Beleidsplan Harmonisatie Buitensport accommodaties

Beleidsplan harmonisatie buitensportaccommodaties

Zaaknummer: Z/20/059491 Documentnummer: DOC-23771400.4.3

Team Participatie en Leefbaarheid Joop Scherpenzeel 23 oktober 2023

Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................................................. 3 1. Inleiding.................................................................................................................................. 8 1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding ............................................................................................................................................. 8 Doelstelling ........................................................................................................................................... 8 Uitgangspunten en randvoorwaarden ............................................................................................ 8 Leeswijzer .............................................................................................................................................. 8

2. Inventarisatie en analyse .................................................................................................... 9 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Inleiding ................................................................................................................................................. 9 Buitensportaccommodatiebeleid .................................................................................................... 9 Velden en banen ................................................................................................................................ 11 Verenigingen ...................................................................................................................................... 12 Vergoedingen huur, onderhoud en recht van opstal ................................................................. 12

3. Ontwerp ............................................................................................................................... 14 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Inleiding ............................................................................................................................................... 14 Context ................................................................................................................................................ 14 Uitgangspunten en maatregelen ................................................................................................... 20 Gevolgen per tak van sport ............................................................................................................. 22 Samenvatting...................................................................................................................................... 26

4. Tarieven, onderhoudsvergoedingen en retributies ................................................... 27 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Inleiding ............................................................................................................................................... 27 Tarieven ............................................................................................................................................... 27 Onderhoudsvergoedingen .............................................................................................................. 30 Retributies........................................................................................................................................... 32 Gevolgen per vereniging en gemeente......................................................................................... 33 Overgangsregeling ............................................................................................................................ 35

Bijlagen ..................................................................................................................................... 37 1. 2.

Sportvelden en -banen ..................................................................................................................... 37 Kengetallen en ervaringsgegevens ............................................................................................... 43

Samenvatting Vanuit historische ontwikkelingen in de vijf voormalige gemeenten bestaan er verschillen in de wijze waarop de gemeente Hoeksche Waard buitensportverenigingen faciliteert. Dit komt tot uiting in onder andere eigendomsverhoudingen, tarieven en onderhoudsafspraken. Om deze verschillen te minimaliseren, wordt het buitensportaccommodatiebeleid geharmoniseerd. In het gemeentelijk Geo-informatiesysteem “Hoeksche Waard op de Kaart” zijn 173 sportvelden / banen geregistreerd die in gebruik zijn bij 48 verenigingen. Dit betreft grotendeels maar niet uitsluitend gemeentelijke voorzieningen. Niet als sportaccommodatie geregistreerd zijn de tennisbanen bij TV De Molen (4 banen), TV Klaaswaal (5 banen), TV Numansdorp (10 banen) en TVO (17 banen, inclusief padel). Evenmin als sportaccommodatie staan in het systeem andere voorzieningen voor buitensport geregistreerd zoals duivensport, handboogsport, hondensport, paardensport, (klein kaliber) schietvereniging, vis- en hengelsport en watersport. Voor het gebruik van de gemeentelijke velden/banen werd in 2023 aan zestien verenigingen huur in rekening gebracht voor een totaal van ruim € 227.000. Hiervan ontvingen er vier een onderhoudsvergoeding.

Van de overige dertig verenigingen is het merendeel zelf verantwoordelijk voor het onderhoud; tien hiervan ontvingen daarvoor een gemeentelijke onderhoudsvergoeding waarin eventueel een huurcomponent verdisconteerd is. Het totaal van de onderhoudsvergoedingen bedraagt in 2023 ruim € 252.000. Voor een aantal verenigingen die geen onderhoudsvergoeding ontvangen, is de huidige onderhoudslast voor de gemeente in totaal € 348.000 (2023). De totale lasten van de gemeente zijn € 600.000 en de baten € 227.000, per saldo € 373.000 (prijspeil 2023) voor (dagelijks, regulier en periodiek) onderhoud. De kapitaallasten van groot onderhoud en renovaties (investeringskredieten) zijn reeds opgenomen in de huidige begroting. Voor de harmonisatie wordt onderscheid gemaakt tussen basis- en plussporten.  basissporten - takken van sport waarvan de velden/banen gemeentelijk eigendom zijn en tegen een maatschappelijk tarief aan verenigingen in gebruik worden gegeven;  plussporten - takken van sport waarvan de velden/banen geen gemeentelijk eigendom zijn. Voorgesteld wordt om in lijn met de huidige situatie voetbal, korfbal, schaatsen, beachvolleybal, jeu de boules, atletiek en honk-/softbal tot de basissporten te benoemen en hier hockey en skeeleren aan toe te voegen omdat deze takken van sport zonder gemeentelijke steun niet of niet laagdrempelig in Hoeksche Waard kunnen worden aangeboden.

Tot de plussporten behoren dan, net als in de huidige situatie, tennis, BMX en de overige takken van buitensport. Uitgangspunten en maatregelen voor de harmonisatie van eigendom, tarieven en beheerafspraken van deze takken van sport zijn op hoofdlijnen als volgt samengevat.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

3 / 52

: voetbal, korfbal, schaatsen, jeu de boules, atletiek, beachvolleybal, honk-softbal, + skeeleren, + hockey

plussport

: tennis, BMX en overige

plussporten

basissport

basissporten

Aspect









terreininrichting waaronder delen in ecologisch beheer en (geregistreerde) bomen gemeente is eigenaar en voert al het onderhoud uit; vereniging betaalt geen gebruiksvergoeding clubgebouwen, overige opstallen vereniging is eigenaar via RvO, betaalt retributie, ontvangt geen onderhoudsvergoeding velden/banen inclusief (sportpark-)inrichting



vereniging is eigenaar via rvo, betaalt retributie, ontvangt geen onderhoudsvergoeding gemeente is eigenaar, vereniging betaalt gebruiksvergoeding vereniging mag onderverhuren waarbij aan Hoeksche Waardse onderwijsinstellingen om niet vereniging verricht dagelijks, regulier en periodiek onderhoud tegen jaarlijkse onderhoudsvergoeding vereniging verricht groot onderhoud / renovaties tegen investeringsbijdrage armaturen worden door led vervangen volgens investeringsplan vereniging vervangt voor eigen rekening indien (eerder) gewenst

     



nieuwe overeenkomsten, na opzegging oude overeenkomsten RvO clubgebouwen en overige opstallen, velden/banen inclusief (sportpark-)inrichting



OVK in gebruik geving terreininrichting RvO clubgebouwen en overige opstallen, OVK in gebruik geving velden/banen incl. (sportpark-) inrichting en terreininrichting



OVK beheer velden/banen incl. (sportpark-) inrichting Tabel 1. Samenvatting ontwerp

Voor de nieuwe opstalrechten is via de grondprijzen brief voorgesteld om met ingang van 1 januari 2023 de opstallen van buitensportverenigingen volgens de categorie snippergroen/overige gronden te tariferen op € 150,- per vierkante meter tegen een rentestand van 2% (prijspeil 2022) met toepassing van een korting van 50%. Voor een clubgebouw van 200 m2 wordt dan een jaarlijkse retributie betaald van € 300,-. Voor de verenigingstarieven van gemeentelijk basisvoorzieningengebruik wordt voorgesteld een vast percentage van de genormaliseerde kostprijs voor dagelijks, regulier, periodiek, groot onderhoud en renovaties per veld/baan per jaar te hanteren. Voor het dagelijks, regulier en periodiek onderhoud van de velden/banen, overige veldinrichting en sportparkinrichting van de basisvoorzieningen wordt voorgesteld dit aan de verenigingen op te dragen en mogelijk te maken door een vaste jaarlijkse gemeentelijke onderhoudsvergoeding die eveneens gelijk is gesteld aan een vast percentage van de genormaliseerde kostprijs voor alleen dagelijks, regulier en periodiek onderhoud. In plaats van de genormaliseerde kostprijs wordt een percentage voorgesteld omdat verenigingen met behulp van zelfwerkzaamheid en vrijwilligersinzet in staat worden geacht om de taken uit te voeren tegen lagere kosten dan beroepsorganisaties.

