Accountantsverslag 2020 gemeente Hoeksche Waard - WG

Accountantsverslag 2020 Gemeente Hoeksche Waard

Aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hoeksche Waard Postbus 2003 3260 EA OUD-BEIJERLAND

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2020 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van de gemeente Hoeksche Waard is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 14 en 17 juni 2021 hebben wij een aantal controlebevindingen reeds afgestemd met het college, concerncontrol en team Financiën. Dit accountantsverslag is op 21 juni 2021 besproken met de auditcommissie.

Onderwerp Accountantsverslag 2020

Bij de jaarrekening 2020 hebben wij op 22 juni 2021 een goedkeurende controleverklaring afgegeven, zowel voor het aspect getrouwheid als voor het aspect rechtmatigheid.

Datum 22 juni 2021

Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2020. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.

Kenmerk 312019012.21.168

Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V. Was getekend: W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij ............ 1 2. Financiële positie en resultaat ....................................... 6

De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag: Wouter Kalkman Tel: 06 – 2127 2977 Amar Iqbal Tel: 06 – 4003 1051

3. Bevindingen eindejaarscontrole .................................. 11 4. Interne beheersing ...................................................... 23 5. Overige aangelegenheden ........................................... 27

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

312019012.21.168 - 1

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 21 juli 2020 (kenmerk 312019012.20.213) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van de gemeente Hoeksche Waard. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met het Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteitsbepaling is overeenkomstig het vastgestelde controleprotocol

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben, sluit aan op de door de gemeenteraad op 19 februari 2019 vastgestelde ”Controleprotocol accountantscontrole gemeente Hoeksche Waard” en op het op 23 maart 2021 vastgestelde normenkader 2020. De maximaal toe te passen marges voor de accountantscontrole zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). In het accountantsprotocol heeft u geen lagere marges vastgesteld, waardoor wij het wettelijke kader als uitgangspunt hebben gehanteerd. De bij onze controle van de jaarrekening 2020 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve:

Bron: jaarrekening 2020 Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten

Onzekerheden € 3.270.000

€ 9.810.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 100.000.

312019012.21.168 - 1

Onze aanpak is gericht op risico’s

Voor de jaarrekeningcontrole 2020 onderkennen wij een aantal risico’s en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico’s en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat er sprake is van risico’s die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico’s voor de jaarrekening 2020  Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden).  De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  De verantwoording en waardering van voorzieningen (personeelsvoorzieningen en onderhoudsvoorzieningen) in relatie tot de aanwezigheid van actuele beheerplannen en andere onderbouwingen.  Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb).  “Management override of controls”. Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces.

De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlerichtlijnen en is niet uniek voor Hoeksche Waard.  De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels.  Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo. Risico’s voor de komende jaarrekeningen  De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid (2021).  De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle.  De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico’s, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘belangrijke bevindingen’.

Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk ‘Interne beheersing’.

312019012.21.168 - 2

De baten en lasten, alsmede Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. Op het programma 0 Bestuur en ondersteuning, 2 Verkeer, balansmutaties, zijn vervoer en openbare ruimte, programma 4 Onderwijs en op Algemene dekkingsmiddelen en Vennootschapsbelasting is sprake van rechtmatig overschrijding van de lasten. Deze begrotingsrechtmatigheidsfouten werken niet door in ons rechtmatigheidsoordeel. Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2020.

De jaarrekening voldoet aan Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van de gemeente Hoeksche Waard. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het het BBV toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn.

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente Hoeksche Waard zijn uiteengezet in de jaarstukken 2020 in onderdeel ‘4.8 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

Geen geïdentificeerde materiële fouten en tekortkomingen in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er geen van materieel belang zijnde ongecorrigeerde afwijkingen of onzekerheden. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn derhalve niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring), maar zijn naar onze mening vooral van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de niet materiële fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

Goedkeurende controleverklaring

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Hoeksche Waard een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2020 en het resultaat over 2020. Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2020 in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader (vastgesteld door de gemeenteraad op 23 maart 2021).

