondernemers ligt voornamelijk op
en bijzonder gebied, zoals reeds geconstateerd in het advies ‘het geheim van het getij’. Vanuit ondernemers worden de potenties voor het
gebied ook gezien. Met enthousiasme is door een aantal ondernemers gereageerd om recreatieve programma’s en functies in het gebied te
ontwikkelen, met name rondom het bruggehoofd. Vanwege de hoge natuurwaarde in deze
omgeving en de cultuurhistorische waarde van het bruggehoofd is het ook een plek waar zorgvuldig
geacht.
de gronden rondom het bruggehoofd en de toegang naar het bruggehoofd. Voor de zijde bij Kuipersveer worden minder kansen gezien ivm de strenge eisen van Rijkswaterstaat.
Reacties van de partijen op plannen van de ondernemers •
mee omgegaan moet worden. Bij deze locatie, maar
gevestigd zijn op deze locatie. Dhr. De Koning
een diversiteit aan grondeigenaren en beheerders
geeft aan dat dit afhankelijk is van het aantal
met elk een eigen belang. Op onderstaand
bezoekers in deze omgeving. Ronald Kloet,
kaartbeeld zijn de diverse belangen en initiatieven
van renewable energy, vraagt zich af of er
van de partijen samengevoegd.
Ondernemers zien potenties tot het recreatief
ook andere locaties in de Hoeksche Waard zijn welke eventueel geschikt zijn voor de •
ontplooien van het gebied.
•
aantrekkingskracht. Door een bijzonder en
gebied getrokken. Daarnaast kan deze functie
•
aansluiten op de bestaande doelgroep, de fietsers
kleinere startfunctie, gericht op bestaande
•
in de directe omgeving van natuur rondom Polder
de Buitenzomerlanden, genoemd als interessante optie voor het bekender maken van het gebied.
Op dit moment worden de investeringen door de
Staatsbosbeheer geeft aan dat het bruggehoofd
te worden.
Staatsbosbeheer is met ondernemers in de
Biesbosch in gesprek om bezoekers op deze
dergelijke constructie is ook interessant voor de
ondernemers uit de Hoeksche Waard de potenties
door verschillende ondernemers kleinere slaapunits,
Luc Korpel, gebiedsmanager van
beheer en onderhoud van het gebied. Een
recreatieve mogelijkheden. Zo zegt een aantal
eerste trekker in het gebied ontwikkeld is. Zo worden
in de omgeving van het bruggehoofd.
locatie te vragen om een donatie te doen voor
kan dan worden nagedacht over uitbreiding van
eventuele investeringen in recreatie, totdat zo’n
het belangrijk is om een camping en restaurant
ontwikkelingen daar goed op afgestemd dienen
recreatieve bezoekers in het gebied. Van daaruit
van het gebied te zien maar wachten af met
Miranda Reitsma kwaliteitsteam geeft aan dat
een monument is en dat toekomstige
en wandelaars in de Hoeksche Waard.
Het tweede spoor is om te beginnen met een
dienen dit punt zelf te onderbouwen.
zo goed mogelijk landschappelijk in te passen
duurzaam gebouw neer te zetten wordt bekendheid gegenereerd en een nieuwe doelgroep naar het
Ilse Voogt van de gemeente Binnenmaas geeft
aan dat er goed gekeken moet worden naar de regelgeving is opgenomen. De ondernemers
het gebied te kijken. Het eerst spoor is het gebied van een functie met regionale uitstraling en
ondernemers.
regionale behoefte, zoals die ook in provinciale
Er zijn twee wijzen om naar de ontwikkeling van vooral op de kaart zetten door de ontwikkeling
vraag gesteld of Dhr. De Koning bereidt is te
investeren in natuurontwikkeling, wanneer ze
ook knooppunt Kuipersveer heb je te maken met
3.1 Potenties gezien vanuit de ondernemers
Vanuit Hoekschewaards Landschap wordt de
•
omgeving van het bruggehoofd.
Harry van Es, bewoner uit Kuipersveer en van stichting Noordrand open geeft aan dat de
het bruggehoofd nu ‘een donkere hoek is’ en dat de voorstellen van de ondernemers een opwaardering zijn voor deze omgeving.
