B2 Onderzoek b NL.IMRO.1963.BPVolgerlw8NMD22-ON01 tb1
Tekst van het document
Pagina 8 van 9
-
21-02-2019
Uitvoeren (aanvullende) saneringsevaluatie: De resultaten van de bodemsanering (hoeveelheid verwijderde grond, bereikt resultaat, etc.) worden vastgelegd in een rapport. Uitvoeren actieve nazorg: Na afronding van de sanering gelden nog zorgverplichtingen, die door het bevoegd gezag Wbb zijn vastgelegd in een beschikking. Monitoring: De verontreiniging wordt periodiek gecontroleerd of er geen verspreiding plaatsvindt van de verontreinigde componenten. De verplichting tot het ondernemen van deze activiteiten zijn in een Wbb beschikking vastgelegd. Registratie restverontreiniging: Na sanering is een verontreiniging achtergebleven. De aard en omvang van deze verontreiniging wordt geregistreerd bij het bevoegd gezag Wbb. Bij het Kadaster wordt deze locatie ook geregistreerd. Type onderzoek Er zijn verschillende soorten bodemonderzoeken, elk met een ander doel en een andere uitvoeringsstrategie. De volgende onderzoekstypen worden onderscheiden: PreHo: Prehistorisch bodemonderzoek, er is een verdenking van bodembedreigende activiteiten. De locatie is bijvoorbeeld afkomstig uit de lijst van de Kamer van Koophandel. Historisch onderzocht: Er is een historisch bodemonderzoek verricht. Op basis van het locatiebezoek, gesprekken met betrokkenen en/of archiefonderzoek is onderzocht of er aanwijzingen zijn voor bodembedreigende activiteiten.
Beperkt onderzoek: Eenvoudig onderzoek met een specifiek doel (bijvoorbeeld verdenking van asbest of een calamiteit). Een beperkt onderzoek geeft geen uitsluitsel over de algemene bodemkwaliteit. BOOT onderzoek: Een beperkt onderzoek in de nabijheid van een tank. Dit type bodemonderzoek geeft geen uitsluitsel over de algemene bodemkwaliteit. Onderzocht op aard (O.O./NVN/NEN): Op de locatie is veld analytisch bodemonderzoek verricht om te onderzoeken of er sprake is van een bodemverontreiniging. Dit kunnen verschillende typen onderzoeken zijn, die echter allemaal tot doel hebben om een eventuele verontreiniging aan het licht te brengen. (OO = oriënterend onderzoek, NVN = indicatief bodemonderzoek conform de Nederlandse Voornorm en NEN = verkennend bodemonderzoek conform de Nederlandse Eenheidsnorm (NEN 5740)). Nulsituatie onderzoek: Om in de toekomst vast te kunnen stellen of de huidige eigenaar de bodem (verder) heeft verontreinigd, wordt de kwaliteit van de bodem vastgelegd. Indien later blijkt dat de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem is verslechterd, kan de eigenaar hiervoor aansprakelijk worden gesteld. Wordt toegepast bij de vestiging van bedrijven op een locatie die potentieel bodembedreigende activiteiten uitvoeren. Onderzoek op omvang: (Nader onderzoek) Onderzoek naar de grootte van de aangetroffen verontreiniging en het vaststellen van ernst en spoed.
Saneringsonderzoek opgesteld: Er is, naar aanleiding van de resultaten van het nader bodemonderzoek, een onderzoek naar de saneringsmogelijkheden uitgevoerd. Saneringsplan opgesteld: Een saneringsplan is een planmatige beschrijving van de saneringsmethode en/of de saneringstechnieken. Saneringsevaluatie uitgevoerd: Een opsomming van de resultaten en gebeurtenissen naar aanleiding van een sanering. Wat u moet weten over tankgegevens In het verleden werden veel woningen verwarmd met behulp van huisbrandolie (hbo). Deze olie werd opgeslagen in speciale ondergrondse opslagtanks. Bij lekkage kunnen deze tanks een bodemverontreiniging veroorzaken. Volgens het besluit BOOT (Besluit Opslaan in Ondergrondse Tanks) is opslag van olie in ondergrondse tanks niet langer toegestaan. Oude buiten gebruik gestelde tanks konden tot 1998 worden gesaneerd door KIWA (Keuringsinstituut voor Waterleidingsartikelen) erkende bedrijven (de tanks werden schoon gemaakt en gevuld met zand, mits de bodem niet was verontreinigd). Oude buiten gebruik gestelde tanks, die nu nog niet zijn behandeld, moeten worden verwijderd. Een bodemonderzoek is dan verplicht. Algemene bodemkwaliteit Naast de in deze rapportage aangeven locatiespecifieke informatie, is bij OZHZ ook algemene informatie bekend over de chemische bodemkwaliteit van het gebied waarin de locatie is gelegen.
Per onderscheiden functiezone (wonen, landbouw, industrie, etc.) is de bodemkwaliteit van de onverdachte locaties binnen de zone vastgesteld. Deze informatie is gegenereerd uit de duizenden reeds uitgevoerde bodemonderzoeken binnen de regio Zuid-Holland Zuid. Deze informatie is beschikbaar via www.ozhz.nl.
Pagina 9 van 9
-
21-02-2019
Overzicht geregistreerde tanks OZHZ dossiernummer D-00003842 Volgerlandseweg 6, 3281 KV - Dhr. gemeente Hoeksche Waard tanknummer: 9130 sbi-oud: 65.1.0 - detailhandel algemeen inhoud: onbekend (conversie 2010), 1.000 liter status: in gebruik ligging: bovengronds inwendig gereinigd: Nee bodemverontreiniging: Nee actie tankslag: Nee Memo Lekbak aanwezig
dossiernummer D-00003843 Volgerlandseweg 8, 3281 KV - Dhr. gemeente Hoeksche Waard tanknummer: 9130 sbi-oud: 011.1.1 - akker- en tuinbouw, opengrondsteelt, bedrijfsgebouwen, minder dan 15 mestvarkenseenheden inhoud: onbekend (conversie 2010), 3.000 liter status: in gebruik ligging: bovengronds inwendig gereinigd: Nee bodemverontreiniging: Nee actie tankslag: Nee Memo Lekbak aanwezig
Samenvatting locatiedossiers van OZHZ Volgerlandseweg 2 - D-00003841 Milieu status
historisch - gesloten
categorie
3
omgevingstype
landelijk gebied
milieu, wettelijk kader
-
hoofd CBI-code
-
omschrijving
-
SBI (oud)
011.1.1 akker- en tuinbouw opengrondsteeld minder dan 15 mestvarkenseenheden
opmerking
-
milieuzone
-
Volgerlandseweg 6 - D-00003842 Milieu status
gesloten
categorie
-
omgevingstype
landelijk gebied
milieu, wettelijk kader
prognose type C
hoofd CBI-code
-
omschrijving
-
SBI (oud)
65.1.0 detailhandel algemeen
opmerking
-
milieuzone
-
Volgerlandseweg 8 - D-00003843 Milieu status
actief
categorie omgevingstype
landelijk gebied
milieu, wettelijk kader
-
hoofd CBI-code
-
omschrijving
-
SBI (oud)
011.1.1 akker- en tuinbouw opengrondsteeld minder dan 15 mestvarkenseenheden
opmerking
-
milieuzone
-
Volgerlandseweg 6 - D-00983321
Het Hoekse Hof bv
Milieu status
historisch - gesloten
categorie
4
omgevingstype
-
milieu, wettelijk kader
type C
neven CBI-code
931.Aa
omschrijving
sporthallen
SBI (oud)
98912.2.0 - begraafplaatsen, crematoria*, crematiria
opmerking/branche
-
milieuzone
categorie 3.1
Volgerlandseweg 2 - D-00988811
Van Boer tot Boer
Milieu status
in werking - actief
categorie
laag - eenvoudig
omgevingstype
-
milieu, wettelijk kader
type B
hoofd CBI-code
4621.0
omschrijving
groothandel in akkerbouwproducten en veevoeders
SBI (oud)
5121.5 groothandel in veevoeders (exclusief ruw-, meng- en krachtvoer)
opmerking
groothandel, grootwinkelbedrijf
milieuzone
categorie 3.1
Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid Van
Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid
Dossier
PFOA in bodem
Datum
13 juni 2018
Zaaknummer
Z-18-330610
Kenmerk
Dankzij nieuw bodemonderzoek is nu meer bekend over waar PFOA in welke gehalten voorkomt in de bodem van de regio Zuid-Holland Zuid. Daarom is per direct deze nieuwe handreiking van kracht, met herziene regels voor hergebruik van grond met verhoogde concentraties aan PFOA. Deze handreiking vervangt de eerdere handreiking van 3 november 2017. Uitgangspunt In Nederland is het uitgangspunt dat bodem (grond en grondwater) niet (verder) verontreinigd mag worden door er 'viezere' grond op toe te passen. Door zorgvuldig om te gaan met PFOA-houdende grond en telkens onderzoek te doen naar de gehalten, zorgen we ervoor dat de gehalten laag blijven waar ze laag waren en niet hoger worden waar ze al wat hoger zijn. Het goed opvolgen van de regels in deze handreiking is daarbij van groot belang. De handreiking is erop gericht dat er door hergebruik van grond geen nieuwe gezondheidsrisico's ontstaan. Belangrijkste verschillen Door deze herziening zijn de hergebruiksmogelijkheden van PFOA-houdende grond verruimd ten opzichte van de eerdere handreiking van november 2017. Daarnaast zijn eenduidige normen gesteld voor de maximale concentratie aan PFOA in toe te passen grond, waardoor grondreiniging weer op gang kan komen. De verwachting is dat de ontstane vertragingen in het afvoeren van grond met deze herziene handreiking grotendeels worden opgeheven.