312019012.21.168 - 3

Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

312019012.21.168 - 4

2.

Financiële positie en resultaat

312019012.21.168 - 5

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt fors toe door de verkoop van de aandelen Eneco

In het Bbv, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 79,8 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 73,9 miljoen in de reserves gestort (waaronder de verkoopopbrengst van de aandelen Eneco), zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2020 € 5,9 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

118,4

112,1

-

0,2

Subtotaal

118,4

112,3

Tussentijdse resultaatbestemming

73,9

2,7

Gerealiseerd resultaat

5,9

3,4

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

79,8

6,1

Eigen vermogen per 31 december

198,2

118,4

Overige mutaties

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. 312019012.21.168 - 6

De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 69% van het balanstotaal (ultimo 2019 48%). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2020. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2020 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 50%.De solvabiliteit is derhalve 19 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente ultimo 2019 boven het gemiddelde van Nederland ligt en in 2020 met 21 procentpunten is gestegen. Ter vergelijking over 2019: Gemeente Nederland Zuid-Holland 50.000 tot 100.000 inwoners Hoeksche Waard Pijnacker-Nootdorp Leidschendam-Voorburg Zoetermeer Wassenaar Voorschoten Rijswijk Delft

Solvabiliteit 2019 33% 30% 26% 48% 35% 30% 57% 69% 42% 8% 26%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Resultaat 2020 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming.

312019012.21.168 - 7

Exploitatieresultaat (in € 1.000.000) Totale baten

285,8

Totale lasten

206,0

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

79,8

Af: stortingen in reserves

121,5

Bij: onttrekkingen aan reserves

47,6

Saldo mutaties reserves, per saldo storting

-/- 73,9

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

5,9

Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2020 laat een voordelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van circa € 80 miljoen zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) voordelig saldo van circa € 74 miljoen. Dit is een voordeel van € 6 miljoen. Het hoge voordelige gerealiseerde saldo van baten en lasten is beïnvloed door de verkoop van de aandelen Eneco. Deze verkoopopbrengst is op basis van een besluit van uw raad toegevoegd aan de algemene reserve. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad € 6 miljoen is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen. Het voordelige exploitatieresultaat 2020 (vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen.

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

Het college van burgemeester en

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op circa € 109 miljoen; dit komt overeen met de algemene reserve (inclusief de algemene reserve Weerstandsvermogen). 312019012.21.168 - 8

wethouders kwalificeert het In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico’s. Deze cumuleren voor 2020 tot een bedrag van circa € 42 miljoen. Op basis van deze kwantificering constateert het college dat het weerstandsvermogen als beschikbare weerstandsvermogen ruim voldoende is. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde ruim voldoende weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 11,6. ruimschoots om de Wij verwijzen u voor de onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en onderkende risico’s af te risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn kunnen dekken onderworpen.

312019012.21.168 - 9

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

312019012.21.168 - 10

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering was ruim voldoende

Bij de start van de controle op 3 mei 2021 waren de concept jaarstukken gereed. De oplevering van de onderbouwende stukken was bijna in zijn geheel volledig en voldoende om op 3 mei 2021 de controle te kunnen starten. Wij zien in de aanlevering van de onderbouwende stukken nog kwaliteitsverschillen. In een inmiddels geplande evaluatie zullen wij deze verschillen nader toelichten. Een belangrijk advies is om een kwaliteitstoets uit te laten voeren voordat de externe controle plaatsvindt. Na de start van de controle van de jaarrekening 2020 hebben wij de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad.