Tabel 2 bevat een overzicht van de financiële gevolgen die het vaststellen van de nieuwe gebruiks- en beheerovereenkomsten met de nieuwe gebruiks- en onderhoudsvergoedingen per vereniging heeft.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

4 / 52

Voor sommige verenigingen uit voormalig Binnenmaas gaan deze financiële gevolgen gepaard met minder onderhoudsverantwoordelijkheden; voor andere verenigingen met meer onderhoudsverantwoordelijkheden. De betekenis van de kolommen is als volgt toegelicht.  De kolom “gebruik” betreft de gebruiksvergoeding die verenigingen aan de gemeente betalen en bestaat uit deel 1. de huidige vergoeding en deel 2. het voorstel voor de nieuwe vergoeding;  De kolom “onderhoud” betreft de onderhoudsvergoeding die verenigingen van de gemeente ontvangen en bestaat uit deel 1. de huidige vergoeding en deel 2. het voorstel voor de nieuwe vergoeding;  De kolom “retributie” betreft de vergoeding die de verenigingen aan de gemeente betalen voor hun recht van opstal en bestaat uit deel 1. de huidige vergoeding en deel 2. het voorstel voor de nieuwe vergoeding (pro memorie).  De kolom “verschil” betreft het bedrag dat iedere vereniging per saldo meer ontvangt of moet betalen bij de nieuwe vergoedingen waarbij de oude en nieuwe retributie niet zijn inbegrepen.  De kolom “besparing vml Binnenmaas” betreft het gemiddelde jaarbedrag dat de korfbal- en voetbalverenigingen uit voormalig Binnenmaas niet langer hoeven te reserveren (sparen) voor de toekomstige meerkosten van kunstgrasrenovaties ten opzichte van natuurgrasrenovaties, zoals het sportbeleid uit 2015 van voormalig Binnenmaas voorschreef.

In deze kolom is ook opgenomen wat andere verenigingen uit voormalig Binnenmaas niet langer hoeven te reserveren voor renovaties van hun velden/ banen.  Voorbeeld FC Binnenmaas: voorgesteld wordt dat de vereniging ruim € 21.000 meer gebruiksvergoeding gaat betalen en ruim € 12.000 meer onderhoudsvergoeding gaat ontvangen waardoor de vereniging voor aftrek van de nieuwe retributie dus ruim € 8.000 meer aan de gemeente moet betalen. Hiertegenover staat dat FC Binnenmaas niet langer opdraait voor de meerkosten van hun toekomstige kunstgrasrenovaties. De daarvoor benodigde reservering zou vanaf 2015 gemiddeld € 32.442 per jaar bedragen, hetgeen de vereniging in dit voorstel uitspaart. Per saldo heeft FC Binnenmaas dan een voordeel van € 23.807. vereniging

tak van sport

vergoedingen in € oud - nieuw gebruik

onderhoud

besparing

retributie

verschil

vml Binnenmaas

1. FC Binnenmaas

voetbal

-

21.330

37.856

50.550

-

p.m.

-8.636 + 32.442 = 23.807

2. GOZ

voetbal

-

11.550

24.518

28.250

-

p.m.

-7.818 + 18.769 = 10.951

3. NBSVV

voetbal

40

9.120

11.332

31.350

437

p.m.

10.938

4. NSVV

voetbal

57.091

21.620

43.663

54.800

1.048

p.m.

46.608

5. OSV

voetbal

34.974

11.780

-

28.400

-

p.m.

51.594

6. SSS Klaaswaal

voetbal

14.635

14.290

-

37.650

1.742

p.m.

37.995

7. VV Goudswaardse Boys

voetbal

-

10.580

11.332

37.200

368

p.m.

15.288

8. SV Heinenoord

voetbal

-

10.260

24.668

27.250

-

p.m.

-7.678 + 15.794 = 8.116

9. VV Piershil

voetbal

-

7.840

11.332

26.900

411

p.m.

7.728

10. VV 's-Gravendeel

voetbal

5.588

15.810

41.373

42.400

-

p.m.

-9.195 + 17.583 = 8.388

11. VV SHO

voetbal

47.667

23.920

-

58.700

-

p.m.

82.447

12. VV Strijen

voetbal

25.931

18.240

-

51.600

24

p.m.

59.291

13. ZBV Hercules

voetbal

-

10.320

11.332

35.350

665

p.m.

13.698

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

5 / 52

vereniging

tak van sport

vergoedingen in € oud - nieuw gebruik

onderhoud

besparing

retributie

verschil

vml Binnenmaas

14. Zinkwegse Boys

voetbal

15.351

9.910

-

22.300

-

p.m.

27.741

15. LTC Maasdam

tennis

284

-

-

-

-

p.m.

284

16. 's-Gravendeelse TC

tennis

-

-

-

-

-

p.m.

-

17. TV Goudswaardse Boys

tennis

-

-

-

-

-

p.m.

-

18. TV Piershil

tennis

-

-

-

-

-

p.m.

-

19. TC De Binnenmaas

tennis

-

-

-

-

-

p.m.

-

20. TV Bonaventura

tennis

996

-

-

-

-

p.m.

996

21. TV Heynkensort

tennis

-

-

-

-

-

p.m.

-

22. TV Puttershoek

tennis

-

-

-

-

-

p.m.

-

23. TV 't Slag

tennis

-

-

-

-

1.293

p.m.

-

24. TV Westmaas

tennis

-

-

-

-

25

p.m.

-

25. AKV Korbatjo

korfbal

2.678

3.970

-

13.000

-

p.m.

11.708

26. CKV ADO

korfbal

1.676

2.550

6.556

3.450

-

p.m.

-3.979 + 7.437 = 3.457

27. CKV OranjeZwart

korfbal

-

1.700

2.755

5.600

13

p.m.

1.145

28. SV Ventura

korfbal

4.873

1.710

-

2.500

-

p.m.

5.663

29. Beachsport Hoeksche Waard

beachvolleybal

-

70

-

200

-

p.m.

130

30. HWVV

beachvolleybal

219

50

-

150

13

p.m.

319

31. Ijsclub De Noorman

schaatsen

-

670

-

1.750

-

p.m.

1.080

32. Ijsclub Steeds Vooruit

schaatsen

-

180

-

450

-

p.m.

270

33. Ijsclub Wintersport

schaatsen

-

310

-

800

-

p.m.

490

34. Piershilsche IJsclub

schaatsen

-

520

-

1.350

-

p.m.

830

35. Strijense ijsclub

schaatsen

-

1.290

-

3.300

11

p.m.

2.010

36. IJsclub Heinenoord

schaatsen

-

280

-

700

-

p.m.

37. IJsclub 's-Gravendeel

schaatsen

-

710

-

1.800

-

p.m.

38. IJsclub Westmaas

schaatsen

-

280

-

700

-

p.m.

39. Ijsvereniging Nooitgedacht

schaatsen

-

830

-

2.100

-

p.m.

40. IJsclub de Kom Zuidzijde

schaatsen

-

20

-

50

-

p.m.

41. IJs-/skeelerclub Puttershoek

skeeleren

-

5.860

3.632

1.800

-

p.m.

-7.692 + 54.900 = 47.208

42. AV Spirit

atletiek

20.803

6.800

-

12.150

-

p.m.

26.153

420 + 1.300 = 1.720 1.090 420 + 1.300 = 1.720 1.270 30

43. HSV The Blue Hitters

honk-/softbal

-

7.240

16.653

26.550

-

p.m.

2.657

44. FCC De Spuicrossers

bmx

-

-

-

-

-

p.m.

-

45. HCHW

hockey

-

11.190

12.723

13.600

-

p.m.

46. JdB ver. De Beijerse Worp

jeu de boules

1.272

110

-

450

-

p.m.

1.612

47. JdB ver. Oranje Zwart

jeu de boules

-

30

-

150

-

p.m.

120

48. De Ijsboelers

jeu de boules

-

250

-

1.000

-

p.m.

750

234.078

243.190

259.722

626.300

6.050

Totaal

-10.313 + 84.700 = 74.387

p.m. 357.466

Tabel 2. Gevolgen per vereniging in €, prijspeil 2024

Uit de tabel volgt dat ten behoeve van het voorstel de volgende middelen benodigd zijn.  Vergoeding aan verenigingen 2024 .......................................................... € 626.300  Te ontvangen vergoeding van verenigingen 2024 ................................. - € 243.190  Totaal benodigde middelen voorstel 2024 .............................................. € 383.110 Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

6 / 52

De volgende keuzen zijn bij het voorstel inbegrepen.  Hockey basissport vergoeding aan club 2024..........................................  Hockey te ontvangen vergoeding van club 2024 ....................................  Skeeleren basissport vergoeding aan club 2024.....................................  Skeeleren te ontvangen vergoeding van club 2024 ...............................