Werkwijze in een notendop De handreiking geldt voor iedereen in de hele regio Zuid-Holland Zuid die bedrijfsmatig met grond werkt en daarbij bestemmingen moet vinden voor vrijkomende grond. Bij het bepalen van de toepassingsmogelijkheden van een partij grond die vrijkomt bij een werk gelden de volgende stappen: -
Bepaal de kwaliteit van de vrijkomende grond via bodemonderzoek. Bodemonderzoeksbureaus weten hoe dergelijk onderzoek uit te voeren. Bijlage 1a kan worden gebruikt voor een voorinschatting, maar deze bijlage is geen kwaliteitsbewijs. Onderzoek is altijd verplicht. Er geldt een beperkte lijst met onderzoeksvrijstellingen. Deze kan worden gevonden op de website van de omgevingsdienst (www.ozhz.nl).
-
Bepaal aan de hand van een vergelijking van de onderzoeksresultaten met de toepassingskaart (bijlage 1b) in welke zones de partij grond toe te passen is.
-
Zoek een geschikte bestemming. Aannemers, adviesbureaus en grondbanken kunnen hierbij assisteren. Voor toepassen van grond is altijd instemming van de perceelseigenaar nodig.
-
Meld de toepassing minimaal vijf werkdagen voor uitvoering bij de omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid via www.meldpuntbodemkwaliteit.nl (optie "toepassen partij").
-
Pas de grond toe.
NB1: Voor kleine partijen grond geldt dat u deze in de regel bij een grondbank kunt brengen. De grondbank voegt grond van naar verwachting vergelijkbare kwaliteit samen tot een grote partij, die vervolgens wordt gekeurd. Daarna zoekt de grondbank een bestemming voor de grond. NB2. In de meeste gemeenten kunnen particulieren kleine hoeveelheden grond direct naar de gemeentewerf of milieustraat brengen. Let wel: dit geldt in de regel alleen voor niet-bedrijfsmatig aangevoerde grond, dus niet per container of vrachtwagen bijvoorbeeld. Bij grotere hoeveelheden grond, is de transporteur die de particulier inschakelt degene die de regels in de handreiking kent en moet opvolgen. Noodzaak tot herziening van de handreiking Ondanks het feit dat de handreiking van november 2017 ruimte bood voor hergebruik van PFOA-houdende grond, bleek in de maanden erna dat in de regio veel ontwikkelingen waarbij grond vrij zou komen toch stil kwamen te liggen. Dit enerzijds omdat de handreiking het aantal toepassingsmogelijkheden onvermijdelijk verkleinde, anderzijds omdat de handreiking vanwege de beperkte hoeveelheid kennis op het moment van verschijnen enkele onvermijdelijke onzekerheden bevatte, waardoor de markt terughoudend reageerde. Daarnaast weigerden grondreinigers grond te accepteren met nevenverontreinigingen aan PFOA, waardoor ook bodemsaneringsprojecten stil kwamen te liggen.
Leeswijzer De handreiking bestaat uit een korte inleiding met kaarten waarop is aangegeven welke concentraties aan PFOA waar te verwachten zijn (bijlage 1a "verwachtingskaart") en wat de maximale concentraties zijn van toe te passen grond (bijlage 1b "toepassingskaart"). De verwachtingskaart: geeft de verwachting voor de PFOA-concentratie in de ongeroerde, onverharde bovengrond. Grond onder verharding en diepere bodemlagen zullen lagere concentraties aan PFOA bevatten, maar uit de ervaring tot nu toe blijkt dat ook deze grond niet vrij is van PFOA. Ook in de laatste decennia opgebrachte bovengrond of grond die is gemengd met andere grond zal in de regel lagere gehalten aan PFOA bevatten dan in de verwachtingenkaart staat aangegeven. De zones uit bijlage 1a volgen uit de tussen mei 2017 en mei 2018 uitgevoerde onderzoeken. De zones in bijlage 1b zijn door de deskundigengroep bepaald, en vormen een compromis tussen strikte bewaking van het stand-stillprincipe en onbeperkte toepassingsruimte. In bijlage 2 en 3 geven we aan welke keuzes zijn gemaakt en waarom. In bijlage 2 is verder aangegeven welke reikwijdte de handreiking heeft en hoe met vergelijkbare stoffen als PFOA moet worden omgegaan. Daarnaast staat in de bijlage hoe de PFOA-verontreiniging is ontstaan.
Nauw overleg De handreiking is opgesteld in overleg tussen beleidsmedewerkers van gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Molenwaard, bodemdeskundigen van OZHZ, DCMR, GGD ZHZ, provincie ZuidHolland, het Expertisecentrum PFAS en drinkwaterdeskundigen van Provincie Zuid-Holland, Oasen en Evides. Daarnaast is feedback ontvangen van diverse marktpartijen (grondbanken, grondreinigers, aannemers, loonwerkers) en bodemdeskundigen van andere omgevingsdiensten. Deze herziene handreiking beschrijft de vaste uitvoeringspraktijk die OZHZ en de betreffende gemeenten vanaf heden volgen met betrekking tot toezicht en handhaving op de toepassing van grond met PFOA. Dit in afwachting van eventueel beleid en/of nadere regels ter zake. Bijlage:
1a. Verwachtingskaart (verwachte concentraties PFOA in de grond in Zuid-Holland Zuid). 1b. Toepassingskaart (maximale concentratie PFOA in toe te passen grond Zuid-Holland Zuid) 2.
Toelichting en uitwerking
3.
Verantwoording gehanteerde concentratiegrenzen voor PFOA
4.
Genoemde literatuur 2
Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
3 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
4 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid BIJLAGE 2 – Toelichting en uitwerking 0. Voorwoord In deze herziene handreiking worden de herziene regels voor hergebruik van grond met licht verhoogde concentraties aan PFOA gepresenteerd. De handreiking bevat concentratiegrenzen die fungeren als hergebruiksnormen. Daarnaast bevat de handreiking twee kaarten waarop de verwachte bodemkwaliteit en de toepassingsmogelijkheden zijn aangegeven. De handreiking is van kracht in de regio Zuid-Holland Zuid. De handreikingen moeten worden gezien als tussenstappen op weg naar uiteindelijk op te stellen formeel hergebruiksbeleid, dat door de individuele gemeenteraden moet worden vastgesteld. Op het moment van opstellen van deze handreiking zijn er vele landelijke en internationale ontwikkelingen op het gebied van onderzoek naar PFOA en andere PFAS en bestaan er nog onzekerheden over het voorkomen in het milieu. Zo vindt er op korte termijn onderzoek naar mogelijke effecten op landbouwproducten plaats door het de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA), en komt de European Food Safety Authority (EFSA) waarschijnlijk met aangepaste toxiciteitsnormen voor PFOA. Beide ontwikkelingen kunnen effect hebben op de hergebruiksbeleidsmogelijkheden van grond met PFOA.