Europese aanbesteding: rechtmatigheidsfouten van in totaal € 1.028.000

Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw gemeente uitgevoerde crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2020 is nageleefd. Op basis van de spendanalyse constateren wij dat voor 8 dossiers de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd. Wij merken op dat de bevindingen deels zijn geconstateerd door uw gemeente en voortkomen uit financiële beheershandelingen van voor 2020. Tegelijkertijd merken wij op dat de regels rondom Europese aanbesteding ingewikkeld zijn. Bijvoorbeeld:  

Onderscheid werk en dienst/levering. Opdrachten worden aangemerkt als een werk (met veel hogere drempel), blijkt echter een dienst te zijn (klein versus groot onderhoud) met een lagere drempel. Inhuur: bij verlenging inhuur bij een contract voor bepaalde tijd moet een nieuw contract worden afgesloten. Verlengen kan vaak niet binnen de regels van EU-aanbesteding.

De Commissie BBV beveelt het aan om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet in de balans opgenomen verplichtingen’ voor het volle bedrag waarover het contract is afgesloten. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om dit niet te doen. Wij hebben de verplichtingen dan ook niet meegewogen in ons oordeel. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van € 1.028.000 (2019: €1.684.000). Het betreft de volgende inkopen:

312019012.21.168- 11

Soort Licenties Onderhoud Dienstverlening Totaal

Rechtmatigheidsfout

€ 72.000 € 159.000 € 797.000 € 1.028.000

Daarnaast zijn er een aantal opdrachten (8) die juridisch ingewikkeld zijn, die wij op basis van de Kadernota rechtmatigheid aan u moeten melden en waar u het risico loopt dat deze in 2020 en verder onrechtmatig zouden kunnen worden. Het gaat om een bedrag van € 390.000. Deze tellen niet mee in ons oordeel. Het betreft de volgende inkopen: Soort Licenties Inhuur Onderhoud Dienstverlening Totaal

Rechtmatigheidsfout

€ 122.000 € 173.000 € 38.000 € 57.000 € 390.000

Wij adviseren u, om het risico op fouten te beperken in 2021 en verder in het proces van herziening van uw inkoopproces het volgende mee te nemen:  Verdere bewustwording in de gehele organisatie creëren en kennis van de EU Aanbestedingsregels te verdiepen en te verbreden bij alle budgethouders.  Gebruik voor de opdrachtverlening altijd een startformulier (dwing deze systeemtechnisch af), dat aansluit op de vragen die relevant zijn bij het beoordelen of de juiste keuze wordt gemaakt, inclusief documentatie/onderbouwing. Dit moet gebeuren in de 1e lijn, door het team dat de opdracht verstrekt.  Draag zorg voor een volledig contractenregister en voor een totaaloverzicht met opdrachten die lopen. Uw medewerkers geven aan dat er behoefte is aan een totaaloverzicht en dat er managementinformatie gewenst is waarbij op opdrachtniveau de opdrachtwaarde, bestedingen en verplichtingen staan. Zo kunnen eerder te verlengen en nieuw aan te besteden contracten gesignaleerd worden.  Ontwikkel een routekaart van uw inkoopbeleid, waarmee de diverse keuzes en consequenties in het inkoopproces duidelijk inzichtelijk zijn gemaakt.  Wij adviseren u om na het uitvoeren van een Europese aanbesteding de contracten te blijven monitoren op wijzigingen in de uitvoering van de opdracht.

 Ten aanzien van de interne controle op de aanbestedingsrechtmatigheid adviseren wij u om eerder en beter verdeeld in het jaar een spendanalyse te laten uitvoeren. Hiermee bent u in staat om tijdig bij te sturen gedurende het jaar. 312019012.21.168 - 12

Uw gemeente is bezig om deze aanbevelingen te implementeren. Bij de interim-controle 2021 zullen wij kennis nemen van de status van dit verbetertraject en daar in de managementletter 2021 over rapporteren aan het college. Opzet spendanalyse Voorafgaand de jaarrekeningcontrole hebben wij afspraken gemaakt met uw organisatie over de opzet van de spendanalyse en de wijze van aanlevering van onderliggende documentatie. Wij verzoeken u bij de uitvoering van uw interne controlewerkzaamheden op de aanbestedingsrechtmatigheid gebruik te maken van onze formats voor EU- aanbesteding en de inhoud van deze formats zichtbaar terug te laten komen in de analyse. Zo blijft de opgebouwde kennis beschikbaar en wordt de analyse verder verbeterd.