€ 13.600 - € 11.190 € 1.800 - € 5.860

Uit de kostprijsoriëntatie en voorgestelde harmonisatie van de onderhoudstaken volgt verder dat de herinvesteringen voor groot onderhoud / renovaties van de betrokken basissportvoorzieningen, inclusief sportparkpark-inrichting, exclusief terreininrichting leiden tot een kostenpost van gemiddeld circa € 1.176.000 per jaar. De volgende keuzen zijn hierbij inbegrepen.  Hockey basissport herinvesteringen ........................................................ € 84.700  Skeeleren basissport herinvesteringen.................................................... € 54.900 Niet inbegrepen is het overnemen van de lasten van de hockey betreffende de velden uit 2021 en eventuele opname van BMX als basissport.  Hockey overname lasten 2024 ................................................................... € 25.000  BMX basissport vergoeding aan club 2024 .............................................. € 3.500  BMX te ontvangen vergoeding van club 2024......................................... - € 1.400  BMX afschrijving vervanging/renovatie € 7.000  Totaal benodigd, alle keuzen inbegrepen ................................................ € 417.210 De extra lasten van € 25.000 voor de overname van lasten hockey kunnen gedekt worden uit de vrijgevallen kapitaallasten die voortvloeien uit de actualisatie van het meerjarig investeringsplan buitensportaccommodaties.

Uit de tabel blijkt voor de basissporten dat er afgerond € 626.000 aan lasten benodigd is voor het uitbetalen van de onderhoudsvergoedingen aan verenigingen en dat daar € 243.000 aan baten tegenover staan aan gebruiksvergoedingen, per saldo € 383.000. In de begroting 2024 zijn de lasten € 617.000 en de baten € 234.000, per saldo € 383.000. Het verschil op dagelijks, regulier en periodiek onderhoud nieuw beleid ten opzichte van huidig beleid is gelijk (budgetneutraal). Voor de meeste verenigingen geldt dat zij per saldo financieel voordeel behalen en in ruil daarvoor dezelfde meer onderhoudstaken moeten verrichten en, voor zover zij dat uitbesteden, bekostigen. Op basis hiervan is het niet nodig om een financiële overgangsregeling toe te passen voor de zwaarst te benadelen en eventueel ook te bevoordelen verenigingen. Wel is het zo dat vooral de verenigingen uit voormalige Oud-Beijerland, Strijen en Cromstrijen tijd nodig zullen hebben om zich voor te bereiden op de overname van de onderhoudstaken. Ook zijn sommige onderhoudstaken die nu nog door de gemeente worden verricht, voor een uiteenlopende termijnen uitbesteed en dus niet gelijktijdig overdraagbaar. Daarom wordt voorgesteld de overdracht als volgt te faseren. kalenderjaar

tak van sport

2024

tennis (10), BMX (1), hockey (1), skeeleren (1), jeu de boules (3),

2025

schaatsen (10), beachvolleybal (2), voetbal (8; de verenigingen uit voormalig Binnenmaas en Korendijk), korfbal (2; de verenigingen uit voormalig Binnenmaas en Korendijk), korfbal (2; de verenigingen uit voormalig Oud-Beijerland, Cromstrijen en Strijen), voetbal (6; de verenigingen uit voormalig Oud-Beijerland, Cromstrijen en Strijen), atletiek (1), honk-/softbal (1)

2026

Tabel 3. Samenvatting voorstel fasering overdracht onderhoudstaken en -budget

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

7 / 52

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

Vanuit historische ontwikkelingen in de vijf voormalige gemeenten bestaan er verschillen in de wijze waarop de gemeente Hoeksche Waard buitensportverenigingen faciliteert. Dit komt tot uiting in onder andere eigendomsverhoudingen, tarieven en onderhoudsafspraken. Om deze verschillen te minimaliseren, wordt het buitensportaccommodatiebeleid geharmoniseerd.

1.2

Doelstelling

Rekening houdend met uiteenlopende eigendomsverhoudingen en afspraken over huur en onderhoud, wordt met het voorstel en de implementatie van de harmonisatie een eerlijk, eenvoudig en toekomstbestendige systematiek beoogd waarvoor onder de verenigingen genoeg draagvlak is en waarin voor alle kernen overeenkomstige voorwaarden voor overeenkomstige voorzieningen gelden.

1.3

Uitgangspunten en randvoorwaarden

In de harmonisatie zijn buitensportaccommodaties betrokken die gemeentelijk eigendom zijn dan wel door tussenkomst van de gemeente zijn gefinancierd en waarvan het hoofdgebruik in handen is van verenigingen en eventueel daaraan gelieerde stichtingen. Voor deze accommodaties wordt een voorstel opgesteld met betrekking tot:  de buitensportvoorzieningen die de gemeente wel en niet in eigendom wil hebben;  de tarieven waartegen de gemeente deze voorzieningen in gebruik wil geven;  de onderhoudstaken die de gemeente wel en niet bij de verenigingen wil beleggen;  de voorwaarden waaronder deze geharmoniseerd kunnen worden;  de gevolgen die dat heeft voor de gemeente en de verenigingen. Op voorhand geldt dat het stelsel recht dient te doen aan de volgende uitgangpunten.  Transparantie en eenvoud  Het leveren van een positieve bijdrage aan sportdeelname  Het waarborgen van een laagdrempelige toegankelijkheid  Een aanbod aan buitensportaccommodaties dat past bij de vraag/ behoefte  Financieel betaalbaar voor de verenigingen en de gemeente, ook op langere termijn  Geen onverwachte of onoverzienbare financiële risico’s voor de verenigingen of de gemeente  Terugdringen van de administratieve lasten voor de verenigingen en de gemeente  Overeenkomstige voorwaarden voor overeenkomstige voorzieningen

1.4

Leeswijzer

In deze rapportage zijn resultaten uit de inventarisatie en analyse van de huidige situatie beschreven en uitgewerkt in beleidsuitgangspunten, kaders en een ontwerp voor het nieuwe stelsel. Het ontwerp bevat de bouwstenen voor de meer gedetailleerde uitwerking van het nieuwe stelsel. Nadat de contouren van het harmonisatiestelsel in het ontwerp zijn geschetst, zijn deze voor elk van de betrokken voorzieningen en gebruikers gekwantificeerd en doorberekend naar een overzicht van nieuwe eigendomsverhoudingen, huur-/gebruikstarieven en onderhoudsafspraken en de daaruit, bij gelijkblijvend gebruik, voortvloeiende baten en lasten.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

8 / 52

2.

Inventarisatie en analyse

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk is de huidige situatie ten aanzien van de voorzieningen, eigendommen, tarieven, onderhoudsafspraken, baten en lasten in beeld gebracht. De hiertoe benodigde inventarisatie betrof de vigerende huur-, gebruiks-, en beheerovereenkomsten alsmede erfpacht- en opstalovereenkomsten die in de loop der jaren tussen de vijf voormalige gemeenten en alle buitensportverenigingen zijn aangegaan1. Ook gaat het over de financiële verrekeningen die nu tussen de gemeente en de verenigingen plaatsvinden en de onderhoudstaken die op de gemeentelijke sportparken worden uitgevoerd. Voorafgaand hieraan is inzichtelijk gemaakt wat het buitensportaccommodatiebeleid van de voormalige vijf gemeenten behelst.

2.2

Buitensportaccommodatiebeleid

2.2.1 Algemeen Kaders voor het buitensportaccommodatiebeleid in de vijf voormalige gemeenten zijn destijds alleen in Binnenmaas expliciet vastgesteld. Voor de overige gemeenten geldt dat het beleid impliciet is gevoerd door voortzetting van historische ontwikkelingen en afzonderlijke besluitvorming op accommodatieniveau. Over het algemeen kenmerkt dit zich door de (impliciete) keuze om bepaalde takken van sport niet, en andere takken van sport wel gemeentelijk aan te bieden. Velden / banen voor voetbal, korfbal, atletiek, beachvolleybal, honk- en softbal en BMX2 worden in Hoeksche Waard wel gemeentelijk aangeboden; hockey3, watersport, golf, paardensport en hondensport4 niet. Tennisbanen en ijsbanen kennen verschillende eigendomsvormen. In Nederland worden gemeentelijke buitensportenvoorzieningen meestal tegen maatschappelijke tarieven (niet-kostendekkend) aangeboden waarbij de kosten van beheer, onderhoud en renovaties/vervangingen voor rekening van de gemeente zijn. In Hoeksche Waard komt dit ook voor waarbij de uitvoering in veel gevallen aan de verenigingen is uitbesteed. Daarnaast worden in Hoeksche Waard ook gemeentelijke buitensportvoorzieningen om niet verhuurd en komen de instandhoudingskosten (grotendeels) voor rekening van de verenigingen.