Daar staat tegenover dat de markt gebaat is bij een snelle verbetering van de bestaande handreiking (zie onder), en dat uitstel van een herziene handreiking om die reden volgens de gezamenlijk gemeenten onwenselijk is. De gezamenlijke gemeenten hebben er daarom voor gekozen om de herziene handreiking snel uit te brengen, en om de hergebruiksmogelijkheden zodanig te kiezen dat verreweg het grootste deel van het grondverzet in de regio Zuid-Holland Zuid kan worden gefaciliteerd, terwijl tegelijk de kans klein wordt geacht dat er grond wordt toegepast die later als niet toepasbaar wordt gezien. Zodra er voldoende kennis aanwezig is om te komen tot een eenduidig beleid dat naar verwachting voor langere tijd zal gelden, zal dit worden opgesteld Tot dat moment zal worden volstaan met (eventueel aangepaste) handreikingen. 1. Inleiding Op 3 november 2017 heeft Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) een handreiking gepubliceerd omtrent hergebruik van grond met verhoogde concentraties aan perfluoroctaanzuur (PFOA) en GenX1 in de Drechtsteden en omgeving. Deze handreiking had als doel vast te leggen welke regels gemeenten en omgevingsdienst in de Drechtsteden en ruime omgeving hanteren voor hergebruik van grond met licht verhoogde concentraties aan PFOA.
Ongereguleerd hergebruik van PFOA houdende grond kan namelijk leiden tot nieuwe bodemverontreinigingen met PFOA op plaatsen die nu nog vrij zijn van PFOA. Conform artikel 13 van de Wet bodembescherming (zorgplichtartikel) is dit niet toegestaan. Dit wordt later in deze handreiking verder toegelicht.
1 GenX is een stoffengroep die bestaat uit meerdere stoffen. Voor bodemonderzoek worden de stoffen FRD902 en FRD903
aangehouden. Voor de relatie PFOA-GenX, zie paragraaf 6 van deze handreiking
De handreiking van 3 november 2017 is na verschijnen toegezonden aan ca. 100 in de regio actieve marktpartijen (adviesbureaus, aannemers, grondbanken etc.) en heeft in korte tijd zijn weg gevonden naar de volledige markt. De in de Regio Zuid-Holland Zuid gemeten concentraties aan PFOA vormen geen gezondheidsrisico's, mogelijk met uitzondering van enkele volks/moestuinen in de zone 2 en 3. Dit wordt later in deze handreiking verder toegelicht. Noodzaak tot herziening handreiking november 2017 Ondanks het feit dat de handreiking van november 2017 ruimte bood voor hergebruik van PFOA houdende grond, bleek in de maanden erna dat in de regio een aantal ontwikkelingen waarbij grond vrij zou komen toch stil kwamen te liggen. Dit enerzijds omdat de handreiking het aantal toepassingsmogelijkheden onvermijdelijk verkleinde, anderzijds omdat de handreiking vanwege de beperkte hoeveelheid kennis op het moment van verschijnen enkele onvermijdelijke onzekerheden bevatte, waardoor de markt terughoudend reageerde. Daarnaast weigerden grondreinigers grond te accepteren met nevenverontreinigingen aan PFOA, waardoor ook bodemsaneringsprojecten stil kwamen te liggen. Herziene handreiking Onderhavige herziening van de handreiking is opgesteld op basis van de ervaringen met de bestaande handreiking en de onderzoeksresultaten die verkregen zijn in de periode november 2017 – april 2018.
De herziene handreiking vervangt de handreiking van november 2017 en bevat een nadere uitwerking van de hergebruiksregels. Daarnaast zijn nieuwe grenzen bepaald voor zowel het gebied waarvoor de handreiking geldt, als voor de daarbinnen gelegen zones met hogere concentraties Door middel van deze herziening van de handreiking worden de hergebruiksmogelijkheden van PFOA houdende grond verruimd ten opzichte van de eerdere handreiking van november 2017. Tevens worden eenduidige normen gesteld voor de maximale concentratie aan PFOA in toe te passen grond, waardoor grondreiniging weer op gang kan komen. De verwachting is dat de ontstane vertragingen in het afvoeren van grond met deze herziene handreiking grotendeels wordt opgeheven. Deze herziene handreiking beschrijft de vaste uitvoeringspraktijk die OZHZ en de betreffende gemeenten vanaf heden volgen met betrekking tot toezicht en handhaving op de toepassing van grond met PFOA. Dit in afwachting van eventueel beleid en/of nadere regels over dit onderwerp. In deze handreiking wordt de problematiek nader toegelicht. Daarnaast wordt aangegeven hoe met bodemonderzoek moet worden omgegaan, welke toepassingsmogelijkheden er zijn voor grond met PFOA en hoe om te gaan met de mogelijk eveneens aanwezige verontreiniging met GenX. 2.
Resultaten bodemonderzoeken
De chemische fabriek Dupont/Chemours (hierna Chemours) in Dordrecht heeft in de periode 1970 tot 2012 de stof PFOA uitgestoten, en in de periode van 2012 tot heden in kleinere hoeveelheden GenX. In mei 2017 is op basis van het luchtdepositie onderzoek [lit 1] bekend geworden dat naar alle waarschijnlijkheid een gedeelte van deze stoffen in de omgeving van de fabriek is neergeslagen. Hierdoor worden verhoogde concentraties PFOA en GenX in de grond en in het grondwater aangetroffen. In de periode oktober 2017 – april 2018 is dit bevestigd door diverse bodemonderzoeken [lit 2,3,4]. Het overgrote deel van de aangetroffen concentraties is zodanig, dat indien getoetst wordt aan de in 2018 door het RIVM afgeleide humane risicogrenzen [lit 5] (scenario ‘wonen met tuin’ en ‘wonen met moestuin’) voor PFOA in grond er geen sprake is van risico’s voor de gezondheid van mensen. Slechts voor enkele deellocaties in zones 2 en 3 is, op basis van de gemeten concentraties PFOA, mogelijk sprake van gezondheidsrisico's bij gebruik als volks/moestuin. Door RIVM is ter plaatse van een tiental volkstuinen in de directe omgeving van het Chemoursterrein gewasonderzoek uitgevoerd [lit 6]. RIVM adviseert op basis van dit onderzoek om binnen een straal van 1 kilometer rond de fabriek van Chemours met mate uit 6 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
eigen tuin te eten (niet te vaak of te veel). Hierover is reeds gecommuniceerd met de betrokkenen, en het heeft ook in de media aandacht gekregen. Verder valt dit buiten het kader van onderhavige handreiking, aangezien die alleen betrekking heeft op hergebruik van grond. Onderstaand zijn de door RIVM [lit 5] opgestelde risicogrenswaarden kort samengevat. Tabel 1. Humane risicogrenzen PFOA wonen met (moes)tuin (RIVM 2018 [lit 5])
Scenario ‘wonen met tuin’ (maximaal 10%
Risicogrenswaarde
Risicogrenswaarde
grond μg/kg ds
grondwater μg/l
900
129
86
12
voedselconsumptie uit eigen tuin) Scenario "wonen met moestuin" (100% voedselconsumptie uit eigen moestuin) Levenslange consumptie van 2 liter ongezuiverd
0,39
grondwater per dag In bijlage 1a (verwachtingskaart) zijn voorlopige kwaliteitszones voor PFOA in onverharde, ongeroerde bovengrond aangegeven. Op basis van de beschikbare onderzoeksresultaten is het niet mogelijk om deze grenzen met volledige zekerheid vast te stellen. De daadwerkelijke grenzen zullen op termijn op basis van aanvullende bodemonderzoeken nog worden aangepast. 3.
Wettelijk kader voor hergebruik van grond
Eén van de pijlers van het bodembeleid in Nederland is het zogenaamde stand-still beginsel. Dit houdt in dat moet worden voorkomen dat schone grond verontreinigd raakt doordat er verontreinigde grond op wordt aangebracht, of dat licht verontreinigde grond sterker verontreinigd raakt door dat er sterker verontreinigde grond op wordt aangebracht. Om dit te bewerkstelligen is in 2008 het Besluit bodemkwaliteit in werking getreden, waarin regels voor hergebruik van grond zijn vastgelegd. Conform de regels van het (Besluit bodemkwaliteit (Bbk en de bijbehorende Regeling bodemkwaliteit (Rbk) kan verontreinigde grond onder voorwaarden worden hergebruikt indien er voor de betreffende verontreiniging hergebruiksnormen zijn vastgesteld. PFOA, GenX en andere PFAS (zie onder 7.), alhoewel potentieel schadelijk voor mens en milieu, zijn in de Rbk niet genormeerd. De rijksoverheid geeft aan dat zij vooralsnog ook niet voornemens is dergelijke normen vast te stellen, omdat zij van mening is dat dit een lokaal/regionaal probleem is, dat ook lokaal/regionaal moet worden opgelost. Dit mede in anticipatie op de Omgevingswet, waarin bodemnormen ook deels ook lokaal moeten worden ingevuld. Beperkingen in het toepassen van grond met PFOA, GenX en overige PFAS vloeien (bij afwezigheid van zo’n specifieke regeling voor hergebruik) voort uit de zorgplicht van art. 13 Wbb.