Grondexploitaties

Een belangrijke schattingspost in de jaarrekening van de gemeente Hoeksche Waard is de voorraad grondexploitaties. Door de invloed van parameters (o.a. indexering, fasering, rente, prijs), die bepalend zijn voor toekomstige kosten en opbrengsten, hebben wij tijdens de controle bijzondere aandacht besteed aan de grondexploitaties. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerreinen. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerreinen en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel enorm hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn, bijvoorbeeld door ontwikkelingen in de hypotheekrente(aftrek) en de COVID19 crisis.  Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch.

U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten.  Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV. Gedurende de controle hebben wij deze risico’s met uw medewerkers besproken. Tijdens deze gesprekken hebben wij uw medewerkers kritisch bevraagd over de uitgangspunten. De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2020 met deze uitgangspunten opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Hieronder onze belangrijkste bevindingen hierbij. 312019012.21.168 - 13









De gemeente Hoeksche Waard beoordeelt jaarlijks of de gehanteerde parameters (rente, verkooptempo grond, grondprijzen, etc.) nog realistisch zijn in de huidige economische omstandigheden. Echter is deze beoordeling wat ons betreft te summier gedocumenteerd. Wij adviseren u daarom om jaarlijks een memorandum parameters grondexploitatie op te stellen en middels objectieve rapportages uw keuzes hierin te motiveren en vast te laten stellen door het college. De dossiervorming rondom de onderbouwing van de grondexploitaties moet verder worden verbeterd. Wij hebben geconstateerd dat de actuele kostprijsberekeningen in veel gevallen zijn doorgerekend naar de achterliggende tabbladen en aansluitingen, echter is hierbij niet zichtbaar verwezen naar de onderbouwende documentatie waaruit de berekende gegevens blijken. Wij verwachten bijvoorbeeld in de onderliggende verkoopovereenkomsten, optieovereenkomsten, marktonderzoeken etc. waaruit de gehanteerde prijzen en fasering blijken. Bij de start van de jaarrekeningcontrole was u nog niet klaar met het actualiseren van uw grondexploitaties en het schrijven van een meerjarenprognose grondexploitatie (MPG). Wij adviseren u om het proces rondom het actualiseren van de grondexploitaties te heroverwegen en wellicht een deel van het proces eerder in de tijd uit te voeren.

Dit jaar is voor het eerst een interne kritische toets uitgevoerd op de geactualiseerde grondexploitaties. Dat is een belangrijke verbetering. Door diverse omstandigheden is het niet gelukt om deze toets tijdig zichtbaar te documenteren. Wij adviseren u in het kader van de interne controle van 2021 een consistente systematiek voor te schrijven over de wijze waarop de interne kritische toets op de actualisatie van grondexploitatieberekeningen dient te worden uitgevoerd. Hierbij vragen wij u aandacht voor de volgende elementen: o Uit de vastlegging van de uitgevoerde controle blijkt op welke onderdelen de grondexploitatieberekening is getoetst, wij vragen hierbij uw specifieke aandacht voor schattingselementen; o Uit de vastlegging blijkt op basis van welke onderliggende documentatie de (schattings-)elementen zijn beoordeeld; o Uit de vastlegging blijkt zichtbaar de controle-technische-functiescheiding tussen de uitvoerende en de controlerende functionaris; o Uit de vastlegging blijkt op welke wijze eventuele vragen en opmerkingen van de controlerende functionaris zijn opgevolgd. o De interne toets wordt op consistente wijze gedocumenteerd.

