Accountantsverslag 2024

Accountantsverslag 2024

Aan de gemeenteraad van gemeente Hoeksche Waard Postbus 2003 3260 EA OUD-BEIJERLAND Onderwerp Accountantsverslag 2024 Datum 12 juni 2025 Kenmerk 312019012.25.415

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2024 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Hoeksche Waard is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 3 juni 2025 hebben wij een aantal controlebevindingen reeds besproken met de controllers en met medewerkers van het Team Financiën. Op 5 juni 2025 zijn de controlebevindingen besproken met uw gemeentesecretaris, de wethouder met de portefeuille Financiën en de wethouder met de portefeuille Control. Wij bespreken onze bevindingen op 19 juni 2025 met uw auditcommissie en op 24 juni 2025 met uw gemeenteraad. Bij de jaarrekening 2024 hebben wij op 12 juni 2025 een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2024. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt.

Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en gemeenteraad. Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V. ValidSigned door W. Kalkman RA op 12-06-2025

W. Kalkman RA Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave Contact: De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag:

Managementsamenvatting Wouter Kalkman 06 – 2127 2977 wkalkman@psa-ra.nl

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij.. 1 2. Financiële positie en resultaat ............................ 6 3. Bevindingen eindejaarscontrole ....................... 12 4. Interne beheersing........................................... 24

Amar Iqbal 06 – 4003 1051 aiqbal@psa-ra.nl

5. Overige aangelegenheden................................ 26 6. Bijlagen ........................................................... 34

Managementsamenvatting

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Managementsamenvatting Algemeen beeld

Belangrijkste bevindingen en adviezen

De controle van uw gemeente verloopt over het algemeen goed. Uw organisatie is goed in staat om een kwalitatief goede jaarrekening op te stellen, inclusief het bijbehorende balansdossier. De samenwerking hebben wij wederom als prettig ervaren.

Centraal in onze controle staan risico’s die verband houden met schattingen en/of fraude. Schattingen kunnen namelijk de getrouwheid van de jaarrekening beïnvloeden door schattingsonzekerheden. Voor fraude geldt dat het opzettelijk is waardoor dit minder snel zal worden ontdekt door de interne en externe controle. De voornaamste schattingsposten in uw jaarrekening zijn de voorzieningen en grondexploitaties. Bij frauderisicofactoren richten wij ons met name het aspect prestatielevering en het risico dat een leverancier een opdracht gegund krijgt door belangenverstrengeling.  Grondexploitaties: het college verwacht mogelijke risico’s op te kunnen vangen in de lopende exploitaties. Wij hebben adviezen gegeven in het kader van de rekenparameters.  Onzekerheid rondom de afwikkeling van het Bedrijvenpark Hoeksche Waard is voldoende toegelicht in de jaarstukken  Participatiewet: Initieel onvoldoende interne controlewerkzaamheden uitgevoerd. In het vervolg de huidige interne controlewerkzaamheden vanuit IB-signalen aanvullen met betalingen die leiden tot een transactiestroom in de jaarrekening.  Werkleerbedrijf: Wij adviseren de administratieve aansluiting en strategische planning verbeteren.  VIC-bevindingen: beheersorganisatie van de gemeente is in ontwikkeling met verbeterkansen.

 Informatiebeveiliging: uw gemeente boekt vooruitgang, maar heeft nog stappen te zetten om haar ambitie waar te maken.  Wij adviseren u om de formele stukken (controleprotocol, controleverordeningen, interne controleplan) van uw gemeente te beoordelen en na te gaan of deze nog steeds in lijn zijn met de recente aanpassingen van het BADO en het BBV.

Bij aanvang van de controle was het balansdossier nagenoeg volledig beschikbaar. Omwille van de doorlooptijd hebben wij parallel aan de verbijzonderde interne controle gecontroleerd, waarbij wij verbeterpotentieel zien qua timing voor deze werkzaamheden toekomst. Ten opzichte van voorgaand jaar hebben wij minder vragen moeten stellen en zijn er minder correcties naar voren gekomen, wat aantoont dat beide organisaties steeds beter op elkaar zijn afgestemd. Onze belangrijkste conclusie De strekking van onze controleverklaring bij uw jaarrekening 2024 is goedkeurend. Er is geen sprake van ongecorrigeerde fouten en of onzekerheden. Uw rechtmatigheidsverantwoording Het college heeft rechtmatigheidsfouten geconstateerd die groter zijn dan de verantwoordingsgrens. Er is sprake van rechtmatigheidsfouten op het gebied van begrotingsrechtmatigheid (€ 7,6 miljoen bruto en € 0,9 miljoen netto) en het voorwaardecriterium, voornamelijk rechtmatigheid van inkopen (€ 0,7 miljoen). Financieel resultaat Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2024 bedraagt € 7,2 miljoen positief. Uw eigen vermogen neem hierdoor toe. Per saldo is tussentijds € 4,3 miljoen toegevoegd aan de reserves, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 € 11,5 miljoen voordelig bedraagt.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

1

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Reikwijdte van de controle

1

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Met de opdrachtbevestiging van 17 juli 2024 (kenmerk 312019012.24.467) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Hoeksche Waard. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2024 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteit

De materialiteitsbepaling bij de gemeente Hoeksche Waard is gebaseerd op het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol ‘Controleprotocol gemeente Hoeksche Waard 2023’ d.d. 12 december 2023. De bij onze controle van de jaarrekening 2024 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve: Bron: jaarrekening 2024 *

Fouten

Goedkeuringsmaterialiteit

Onzekerheden € 2.999.790

€ 8.999.370

*de totale lasten (incl. stortingen in de reserves) op basis van de jaarrekening 2024 bedragen € 299.979.000.