Ter invulling van die zorgplicht wordt in deze herziene handreiking aangegeven welke toepassingen binnen de betreffende gemeenten in overeenstemming met Bbk en Rbk mogelijk worden geacht. 4.
Handreiking voor toepassing van PFOA houdende grond
Deze handreiking is opgesteld in overleg tussen beleidsmedewerkers van gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Molenwaard, bodemdeskundigen van OZHZ, DCMR, GGD ZHZ, provincie Zuid-Holland het Expertisecentrum PFAS en drinkwaterdeskundigen van Provincie Zuid-Holland, Oasen en Evides. Daarnaast is feedback ontvangen van diverse marktpartijen (grondbanken, grondreinigers, aannemers, loonwerkers) en bodemdeskundigen van andere omgevingsdiensten. Bodemonderzoek ten behoeve van hergebruik van grond Als basis voor de landelijke regels voor hergebruik van grond geldt dat de kwaliteit van de toe te passen grond bekend moet zijn. Vertaald naar de huidige situatie betekent dit dat hergebruik van grond afkomstig uit de in 7 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
bijlage 1a aangegeven zones 0, 1, 2 en 3 alleen kan plaatsvinden als de vrijkomende grond tevens is onderzocht op PFOA. Dit wijkt af van het gestelde in de Bodembeheernota Zuid-Holland Zuid [lit 8]. Hierin wordt gesteld dat er in veel gevallen als kwaliteitsbewijs kan worden volstaan met de bodemkwaliteitskaart, en geen partij-onderzoek noodzakelijk is. Als er op enig moment in de toekomst voldoende gegevens over PFOA voorhanden zijn, kan ook voor PFOA worden aangesloten bij de Bodembeheernota. Een uitzondering op de aanvullende onderzoekplicht voor PFOA geldt voor grond afkomstig van onder reeds 40 jaar of langer aanwezige verhardingen in zones 0 en 1 uit bijlage 1a. Voor dergelijke grond mag worden aangenomen dat de concentratie aan PFOA dermate laag is dat hergebruik in zone B (zie bijlage 1b en tabel 2) acceptabel is. Vanwege de specifieke stofeigenschappen gelden voor PFOA enkele bijzondere eisen met betrekking tot monstername en analyse. Deze zijn te vinden in het handelingskader PFAS [lit 9]. In het handelingskader is aangegeven dat bodemtypecorrectie voor PFAS vanuit het oogpunt van stofgedrag en risico niet noodzakelijk is, en dat het bij het bepalen van lokaal beleid aan de betreffende overheid is om hierin een keuze te maken. In Zuid-Holland Zuid is er voor gekozen om geen bodemtypecorrectie uit te voeren. 5.
Toepassing van grond
Uitgangspunt van de landelijke regels voor hergebruik is het zogenaamde stand-still principe. Dit houdt in dat het lokale verontreinigingsniveau in grond en grondwater niet mag toenemen als gevolg van hergebruik van grond. Daarnaast dient ook rekening te worden gehouden met het gebruik van de locatie en de daarbij behorende risicogrenzen. Vertaald naar de huidige situatie met betrekking tot PFOA bevattende grond, houdt dit in dat hergebruik van grond alleen kan plaatsvinden in zones met een vergelijkbare of hogere concentratie PFOA als de toe te passen grond. Ten aanzien van mogelijke risico's voor gebruikers van de grond is gezien de onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen gekozen voor een voorzichtige benadering (zie bijlage 3). De zones zijn door de deskundigengroep bepaald, en vormen een compromis tussen enerzijds strikte bewaking van het stand-stillprincipe en anderzijds onbeperkte toepassingsruimte. Indien uit onderzoek blijkt dat er in de toe te passen grond geen PFOA wordt gemeten in concentraties boven de detectiegrens van 0,1 µg/kg, gelden geen beperkingen als gevolg van PFOA, en geldt voor de betreffende grond het reguliere van toepassing zijnde hergebruiksbeleid voor andere stoffen dan PFOA (bijvoorbeeld zware metalen).
Relatie hergebruiksgrenzen PFOA met normen in Besluit bodemkwaliteit In het besluit bodemkwaliteit zijn per stof maximale waarden opgesteld voor de gebruikstypen "landbouw/natuur", "wonen" en "industrie". Deze maximale waarden zijn gebaseerd op humane en ecologische risico's van de concentraties in de grond, en niet op het uitlooggedrag. Dit laatste omdat verreweg de meeste stoffen bij de voor hergebruik geschikte concentraties niet uitlogen. Voor PFAS geldt dat het uitloogrisico dermate groot is, dat dit in hoge mate bepalend is voor de hergebruiksmogelijkheden. In navolgende tabel 2 zijn de toepassingszones samengevat.
8 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
Tabel 2. Maximaal toegestane concentraties PFOA per zone Zone
Maximaal toegestane concentratie
(ligging zones zie bijlage 1b; toepassingskaart)
PFOA in toe te passen grond
Zone A: Buiten pluimzone; achtergrondbelasting
2,5 µg/kg
Alle gebruikstypen Zone B: Pluimzone; Alle gebruikstypen
10 µg/kg
De in bijlage 1a (verwachtingskaart) en 1b (toepassingskaart) aangegeven zonegrenzen zijn op basis van de beschikbare onderzoeksresultaten niet met volledige zekerheid vast te stellen. De in bijlage 1b aangegeven toepassingsmogelijkheden zijn echter zodanig opgesteld dat het risico op onacceptabele verslechtering van de bodemkwaliteit als gevolg van achteraf onjuiste ligging van zonegrenzen minimaal is. De daadwerkelijke grenzen zullen op termijn op basis van aanvullende bodemonderzoeken nog worden aangepast. Van grond afkomstig van onder reeds 40 jaar of langer aanwezige verhardingen in zones 0 en 1 uit bijlage 1a kan worden aangenomen dat de concentratie aan PFOA lager is dan 10 µg/kg. Dergelijke grond kan zonder aanvullend onderzoek op PFOA worden hergebruikt in zone B. NB: Bovenvermelde toepassingsregels gelden bovenop het reguliere hergebruiksbeleid voor zware metalen, PAK, minerale olie etc.
Voor de regio Zuid-Holland Zuid zijn die vastgelegd in de Nota bodembeheer ZHZ (2010), het Besluit bodemkwaliteit en de Regeling bodemkwaliteit (beide 2008) Een verantwoording van de gehanteerde concentratiegrenzen is opgenomen in bijlage 3 Overige toepassings- en afzetmogelijkheden Naast het bovengenoemde voor wat betreft de toepassing van grond, bestaan er op basis van het Besluit bodemkwaliteit en/of het Activiteitenbesluit de volgende mogelijkheden voor het omgaan met vrijkomende PFOA houdende grond: -
Definitieve toepassing in bestaande of nog te realiseren grootschalige bodemtoepassingen (GBT; bijvoorbeeld geluidswallen, kunstmatige heuvels etc.). De acceptatiegrenzen hiervoor zijn gelijk aan de acceptatiegrenzen van de zone uit bijlage 1 waarin de toepassing is gelegen. Deze benadering wijkt af van de lijn uit het Besluit bodemkwaliteit voor andere stoffen dan PFAS, waarbij veelal hogere concentraties dan omgevingsconcentraties mogen worden toegepast in een GBT. Voor deze afwijkende lijn is gekozen vanwege de risico's op het ontstaan van een nieuwe grondwaterverontreiniging met PFOA/PFAS als hogere concentraties PFOA/PFAS zouden worden toegestaan.
-
Definitieve toepassing in IBC-hergebruikslocatie (schaars).
-
Opslag in tijdelijk depot op de herkomstlocatie.
-
Opslag in tijdelijk depot elders binnen de zone met naar verwachting gelijke of sterkere mate van verontreiniging (inrichting depot behoeft melding conform besluit bodemkwaliteit, dan wel het Activiteitenbesluit).
-
Opslag in tijdelijk depot met onder- en bovenafdichting in een naar verwachting minder sterk verontreinigde zone of buiten de verdachte zone (inrichting depot behoeft melding conform besluit bodemkwaliteit, dan wel het Activiteitenbesluit).