Woningbouw De gemeente Hoeksche Waard heeft per 31 december 2020 actieve bouwgrond in exploitatie (BIE) voor woningbouw. Dit betreft 9 complexen met een netto boekwaarde van € -/- 0,8 miljoen per ultimo balansdatum 2020. De bruto boekwaarde (exclusief verliesvoorziening) bedraagt € 1,2 miljoen. Voor het complex Jan Tooropstraat is een voorziening inzake verlieslatende grondexploitatie gevormd voor een bedrag van € 0,3 miljoen. Voor het complex Dorpshart is een voorziening inzake verlieslatende grondexploitatie gevormd voor een bedrag van € 1,7 miljoen. Voor het complex uitbreiding Zuid-Beijerland is een voorziening getroffen voor een bedrag van € 19.000. De looptijd van 7 complexen is naar verwachting 1 tot 2 jaar. De verplichte tussentijdse winstneming voor deze complexen bedraagt in 2020 circa € 0,7 miljoen. Bedrijventerreinen 312019012.21.168 - 14

De gemeente Hoeksche Waard heeft per ultimo 2020 2 actieve bouwgronden in exploitatie (BIE) voor bedrijventerreinen. Dit betreft de complexen De Hoogerwerf en Bedrijventerrein VI met een boekwaarde per 31 december 2020 van respectievelijk € -/- 0,2 miljoen en € 0,9 miljoen. Het complex De Hoogerwerf betreft een complex dat winstgevend is met een looptijd van naar verwachting 1 jaar. Het Bedrijventerrein VI betreft een winstgevend complex. De verwachte looptijd is 2 jaar.

Wmo Zorg in natura – prestatielevering vastgesteld in tegenstelling tot 2019

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura (ZIN) zijn geleverd moet op twee manieren worden vastgesteld. Enerzijds via de verantwoording van Wmo Zorg in natura van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Wmo boven de € 125.000 een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling toegevoegd. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Anderzijds door bij verantwoordingen zonder controleverklaring, of in die gevallen waar geen goedkeurende controleverklaring is verstrekt met opmerkingen over de prestatielevering, het college aanvullende controles uit te laten voeren om vast te stellen dat de prestatie zijn geleverd. Een voorbeeld is om via een telefonische enquête vast te stellen dat de cliënt de zorg heeft ontvangen. Het college heeft vanaf dit jaar deze aanvullende controles op o.a. prestatielevering uitgevoerd. Wij hebben op basis van deze controle geen verdere bijzonderheden geconstateerd.

Verwerking van inkoopfacturen in de juiste periode – stel beleid vast

Uw gemeente ontvangt in het nieuwe jaar (in dit geval 2021) facturen waarvan de prestatie geleverd is in het boekjaar 2020. Als onderdeel van het samenstellen van uw jaarstukken voert uw gemeente een analyse uit wat de omvang van deze facturen is en neemt hiervoor een verplichting op. Wij nemen bij de jaarrekeningcontrole kennis van uw analyse en voeren daarnaast aanvullende werkzaamheden uit. Op basis van onze werkzaamheden constateren wij dat meerdere facturen in het nieuwe jaar worden ontvangen waarvan de prestatie deels is geleverd in het boekjaar 2020 en deels in het boekjaar 2021, echter blijkt dit niet altijd uit de specificatie bij deze facturen. Wij adviseren u intern afspraken te maken/ beleid vast te stellen hoe om te gaan met deze facturen en richting uw leveranciers duidelijk te communiceren dat op de facturen die een jaar overschrijdend karakter hebben een duidelijke specificatie toegevoegd dient te worden.

Verwerking verkoop Eneco- Uw gemeenteraad heeft besloten de aandelen van Eneco Groep N.V. te verkopen per 17 maart 2020 voor een bedrag van circa € 83 miljoen. Deze verkoop heeft een grote positieve invloed op de liquiditeit en solvabiliteit van uw gemeente. aandelen De verkoopopbrengst is verantwoord als bate op het onderdeel Algemene Dekkingsmiddelen. De bate is vervolgens conform een besluit van uw gemeenteraad in de algemene reserve gestort.