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 500.000.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Voor de jaarrekeningcontrole 2024 hebben wij een aantal aandachtspunten geïdentificeerd die een verhoogd (bruto) risico kunnen vormen op fouten of afwijkingen in de financiële verslaggeving, vóórdat er beheersingsmaatregelen zijn toegepast om deze risico’s te beperken. Deze risico’s kunnen een materiële fout in uw jaarrekening veroorzaken en mogelijk impact hebben op de bedrijfsvoering. Het opnemen van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat daadwerkelijk sprake is van risico’s die zich manifesteren. De aandachtspunten zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij tijdens onze controle (extra) aandacht hebben besteed aan deze gebieden. De risicogebieden voor deze jaarrekening zijn als volgt:  De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing.  Voortgang van de (geplande) kwaliteitsimpulsen aan uw IT-omgeving.  De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening.  Voorzieningen: vanwege het schattingselement en de daarmee samenhangende (subjectieve) schattingsonzekerheden.  Investeringen en investeringsbijdragen: het bestaan en waardering als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur).

 De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  Naleving van de (Europese) aanbestedingsregels en het onderkend corruptierisico hierbij.  Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo en Jeugd.  Het risico op het ontbreken van een prestatieverklaring in het inkoopproces.  Het risico op een onrechtmatige handmatige betaling.  Vanuit de controlerichtlijnen dienen wij specifiek aandacht te besteden aan de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen. Belangrijke voorbeelden zijn de memoriaalboekingen (handmatige (correctie)boekingen) en posten die gezien hun aard schattingselementen in zich hebben. Dit risico is niet uniek voor uw gemeente. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden interne beheersingsmaatregelen getroffen. Wij hebben ons tijdens de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘belangrijke bevindingen’. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk ‘Interne beheersing’.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

2

Aandachtspunten voor controle en rapportage

Uw gemeente heeft 37 specifieke uitkeringen die verantwoord zijn via de SiSa-bijlage in uw jaarrekening. Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente met betrekking tot deze specifieke uitkeringen gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd.

De jaarrekening voldoet aan het BBV

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van de gemeente Hoeksche Waard. Daarnaast vereisen zij van het college het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn.

Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2024.

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente Hoeksche Waard zijn uiteengezet in de jaarstukken 2024 in het onderdeel ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

De rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening overschrijdt de verantwoordingsgrens. De niet acceptabele (netto) afwijkingen blijven onder het grensbedrag.

In de jaarrekening 2024 legt het college verantwoording af over een drietal rechtmatigheidscriteria die niet expliciet blijken uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de gemeenteraad vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is vastgesteld op € 3 miljoen.

Er zijn afwijkingen geconstateerd die bij elkaar opgeteld boven dit grensbedrag uitkomen en zijn toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening en de paragraaf bedrijfsvoering.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

3

De baten en lasten, alsmede balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen zijn rechtmatig

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er geen ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing.

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Hoeksche Waard een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2024 en het resultaat over 2024. Onze conclusie is dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2024. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door de gemeenteraad ondertekend exemplaar van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

4

Geen resterende fouten in de jaarstukken

5

2.

Financiële positie en resultaat

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

6

2. Financiële positie en resultaat 3.

Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarstukken en het vervolg in dit hoofdstuk.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

In het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2024 bedraagt 7,2 miljoen positief. Per saldo is tussentijds € 4,3 miljoen onttrokken aan de reserves, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2024 € 11,5 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2024

2023

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

207,5

204,0

195,7

198,2

118,4

112,1

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 4,3

-/- 5,8

-/- 1,5

-/- 5,5

73,9

2,7

Gerealiseerd resultaat

11,5

9,4

9,8

3,0

5,9

3,4

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

7,2

3,6

8,3

-/- 2,5

79,8

6,1

Eigen vermogen per 31 december

214,7

207,5

204,0

195,7

198,2

118,4

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van de gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2024 63,7% van het balanstotaal (op 31 december 2023: 63,1% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2024. Hierin ziet u tevens de effecten op de reserves door het vaststellen van de geactualiseerde nota reserves en voorzieningen. Wij verwijzen u naar deze toelichting.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

7

De vermogenspositie van uw gemeente neemt toe

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

8

Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2024 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 49,1%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2024 komt uit op 63,7% en is derhalve 14,6 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2023 boven het gemiddelde van de gemeenten in de provincie Zuid Holland ligt.