Indien geen van bovengenoemde opties mogelijk is, kan de grond ter reiniging worden aangeboden aan een grondreiniger. Naast het bovenstaande wordt de mogelijkheid opengehouden dat er speciale grootschalige bodemtoepassingen (GBT) zullen worden gerealiseerd, waarin hogere dan omgevingsconcentraties 9 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
PFOA/PFAS mogen worden toegepast. Dit vanzelfsprekend in nauw overleg met belanghebbenden, waarbij het bepalen van de toepassingsmogelijkheden altijd maatwerk zal zijn. Dit betreft vooralsnog een hypothetische toepassingsmogelijkheid, aangezien dergelijke toepassingen nog niet bestaan, en het onzeker is of die er zullen komen. Het voorgaande geldt niet voor grond die niet herbruikbaar is vanwege een andere verontreiniging dan PFOA. Dergelijke grond moet in principe worden afgevoerd naar een erkend verwerker. Indien dit niet mogelijk is kan deze grond alleen - tijdelijk - worden opgeslagen op een hiertoe vergunde locatie. Het college van B&W van de gemeente waarin de grond wordt toegepast is het bevoegd gezag voor hergebruik van grond. Binnen de regio Zuid-Holland Zuid zijn deze bevoegdheden gemandateerd aan OZHZ. Uitzondering hierop vormt hergebruik van grond ter plaatse van inrichtingen conform de Wet milieubeheer waarvoor voor de provincie Zuid-Holland bevoegd gezag is. Voor deze locaties is de provincie Zuid-Holland tevens het bevoegd gezag voor hergebruik van grond. 6.
Relatie PFOA – GenX
Sinds 2013 stoot DuPont/Chemours de aan PFOA verwante stof GenX2 uit, die PFOA in het productieproces heeft vervangen. Uit het recent uitgevoerde bodemonderzoeken (zie inleiding) blijkt dat deze stof voorkomt in veel lagere concentraties dan PFOA. Voor GenX bestaan geen risicogrenswaarden voor bodem, maar GenX wordt als minder toxisch beschouwd dan PFOA [lit 9]. Dit houdt in dat er bij bodemonderzoek ten behoeve van hergebruik geen onderzoek naar GenX hoeft te worden uitgevoerd. Wel is het zo dat de emissie van GenX voortduurt, waardoor de concentraties in de grond in de toekomst kunnen toenemen. Indien binnen een project gemeten concentraties aan GenX getoetst moeten worden, zullen voorlopig de risicogrenswaarden voor PFOA (RIVM 2018-0060) worden gehanteerd. 7.
Relatie PFOA – overige PFAS
PFOA maakt onderdeel uit van de stoffenfamilie PFAS (Poly- en PerFluor Alkyl Stoffen). Deze zijn gebruikt in een groot aantal (consumenten)producten waaronder blusschuim. Uit de recent uitgevoerde onderzoeken blijkt dat een aantal van deze stoffen net als PFOA diffuus in lage concentraties in de bodem voorkomen [lit 1, 2, 3, 10]. Voor deze stoffen geldt daarom net als voor PFOA een verhoogd achtergrondbelastingsniveau. Voor PFOS (PerFluorOctaanSulfonzuur) geldt evenals voor PFOA een voorlopig achtergrondniveau van 2,5 µg/kg. Voor de overige PFAS (waaronder GenX) geldt een voorlopig achtergrondniveau van 1 µg/kg (individueel). Bij deze niveaus is vooralsnog geen sprake van humane of ecologische risico's [lit 5 in combinatie met lit 9]. Binnen het invloedgebied van PFOA (zone 1, 2 en 3) kunnen iets hogere concentraties overige PFAS voorkomen, waarschijnlijk als gevolg van productonzuiverheden in het door Chemours/DuPont gebruikte PFOA. Aangezien de concentraties PFOA in de grond in deze zones altijd hoger zullen zijn dan die van de overige PFAS, is de concentratie aan PFOA leidend bij het bepalen van de hergebruiksmogelijkheden. 8.
Reikwijdte handreiking
De handreiking geldt voor het toepassen van met PFOA/PFAS verontreinigde grond in gemeenten die hebben ingestemd met de handreiking. Voorkomen moet worden dat gemeenten die met de handreiking hebben ingestemd een voorkeursbestemming worden voor PFOA houdende grond uit overige delen van Nederland. Daarom gelden hiervoor de volgende bepalingen: -
PFOA/PFAS houdende grond met concentraties onder de in deze handreiking genoemde achtergrondbelasting (2,5 of 1,0 µg/kg) wordt alleen geaccepteerd indien afkomstig uit gemeenten die met deze handreiking hebben ingestemd of die een vergelijkbaar beleid qua achtergrondbelasting hanteren.
2 GenX is een stoffengroep die bestaat uit meerdere stoffen. Voor bodemonderzoek worden de stoffen FRD902 en FRD903 aangehouden.
10 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
-
PFOA houdende grond met concentraties > 2,5 µg/kg (boven de achtergrondbelasting) wordt alleen geaccepteerd indien: -
afkomstig uit regio Zuid-Holland Zuid, OF uit aangrenzende gebieden waarvoor is aangetoond dat de herkomstlocatie binnen het aaneensluitende gebied met diffuse PFOA-verontreiniging > 2,5 µg/kg valt EN
-
de herkomstgemeente een vergelijkbaar beleid hanteert.
Overige PFAS houdende grond met concentraties boven de in deze handreiking genoemde achtergrondbelasting wordt niet geaccepteerd.
De handreiking geldt alleen voor de landbodem binnen de regio Zuid-Holland Zuid. Voor waterbodem (inclusief natte voorlanden van de grote rivieren) zijn de waterschappen en Rijkswaterstaat bevoegd gezag. Zij dienen eigen beleid te maken voor het toepassen van PFOA houdende grond. De handreiking geldt niet voor hergebruik van grond op het bedrijfsterrein van Chemours. Hiervoor dienen met het betreffende bevoegd gezag maatwerkafspraken te worden gemaakt. 9. Effecten op andere bodemaspecten Bodemsanering/grondreiniging In de inleiding is aangegeven dat grond met nevenverontreinigingen aan PFOA door grondreinigers werd geweigerd, waardoor bodemsaneringsprojecten stagneerden. Door de grondreinigingsbranche is informeel aangegeven dat zodra er voor de regio Zuid-Holland Zuid eenduidige hergebruikswaarden zijn vastgesteld, het reinigen van grond weer op gang zal komen. Met onderhavige herziene handreiking wordt hier invulling aan gegeven. Bodemtoets bouw ten behoeve van omgevingsvergunning, gronduitgifte door overheden, koop/verkoop, bestemmingsplanwijzigingen. Bij bodemonderzoek ten behoeve van een omgevingsvergunning binnen de aangegeven zones 2 en 3, geldt dat de grond en het grondwater moeten worden onderzocht op PFOA.
Dit enerzijds omdat bij bouwwerkzaamheden bijna altijd grond vrijkomt die elders moet worden hergebruikt, en anderzijds omdat PFOA als verdachte stof dient te worden opgenomen in het analysepakket van het onderzoek. Voor dergelijk onderzoek bestaat vooralsnog geen noodzaak om ook op GenX of andere PFAS te onderzoeken (zie onder 6). Voor zone 0 en 1 is ten behoeve van een omgevingsvergunning geen onderzoek op PFOA nodig. Voor beide zones geldt dat het voldoende zeker is dat de te verkrijgen onderzoeksresultaten niet zullen leiden tot zodanige risico's als gevolg van PFOA dat deze belemmerend zijn voor het verlenen van de bouwvergunning. Als bij de nieuwbouw grond vrijkomt is het voor het bepalen van de hergebruiksmogelijkheden wel noodzakelijk om onderzoek op PFOA uit te voeren. Voor gronduitgifte en koop/verkoop bestaan geen wettelijk regels ten aanzien van bodemonderzoek. Echter, aangezien gronduitgifte en koop/verkoop, evenals bestemmingsplanwijzigingen vaak leiden tot bouwactiviteiten en grondverzet wordt aanbevolen om hiervoor de zelfde onderzoeksstrategie te hanteren als voor bodemonderzoek ten behoeve van een omgevingsvergunning. Uitbaggeren van sloten Er zijn nog maar weinig gegevens bekend over de kwaliteit van baggerspecie in het gebied waar PFOA in de grond is aangetoond.