Tot slot zijn er in Hoeksche Waard buitensportvoorzieningen waarvan de verenigingen op basis van opstalrecht eigenaar zijn maar waarvoor de gemeente wel een onderhoudsvergoeding betaalt. 2.2.2 Voormalig Oud-Beijerland, Strijen en Cromstrijen In voormalig Oud-Beijerland, Strijen en Cromstrijen (Klaaswaal en Numansdorp) wordt voor de gemeentelijke buitensportaccommodaties een huurbedrag / gebruiksvergoeding door de verenigingen betaald. De gemeente voert het beheer en onderhoud uit; verenigingen ontvangen hiervoor dus geen vergoeding. Uitzondering hierop is voetbalvereniging NSVV die wel een vergoeding ontvangt voor de onderhoudstaken die de vereniging uitvoert.

1 2

3

4

Zie bijlage 1. De voormalige gemeente Oud-Beijerland heeft destijds een locatie beschikbaar gesteld waarop F.C.C. de Spuicrossers zelf het BMX circuit heeft gerealiseerd. Voor de kosten van het vervangen van de toplaag van het hoofdveld heeft de vereniging in 2020 een lening van de gemeente ontvangen. Kynologenclub Hoeksche Waard wordt door Bres accommodaties gefaciliteerd op Recreatieoord Binnenmaas.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

9 / 52

2.2.3 Voormalig Korendijk In voormalig Korendijk (Goudswaard, Nieuw-Beijerland, Piershil en Zuid-Beijerland) wordt voor de gemeentelijke buitensportaccommodaties geen huurbedrag / gebruiksvergoeding door de verenigingen betaald; wel ontvangen zij van de gemeente een vergoeding voor de onderhoudstaken die zij zelf uitvoeren. 2.2.4 Voormalig Binnenmaas In voormalig Binnenmaas (Maasdam, Puttershoek, ’s-Gravendeel, Heinenoord, Mijnsheerenland, Westmaas) is de gemeente eigenaar van voetbalvelden (natuur- en kunstgras), korfbalvelden (natuuren kunstgras) en honk-/softbalvelden (natuurgras en gravel). De meest recente sportnota in deze voormalige gemeente is in 2014 vastgesteld, geamendeerd en vertaald naar het Beheerplan Buitensportaccommodaties 2018-20215. De belangrijkste kaders hieruit zijn als volgt weergegeven. 1. Aan de sportverenigingen en of beheerstichting(en) zijn vanaf 1-1-2014 het beheer en onderhoud overgedragen; de gemeente is verantwoordelijk voor de vervangingsinvesteringen. Op termijn (niet gespecificeerd) wordt het eigendom van de velden overgedragen aan de verenigingen en stichtingen, waarna deze zelf verantwoordelijk zijn voor vervangingsinvesteringen van de velden. 2. De verenigingen verrichten het beheer en het (dagelijks, regulier en periodiek groot) onderhoud op basis van een jaarlijkse gemeentelijke vergoeding. 3.

De vergoeding die de verenigingen voor de huur / het gebruik van de velden zouden moeten betalen, is met de onderhoudsvergoeding verrekend. De verhouding tussen beide is niet inzichtelijk. 4. De gemeente is verantwoordelijk voor de natuurgrasvervangingen en de eerstvolgende volledige kunstgrasrenovaties vanaf 2015. De vervangingen worden door de verenigingen uitgevoerd onder regie van de gemeente. 5. Na de eerstvolgende volledige kunstgrasrenovaties vanaf 2015 wordt de eigendom van de kunstgrasvelden via een recht van opstal overgedragen aan de verenigingen waarna deze zelf verantwoordelijk zijn voor de vervangingsinvesteringen. 6. Voor de verenigingen, waarvan de kunstgrasvelden dan wel natuurgrasvelden aan vervanging toe zijn, vergoedt de gemeente alleen de kosten tot maximaal het niveau van vervanging door natuurgras. Voor de vervanging van kunstgras komen de meerkosten ten opzichte van natuurgras dus voor rekening van de vereniging. Van de kosten die de verenigingen in dit kader kunnen verwachten, is in bijlage 1.3 een overzicht opgenomen. Eind 2023 zijn er, met uitzondering van SV Heinenoord en HCHW, nog geen verenigingen die zelf de meerkosten van kunstgras hebben betaald of de eigendom van kunstgrasvelden via recht van opstal6 hebben verkregen.

Wel zijn er verenigingen die in voormalig Binnenmaas al een recht van opstal hadden en waarvoor niet de gemeente maar zij zelf als eigenaar de vervangingsinvesteringen (moeten) doen. Naast de al genoemde HCHW betreft dit de IJsclubs Westmaas en Heinenoord, Watersportvereniging Mijnsheerenland en tennisvereniging Westmaas, Maasdam, Mijnsheerenland, Puttershoek en Heinenoord.

5

6

“Beheerplan Buitensportaccommodaties 2018-2021”, Z17/32182, Binnenmaas, 20 juli 2017. Zie ook het amendement dat op 21 januari 2016 voor de sportnota is vastgesteld inzake de overdracht groot onderhoud en eigendom kunstgrasvelden en banen, Z15/25008/703. IJs-/skeelerclub Puttershoek heeft wel een recht van opstal dat in 2017 is vernieuwd en in 2022 bij de notaris is gepasseerd.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

10 / 52

2.3

Velden en banen

Uit het gemeentelijk Geo-informatiesysteem “Hoeksche Waard op de Kaart” komt het volgende aanbod van sportvelden naar voren. Specificatie

Sport, accommodaties, velden / banen voetbal

14

tennis

10

korfbal

4

61

53

7

veld

1

4

6

1

-

7

14

8

-

6

34

trainingsstrook

5

5

1

2

13

totaal

39

6

1

15

baan

gravel

all weather

onverlicht - verlicht

onverlicht – verlicht

-

37

-

9

tennisbaan mini

5

-

2

-

7

totaal

5

37

2

9

53

natuurgras

kunstgras / halfverharding

totaal

onverlicht - verlicht

onverlicht - verlicht

veld

-

2

-

2

4

trainingsstrook

-

-

2

1

3

-

2

2

3

veld

zandkunstgras

onverlicht - verlicht

onverlicht - verlicht

7 totaal

-

1

-

-

1

bijveld

-

-

-

2

2

trainingsstrook

-

-

1

-

1

totaal

-

1

1

2

4

10

10

9 verlicht

skeeleren

1

1

1 verlicht

7

atletiek

1

1

1 verlicht

honk-/softbal8

1

2

2 onverlicht

bmx

1

1

1 verlicht 30 verlicht

32

waterveld

hoofdveld

schaatsen

173

46

hoofdveld

2 verlicht

3

61 totaal

tennisbaan

2

48

totaal

20

2

totaal

onverlicht - verlicht

bijveld

beachvolleybal

jeu de boules

kunstgras

onverlicht - verlicht hoofdveld

totaal hockey

natuurgras

Tabel 4. Sportvelden en -banen in “Hoeksche Waard op de Kaart”

Deze velden zijn gespecificeerd in bijlage 1. Hierbij wordt het volgende opgemerkt.  Het overzicht bevat zowel gemeentelijke als verenigingsvoorzieningen.  Niet als sportaccommodatie staan de voorzieningen geregistreerd van:  Tennis: TV De Molen Nieuw-Beijerland (4 banen), TV Klaaswaal (5 banen), TV Numansdorp (10 banen) en TVO Oud-Beijerland (17 banen, inclusief padel) - alle niet in tabel 4 opgenomen;  IJsclub de Kom Zuidzijde - wel in tabel 4 opgenomen.  Evenmin als sportaccommodatie staan in het systeem andere voorzieningen voor buitensport geregistreerd zoals duivensport, handboogsport, hondensport, paardensport, (klein kaliber) schietvereniging, vis- en hengelsport en watersport. 7