Het inzetten van uw eigen vermogen voor de uitdagingen waar uw gemeente voor staat, kent zo zijn beperkingen vanuit de wet- en regelgeving. Het eigen vermogen is incidenteel geld, dat u slechts één keer kan inzetten. Naar onze mening zijn de volgende opties beschikbaar: 



De kapitaallasten van (belangrijke) investeringen dekken via het eigen vermogen via een bestemmingsreserve kapitaallasten. De vrijval uit het eigen vermogen wordt vanuit het BBV onder bepaalde voorwaarden als structurele baten aangemerkt. Een nadeel is dat bij vervanging van de investering het de vraag is of nog voldoende eigen vermogen beschikbaar is om dit opnieuw te doen. Het inzetten van een surplus van het eigen vermogen om uw exploitatie dekkend te maken. Zie ook het Bestuurlijk Overleg Financiële-verhoudingen (BOFv) van november 2023. Het surplus van de algemene reserve (het vrij besteedbare deel dat niet nodig is voor de weerstandscapaciteit) mag voor maximaal 10% per jaar worden ingezet voor structurele lasten, onder de voorwaarde dat de solvabiliteit groter of gelijk blijft aan 20%. Nadeel is dat u eventueel noodzakelijke bezuinigingen uitstelt en gewend raakt aan een hoger uitgavenpatroon.

Wij merken daarbij op dat uw gemeente de afgelopen jaren, met uitzondering van 2021, een positief saldo van baten en lasten heeft gerealiseerd (voor mutaties in reserves) en het eigen vermogen ook in 2024 weer stijgt. Wij adviseren u om een gedegen analyse uit te laten voeren met als doel de oorzaken te achterhalen van voordelige saldi ten opzichte van de primaire en de gewijzigde begroting en daar van te leren voor de toekomst.

Resultaat 2024 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2024 laat een voordelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 7,2 miljoen zien, ten opzichte van een positief begroot (na wijziging) resultaat van € 4,0 miljoen. Dit is een voordeel van € 3,2 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad € 11,5 miljoen is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. De gemeenteraad besluit tot het bestemmen van het resultaat 2024.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

9

Vermogenspositie De vermogenspositie van uw gemeente is hoog. Met een solvabiliteit van 64% en een eigen vermogen van € 214 miljoen is uw solvabiliteit hoger dan het gemiddelde van de Zuid-Hollandse gemeenten.

10

Exploitatieresultaat (in € 1.000.000) Totale baten

284,1

Totale lasten

276,9

Gerealiseerde saldo van baten en lasten nadelig

7,2

Af: stortingen in reserves

23,1

Bij: onttrekkingen aan reserves

27,4

Saldo mutaties reserves, per saldo onttrekking

4,3

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

11,5

In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

Het college kwalificeert het weerstandsvermogen als goed

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit is in de jaarstukken bepaald op € 99,1 miljoen en is gelijk aan de vrij te bestemmen reserves ultimo 2024. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft de het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico’s. Op basis van de door de gemeente uitgevoerde risicosimulatie volgt een benodigde weerstandscapaciteit van € 9,6 miljoen. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 10,3. Hierdoor is uw gemeente voldoende in staat om financiële tegenvallers zelfstandig op te vangen. Voor meer gedetailleerde informatie over uw weerstandspositie, de onderkende risico’s en de kwantificering hiervan verwijzen wij u naar paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van uw jaarstukken 2024. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

11

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Oplevering was voldoende en verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar. Op onderdelen qua timing voor verbetering vatbaar

12

3. Bevindingen eindejaarscontrole Bij aanvang van onze controle waren de concept jaarstukken 2024 gereed en was de onderbouwende documentatie nagenoeg volledig. De voorgenomen kritische beoordeling van het balansdossier (formats) door de 3e lijn was nog niet in zijn geheel gereed bij de start, maar is gedurende de controle opgeleverd. Dit geldt ook voor een aantal verbijzonderde interne controles, in het bijzonder de specifieke uitkeringen. Omwille van de doorlooptijd van de controle zijn voornamelijk de specifieke uitkeringen parallel aan de verbijzonderde interne controle gecontroleerd. Wij zien hier een verbeterpotentieel qua timing voor de toekomst. Wij merken verder op dat wij ten opzichte van voorgaand jaar minder vragen hebben moeten stellen en dat er ook minder correcties naar voren zijn gekomen. Dit betekent onder andere dat uw en onze organisatie in de afgelopen jaren steeds beter op elkaar zijn afgestemd.

Ontwikkeling aantal vragen en correcties accountantscontrole 2020-2024 160 140 120 100 80 60 40 20 0

2020

2021 Aantal vragen

2022

2023

2024

Aantal correcties

Tijdens de jaarrekening hebben wij de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gekregen. Graag bespreken wij zoals gebruikelijk onze bevindingen in een gezamenlijke evaluatie met uw gemeente.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Hoeksche Waard is de voorraad grondexploitaties. Door de invloed van parameters (o.a. indexering, fasering, rente, prijs), die bepalend zijn voor toekomstige kosten en opbrengsten, hebben wij tijdens de controle bijzondere aandacht besteed aan de grondexploitaties. De risico’s voor de grondexploitaties in het algemeen zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel enorm hoog.

Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn, bijvoorbeeld door ontwikkelingen in de hypotheekrente(aftrek) en de oorlogen die gaande zijnde in de rest van de wereld?  Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten.  Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV? De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2024 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld. Daarbij is tevens beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen of tussentijdse winstneming moeten worden verwerkt. Bouwgronden in exploitatie – (boekwaarde -/- € 0,35 miljoen) Uw gemeente heeft ultimo boekjaar 2024 zes in exploitatie genomen bouwgronden voor woningbouw.