Uit de beschikbare onderzoeken blijkt wel dat PFOA met zekerheid ook voorkomt in de onderzochte baggerspecie. Dit houdt in dat ook bij onderzoeken naar de kwaliteit van baggerspecie PFOA dient te worden opgenomen in het analysepakket. Het besluit bodemkwaliteit geeft aan dat bagger uit bepaalde smalle, onverdachte poldersloten zonder waterbodemonderzoek op het aangrenzende perceel kan
11 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
worden verspreid. Op dergelijke partijen baggerspecie behoeft ook geen onderzoek naar PFOA te worden uitgevoerd. Voor het op de kant verspreiden van PFOA/PFAS houdende baggerspecie geldt de zonering uit bijlage 1b en tabel 2 . Voor het toepassen van PFOA/PFAS houdende bagger (of grond) in oppervlaktewater is deze handreiking niet van toepassing. Hiervoor dient het betreffende bevoegd gezag (waterkwaliteitsbeheerders) eigen beleid op te stellen. 10. Vervolgproces Deze herziening van de handreiking is gebaseerd op de in de periode november 2017 – mei 2018 verkregen onderzoeksgegevens, en is een belangrijke stap voorwaarts ten opzichte van de eerder handreiking van 3 november 2017. Het totaal aan beschikbare gegevens is echter onvoldoende om de grenzen zoals deze in bijlage 1a en 1b zijn aangegeven met voldoende zekerheid te bepalen. Daarnaast is er nog onvoldoende duidelijk over de te verwachten concentraties in o.a. baggerspecie en in het diepere grondwater, en over de omvang van het gebied waarin een verhoogde achtergrondbelasting wordt aangetroffen. Op basis van in het komende half jaar te ontvangen onderzoeksresultaten (zowel uit de regio Zuid-Holland Zuid als van daarbuiten) en op basis van de nationale en internationale ontwikkelingen op het gebied van PFAS, zal de herziene handreiking uiterlijk eind 2018 worden geëvalueerd en zonodig aangepast.
Continue actualisatie zonegrenzen en onderzoeksvrijstellingen Zoals eerder vermeld was het totaal aan beschikbare onderzoekgegevens ten tijde van het opstellen van deze handreiking onvoldoende om de in bijlage 1a en 1b aangegeven zonegrenzen met zekerheid vast te stellen. Dit houdt in dat het aannemelijk is dat aanvullend te verkrijgen bodeminformatie aanleiding kan geven tot het aanpassen van de zonegrenzen. Aangezien een juiste ligging van de zonegrenzen veel bijdraagt aan zowel het optimaal beschermen van de bodem als het maximaal faciliteren van grondverzet, zullen de zonegrenzen zonodig worden geactualiseerd. Dergelijke actualisaties zullen plaatsvinden in overleg tussen de omgevingsdienst en de betreffenden gemeente(n) en behoeven geen regionale goedkeuring. De meest actuele kaart zal altijd beschikbaar zijn op de website van de omgevingsdienst (www.ozhz.nl). Het verkrijgen van meer onderzoekgegevens kan ook leiden tot voldoende bodemkennis over delen van de regio om voor deze delen vrijstellingen van de onderzoekverplichting te kunnen geven. Op deze manier wordt voorkomen dat onnodig onderzoek plaatsvindt, en wordt de markt optimaal bediend. Op het moment van opstellen van deze handreiking geldt deze vrijstelling alleen voor grond vrijkomend onder minimaal 40 jaar oude verharding in zones 0 en 1, mits deze wordt toegepast in zone B (zie onder 4 en 5).
Het geven van aanvullende onderzoeksvrijstellingen zal plaatsvinden in overleg tussen de omgevingsdienst en de betreffenden gemeente(n) en behoeven geen regionale goedkeuring. De meest actuele lijst met vrijstellingen zal altijd beschikbaar zijn op de website van de omgevingsdienst (www.ozhz.nl).
12 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid BIJLAGE 3 – Verantwoording gehanteerde concentratiegrenzen voor PFOA Concentratie-
Verantwoording
grens PFOA 0,1 µg/kg
0,1 µg/kg is voor nagenoeg alle laboratoria een haalbare detectiegrens
(detectiegrens) 2,5 µg/kg
In onverdachte gebieden verspreid over Rotterdam en omgeving en in Noord Holland komen concentraties PFOA en andere PFAS voor in de range van 0,6 tot ca. 2,5 µg/kg [lit 9, 10]. Aangezien bekend is dat PFAS voorkomen in veel (consumenten)producten en deze stoffen niet afbreekbaar zijn in het milieu, is het aannemelijk dat door verwering en verbranding van deze producten een diffuse achtergrondbelasting is ontstaan.
10 µg/kg
Uit recent onderzoek [lit 1, 2] blijkt dat in bijna het gehele onderzochte gebied (ook bij lage concentraties in de grond) lage concentraties aan PFOA in het grondwater worden aangetroffen. Er is geen concentratie in grond waarbij met zekerheid geen grondwaterbeïnvloeding plaatsvindt. Bij hergebruik van grond met PFOA kan dus niet worden uitgesloten dat de grondwaterkwaliteit op de toepassingslocatie wordt beïnvloed.
Als maximaal acceptabele grondwaterconcentratie voor de pluimzone (zone 1) is een concentratie van 0,39 µg/l gekozen. Dit is gelijk aan de risicowaarde voor het levenslang dagelijks drinken van 2 liter ongezuiverd grondwater (RIVM 2018 [lit 5]). Alhoewel op basis van de beschikbare onderzoeksgegevens geen eenduidige correlatie tussen concentraties in grond en grondwater kan worden afgeleid, blijken er in de kleiig-venige bovengrond van het Eiland van Dordrecht en de Alblasserwaard onder een PFOA concentratie van 10 µg/kg geen concentraties in het grondwater voor te komen boven 0,39 µg/l. [lit 7*]. Op basis hiervan is gekozen voor een hergebruikswaarde van 10 µg/kg voor zone B.
10 µg/kg ligt daarnaast dermate ruim onder de risicogrenswaarde voor wonen met moestuin (86 µg/kg), dat wordt verwacht dat eventuele toekomstige aanpassingen van de risicowaarden door RIVM niet zullen leiden tot risicowaarden voor grond die onder deze concentratie zijn gelegen. Ook van het onderzoek door NVWA naar mogelijke effecten op landbouwproducten wordt niet verwacht dat dit zal leiden tot normen voor landbouwgrond die lager zijn dan 10 µg/kg.
Daar staat tegenover dat op basis van de gemeten gehalten in gebieden waar veel grond vrijkomt en op basis van de in de periode november 2017 – mei 2018 door OZHZ ontvangen meldingen voor hergebruik van grond wordt verwacht dat met een hergebruiksnorm van 10 µg/kg ca. 95% van het gewenste grondverzet in de regio Zuid-Holland Zuid kan worden gefaciliteerd.
* In het gebied direct rond het bedrijfsterrein van Chemours (zone 3 en aangrenzende schil in zone 1; zie bijlage 1a) komen wel hogere concentraties aan PFOA in het grondwater voor, vermoedelijk als gevolg van aanzienlijk hogere historische atmosferische depositie in dit gebied [lit 7].
13 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid BIJLAGE 4 – Genoemde literatuur 1.
Luchtdepositie onderzoek PFOA en GenX Dordrecht e.o. Expertisecentrum PFAS, 012017/20DDT221-1.17, mei 2017
2.
Aanvullend luchtdepositie onderzoek PFOA en GenX Dordrecht en omgeving, Expertisecentrum PFAS, C05044.000229.0100/079794902 A26 maart 2018,
3.
PFOA Onderzoek naar de aanwezigheid van PFOA in de gemeente Molenwaard Expertisecentrum PFAS – nog te verschijnen.
4.
Onderzoek naar maximale gehalten PFOA in de bodem binnen diverse gemeenten., Gorinchem, Leerdam, Zederik en Vianen. Lievense/CSO, OB005072.RAP001.RK.MS 17 mei 2018
5.
Risicogrenzen PFOA voor grond en grondwater. Uitwerking ten behoeve van generiek en gebiedsspecifiek beleid (herziene versie). RIVM Briefrapport 2018-0060.
6.
Risicobeoordeling van GenX en PFOA in moestuingewassen in Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht. RIVM Briefrapport 2018-0017
7.
Interpretatienotitie en onderbouwing hergebruikswaarde PFOA Drechtsteden en omgeving, Expertisecentrum PFAS C05044.000229/079830769, 24 april 2018
8.
Bodembeheernota Zuid-Holland Zuid, juli 2010
9.
Handelingskader PFAS, Expertisecentrum PFAS, mei 20182018 – nog te verschijnen
10.