8

De atletiekbaan bestaat uit een 400 meter kunststofbaan en een natuurgras middenterrein. Op het middenterrein bevinden zich diverse inrichtingselementen voor disciplines als verspringen, kogelstoten en discuswerpen. Op het terrein bevindt zich ook een slagkooi.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

11 / 52

2.4

Verenigingen

De velden/banen uit tabel 4 zijn in gebruik bij de volgende verenigingen. vereniging

sport

vereniging

sport

1. AV Spirit

atletiek

25. LTC Maasdam

tennis

2. Beachsport Hoeksche Waard

beachvolleybal

26. 's-Gravendeelse TC

tennis

3. HWVV

beachvolleybal

27. SV Goudswaardse Boys

tennis

4. FCC De Spuicrossers

bmx

28. SV Piershil

tennis

5. HCHW

hockey

29. TC De Binnenmaas

tennis

6. HSV The Blue Hitters

honk-/softbal

30. TV Bonaventura

tennis

7. JdB ver. De Beijerse Worp

jeu de boules

31. TV Heynkensort

tennis

8. JdB Oranje Zwart

jeu de boules

32. TV Puttershoek

tennis

9. JdB ver. De IJsboelers

jeu de boules

33. TV 't Slag

tennis

10. AKV Korbatjo

korfbal

34. TV Westmaas

tennis

11. CKV ADO

korfbal

35. FC Binnenmaas

voetbal

12. CKV OranjeZwart

korfbal

36. GOZ

voetbal

13. SV Ventura

korfbal

37. NBSVV

voetbal

14. IJs-/skeelerclub Puttershoek

skeeleren

38. NSVV

voetbal

15. IJsclub De Noorman

schaatsen

39. OSV

voetbal

16. IJsclub Steeds Vooruit

schaatsen

40. SSS Klaaswaal

voetbal

17. IJsclub Wintersport

schaatsen

41. SV Goudswaardse Boys

voetbal

18. Piershilsche IJsclub

schaatsen

42. SV Heinenoord

voetbal

19. Strijense ijsclub

schaatsen

43. SV Piershil

voetbal

20. IJsclub Heinenoord

schaatsen

44. VV 's-Gravendeel

voetbal

21. IJsclub 's-Gravendeel

schaatsen

45. VV SHO

voetbal

22. IJsclub Westmaas

schaatsen

46. VV Strijen

voetbal

23. IJsvereniging Nooitgedacht

schaatsen

47. ZBV Hercules

voetbal

24. IJsclub de Kom Zuidzijde

schaatsen

48. Zinkwegse Boys

voetbal

Tabel 5. Verenigingsgebruik gemeentelijke velden en banen

2.5

Vergoedingen huur, onderhoud en recht van opstal

Voor het gebruik van de gemeentelijke velden/banen werd in 2023 aan zestien verenigingen huur in rekening gebracht voor een totaal van ruim € 227.000. Hiervan ontvingen er vier een onderhoudsvergoeding. Van de overige dertig verenigingen is het merendeel zelf verantwoordelijk voor het onderhoud; tien hiervan ontvingen daarvoor een gemeentelijke onderhoudsvergoeding waarin eventueel een huurcomponent verdisconteerd is. Het totaal van de onderhoudsvergoedingen bedraagt in 2023 ruim € 252.000. Voor een aantal verenigingen die geen onderhoudsvergoeding ontvangen, is de huidige onderhoudslast voor de gemeente in totaal € 348.000 (2023). De totale lasten van de gemeente zijn € 600.000 en de baten € 227.000, per saldo € 373.000 (prijspeil 2023) voor (dagelijks, regulier en periodiek) onderhoud. De kapitaallasten van groot onderhoud en renovaties (investeringskredieten) zijn reeds opgenomen in de huidige begroting. Verder werd in 2023 van twaalf verenigingen een vergoeding (retributie) voor opstalrechten ontvangen van in totaal circa € 6.000. Een specificatie van de vergoedingen voor huur, onderhoud en recht van opstal is opgenomen in bijlage 1.2.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

12 / 52

Het gebruik van de gemeentelijke grond, velden en/of banen is geregeld in opstal-, respectievelijk huur- of gebruiksovereenkomsten. In de huur- en gebruiksovereenkomsten is meestal ook opgenomen welke beheer-/onderhoudstaken door de gemeente danwel verenigingen worden uitgevoerd en welke vergoeding daar tegenover staat. Dat is niet het geval in de opstalovereenkomsten. De bepalingen voor de beheertaken en eventuele vergoedingen die de verenigingen met een opstalovereenkomst toekomen, zijn opgenomen in een afzonderlijke gebruiksovereenkomst. Verenigingen waaraan de gemeente beheertaken heeft uitbesteed, doen dat op basis van maatwerkafspraken.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

13 / 52

3.

Ontwerp

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de hoofdlijnen gepresenteerd van het voorstel voor:  de buitensportvoorzieningen die de gemeente wel en niet in eigendom wil hebben;  de tarieven waartegen de gemeente deze voorzieningen in gebruik wil geven;  de onderhoudstaken die de gemeente wel en niet bij de verenigingen wil beleggen.

3.2

Context

3.2.1 Eigendom In veel gemeenten wordt, bewust of onbewust, onderscheid gemaakt in takken van sport die wel en niet gemeentelijk worden gefaciliteerd. In veel gevallen is dat het gevolg van historische ontwikkelingen en weet niemand meer welke redenen er destijds aan ten grondslag lagen om de ene sport wel en de andere sport niet te faciliteren. Het onderscheid tussen wel en niet gemeentelijk gefaciliteerd is daarbij lang niet eenduidig; er zijn hierin vele varianten mogelijk waaronder, op hoofdlijnen, de volgende. 1. De velden/banen zijn gemeentelijk eigendom en worden in gebruik gegeven tegen: a. maatschappelijk (niet-kostendekkend) tarieven, veelal aan verenigingen en onderwijsinstellingen; b. kostendekkend en/of commercieel tarieven, aan overige gebruikers. 2. De velden/banen zijn geen gemeentelijk eigendom maar de gemeente: a. heeft ooit locaties middels een erfpacht-, opstal-, huur- of gebruiksovereenkomst beschikbaar gesteld tegen maatschappelijk (niet-kostendekkend) tarieven; b. heeft ooit eenmalige stichtingskostenbijdragen geleverd; c. heeft ooit leningen verstrekt tegen zachte voorwaarden; d. is ooit garant gaan staan voor leningen die verenigingen bij anderen zijn aangegaan, zoals de Stichting Waarborgfonds Sport; e. heeft een combinatie gehanteerd van a tot en met d.

Vanwege historische ontwikkelingen is het lang niet altijd duidelijk of en zo ja, welke varianten er binnen een gemeente bestaan en in welke mate dat tot voordeel/nadeel strekt per tak van sport of vereniging. Een inventarisatie van deze verschillen is doorgaans pas aan de orde bij een gemeentelijke herindeling en/of een actualisatie van het sportaccommodatiebeleid. 3.2.2 Basis- en plusvoorzieningen Aan het harmoniseren van verschillen gaat vaak het definiëren van basis- en plusvoorzieningen vooraf. Hieronder wordt in dit verband verstaan:  basissporten - takken van sport waarvan de velden/banen gemeentelijk eigendom zijn en tegen een maatschappelijk tarief aan verenigingen in gebruik worden gegeven;  plussporten - takken van sport waarvan de velden/banen geen gemeentelijk eigendom zijn. Voor de definitie van basissporten op buitensportaccommodaties worden over het algemeen de volgende criteria gehanteerd. Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

14 / 52

a. b. c. d. e. f. g. h.