In het boekjaar zijn geen projecten afgesloten en zijn de projecten Tijdelijke huisvesting Goudswaard, Tijdelijke huisvesting de Lindehoeve en het project Fazant 5 geopend middels het besluit van de gemeenteraad in 2024. De actieve bouwgronden in exploitatie zijn verantwoord onder de voorraden op de balans en opgenomen in de paragraaf grondbeleid. De projecten verschillen in omvang, complexiteit en risico’s die aan de waardering van deze grondexploitaties zijn verbonden. In de jaarrekening 2024 is in tegenstelling tot voorgaand jaar sprake van 2 verlieslatende grondexploitaties. Dit betreft het project Tijdelijke huisvesting Numansdorp en het project Tijdelijke huisvesting de Lindenhoeve. De totale voorziening bedraagt per saldo € 1,2 miljoen. De nog te maken kosten betreffen € 8,7 miljoen en de nog te realiseren opbrengsten bedragen € 5,3 miljoen.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

13

Grondexploitaties: het college verwacht mogelijke risico’s op te kunnen vangen in de lopende exploitaties. Een aantal adviezen in het kader van de rekenparameters.

Risico’s In het geactualiseerde MPG per 1 januari 2025 heeft het college een inschatting gemaakt van de risico’s rondom de grondexploitaties. Op basis van het MPG blijkt dat het benodigd weerstandsvermogen voor de grondexploitaties opgevangen kunnen worden binnen het saldo van de grondexploitatie. Dit is mogelijk gezien alle grondexploitaties inmiddels in uitvoering zijn en een aantal projecten in de eindfase. Rekenparameters Het college stelt jaarlijks de rekenparameters vast voor de actualisatie van de grondexploitaties. De onderbouwing bevat goede overzichten van de ontwikkeling van kosten en opbrengsten voor bouwrijpe grond. Deze overzichten kunnen echter nog verder worden geoptimaliseerd. Wij adviseren de gemeente om de volgende verbeteringen door te voeren: Indexeringsmethodiek verfijnen Door indexering te differentiëren naar tijdshorizon (korte, middellange en lange termijn) ontstaat een meer realistische inschatting van toekomstige ontwikkelingen. Opbrengstencategorieën specificeren Door onderscheid te maken tussen sociale huur, vrije sector huur en betaalbare koopsector krijgt uw gemeente beter inzicht in de verschillende marktsegmenten en hun specifieke ontwikkelingen.

Kostencategorieën detailleren Door differentiatie aan te brengen in GWW-kosten, plankosten en woningbouwkosten ontstaat meer transparantie in de kostenopbouw en kunnen ontwikkelingen per categorie beter worden gevolgd.

Onzekerheid rondom de afwikkeling van het Bedrijvenpark Hoeksche Waard voldoende toegelicht in de jaarstukken

De gemeente heeft eind 2024 besloten dat het bedrijvenpark Hoeksche Waard, dat was opgericht voor het ontwikkelen van het regionaal bedrijventerrein, geliquideerd gaat worden. Inzake de garantstelling richting de BNG voor het verlies binnen dit bedrijvenpark, was een verliesvoorziening getroffen ultimo 2023. In 2024 is deze voorziening vrijgevallen vanwege het uitblijven van een claim vanuit de BNG. De vrijgevallen gelden zijn uitbetaald aan het bedrijvenpark voor de verwachte negatieve exploitatie resultaat. De hoogte van dit verlies is gelijk aan de vrijgevallen voorziening. In het proces van de liquidatie is echter een vertraging opgetreden. Dit als het gevolg van verzakking van de grond en potentiële problemen met de riolering. De mogelijke financiële consequenties van deze problemen zijn op dit moment nog onbekend. De gemeente zal in 2025 de risico’s in kaart brengen met nader onderzoek. Deze onzekerheid is voldoende toegelicht in de jaarrekening bij het onderdeel gebeurtenissen na balansdatum.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

14

Looptijd De gemiddelde looptijd van uw projecten is circa 6 jaar. Hoe korter de looptijd van de projecten, des te minder onzekerheid er bestaat omtrent de beoogde resultaten per project. De looptijd van uw projecten is gestegen ten opzichte van voorgaand jaar. Dit komt door de langere looptijd bij de projecten inzake tijdelijke huisvesting in Numansdorp en de Lindenhoeve.

De gemeente heeft sinds 2019 een verplichting voor verlofstuwmeer gevormd en opgenomen in de jaarrekening. Dit jaar zijn de uitgangspunten van deze verplichting herijkt. Correctie wettelijke verlofuren In het verleden waren ten onrechte ook wettelijke verlofuren opgenomen in de verplichting. Deze component is gecorrigeerd, aangezien dit niet is toegestaan volgens de geldende regelgeving. Omzetting naar voorziening Op basis van recente uitspraken van de commissie BBV is de verplichting omgezet naar een voorziening verlofstuwmeer. Deze wijziging zorgt voor een juiste verantwoording conform de geldende richtlijnen. Vaststelling omvang voorziening Bij de bepaling van de voorziening is rekening gehouden met een zogenoemde ijzervoorraad (gelijkblijvend saldo). Deze component mag conform de regelgeving niet worden meegenomen in de voorziening. Na deze correctie bedraagt de voorziening circa € 0,5 miljoen. De voorziening is conform deze uitgangspunten verwerkt in de jaarrekening 2024.