PFAS onderzoek Rotterdam, Arcadis, 079792319 B, 5 april 2018
14 Herziene handreiking toepassing van PFOA houdende grond Zuid-Holland Zuid
Datum
07-03-2019 13:41
KLIC
Onderwerp
Ontvangstbevestiging Graafmelding 19G128429 Blad
1 van 3
Geachte heer, mevrouw, Het Kadaster heeft een Graafmelding ontvangen. Het meldnummer van de Klic-melding is: Het ordernummer van de Klic-melding is: De referentie van de Klic-melding is:
19G128429 9809414233/10 190203
Hieronder treft u de gegevens aan van de melding en het overzicht, per thema, van beheerders met een belang in het opgegeven gebied. Het is mogelijk dat netbeheerders meerdere thema's in beheer hebben. Uit de brief die u ontvangt bij de levering, kunt u opmaken voor welke thema's deze netbeheerders informatie hebben geleverd. Als er een Eis Voorzorgsmaatregel van toepassing is op uw graafmelding staat dit in de leveringsbrief vermeld. De betreffende netbeheerder(s) heeft/hebben tot 3 werkdagen de tijd om voorzorgsmaatregelen te nemen, gerekend vanaf het moment dat u contact heeft opgenomen. Gegevens aanvrager Naam E-mailadres Relatienummer Bedrijf Adres Postcode / Plaats Land Telefoon Datum aanvraag
Schutter mieke2003@planet.nl 154797 A.J. Schutter Gww/Milieu Tienvoet 10 3261TP, OUD-BEIJERLAND NL (0186) 64 09 04 07-03-2019 13:41
Gegevens opdrachtgever Bedrijf Naam Adres Postcode / Plaats Land Telefoon E-mailadres
A.J. Schutter Gww/Milieu A.J. Schutter Tienvoet 10 3261TP, Oud-Beijerland NL 0186640904 mieke2003@planet.nl
Aanvangsdatum graafwerkzaamheden
12-03-2019
Bezoekadres
Hofstraat 110, 7311 KZ Apeldoorn
Datum
07-03-2019 13:41 Onderwerp
Ontvangstbevestiging Graafmelding 19G128429 Blad
2 van 3
Aard graafwerkzaamheden Notitie Graafgebied RD-coördinaten Dichtstbijzijnd adres Huisaansluitschets voor de adressen
Bodemonderzoek/sonderingen zie notities betreft handmatig boorwerk - regulier bodemonderzoek [(88362,418322), (88331,418182), (88378,418171), (88412,418309), (88362,418322)] Volgerlandseweg 8, 3281KV Numansdorp Volgerlandseweg 8, 3281KV Numansdorp
Overzicht van beheerders met een belang in het opgegeven gebied: Beheerder Stedin B.V.
Contactpersoon Klicdesk Stedin
Gemeente Cromstrijen Eurofiber Nederland B.V. Evides Infra
Rij
KPN B.V. Reggefiber Operator B.V. Ziggo B.V.
E-mail Tel klicdesk@ste 0888956222 din.net
j.vanrij@crom (0186) 65 61 strijen.nl 00 Tetelepta vooroverleg@ 0302428700 eurofiber.com Demand graafmeldinge 0102935363 Management n@evides.nl Klic orderintakepl (030) 255 33 an@kpn.com 34 Reggefiber ttH klic088-0063767 B.V. reggefiber@k pn.com Network Inventory klic@vodafon 088-7174401 Management eziggo.com
Fax
Thema gas hoge druk hoogspanning datatransport gas lage druk laagspanning middenspanning riool vrijverval datatransport laagspanning water datatransport datatransport
datatransport
Datum
07-03-2019 13:41 Onderwerp
Ontvangstbevestiging Graafmelding 19G128429 Blad
3 van 3
Grafische weergave van het gebied:
50 m
bijlage 2
BOORSTATEN EN VELDWERKFORMULIEREN
Legenda (conform NEN 5104) grind
klei
geur
Grind, siltig
Klei, zwak siltig
Grind, zwak zandig
Klei, matig siltig
geen geur zwakke geur matige geur sterke geur
Grind, matig zandig
Klei, sterk siltig
Grind, sterk zandig
Klei, uiterst siltig
Grind, uiterst zandig
Klei, zwak zandig
uiterste geur
olie geen olie-water reactie zwakke olie-water reactie matige olie-water reactie sterke olie-water reactie Klei, matig zandig
Klei, sterk zandig
zand
uiterste olie-water reactie
p.i.d.-waarde >0
Zand, kleiïg
>1 >10 Zand, zwak siltig
>100
leem
>1000
Zand, matig siltig
Leem, zwak zandig
>10000
Zand, sterk siltig
Leem, sterk zandig
monsters geroerd monster
Zand, uiterst siltig
overige toevoegingen zwak humeus
veen Veen, mineraalarm
matig humeus
ongeroerd monster volumering
overig bijzonder bestanddeel
Veen, zwak kleiïg
sterk humeus
Gemiddeld hoogste grondwaterstand grondwaterstand
Veen, sterk kleiïg
zwak grindig
Veen, zwak zandig
matig grindig
Veen, sterk zandig
sterk grindig
Gemiddeld laagste grondwaterstand slib
water
Boring:
01
Boring:
02
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0
-11
asfalt Volledig asfalt, Asfaltboor
0
0
-11
Volledig puin, Betonboor
asfalt Volledig asfalt, Asfaltboor Volledig puin, Betonboor
1
1 50
50 -60
-60
Klei, zwak zandig, neutraal grijsbruin, Edelmanboor
2
Zand, zeer fijn, sterk siltig, sporen roest, neutraalbruin, Edelmanboor 2
100
100 3
3 -150
150
Klei, matig zandig, zwak roesthoudend, donkergrijs, Edelmanboor
4 -200
200
Klei, sterk zandig, zwak veenhoudend, donkergrijs, Edelmanboor
5 250
-150
150
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, donker bruingrijs, Edelmanboor
4 -200
200
Zand, zeer fijn, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor 5 -250
250 6 -300
300
Boring:
03
Boring:
04
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester: 0
0
braak Klei, sterk zandig, matig humeus, neutraal bruingrijs, Edelmanboor
maaiveld D.v.Konijnenburg
1
braak Klei, sterk zandig, matig humeus, donkergrijs, Edelmanboor
1 -50
50
0
0
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2 100
-50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, sporen roest, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2 100
3
3 -150
150
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal bruingrijs, Edelmanboor
4 -200
200
Klei, sterk zandig, donkergrijs, Edelmanboor
150 4
5 250 6
Projectcode: 190203
Zand, zeer fijn, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor 5
250
300
-200
200
-300
Opdrachtgever: Schutter
-250
Boring:
05
Boring:
06
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0
-10
asfalt Volledig asfalt, Asfaltboor
0
0
Klei, sterk zandig, neutraal bruingrijs, Edelmanboor 50
puin Uiterst puinhoudend, zwak zandhoudend, Puinboor
1
1
-50
50
Klei, sterk zandig, donkergrijs, Edelmanboor 2
2 -100
100
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, donkergrijs, Edelmanboor
3 -150
150 4
-180
200
Zand, zeer fijn, sterk siltig, matig roesthoudend, donkergrijs, Edelmanboor Zand, zeer fijn, sterk siltig, sporen schelpen, neutraal grijsbruin, Edelmanboor
5
-100
100
Zand, zeer fijn, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor 3
150 4 -200
200
-230
Klei, sterk zandig, donkergrijs, Edelmanboor
250
6
7 -300
300
Boring:
07
Boring:
08
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester: 0
0
gras Klei, sterk zandig, matig humeus, donkergrijs, Schep
maaiveld D.v.Konijnenburg 0 -3
0
-20
1 1 -50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, neutraal cremebruin, Edelmanboor
50
2 100 3 150 4 -170
Zand, zeer fijn, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor
5
Projectcode: 190203
-200
Opdrachtgever: Schutter
Volledig beton, Betonboor Klei, matig zandig, matig humeus, donkerzwart, Edelmanboor Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2
100
200
-50
asfalt Volledig asfalt, Asfaltboor
-100
Boring:
09
Boring:
10
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0
puin Uiterst puinhoudend, zwak zandhoudend, Puinboor
0
0
-10
1
-50
50
Klei, sterk zandig, donkergrijs, Edelmanboor 2
-100
100
Boring:
11
Boring:
12
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester: 0
0
gras Klei, sterk zandig, matig humeus, donkerbruin, Schep
maaiveld D.v.Konijnenburg
Klei, sterk zandig, neutraal cremebruin, Edelmanboor
-50
50
2
Projectcode: 190203
gras Klei, sterk zandig, matig humeus, donkerbruin, Schep
1 -50
100
0
0