312019012.21.168 - 15

Begrotingsrechtmatigheid is Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. adequaat toegelicht in de jaarrekening De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV. Een belangrijk uitgangspunt is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Begrotingsafwijkingen werken niet door in de controleverklaring In totaal heeft uw gemeente € 342 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover € 327 miljoen aan werkelijke lasten in 2020. Dit is in totaal een onderschrijding van € 15 miljoen (4,4%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 344 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 333 miljoen aan werkelijke baten in 2020. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten komt daarmee op € 4 miljoen voordelig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen op het niveau waarop de gemeenteraad de begroting autoriseert.

In uw geval is dat op programmaniveau, waarbij er sprake is van hogere lasten op de programma’s Bestuur en ondersteuning, Verkeer, vervoer en openbare ruimte, Onderwijs en Algemene dekkingsmiddelen. Bij uw gemeente wegen wij, op basis van de analyse van het college, de overschrijdingen niet mee in ons oordeel. Naast overschrijdingen van lasten per programma, zijn ook op onderdelen meer baten gerealiseerd dan begroot. Over de baten rapporteren wij in deze paragraaf niet, omdat dit geen onderdeel uitmaakt van het criterium begrotings-rechtmatigheid zoals de richtlijnen voorschrijven. De begrotingsrechtmatigheid omvat ook de overschrijdingen op investeringskredieten. Deze hebben zich in 2020 niet (in materiële zin) voorgedaan. Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de toelichtingen die zijn opgenomen in de jaarrekening en in paragraaf Bedrijfsvoering, waarin een analyse van de (begrotings-)afwijkingen en de begrotingsrechtmatigheid 2020 is opgenomen. 312019012.21.168 - 16

In beperkte mate sprake van te betalen vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat in beperkte mate sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. Met name voor de winstgevende grondexploitaties. Totdat duidelijk is wat het standpunt van de Belastingdienst is ten aanzien van uw aangiften 2020, bestaat het risico dat u alsnog wordt geconfronteerd met een afwijkende vennootschapsbelastinglast. Naar de verwachting van het college zal dit geen materiële last zijn. Overigens adviseren wijzen wij u om voor uw nieuwe gemeente een nulmeting te laten uitvoeren en vervolgens bij nieuwe en gewijzigde activiteiten dit standpunt te actualiseren.

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over 2020 van € 201.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2020 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2021 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2020 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken.

Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Onzekerheid schulden en vorderingen Tozo

Uw gemeente voert de Participatiewet, het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) en de Tijdelijke ondersteuningsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) uit, in opdracht van en gefinancierd door het Rijk. Dit leidt in voorkomende gevallen tot het terugvorderen van verleende bijstand en dit leidt tot terugvordering van (bedrijfs)kredieten. Voor de debiteuren Tozo bedrijfskredieten is geen voorziening getroffen, omdat uw gemeente heeft aangegeven dat het Rijk 100% zal vergoeden als een terugvordering van verleende bijstand of bedrijfskrediet oninbaar is gebleken. De schuld aan het rijk is door 312019012.21.168 - 17

uw gemeente voor hetzelfde bedrag opgenomen (€ 773.000). Dat is naar onze mening niet juist. De terugbetalingsverplichting ontstaat pas als bij uw gemeente sprake is van terugontvangen bijdragen Tozo bedrijfskredieten. Wij adviseren tegelijkertijd een voorziening te vormen voor de debiteuren Tozo op basis van ervaringscijfers bij soortgelijke regelingen, bijvoorbeeld de Bbz (waar 18% van de vordering is opgenomen als dubieuze vorderingen). Wij merken het verschil tussen de voorziening voor dubieuze debiteuren en de opgenomen verplichting aan het Rijk aan als een onzekerheid voor een bedrag van € 634.000 en nemen deze mee in onze fouten- en onzekerhedenevaluatie. Deze onzekerheid past binnen de gehanteerde toleranties en beïnvloed de strekking van de controleverklaring niet.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2020 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. De conclusie is dat geen sprake is van fouten en onzekerheden. De conclusie is ook dat sprake is van formele onrechtmatigheden, die wij moeten rapporteren maar niet meetellen in ons oordeel. Hierna treft u deze tabel aan. Nr.