Aansluiting tussen salarisadministratie en financiële administratie voor verbetering vatbaar

De controle op lonen en salarissen is voorafgaand aan de jaarrekeningcontrole gestart en gedurende de jaarrekeningcontrole hebben wij nog aanvullende documentatie opgevraagd. Knelpunt loonjournaalpost De onderbouwing van de loonjournaalpost, die vanuit de salarisadministratie wordt ingelezen in de financiële administratie, blijkt onvoldoende toegankelijk. Het samenstellen van de benodigde documentatie heeft veel tijd en moeite gekost voor uw gemeente. Dit heeft te maken met personeelswisselingen bij uw team PSA. Aanbeveling voor verbetering Wij adviseren de gemeente om vooraf helder te definiëren welke onderbouwende documentatie benodigd is voor de aansluiting tussen salarisadministratie en financiële administratie als onderdeel van een periodieke interne controle. Door deze documentatie structureel beschikbaar te hebben, kan de controle efficiënter verlopen en ontstaat meer inzicht in de juistheid van de loonjournaalposten. Een goede aansluiting tussen beide administraties draagt bij aan een betrouwbare financiële verantwoording en een soepeler controleproces.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

15

Verlofstuwmeer: van verplichting naar voorziening conform BBVrichtlijnen

De gemeente voert interne controlewerkzaamheden uit op de Participatiewet door middel van een systematiek gebaseerd op IBsignalen. De interne controle is daarmee risicogericht en richt zich op bijzonderheden. Knelpunt huidige aanpak Door de focus op signaalgerichte controle ontbreekt de koppeling met de financiële omvang in de jaarrekening. Hierdoor heeft uw gemeente vanuit het toetsen van beheersmaatregelen voldoende werkzaamheden gedaan, maar nog onvoldoende dossiers gecontroleerd in het kader van getrouwheid en rechtmatigheid. Dit heeft geleid tot extra waarnemingsverzoeken tijdens de jaarrekeningcontrole. Aanbeveling voor verbetering Wij adviseren om naast de huidige aanpak op IB-signalen ook een periodieke evaluatie uit te voeren of voldoende detailwerkzaamheden zijn meegenomen in de controlewerkzaamheden. Eventuele aanvullende waarnemingen kunnen vervolgens worden geselecteerd uit de massa met recente aanvragen (max jaar T-1) voor uitkeringen waar een toekenningsbesluit voor is genomen. Deze gecombineerde aanpak zorgt ervoor dat uw gemeente ook voldoende werkzaamheden verricht in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording.

Informatiebeveiliging: uw gemeente boekt vooruitgang, maar heeft nog stappen te zetten om haar ambitie waar te maken

Wij hebben gedurende de controle kennisgenomen van de nulmeting BIO 2.0 en NIS2 van de gemeente om inzicht te krijgen in het volwassenheidsniveau rondom informatiebeveiliging. Hieronder de belangrijkste bevindingen vanuit deze rapportage en het CISO jaarverslag 2024. Volwassenheidsniveau stijgt, maar ambitie nog niet bereikt Het jaar 2024 kenmerkte zich door een tegenstelling: enerzijds veroorzaakte onderbezetting en personele wisselingen stilstand in de eerste helft van het jaar, anderzijds ontstond er vanaf juni 2024 momentum dat resulteerde in een stijging van het volwassenheidsniveau van 2,2 naar 2,4 op de NOREA-schaal. Ondanks deze vooruitgang blijft de gemeente onder het door het Ministerie van BZK vastgestelde streefniveau van 3,0, wat nodig is om 'in control' te zijn op informatiebeveiliging. Compliance-uitdagingen BIO 2.0 en NIS2 De uitgevoerde gap-analyses tonen aan dat de gemeente weliswaar vooruitgang boekt, maar nog belangrijke inspanningen moet leveren: • BIO 2.0: Op 20 van de 23 normen zijn acties nodig voor het volledig voldoen aan de norm. • NIS2: Slechts 50% van de 56 onderliggende risicobeheersmaatregelen zijn geïmplementeerd. Belangrijkste verbeterpunten Vier hoofdprioriteiten zijn vastgesteld voor het voldoen aan de gestelde normen van NIS2:

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

16

Participatiewet: interne controlewerkzaamheden vanuit IB-signalen aanvullen met betalingen die leiden tot een transactiestroom in de jaarrekening

2. 3. 4.

Implementatie van een volwaardig Informatiebeveiliging Management Systeem (ISMS) via GRC-tooling om te komen tot een gestructureerde PDCA (Plan-Do-Check-Act)- cyclus. Borging van bedrijfscontinuïteit door een definitief bedrijfscontinuïteitsplan. Aanscherping van bestaande documentatie en procedures. Uitbreiding van technologische beveiligingsmaatregelen.