15
3.2 Potenties voor grondeigenaren en beheerders
gebied. De voorgestelde functies in het gebied
kunnen meerdere voorzieningen huisvesten zoals
De plannen van de ondernemers zijn voorgelegd
informatiepunt voor bezoekers of verhuur van fietsen.
zien mogelijkheden om recreatie in het gebied te
Rijkswaterstaat geeft aan dat het gehele gebied ten
eigenschappen en kwaliteiten van het gebied.
voor grotere rivieren valt. Tijdelijke voorzieningen zijn
grond, op voorwaarde dat het iets oplevert voor
goed naar de waterhuishouding en compensatie
aan grondeigenaren en beheerders. Alle partijen ontwikkelen, mits goed wordt gekeken naar de
noorden van de Buitengorzendijk onder het beleid
Staatsbosbeheer wil meedenken over verkoop van
mogelijk, maar bij permanente bouwwerken dient
het gebied en de natuurwaarde niet achteruitgaat.
voor waterberging gekeken te worden.
zichtbaarder te maken, informatie te verspreiden
De belangen van de verschillende partijen dienen
investeringen van ondernemers in het gebied
ontwikkeling van deze opgave. Het is alleen mogelijk
voor natuurontwikkeling en beheer van gebieden.
ondernemers samenwerken in deze opgave.
aan het gebied doormiddel van donaties, en er
met Staatsbosbeheer en het Hoekschewaards
ondernemers dat een deel van geld uitgaven
en uitwerking.
Voor deze partijen is het aantrekkelijk om gebied en nieuwe paden aan te leggen. Recreatie en
goed meegenomen te worden in de verdere
leveren kansen op voor eventuele extra inkomsten
om recreatieve ontwikkelingen te starten, wanneer
Bezoekers kunnen een financiële bijdrage leveren
Een verdere samenwerking van ondernemers
zijn mogelijkheden om afspraken te maken met
Landschap kan leiden tot een meer integrale aanpak
van de bezoekers worden geïnvesteerd in het
Richtlijnen vanuit gesprekken Monumentale status Bruggehoofd
Richtlijnen vanuit ge
Niet toegankelijke zone voor publiek (advies HWS) Zichtlijn naar overzijde behouden (advies Staatsbosbeheer) Onderzoek flora en fauna (advies Staatsbosbeheer) contour EHS
Mon
Nie (adv
Zich (adv
Ond (adv
con
con
contour bergend regime
Richtlijnen voortgekomen uit gesprekken met stakeholders
bes
beschermingszone waterkerende dijk
Bestemmingsplan
Dub Arc
Bestemmingsplan Dubbelbestemming Waarde Archeologische verwachting laag
Dub en w
Bes
Dubbelbestemming Waterstaat en waterstaatkundige functie
16
3.3 Aandachtspunten voor de verdere uitwerking Landschappelijke en ruimtelijke inpassing
De ontwikkelingen dienen aan te sluiten bij het DNA
van de Hoeksche Waard. De horeca-voorziening en camping dienen goed landschappelijk te worden ingepast. Bij de locatie op het bruggehoofd is het
belangrijk de cultuurhistorische waarde van de plek in ere te houden en die ook mee te nemen in de
uitwerking. Voor de camping, afhankelijk van de
gekozen plek, dient goed gekeken te worden naar
de dichtheid van het aantal staplaatsen in relatie tot de landschappelijke inpassing in de omgeving.
Relatie windmolens en ondernemers beter in kaart brengen
Beide ondernemers geven aan dat de windmolens een serieuze bedreiging kunnen vormen voor hun onderneming.
Positionering van de plek
Toekomstige ontwikkelingen dienen bezien te worden hoe ze zich verhouden tot de gehele Noordoever.
Doelgroepen
De ondernemers richten zich op verschillende doelgroepen, de Koningshoeve richt zich op
kampeerders, Charles de Klerk richt meer op
doelgroep die meer uitgeeft in het gebied, voor
een hogere kwaliteit. De vraag is om bij de verdere uitwerking te bekijken hoe deze doelgroepen zich
tot elkaar verhouden. Bijt het elkaar of zoeken deze doelgroepen ‘steun’ bij elkaar? De kampeerders hebben baat bij een omgeving waar ze goed
kunnen wandelen. De bezoekers voor het restaurant op het bruggehoofd komen niet zozeer om deze natuur te bezoeken.