De sport is landelijk algemeen aanvaard De sport wordt in nagenoeg elke gemeente van Nederland beoefend De sport is gericht op een door mensen ondernomen lichamelijke activiteit in de openlucht De sport levert een bijdrage aan de doelstellingen van het gemeentelijk sportbeleid De sport wordt in de openbare ruimte of op de commerciële markt niet aangeboden De sport wordt aangeboden en beoefend zonder winstoogmerk De sport is bij NOC*NSF is aangesloten De sport kan die zonder gemeentelijke steun niet of niet laagdrempelig worden aangeboden

Uit CBS gegevens9 blijkt dat in Nederland 90% van de voetbal- en andere veldsportverenigingen hun accommodatie huren, van de atletiekverenigingen 74%, paardensport 59% en tennis 51%. De indeling per tak van buitensport verschilt per gemeente waardoor voor Nederland alleen een grofmazige indicatie kan worden gegeven. Dit levert in vergelijking met de situatie in Hoeksche Waard het volgende beeld op. tak van buitensport

basissport Nederland

Hoeksche Waard

voetbal, korfbal, schaatsen (natuurijs), jeu de boules, atletiek, honk-/softbal

meestal

ja

rugby, kaatsen, cricket

meestal

n.v.t.

vaak

nee

hockey beachvolleybal

soms

ja

tennis, skeeleren, bmx, hondensport

soms

nee

handboogsport

soms

nee

golf, hengelsport, paardensport, wielrennen, kano, roeien, motorsport, zeilen,

zelden

nee

surfen, waterskiën, pleziervaart, (zweef-)vliegen, survivalrun Tabel 6. Indicatie basis buitensporten in Nederland en Hoeksche Waard

Het predicaat basissport houdt niet in dat de gemeente alle bijbehorende sportvoorzieningen realiseert. Doorgaans beperken de basisvoorzieningen zich tot de velden / banen die volgens de gangbare planningsnormen10 benodigd zijn voor breedtesportbeoefening inclusief vaste (sporttechnische) inrichting op en direct aan het veld / de baan zoals ballenvangers, leunhekken, doelpalen, dugouts, verspringbak, natuurgrasberegeningsvoorzieningen, tegelpaden en veldverlichting11. Bij deze veldinrichting behoort ook nog de sportparkinrichting die zich niet direct aan het veld / de baan maar wel binnen de omgeving van de vereniging bevindt zoals paden, hekwerken en groenvoorzieningen. Plusvoorzieningen als een clubhuis, tribune, materiaalruimte, losse (sporttechnische) inventaris en sportmaterialen zijn doorgaans eigendom van de vereniging of een daaraan gelieerde stichting. Ook aanvullend uitgeruste velden/banen worden hieronder verstaan voor zover dit niet-noodzakelijke aanvullingen betreft, zoals een waterveld voor hockey. Voorzieningen als parkeerplaatsen, wandel- en fietspaden, drainage en ook hekwerken en groenvoorzieningen (waaronder delen in ecologisch beheer en geregistreerde bomen) buiten de omgeving van de vereniging worden tot de terreininrichting gerekend, zijn doorgaans gemeentelijk eigendom en worden om niet beschikbaar gesteld aan zowel basis- als plussporten. 9

Deze gegevens zijn in bijlage 2.1 toegelicht. Voor zover in richtlijnen en planningsnormen per tak van sport voorgeschreven voor beoefening van breedtesport door amateurverenigingen met onderscheid naar onder andere kwaliteit (hoofd- en bijveld), omvang (volwassenen- en pupillenveld) en capaciteitsbehoefte (op gemeenteniveau). Hieronder worden ook kunstgrasvelden verstaan voor zover natuurgras door sporttechnische eisen, afstand, ruimte- of capaciteitsgebrek niet volstaat. 11 Veldverlichting is exclusief elektriciteitsverbruik dat voor rekening van de verenigingen is. 10

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

15 / 52

3.2.3 Tarieven Er zijn in Nederland enkele gangbare hoofdvarianten voor tarifering van toepassing die op hoofdlijnen als volgt kunnen worden gekenmerkt. 1. Tarifering op basis van historische ontwikkelingen 2. Tarifering op basis van kostprijsoriëntatie 3. Tarifering op basis van regionale afstemming 4. Tarifering op basis van gelijkberechtiging van gebruikers Van alle vier de varianten is in bijlage 2.2 een korte beschrijving van de kenmerken, voor- en nadelen gegeven. Zoals de meeste gemeenten is ook in Hoeksche Waard variant 1 nog gangbaar. Bij integrale stelselwijzigingen wordt vrijwel altijd voor variant 2 gekozen omdat deze optimaal inzicht biedt in de lasten en baten van het gemeentelijk accommodatiebeleid. Daarbij leidt deze vorm van tarifering tot optimale transparantie en vergelijkbaarheid. 3.2.4 Beheertaken Beheertaken van gemeentelijke buitensportaccommodaties kunnen schematisch als volgt worden weergegeven.

Figuur 1. Beheerpyramide

Voor gemeentelijke buitensportaccommodaties geldt dat alle onderdelen van het strategisch beheer per definitie bij de gemeente ligt en in het bijzonder bij team Participatie en Leefbaarheid in samenwerking met team Beleid en Beheer Openbare Ruimte. Hier wordt de besluitvorming voorbereid over wijzigingen in het programma (welke doelgroepen worden door de accommodatie bediend, wordt de accommodatie door de gemeente geëxploiteerd en zo ja, door welke afdeling, wie voeren het huurders- en verhuurdersonderhoud uit, et cetera. Indien de exploitatie en het beheer van de accommodatie niet in z’n geheel zijn verzelfstandigd (zoals de binnensportaccommodaties in Hoeksche Waard aan Bres) wordt het tactisch beheer gecoördineerd door team Beleid en Beheer Openbare Ruimte en kan op onderdelen zijn uitbesteed aan verenigingen. De uitvoering van het huurders- en verhuurdersbeheer wordt in dat geval door de vereniging, respectievelijk de gemeente gedaan danwel uitbesteed.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

16 / 52

Zo wordt het maaien van natuurgrasvelden in Hoeksche Waard soms door verenigingen gedaan, soms door de gemeentelijke buitendienst en soms door loonbedrijven in opdracht van of een vereniging, of de gemeente. De meest voorkomende beheervorm van gemeentelijke buitensportaccommodaties in Nederland is die waarin verenigingen als huurder alleen de, door de gemeente voorgeschreven, dagelijkse onderhoudswerkzaamheden verrichten en uiteraard het trainings- en speelschema alsmede de contributies bepalen. Dit is schematisch als volgt weergegeven.

Figuur 2. Meest gangbare beheervorm gemeentelijke buitensportaccommodaties Nederland

Ten aanzien van het huurders- en verhuurdersonderhoud geldt dat hier niet overal hetzelfde onder wordt verstaan en dat gemeenten, waaronder Hoeksche Waard, de uitvoering van het verhuurdersonderhoud soms geheel of deels aan verenigingen uitbesteden. In “Sportaccommodaties in Nederland”, Mulier Instituut 2016, pagina 151 en 152, is over de beheerverhoudingen voor voetbal een algemene opmerking opgenomen. “Gemeenten zijn in de meeste gevallen eigenaar van de grond en de voetbalvelden. De clubhuizen zijn meestal eigendom van de vereniging. Bij eventuele veldverlichting en kleedkamers is het beeld wisselend. Op accommodaties waar meerdere voetbalverenigingen spelen, zijn er soms stichtingen waaronder beheertaken vallen, de verdeling van uren op de verlichte kunstgrasvelden en facturering van bijbehorende kosten. Recente studies laten zien dat met name in plattelandsgemeenten in grotere mate sprake is van het privatiseren van voetbalaccommodaties of voornemens daartoe (Bakker en Hoekman, 2013a; Hoekman en Van der Bol, 2014). Waar het gaat om de aanleg van kunstgrasvelden en vervanging van de toplaag, is het in negen van de tien gevallen de gemeente die voor de financiering heeft gezorgd (Bakker en Hoekman, 2013a).

Verwacht wordt dat gemeenten in de toekomst voor de aanleg van kunstgras of vervanging van de toplagen meer (financiële) verantwoordelijkheid bij de vereniging willen neerleggen.”

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

17 / 52

3.2.5 BTW Per 1 januari 2019 is de Europese btw-sportvrijstelling geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving. Veel organisaties die voor 2019 btw-belast gelegenheid gaven tot sportbeoefening, zijn na de wetswijziging hun activiteiten btw-vrijgesteld gaan verrichten. Winstbeogende instellingen vallen daarentegen onverkort onder het btw-belaste regime met volledige vooraftrek; het btw percentage voor gelegenheid geven tot sportbeoefening is dan 9% in plaats van 6%. Niet-winstbeogende instellingen kunnen de btw op hun investeringen en exploitatielasten vanaf 2019 niet meer terugvragen bij de Belastingdienst maar gemeenten en amateursportorganisaties komen wel in aanmerking voor compensatie via de SPUK regeling (gemeenten) en de BOSA regeling (amateursportorganisaties12). Waar de gemeente Hoeksche Waard zelf in buitensportaccommodaties investeert, wordt gebruik gemaakt van de SPUK regeling. Waar de gemeente niet zelf investeert maar verenigingen daartoe in staat stelt, geldt als voorwaarde dat verenigingen gebruik maken van de BOSA regeling. De opbrengsten van de BOSA regeling komen ten bate van de gemeente. Omdat de btw in Hoeksche Waard via de SPUK (gemeente) of BOSA (verenigingen) wordt gecompenseerd, zijn alle bedragen in deze rapportage exclusief btw.