1 50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2 -100
100
Klei, matig zandig, donkerbruin, Edelmanboor
1 -50
50
beton Volledig beton, Betonboor
Zand, zeer fijn, sterk siltig, neutraal cremebruin, Edelmanboor 2
-100
100
Opdrachtgever: Schutter
-100
Boring:
13
Boring:
14
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0 1
gras Klei, sterk zandig, matig humeus, zwak kiezel houdend, donkerbruin, Schep
-50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, neutraal cremebruin, Edelmanboor
Zand, zeer fijn, sterk siltig, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2
2 -100
100
-100
100
Boring:
15
Boring:
16
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester: 0
0 1
gras Klei, sterk zandig, matig humeus, zwak kiezel houdend, donkerbruin, Schep
-50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, neutraal cremebruin, Edelmanboor
maaiveld D.v.Konijnenburg
Projectcode: 190203
0
0
-50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, neutraal cremebruin, Edelmanboor 2
-100
braak Klei, sterk zandig, matig humeus, donkerbruin, Schep
1
2 100
braak Klei, sterk zandig, matig humeus, donkerbruin, Schep
1
-50
50
0
0
100
Opdrachtgever: Schutter
-100
Boring:
17
Boring:
18
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donkergrijs, Schep
0
0
1
1 -50
50
-100
Klei, sterk zandig, donkergrijs, Edelmanboor
-50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2 100
100 3
150
-150
150
Zand, zeer fijn, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor
4
4 -200
-200
200
Boring:
19
Boring:
20
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester: 0
0
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
maaiveld D.v.Konijnenburg
Projectcode: 190203
0
0
1 50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2
3
200
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donkergrijs, Schep
1 -50
50
Opdrachtgever: Schutter
-50
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
Boring:
21
Boring:
22
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
0
0
1
1 -50
50
-50
50
Boring:
23
Boring:
24
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester: 0
0
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
maaiveld D.v.Konijnenburg
Projectcode: 190203
0
0
1 50
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
1 -50
50
Opdrachtgever: Schutter
-50
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
Boring:
25
Boring:
26
Datum:
12-03-2019
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
Boormeester:
maaiveld D.v.Konijnenburg
0
0
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
1
Boring:
27
Datum:
12-03-2019
Boormeester:
1 -50
50
50
maaiveld D.v.Konijnenburg 0
0
braak Klei, sterk zandig, matig humeus, neutraal bruingrijs, Edelmanboor
1 -50
50
Zand, zeer fijn, sterk siltig, zwak roesthoudend, neutraal cremebruin, Edelmanboor
2 100 3 -150
150
Zand, zeer fijn, sterk siltig, donkergrijs, Edelmanboor 4 -200
200
Veen, mineraalarm, donker roodbruin, Edelmanboor 5
250
Projectcode: 190203
0
0
-250
Opdrachtgever: Schutter
-50
weiland Klei, sterk zandig, matig humeus, donker grijsbruin, Edelmanboor
Foto 1
Foto 2
Foto 3
Foto 4
Foto 5
Foto 6
Foto 7
Foto 8
Foto 10
Foto 11
Foto 12
Foto 13
Foto 14
bijlage 3
ANALYSE-CERTIFICATEN
GROND
AL-West B.V. Dortmundstraat 16B, 7418 BH Deventer, the Netherlands Tel. +31(0)570 788110, Fax +31(0)570 788108 e-Mail: info@al-west.nl, www.al-west.nl
A.J. SCHUTTER GWW/MILIEU Dhr. ing. A.J. Schutter Tienvoet 10 3261 TP OUD BEIJERLAND
De in dit rapport vermelde analyses zijn geaccrediteerd volgens ISO/IEC 17025:2005, tenzij bij de analyse het symbool " * " staat vermeld.
DOC-13-12353533-NL-P1
Datum Relatienr Opdrachtnr.
21.03.2019 35004082 837477
ANALYSERAPPORT Opdracht 837477 Opdrachtgever
35004082 A.J. SCHUTTER GWW/MILIEU 190203 Volgerlandseweg 8 Numansdorp
Uw referentie
13.03.19
Opdrachtacceptatie Monsternemer
Opdrachtgever
Geachte heer, mevrouw, Hierbij zenden wij u de resultaten van het door u aangevraagde laboratoriumonderzoek. De analyses zijn, tenzij anders vermeld, geaccrediteerd volgens NEN-EN-ISO/IEC 17025 en uitgevoerd overeenkomstig de onderzoeksmethoden die worden genoemd in de meest actuele versie van onze verrichtingenlijst van de Raad voor Accreditatie, accreditatienummer L005. De analyses zijn, tenzij anders vermeld, uitgevoerd overeenkomstig onze erkenning voor de werkzaamheid "Analyse voor milieuhygiënisch bodemonderzoek" van het Besluit Bodemkwaliteit. Indien u gegevens wenst over de meetonzekerheden van een methode, kunnen wij u deze op verzoek verstrekken. Dit rapport mag alleen in zijn geheel worden gereproduceerd. Eventuele bijlagen zijn onderdeel van het rapport. Indien u nog vragen heeft of aanvullende informatie wenst, verzoeken wij u om contact op te nemen met Klantenservice. Wij vertrouwen U met de toegezonden informatie van dienst te zijn. Met vriendelijke groet,
AL-West B.V. Dhr. Wouter Wanders, Tel. +31/570788115 Klantenservice
Blad 1 van 11 Kamer van Koophandel Nr. 08110898 VAT/BTW-ID-Nr.: NL 811132559 B01
Directeur ppa. Marc van Gelder Dr. Paul Wimmer
AL-West B.V. Dortmundstraat 16B, 7418 BH Deventer, the Netherlands Tel. +31(0)570 788110, Fax +31(0)570 788108 e-Mail: info@al-west.nl, www.al-west.nl
Opdracht 837477 Monsternr. Monstername
Monsteromschrijving
132155 132156 132157 132158 132161
MM puin demping wegsloot: B1(17-060), B2(11-60) MM puinpad: B6(0-50), B9(0-50) MM onder asfalt: B5(10-60), B8(20-50), B10(10-50) MM BG: B7, 11, 12, 13, 14, 15, 16(0-50) MIX(MM demp. mat. wegsloot: B2 (60-110) + 2 (110-150))
12.03.2019 14:00 12.03.2019 14:02 12.03.2019 14:03 12.03.2019 14:06 13.03.2019 14:11
Eenheid
132155
132156
132157
MM puin demping wegsloot: B1(17-060), B2(11-60)
MM puinpad: B6(0-50), B9(0-50)
MM onder asfalt: B5(10-60), B8(20-50), B10(10-50)
132158
132161
MM BG: B7, 11, 12, 13, 14, 15, MIX(MM demp. mat. wegsloot: B2 (60-110) + 2 (110-150)) 16(0-50)
De in dit rapport vermelde analyses zijn geaccrediteerd volgens ISO/IEC 17025:2005, tenzij bij de analyse het symbool " * " staat vermeld.
DOC-13-12353533-NL-P2
Algemene monstervoorbehandeling S Droge stof
%
S IJzer (Fe2O3) Fracties (sedigraaf)
% Ds
----
S Fractie < 2 µm Klassiek Chemische Analyses
% Ds
--
--
--
--
--7,5
% Ds S Organische stof Voorbehandeling metalen analyse
--
--
--
--
-0,5
S Koningswater ontsluiting Metalen (AS3000)
--
--
--
--
-- ++
----------
----------
----------
----------
-- 30 -<0,20 --6,3 --6,6 -<0,05 --<10 -<1,5 --8,7 --<20
------------
------------
------------
------------
-<0,050
---
---
---
---
--<35 --<3 *
S
Voorbehandeling conform AS3000
S Barium (Ba)
mg/kg Ds
S Cadmium (Cd)
mg/kg Ds
S Kobalt (Co)
mg/kg Ds
S Koper (Cu)
mg/kg Ds
S Kwik (Hg)
mg/kg Ds
S Lood (Pb)
mg/kg Ds
S Molybdeen (Mo)
mg/kg Ds
S Nikkel (Ni)
mg/kg Ds
S Zink (Zn) PAK (AS3000)
mg/kg Ds
S Anthraceen
mg/kg Ds
S Benzo(a)anthraceen
mg/kg Ds
S Benzo-(a)-Pyreen
mg/kg Ds
S Benzo(ghi)peryleen
mg/kg Ds
S Benzo(k)fluorantheen
mg/kg Ds
S Chryseen
mg/kg Ds
S Fenanthreen
mg/kg Ds
S Fluorantheen
mg/kg Ds
S Indeno-(1,2,3-c,d)pyreen
mg/kg Ds
S Naftaleen
mg/kg Ds
S Som PAK (VROM) (Factor 0,7) Minerale olie (AS3000/AS3200)
mg/kg Ds
S Koolwaterstoffractie C10-C40
mg/kg Ds
Koolwaterstoffractie C10-C12
mg/kg Ds
----
----
----
-- ++ -81,0 -<5,0
-0,077 -0,12 -0,082 -<0,050 -0,065 -<0,050 -0,21 -0,12 -<0,050 -- #) 0,81
Blad 2 van 11 Kamer van Koophandel Nr. 08110898 VAT/BTW-ID-Nr.: NL 811132559 B01