Haalbaarheid projectvoorstel BIO2.0 en NIS2 afhankelijk van capaciteit De gemeente heeft een projectvoorstel opgesteld om invulling te geven aan de bevindingen vanuit de nulmeting BIO2.0 en NIS2. In het CISO verslag komt naar voren dat de haalbaarheid van het implementeren van dit plan direct afhangt van de bezetting van het team PIV (Privacy en Informatieveiligheidsteam) en hoeveel uren en budget er beschikbaar zal zijn. Conclusie en aanbeveling Hoewel 2024 positieve ontwikkelingen laat zien in bewustwording en beleidsvorming, vereist het bereiken van het wettelijk vereiste volwassenheidsniveau van 3,0 een substantiële investering in zowel personele capaciteit als financiële middelen. De gemeente staat voor de uitdaging om deze investeringen te realiseren om te voldoen aan de normen van BIO 2.0 en de naderende NIS2-wetgeving en daarmee de informatieveiligheid naar een professioneel niveau te tillen.

Evaluatie rechtmatigheidsverantwoording 2024

Voor dit boekjaar heeft het college een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening en een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering. Alhoewel sprake is van imperfecte regelgeving, heeft het ministerie van BZK er voor gekozen om deze vernieuwing toch door te voeren in 2023 en 2024. Met de imperfecte regelgeving bedoelen wij dat de Gemeentewet wel is aangepast, maar het verslaggevingstelsel (BBV) nog niet. In dit onderdeel van het accountantsverslag evalueren wij de rechtmatigheidsverantwoording in 2024. Verantwoording Op basis van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening 2024 blijkt dat er rechtmatigheidsafwijkingen zijn geconstateerd groter dan de verantwoordingsgrens (1%). De rechtmatigheidsafwijkingen hebben betrekking op de criteria begrotingsrechtmatigheid en het voorwaardencriterium. Samenvatting rechtmatigheidsverantwoording

Bedragen

Begrotingscriterium (bruto)

€ 7.568.000

Begrotingscriterium (netto)

€ 896.000

Voorwaardencriterium (met name Europese aanbestedingen en participatiewet)

€ 656.000

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

17

1.

€0

Rechtmatigheidsfouten bruto

€ 8.224.000

Rechtmatigheidsfouten netto

€ 1.552.000

In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college een toelichting opgenomen rondom de interne controlewerkzaamheden inzake rechtmatigheid en haar bevindingen hierbij. De gemeenteraad heeft een rapporteringsgrens vastgesteld van € 250.000 waarboven rechtmatigheidsafwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering moeten worden toegelicht. In de waarderingsgrondslagen zijn de grondslagen voor de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. Wij hebben vastgesteld dat de verplichte modeltekst is gehanteerd voor de rechtmatigheidsverantwoording. Deze modeltekst is ten opzichte van voorgaand jaar gewijzigd van een tekst met oordeelvormende strekking, naar een tekst met een beschouwende strekking. Evaluatie aanpak Het college heeft voorafgaand goed nagedacht over haar plan van aanpak om voldoende waarborgen te treffen om een rechtmatigheidsverantwoording te kunnen opnemen in de jaarrekening die geen materiële afwijkingen bevat. Hiertoe is onder andere een risicoanalyse uitgevoerd, processen geactualiseerd en een intern controleplan opgesteld. Daarnaast heeft het college zorggedragen voor het tijdig actualiseren van verordeningen en het in kaart brengen van de risico’s en maatregelen rondom Misbruik & Oneigenlijk gebruik.

Evaluatie uitvoering Bij onze beoordeling van de uitgevoerde interne controleprogramma's komen wij tot dezelfde conclusie inzake de uitkomsten (fouten en onzekerheden) van de verbijzonderde interne controle. Wij constateren dat bij aanvang van onze controle nog niet alle interne controleprogramma’s en bijbehorende memorandums gereed waren, hoewel de oplevering van de verbijzonderde interne controle als geheel wel een verbetering is ten opzichte van voorgaand jaar. Het tijdig evalueren van de fouten vanuit de verbijzonderde interne controle is verder verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar. Echter de zichtbare documentatie omtrent de beoordeling van structurele of incidentele fouten kan verder verbeterd worden. Begrotingscriterium Het totaal aan bruto begrotingsonrechtmatigheden bedraagt € 7,6 miljoen. Het college heeft hier een analyse op uitgevoerd en in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht wat de aard van deze begrotingsonrechtmatigheden is. Het college heeft van deze onrechtmatigheden € 6,7 miljoen als acceptabele begrotingsonrechtmatigheden aangemerkt. Het acceptabel zijn van

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

18

M&O-criterium

Voorwaardencriterium Onder het voorwaardencriterium staan de bevindingen ten aanzien van de Europese aanbestedingen vermeld. Wij verwijzen u voor onze opmerkingen en adviezen hierbij naar de opvolgende kernboodschappen in dit hoofdstuk van het accountantsverslag. M&O-criterium Op basis van de rechtmatigheidsverantwoording blijken geen bevindingen in het kader van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). In de paragraaf bedrijfsvoering is toegelicht dat het college sinds 2023 een overkoepelend beleidsstuk inzake M&O had. Op basis van de uitgevoerde risicoanalyse en overige interne controlewerkzaamheden blijken geen bijzonderheden. Conform de kadernota rechtmatigheid 2024 heeft u de aard en financiële impact aangegeven wanneer sprake was van terugvordering conform beleid en welke maatregelen het college heeft genomen in dat kader.