3.2.6 Wet Markt en Overheid Om oneerlijke concurrentie tussen overheden en private ondernemingen te voorkomen, is sinds 1 juli 2012 de Wet Markt en Overheid (opgenomen in de Mededingingswet) van kracht13. Aanleiding voor deze wet is dat overheden, waaronder gemeenten, direct of indirect (via zogenaamde overheidsbedrijven) economische activiteiten verrichten die concurrerend zijn met de private sector. Door hiervoor belastinggeld te gebruiken, kunnen overheden oneerlijk concurreren en daarmee de markt “verstoren”. Het doel van de wet is dan ook om een gelijk speelveld te creëren tussen de overheid en private ondernemers. Dat wil niet zeggen dat overheden per definitie geen economische activiteiten mogen verrichten; zij mogen deze wel aanbieden, mits zij daarbij voldoen aan gedragsregels. In de wet is een uitzondering gemaakt voor activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang. Voorwaarde hierbij is dat dit door de gemeenteraad in een formeel besluit is vastgesteld op basis van een zorgvuldige belangenafweging. Gemeenten hebben dit destijds massaal gedaan. Aanbevolen is dat ook voor deze activiteiten de integrale exploitatielasten inzichtelijk zijn en in de tarieven tot uitdrukking komen. Dit laat onverlet dat de bepaalde tarieven direct of indirect gesubsidieerd kunnen worden.

3.2.7 Recht van opstal versus erfpacht en huur-/gebruiksovereenkomst Voor de meeste plusvoorzieningen in Hoeksche Waard geldt dat deze geen eigendom zijn van de gemeente maar van de verenigingen. Indien deze voorzieningen zich op gemeentegrond bevinden dan is daar ten behoeve van de vereniging meestal een recht van opstal gevestigd. Een alternatief als erfpacht komt eigenlijk niet voor maar in enkele gevallen is een huur- /gebruiksovereenkomst van kracht waarin de gehele instandhoudingsverantwoordelijkheid en de bijbehorende kosten bij de vereniging liggen.

12 13

Amateursportorganisatie zijn vooral verenigingen, stichtingen en besloten vennootschappen zonder winstoogmerk Bron: Autoriteit Consument en Markt

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

18 / 52

In het kader van de harmonisatie verdient het recht van opstal voor plusvoorzieningen de voorkeur boven erfpacht en huur-/gebruiksovereenkomsten omdat:  de vereniging bij het opstalrecht wel zaken in eigendom kan hebben en er, anders dan bij erfpacht, geen natrekking plaatsvindt;  het recht van opstal, anders dan bij erfpacht, afhankelijk kan zijn van een ander gebruiksrecht, zoals een huur- of gebruiksovereenkomst. Voor het deel van de buitenruimte dat tot de terreinrichting wordt gerekend en door de gemeente om niet beschikbaar wordt gesteld, geldt dat de voorwaarden waaronder deze buitenruimte kan worden benut zowel voor basis- als plussporten per vereniging kunnen worden geregeld in een gebruiksovereenkomst. 3.2.8 Clubhuizen In Hoeksche Waard zijn nagenoeg alle clubhuizen verenigingseigendom. Voor enkele clubhuizen staat dit niet onomstotelijk vast en is vermoedelijk tot dusver verzuimd om de eigendom formeel te verwerven. Mede gezien de nationale situatie waarin verreweg de meeste buitensportclubhuizen verenigingseigendom zijn, ligt het in de lijn der verwachtingen dat de eigendom en instandhouding van clubhuizen volledig als eigen verenigingsverantwoordelijkheid wordt beschouwd. Het recht om een clubhuis als verenigingseigendom op een gemeentelijk sportpark te vestigen, wordt door gemeenten doorgaans mogelijk gemaakt door een recht van opstal toe te kennen.

Ook op deze wijze wordt het vestigen van clubhuizen door gemeenten gefaciliteerd; weliswaar betalen zij niet aan de bouwkosten mee maar wel hanteren zij een maatschappelijk tarief voor de uitgifte van grond in het recht van opstal. Deze indirecte wijze van ondersteuning roept vooral bij grote binnensportverenigingen nogal eens de vraag op waarom zij geen gemeentegrond krijgen aangeboden om een eigen clubhuis op te vestigen. Het verlenen van directe of indirecte gemeentelijke ondersteuning bij de realisatie / renovatie van clubhuizen schept daardoor een precedent voor zowel buitensport- als binnensportverenigingen. 3.2.9 Grondprijzen Hoeksche Waard In Hoeksche Waard geldt voor de meeste opstalrechten van alle accommodaties een termijn van dertig jaar en een jaarlijkse retributieverplichting. De hoogte van de retributie wordt bepaald door de formule: grondwaarde x rentepercentage x oppervlakte x (gebruiksmogelijkheid) = jaarlijkse vergoeding. Via de grondprijzen brief is voorgesteld om met ingang van 1 januari 2023 de opstallen van buitensportverenigingen volgens de categorie snippergroen/overige gronden te tariferen op € 150,per vierkante meter tegen een rentestand van 2% (prijspeil 2022) met toepassing van een korting van 50%. Voor een clubgebouw van 200 m2 wordt dan een jaarlijkse retributie betaald van € 300,-.

grondwaarde x rentepercentage x oppervlakte x (gebruiksmogelijkheid) = jaarlijkse vergoeding x 50% = € 300,€ 150 x 2% x 200 m2

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

19 / 52

3.3

Uitgangspunten en maatregelen

3.3.1

Basis- en plussporten

Voorgesteld wordt om in lijn met de huidige situatie voetbal, korfbal, schaatsen, beachvolleybal, jeu de boules, atletiek en honk-/softbal tot de basissporten te benoemen en hier hockey en skeeleren aan toe te voegen om deze takken van sport zonder gemeentelijke steun niet of niet laagdrempelig in Hoeksche Waard kunnen worden aangeboden. Tot de plussporten behoren dan, net als in de huidige situatie, tennis, BMX en de overige takken van buitensport.

3.3.2 Basis- en plusvoorzieningen Voor de basis- en plussporten in Hoeksche Waard zijn de voorgestelde uitgangspunten en maatregelen van de harmonisatie als volgt uiteengezet. Onderwerp

Basisvoorzieningen

Plusvoorzieningen

Eigendom Uitgangspunt

Zijn conform paragraaf 3.2.1 vanuit gemeentelijk eigendom via

Zijn, voor zover gevestigd op

een gebruiksovereenkomst aan verenigingen beschikbaar

gemeentegrond, conform paragraaf

gesteld14.

3.2.1 verenigingseigendom via een recht van opstal.

Maatregel

Verenigingen die in het verleden via een recht van opstal de

Verenigingen die de eigendom niet

eigendom van basisvoorzieningen hebben verworven,

via een recht van opstal hebben

behouden dit en ontvangen een onderhoudsvergoeding.

verworven, doen dat alsnog.

Recht van opstal Uitgangspunt Maatregel

Het gemeentelijk grondbeleid voor maatschappelijke voorzieningen Bij vernieuwing van een recht van opstal voor de

Bij het aangaan of vernieuwen van

verenigingseigendom van basisvoorzieningen is de hoogte van

een recht van opstal voor de

de retributie nihil.

verenigingseigendom van plusvoorzieningen bepaalt het gemeentelijk grondbeleid voor maatschappelijke voorzieningen de nieuwe looptijd en de hoogte van de retributie; zie paragraaf 3.2.9.

Gebruiksvergoeding Uitgangspunt

Overeenkomstige basisvoorzieningen worden overeenkomstig

n.v.t.

getarifeerd. Maatregel

Toepassing van een nieuw, kostprijsgeoriënteerd, tariefstelsel

n.v.t.

waarbij tarieven betrekking hebben op de velden/banen met inbegrip van inrichting, verlichting en complementaire voorzieningen. Verenigingen die basisvoorzieningen in eigendom hebben, betalen daarvoor uiteraard geen gebruiksvergoeding.