Overige grondeigenaren betrekken
De Koningshoeve heeft een aantal voorkeurslocaties voor de camping. In het voortraject is alleen
gesproken met het Waterschap over een van de
locaties. Het is raadzaam om op korte termijn het
gesprek aan te gaan met de andere grondeigenaren en de kansen voor deze gebieden in kaart te brengen.
17
4. VERVOLGSTAPPEN De ondernemers werkten in het voorjaar van 2015
hun eerste ideeën voor het gebied rond Polder de Buitenzomerlanden uit en en presenteerden deze
tijdens een bijeenkomst op 15 juni. Grondeigenaren en beheerders van het gebied reageerden hierop tijdens de bijeenkomst en tijdens individuele
gesprekken. Afstemming van de plannen en
afspraken tussen ondernemers en grondeigenaren moeten in de vervolgfase verder vorm krijgen.
Diverse partijen zijn nu enthousiast en de gemeente Binnenmaas wil het proces verder faciliteren door duidelijkheid omtrent de kaders te scheppen. Het op te stellen kader biedt randvoorwaarden en
geeft ondernemers handvatten voor de verdere
uitwerking van ideeën en plannen. Het kan gaan over hoe om te gaan met de cultuurhistorische
waarde van het bruggehoofd, de relatie tussen het recreatief programma en de windmolens of
eisen ten aanzien van buitendijkse gebieden en behoud van natuurwaarden. Vanuit ruimtelijke
kwaliteit wordt gekeken hoe de plannen zoals de horeca en de camping het beste ingepast kan worden op de locatie en hoe om te gaan met
verschillende natuurwaardes in de omgeving
van de twee knooppunten. Door eerst ruimtelijke
randvoorwaarden op te stellen, wordt ondernemers meer zekerheid en duidelijkheid geboden voor
de uitwerking projectvoorstel verder uit te (laten)
werken. Daarnaast is het vanuit beleid, beheerders en grondeigenaren makkelijker te reflecteren
op concretere voorstellen met ruimtebeslag en volumes, dan alleen een idee.
Daarnaast wil de gemeente ondernemers blijven stimuleren om meerwaarde te creëren door
met elkaar en samen met de grondeigenaren
en beheerders tot afspraken en een invulling te
komen voor het gebied. Alle tot nu toe betrokken partijen worden bij de totstandkoming van dit
kader betrokken. Gekeken wordt wat zij zelf of
met elkaar aan het gebied kunnen bijdragen. Voor de vervolgfase stellen we, zoals te lezen op de
volgende bladzijdes, de volgende stappen voor:
18
Stap 1 Gesprekken voeren met (overige)
landschap nog goed ervaren en wanneer wordt het
zijn in het bosgebied (eigenaar ASR-verzekering) en
relatie met de polder en omliggende natuur. In deze
in eigendom van een particulier. In het gesprek
een geschikte locatie voor de ontwikkelingen en
toegelicht, de eerste ideeën vanuit de ondernemers
Deze volumestudies en dichtheidstudies worden in
grondeigenaren om te peilen wat de mogelijkheden
een nieuw landschap, een recreatiepark zonder
op de agrarische grond direct naast het bosgebied,
volumestudie wordt ook een voorstel gemaakt voor
wordt de visie Polder de Buitenzomerlanden
bijbehorend ruimtegebruik, zoals parkeerplaatsen.
en de vraag hoe de eigenaren staan tegenover
3D-programma sketch-up en illustrator uitgevoerd.
eventuele verhuur of verkoop van hun gronden.
3.2. Voorstellen spiegelen aan beleid
Stap 2 aansluiten op Waardenketen Noordrand
De volumestudie wordt binnen de ambtelijke
het project ‘Hoeksche Waardenmakerij’ gestart.
beleid. Hierdoor ontstaat inzicht in de eisen waar
organisaties en ondernemers gezocht naar een
voorgesteld aan de ondernemers acceptabel is.