Europese aanbestedingen: rechtmatigheidsfouten van € 630.559 zijn getrouw opgenomen in de jaarrekening

In het kader van de verbijzonderde interne controle heeft uw organisatie een uitgebreide analyse uitgevoerd van de opdrachtverleningen, met als doel vast te stellen of is voldaan aan de richtlijnen voor Europese aanbestedingen. Voorafgaand aan deze werkzaamheden hebben wij in overleg met uw medewerkers afspraken gemaakt over de wijze waarop de spendanalyse zou worden uitgevoerd. De organisatie heeft zorggedragen voor een tijdige oplevering van de analyse. Op basis van onze controlewerkzaamheden komen wij tot 1 andere fout dan die reeds door uw organisatie zijn geconstateerd in het kader van de verbijzonderde interne controle. Het totaalbedrag aan onrechtmatigheden inclusief onze constatering bedraagt € 630.559. Deze rechtmatigheidsfouten zijn verwerkt in de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en nader toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Verbijzonderde interne controle (VIC) Daarnaast komen uit de VIC een aantal bevindingen met betrekking tot de naleving van interne aanbestedingsregels.  Er bestaat een grijs gebied bestaat tussen subsidies, bijdragen aan verbonden partijen en inkoop. De gemeente verstrekt regelmatig subsidies die qua formulering kenmerken hebben van inkoop.  Gelijksoortige inkoop wordt los van elkaar ingekocht zonder onderlinge afstemming. Wij adviseren u om de adequate opvolging op deze bevindingen te monitoren.

Aandachtspunten vanuit de jaarrekeningcontrole Onze controlewerkzaamheden tonen aanvullende aandachtspunten:

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

19

begrotingsonrechtmatigheden vindt zijn oorsprong in de afspraken tussen de gemeenteraad en het college in bijvoorbeeld de financiële verordening. Er resteren voor € 1,6 miljoen aan (niet acceptabele) begrotingsonrechtmatigheden.

Subsidies versus overheidsopdrachten Bij verschillende subsidiedossiers zijn elementen geconstateerd die neigen naar overheidsopdrachten. Wij adviseren deze dossiers voor te leggen aan interne juristen voor beoordeling en waar nodig aanpassing. Momenteel zijn er geen rechtmatigheidsissues geconstateerd. Documentatie en doorplaatsing De documentatie van inkoopdossiers in het zaaksysteem is de afgelopen jaren verbeterd maar vraagt verdere aandacht. Bij doorplaatsing van opdrachten naar verenigingen/BV's ontbreekt voldoende inzicht en sturing op het juist aanbesteden van deze opdrachten.

VIC-bevindingen: beheersorganisatie in ontwikkeling met verbeterkansen

Op basis van de rapportage vanuit de Verbijzonderde Interne Controle (VIC) over 2024 blijkt dat de beheersorganisatie en het procesmanagement van de gemeente zich in ontwikkeling bevinden. Team Control concludeert dat er hoofdzakelijk verbeterslagen te maken zijn op drie kerngebieden. Drie hoofdverbeterpunten De organisatie staat voor uitdagingen op de gebieden sturing & managementinformatie, integrale samenwerking tussen eerste en tweede lijn, en het organiseren van PDCA-cycli in alle organisatieonderdelen. De verbinding tussen beleid en uitvoering is nog niet optimaal en monitoring op beleidsnaleving vindt nog onvoldoende plaats. Rechtmatigheid verbeterd De financiële rechtmatigheid is aanzienlijk verbeterd van € 2,2 miljoen onrechtmatigheden in 2023 naar € 0,6 miljoen in 2024. De onrechtmatigheden in 2024 betreffen voornamelijk het inkoopproces. Daarnaast zijn er formele rechtmatigheidsbevindingen zoals ontbrekende prestatieverklaringen in het systeem en het niet naleven van termijnen bij subsidies. Risicomanagement Naar mening van de verbijzonderde interne controle wordt risicomanagement nog te beperkt procesmatig toegepast, terwijl dit de basis vormt voor goede interne beheersing. In dit kader hebben wij het college ook geadviseerd via onze managementletters afgelopen jaren.

Verder wordt opgemerkt dat de samenwerking tussen tweedelijnsteams (HRM, Financiën, JZK, IM, PIV) en eerstelijnsteams verdere verbetering behoeft.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

20

Ramingen en documentatie Niet alle nieuwe aanbestedingsdossiers uit 2024 bevatten een uitgebreide raming. Wij adviseren dit standaard onderdeel te maken van inkoopdossiers. Vanaf 2025 optimaliseert de gemeente het Inkoop-Tot-Betalen (ITB) proces, waardoor de betrokkenheid van inkoop in het bestelproces wordt geborgd.

Vervolgstappen Team Control werkt aan een Visie op Control (gereed 2e kwartaal 2025) en een herijking van het interne beheersingsplan 20252028, met meer focus op procesgerichte controles en risicomanagement.