14

Hiermee wordt afgeweken van een eerder, nog niet geëffectueerd, besluit van de gemeente Binnenmaas; zie paragraaf 2.2.4.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

20 / 52

Onderwerp

Basisvoorzieningen

Plusvoorzieningen

Dagelijks, regulier en periodiek onderhoud velden/banen Uitgangspunt Maatregel

Door vereniging Huidige situatie uitbreiden naar alle verenigingen en faciliteren

n.v.t.

door een vaste jaarlijkse gemeentelijke onderhoudsvergoeding. Overeenkomstige voorzieningen worden overeenkomstig vergoed op basis van de kostprijs. Vergoeding heeft betrekking op de velden/banen met inbegrip van inrichting en verlichting. Gemeente schrijft onderhoudsregime voor en ziet toe op een adequate uitvoering. Renovaties en groot onderhoud velden/banen Uitgangspunt Maatregel

Door vereniging Gemeente bepaalt steeds de aard, omvang en termijn van de

n.v.t.

werkzaamheden en stelt de vereniging tot uitvoering in staat door een eenmalige investeringsbijdrage. Gemeente ziet toe op een adequate uitvoering.. Dagelijks, regulier en periodiek onderhoud sportparkinrichting Uitgangspunt Maatregel

Door vereniging Huidige situatie uitbreiden naar alle verenigingen en faciliteren

n.v.t.

door een vaste jaarlijkse gemeentelijke onderhoudsvergoeding. Vergoeding heeft betrekking op specifieke verenigingssituatie. Gemeente schrijft onderhoudsregime voor en ziet toe op een adequate uitvoering. Renovaties en groot onderhoud sportparkinrichting Uitgangspunt Maatregel

Door vereniging Gemeente bepaalt aard, omvang en termijn van de

n.v.t.

werkzaamheden en stelt de vereniging tot uitvoering in staat door een eenmalige investeringsbijdrage. Gemeente ziet toe op een adequate uitvoering. Terreininrichting Uitgangspunt Maatregel

In eigendom en onderhoud van de gemeente Voorwaarden voor het verenigingsgebruik van de terreininrichting, waaronder delen in ecologisch beheer en (geregistreerde) bomen, worden vastgelegd in een gebruiksovereenkomst waarvan voor plussporten: 

het recht van opstal afhankelijk is;



de looptijd gelijk is aan vijf jaar die stilzwijgend kan worden verlengd met een jaar of opgezegd met



de vergoeding “om niet” bedraagt.

een opzegtermijn van een jaar; Onderverhuur Uitgangspunt

Het is verenigingen toegestaan om de basisvoorzieningen aan anderen in gebruik te geven / onder te verhuren voor activiteiten die aan de vereniging gerelateerd zijn; de gemeente ontvangt hiervoor geen vergoeding. Onderwijsinstellingen uit de Hoeksche Waard kunnen om niet van de basisvoorzieningen gebruik maken.

Maatregel

Huidige situatie uitbreiden naar alle verenigingen

LED-verlichting Uitgangspunt

Bij enkele verenigingen is de veldverlichting voorzien van LED-

n.v.t.

armaturen. Voor de overige verenigingen wordt geen harmonisatiemaatregel voorgesteld maar kunnen zij de armaturen, conform de huidige situatie, vervangen volgens het gemeentelijke investeringsplan . Maatregel

Verenigingen die eerder LED armaturen wensen, krijgen

n.v.t.

toestemming om dit voor eigen rekening te realiseren.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

21 / 52

Onderwerp

Basisvoorzieningen

Plusvoorzieningen

Overeenkomsten Uitgangspunt

De harmonisatiemaatregelen worden verwerkt in twee

De harmonisatiemaatregelen

overeenkomsten; één voor in gebruik geving en één voor

worden verwerkt in een nieuwe

beheer.

opstalovereenkomst en, voor de terreinrinrichting, een gebruiksovereenkomst

Maatregel

Zodra de looptijd van de vigerende overeenkomsten verstrijkt,

Afhankelijk van de vigerende

wordt met iedere basissportvereniging een nieuwe

overeenkomst wordt een nieuwe of

overeenkomst voor in gebruik geving en een nieuwe

aanvullende opstalovereenkomst

overeenkomst voor beheer aangegaan.

en/of gebruiksovereenkomst aangegaan.

Tabel 7. Ontwerp harmonisatie

3.4

Gevolgen per tak van sport

3.4.1 Voetbal In Hoeksche Waard zijn alle voetbalvelden eigendom van de gemeente, met uitzondering van de toplaag van het hoofdveld van SV Heinenoord waarop de vereniging zelf kunstgras heeft laten aanleggen. Club- en kleedgebouwen zijn verenigingseigendom; op de onderliggende grond hebben zij een recht van opstal. Zeven van de veertien verengingen betalen aan de gemeente een vergoeding voor huur / in gebruik geving; voor de andere zeven verenigingen wordt deze geacht te zijn verdisconteerd in de onderhoudsvergoeding die zij van de gemeente ontvangen. Daarnaast zijn er twee verenigingen die zowel een vergoeding aan de gemeente betalen als een vergoeding van de gemeente ontvangen voor de taken die zij naast dagelijks, regulier en periodiek onderhoud nog meer verrichten. De hoofdlijn van de gevolgen van het ontwerp is dat alle vigerende overeenkomsten met betrekking tot het gebruik van de velden door de gemeente worden opgezegd en in plaats daarvan alle veertien verenigingen het aanbod krijgen van:  een nieuwe gebruiksovereenkomst met daarin onder andere de te betalen gebruiksvergoeding;  een nieuwe beheerovereenkomst met daarin onder andere de te verrichten onderhoudstaken en daarvoor te ontvangen onderhoudsvergoeding. 3.4.2 Korfbal In Hoeksche Waard zijn alle korfbalvelden in eigendom van de gemeente.

Club- en kleedgebouwen zijn verenigingseigendom; op de onderliggende grond hebben zij een recht van opstal. Drie van de vier verenigingen betalen aan de gemeente een vergoeding voor huur / in gebruik geving; voor de vierde vereniging wordt deze geacht te zijn verdisconteerd in de onderhoudsvergoeding die van de gemeente wordt ontvangen. Daarnaast is er één vereniging die zowel een vergoeding aan de gemeente betaalt als een vergoeding van de gemeente ontvangt voor de taken die naast dagelijks, regulier en periodiek onderhoud nog meer worden verricht. De hoofdlijn van de gevolgen van het ontwerp is voor korfbal gelijk aan voetbal. 3.4.3 Schaatsen In Hoeksche Waard zijn alle natuurijsbanen in eigendom van de gemeente. Niet alle ijsclubs beschikken over een natuurijsbaan; zij maken gebruik van oppervlaktewater. Geen van de tien clubs betaalt aan de gemeente een vergoeding voor huur / in gebruik geving en geen van hen ontvangt een vergoeding van de gemeente voor de onderhoudstaken die worden verricht.

Harmonisatie buitensportaccommodaties 23 oktober 2023

22 / 52

Clubgebouwen zijn verenigingseigendom; op de onderliggende grond hebben zij een recht van opstal. Één clubgebouw staat op gemeentegrond zonder een recht van opstal. De hoofdlijn van de gevolgen van het ontwerp voor schaatsen zijn gelijk aan voetbal met dien verstande dat zowel de instandhoudingskosten als de gebruiks- en onderhoudsvergoeding voor de natuurijsbanen zeer laag zijn vanwege het zeer incidentele karakter van het feitelijke gebruik. 3.4.4 Skeeleren In Hoeksche Waard zijn zowel de ijs- en skeelerbaan als de club- en kleedgebouwen via opstalrecht in eigendom van IJs-/skeelerclub Puttershoek. De vereniging is daarmee verantwoordelijk voor zowel dagelijks, regulier en periodiek als groot onderhoud en renovaties. De vereniging ontvangt van de gemeente een onderhoudsvergoeding voor het dagelijks, regulier en periodiek onderhoud maar deze is onvoldoende om ook te voorzien in groot onderhoud en renovaties. Doordat de vereniging via een recht van opstal eigenaar is van de skeelerbaan inclusief inrichting wordt voorgesteld de harmonisatiemaatregelen te beperken tot actualisatie van de onderhoudsverantwoordelijkheden en vergoeding.