was bottom-up en centraal staan zogeheten
zover mogelijk uitgangspunten meegeven voor
initiatieven (op gebied van o.a. landschap,
getoetst is, wordt de uitkomst van deze
initiatieven dragen bij aan versterking aan de
om te kijken of ze binnen die ruimtelijke kaders hun
n 2013 is voor de Zuidrand van de Hoeksche Waard
organisatie besproken en getoetst aan het huidige
Hierbij hebben overheden, maatschappelijke
het aan moet voldoen en of hetgeen wat wordt
nieuwe manier van gebiedsontwikkeling. Dit proces
Vanuit de verschillende beleidsterreinen worden
‘waardenketens’. In zo’n keten worden per thema
de ontwikkeling. Als het door alle beleidsterreinen
toerisme en recreatie) bij elkaar gebracht. De
volumestudie voorgelegd aan de ondernemers,
economie in de Hoeksche Waard en zijn vooral
plannen uit kunnen werken.
inwoners). Onlangs werd een zelfde soort project
3.3. Afstemming Provinciaal Adviseur Zuid-Holland,
om vanuit de ontwikkelingen rondom de polder
In eerste instantie worden de plannen
project.
Kwaliteit (PARK) voor Zuid-Holland, Abe Veenstra.
Stap 3 Opstellen uitgangspunten voor
voor de verdere uitwerking. De plannen worden
Kuipersveer.
en Waterschap. Deze partijen zijn eigenaar of
eerste stap gezet door ideeën en ambities voor de
afstemming benodigd en inzicht in wat mogelijk is en
spreken. Een volgende stap is om, met deze input
zich geven op het bouwvolume, de locatie en het
kader te maken voor toekomstige ontwikkeling.
Waterschap gerichter kijken wat mogelijk is op deze
in handen van private partijen (ondernemers en
opgestart voor de Noordrand. Het is van belang
Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en Waterschap
de Buitenzomerlanden goed aan te haken op dit
doorgesproken met Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Op deze manier kan er draagvlak ontstaan
toekomstige recreatie, locatie bruggehoofd en
verder voorgelegd aan RWS, Staatsbosbeheer
Ondernemers hebben in het gelopen proces een
beheerder van deze gronden. Daarom is een nadere
locaties in de omgeving van het bruggenhoofd uit te
onder welke voorwaarde. Doordat de volumestudies
vanuit de ondernemers, een duidelijker (ruimtelijk)
ruimtebeslag, kunnen RWS, Staatsbosbeheer en
3.1. Volumestudie
locatie en onder welke voorwaarde.
Aan de hand van hetgeen de ondernemers hebben
3.4 Workshop uitgangspunten beleid en beheer:
voor de gewenste afmetingen voor bijvoorbeeld
van uitwisseling en samenwerking, worden op basis
of een restaurant in combinatie met en zonder
zoals in eerder onderzocht, wordt in de workshop
studie is een dichtheidstudie voor een camping. Bij
Waterschap, Rijkswaterstaat en Provincie Zuid-
gepresenteerd, wordt een volumestudie gemaakt
De uitgangspunten, zowel ruimtelijk als op niveau
het voorstel voor een kleinschalige horecafunctie
van een workshop opgesteld. Het bestaande beleid,
hotelfunctie op het bruggehoofd. Een tweede
gepresenteerd. De Gemeente Binnenmaas,
welke dichtheid aan plekken en huisjes wordt het
Holland aangeven hoe een mogelijk ingreep, van
19
een bepaald omvang, zich verhoudt tot bestaande
de windmolens, met de Provincie Zuid-Holland over
alle partijen samen daarvoor uitgangspunten
met Joost Ridderhof wordt besproken welke
regelgeving en beleid. In de workshop wordt met geformuleerd. De uitkomsten van de workshop worden vertaald naar een samenvatting van
de uitgangspunten voor beheer en beleid, een
kader voor toekomstige ontwikkelingen op gebied van recreatie en toerisme en waar deze aan
moet voldoen. Het kader biedt handvatten voor toekomstige recreatieve ontwikkelingen.
sanering van de gronden, etc. Per overlegmoment vraagstukken er nog liggen en welke betrokken partijen nog gesproken moeten worden.