Werkleerbedrijf: administratieve aansluiting en strategische planning verbeteren

De verbijzonderde interne controlewerkzaamheden op het werkleerbedrijf tonen drie hoofdaandachtspunten voor de interne beheersing. Administratieve aansluiting ontbreekt De aansluiting tussen het verkopensysteem (ISAH) en de financiële administratie is momenteel niet structureel geborgd. Dit leidt tot risico's in de volledigheid van facturatie en daarmee van inkomsten. Strategische personeelsplanning vereist Er bestaan toekomstige risico's betreffende beschutte medewerkers. Deze medewerkers vervullen momenteel ambtenarenposities. Een gedegen strategische personeelsplanning is noodzakelijk om toekomstige uitval van deze medewerkers op te kunnen vangen. Verbetering in aantocht Het werkleerbedrijf implementeert een nieuw financieel pakket dat de aansluitingen met de financiële administratie moet waarborgen. Deze ontwikkeling zal tevens bijdragen aan betere sturingsinformatie voor het management. Wij adviseren u om de adequate opvolging van bovenstaande bevindingen te monitoren.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2024 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in de bijlage 6 opgenomen. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 zoals voorgeschreven via de nota verwachtingen accountantscontrole.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

21

Bevindingen financiële processen eerste lijn Bij de financiële processen zijn veel memoriaal- en correctieboekingen geconstateerd, wat de complexiteit van controles vergroot en mogelijk duidt op het niet geheel op orde hebben van de interne beheersing. De vastlegging van dossiers en argumentatie van keuzes vraagt verdere aandacht.

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 233.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2024 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2025 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2024 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken.

Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

M&O-beleid inzake TOZO en Wet Inburgering: geen formeel vastgesteld beleid door gemeente Hoeksche Waard

De uitvoering van de regeling Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) is belegd bij de gemeente Rotterdam (RBZ-Meergemeenten) middels mandaat. Bij de uitvoering in mandaat geldt in principe dat het M&O-beleid van de verantwoordende gemeente (gemeente Hoeksche Waard) van toepassing is. Op basis van gesprekken met uw medewerkers en het accountantsverslag en controlememorandum van de accountant van de gemeente Rotterdam stellen wij vast dat geen sprake is van specifiek en vastgesteld beleid op het gebied van M&O door de gemeente Hoeksche Waard. De gemeente Hoeksche Waard en de andere RBZ-Meergemeenten liften mee op het M&O-beleid van de gemeente Rotterdam. De accountant van gemeente Rotterdam heeft vastgesteld dat de gemeente Rotterdam maatregelen heeft getroffen op het gebied van M&O. Daarnaast heeft de accountant van de gemeente Rotterdam testwerkzaamheden uitgevoerd om vast te stellen of de IB-maatregelen zoals geïdentificeerd gedurende het hele jaar hebben gewerkt. Hieruit komen geen bijzonderheden. In het kader van de Wet Inburgering hebben wij geconstateerd dat de gemeente Hoeksche Waard geen beleid heeft opgesteld met daarin de specifieke elementen van de Wet Inburgering 2021 in het kader van M&O. Wel hebben wij vastgesteld de Wet Inburgering is opgenomen in de overkoepelende notitie M&O-beleid van de gemeente Hoeksche Waard.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

22

Wet normering topinkomens (WNT)

23

4.

Interne beheersing

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

24

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Naar aanleiding van de interim-controle hebben wij de managementletter uitgebracht op 17 februari 2025. Hieronder treft u de managementsamenvatting aan. controle

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

25

5.

Overige aangelegenheden

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

26

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 12 juni 2025.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Op basis van de door ons verrichte werkzaamheden blijkt dat uw gemeente nog stappen te zetten heeft in het verder verbeteren van de informatiebeveiliging. Net als andere decentrale overheden loopt ook uw gemeente het risico om getroffen te worden door cybercriminaliteit. Het is niet meer de vraag of het voorkomt, maar wanneer deze kwestie zich in de tijd voor zal doen. Wij merken in onze gesprekken met het college dat zij zich hier ook bewust van zijn. De ambitie van het college is dan ook te voldoen aan de BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheden) aan volwassenheidsniveau 3 (gewenst niveau voor gemeenten).

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

In de managementletter van 2024 rapporteren wij dat de frauderisicoanalyse in 2025 verder wordt geactualiseerd. Hiermee heeft de gemeente een belangrijke stap genomen in het kader van fraudepreventie en beheersing. Om de toezichthoudende rol verder te versterken zouden wij het krachtig vinden als hierbij de auditcommissie vooraf om input wordt gevraagd en dat de opgestelde analyse ook nadrukkelijk(er) bediscussieerd wordt in het college en de auditcommissie en zij ook expliciet instemmen met de opgestelde analyse. Wij vragen aandacht voor de verdere uitwerking van beheersmaatregelen, het koppelen van de analyse aan de jaarrekening en interne werkplannen, het aanvullen van risico’s in het kader van corruptie en CEO-fraude. Daarnaast vragen wij aandacht voor de verdere uitwerking van softcontrols binnen gemeente Hoeksche Waard en om de resultaten hieruit te evalueren in het kader van uw frauderisicoanalyse. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben middels gegevensanalyses onderzocht of sprake is van significante en ongebruikelijke transacties.

Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2024 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude.

Aanpak en uitkomsten

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlage

27

Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met het financieel management en de directie van de gemeente Hoeksche Waard, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken.

In het rapport “In het publieke belang” van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan, inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier).

Uren geraamd

Werkelijke uren

Tekenend accountant en (senior) manager

640

550

Overige teamleden

958

1.100

Wij zijn voornemens conform voorgaande jaren een evaluatie uitvoeren met de ambtelijke organisatie.

Bevestiging onafhankelijkheid

Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van gemeente Hoeksche Waard in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie:  Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.