Stap 5 Voorleggen kaders en ruimtelijk raamwerk aan ondernemers
De geformuleerde kaders en ruimtelijk raamwerk uit stap 3 en 4 worden aan ondernemers in een
werksessie voorlegt. De ondernemers kunnen hierop
Stap 4. Opstellen ruimtelijk raamwerk
reageren en de relatie tot hun plannen aangeven.
naar de ruimtelijk en recreatieve invulling van het
gekeken of het nodig is de kaders aan te scherpen
Als aanvulling op het kader wordt ook gekeken gebied rondom de projecten. Dit komt samen
in het ruimtelijk raamwerk. Het geeft een basis
Met de uitkomsten van deze werksessie wordt of aan te passen.
van structuren, paden, routes en verblijfsplekken
Stap 6. Vaststellen kaders
Het voorziet in goed bereikbare plekken en
het college en aan de raad voor bestuurlijke
waar initiatieven letterlijk op kunnen aansluiten. (mogelijkheden voor) verblijfsplekken op strategische locaties.
Het opstellen van het ruimtelijk raamwerk is traject wat separaat wordt doorlopen. Het ruimtelijk
raamwerk geeft aan wat strategische locaties zijn voor openbare verblijfsplekken in de omgeving van Polder de Buitenzomerlanden, hoe de
bereikbaarheid is en hoe deze verbeterd kan
worden. Het raamwerk wordt zo opgesteld dat de initiatieven van familie de Koning en Charles de
Klerk hier op kunnen aanhaken, maar ook eventuele andere initiatieven mochten deze om welke
reden dan ook geen doorgang kunnen vinden.
Het raamwerk wordt niet toegeschreven naar de twee initiatieven, maar is een robuust raamwerk
van recreatieve ontwikkelingen die passen bij het gebied.
Er wordt een voorstel voor inrichting paden en routes in de omgeving van Polder de Buitenzomerlanden, incl. globale kostenraming voor kosten aanleg infrastructuur en beheer.
Voordat het geformuleerde kader en het ruimtelijk
raamwerk worden voorgelegd aan de ondernemers
in een werksessie wordt overlegd met de gemeente Binnemaas of alle partijen die betrekking hebben op het plangebied goed zijn meegenomen in het
traject. Zo kan het zijn dat er een tussentijds overleg plaatsvindt met Ronald Kloet over de plaatsing van
De kaders worden gepresenteerd aan het
besluitvorming en het vaststellen van de kaders Stap 7. Indienen projectplan door ondernemers Op basis van vastgestelde kader met
uitgangspunten voor beheer en beleid en het
ruimtelijke kader worden de plannen getoetst.
* optioneel worden de ondernemers begeleid door supervisie van het kwaliteitsteam of de gemeente
bij de verdere landschappelijke inpassing van hun plannen.
20
BIJLAGEN Betrokken partijen •
Dhr. Brouwer,
•
Dhr. de Klerk,
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Dhr. Bussing,
Waterschap HWL
Mevr. de Koning,
Koningshoeve
Dhr. den Hollander,
Koningshoeve
Dhr. de Koning, Mevr. Filak,
Mevr. van Gorsel, Dhr. Jansen,
Dhr. Jansen, Dhr. Kamphuis, Dhr. Kleijwegt,
Koningshoeve Gemeente Binnenmaas Waterschap
Provincie Zuid-Holland HWL VVV
Agrariër in Polder de
Buitenzomerlanden Dhr. Kloet,
Ontwikkelaar Windenergie
Dhr. Leggedoor,
SOHW
Mevr. Korpel, Mevr. Legerstee,
Staatsbosbeheer
Omgevingsdienst Zuid-
Holland Zuid Dhr. Mast,
Videoland
Dhr. Prince,
HWL
Dhr. Pen,
Dhr. Schepers, Dhr. Springintveld,
Staatsbosbeheer Provincie Zuid-Holland
Omgevingsdienst Zuid-
Holland Zuid Dhr. Stoker,
HWL
Dhr. van Es,
Bewoner Kuipersveer &
Dhr. van Breukelen,
Directeur Hotel Ara
stichting noordrand open Dhr. Verweijen,
HWL
Dhr. Wiersema,
Provincie Zuid-Holland
Mevr. Voogt,
Gemeente Binnenmaas
•
Wethouder van Etten,
gemeente Binnenmaas
•
Mevr. Reitsma,
Kwaliteitsteam Hoeksche
•
• •
Dhr. Ridderhof,
gemeente Binnenmaas
Waard Dhr. Verhagen, Dhr. de Bonth,
Urban Synergy
One Challenge
21