Specifieke uitkering of overig

B1

D8 E3

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare groepen Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB) Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

E20

Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021

E27B

Brede doeluitkering verkeer en vervoer (SiSa tussen medeoverheden) Regeling aankoop woningen onder een hoogspanningsverbinding Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet gemeentedeel 2020

C1 C31

F1 G2

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in euro's

312019012.21.168 - 18

G3 G4

G4 G4 G4 G4 G4 G4

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen) gemeentedeel 2020 Tozo 1 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet Tozo 1 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet Tozo 1 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet Tozo 1 fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet Tozo 1 fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april) Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april)

Fout

Onzekerheid Formele onrechtmatigheid

Niet te kwantificeren

Fout Onzekerheid Fout Onzekerheid

G4

Tozo 2 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Fout

G4

Tozo 2 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Onzekerheid

G4

Tozo 2 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Formele onrechtmatigheid

G4

Tozo 2 exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

Niet te kwantificeren

Fout

312019012.21.168 - 19

G4

Tozo 2 exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

G4

Tozo 3 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Fout

G4

Tozo 3 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Onzekerheid

G4

Tozo 3 geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Formele onrechtmatigheid

G4

Tozo 3 exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

Fout

G4

Tozo 3 exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

Onzekerheid

G4

Fout

H4

Omvang vorderingen levensonderhoud (jaar T) Tozo 1 (i.v.m. verstrekte voorschotten op Tozo-aanvragen levensonderhoud welke zijn ingediend vóór 22 april 2020) Regeling specifieke uitkering stimulering sport

H8

Regeling Sportakkoord

L5B

Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)

Onzekerheid

Niet te kwantificeren

Strekking getrouwheid: goedkeurend. Strekking rechtmatigheid: goedkeurend. * Regeling G4 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) De regeling G4 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) wordt voor de RBZ-meergemeenten, waaronder gemeente Hoeksche Waard, uitgevoerd door de gemeente Rotterdam. In artikel 17 lid d van de Participatiewet is een identificatieplicht opgenomen aan de hand van een document, zoals omschreven in de Wet op de identificatieplicht. Veel 312019012.21.168 - 20

gemeenten, waaronder de gemeente Rotterdam, hebben ervoor gekozen om identificatie ook via DigID in combinatie met BRP of Suwinet toe te staan. Conform de nota verwachtingen accountantscontrole is deze alternatieve vorm van identificatie als een formele onrechtmatigheid gedefinieerd. De accountant van de gemeente Rotterdam constateert bij enkele dossiers dat identificatie is gedaan aan de hand van DigiD in combinatie met BRP of Suwinet. Deze constatering uit de steekproef is niet nauwkeurig te projecteren naar een financiële omvang voor de gehele populatie. Er is sprake van een formele onrechtmatigheid en is daarom niet van invloed op ons oordeel.

312019012.21.168 - 21

4.

Interne beheersing

312019012.21.168 - 22

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Naar aanleiding van de interim-controle 2020 hebben wij een managementletteruitgebracht aan het college van burgemeester en wethouders. Wij hebben de managementletter vervolgens besproken met de auditcommissie van 27 mei jl. Hieronder hebben wij de controle managementsamenvatting uit de managementletter opgenomen om u als gemeenteraad te informeren over de interne beheersing. In deze samenvatting is de status opgenomen van de interim-controle per medio december 2020. Het college is met onze aanbevelingen uit de managementletter 2020 aan de slag gegaan. Bij de interim-controle 2021 en in ons accountantsverslag 2021 informeren wij u over de voortgang daar van.

312019012.21.168 - 23

Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording 2021 In de meicirculaire 2018 heeft het ministerie van BZK aangegeven dat met ingang van het boekjaar 2021 het college zelf een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening moet afgeven. Over de invoering van deze rechtmatigheidsverantwoording en wat dit allemaal voor uw organisatie betekent, is de afgelopen periode (onder andere door het ministerie van BZK, de commissie Depla, de VNG etc.) veel geschreven. Tot en met de jaarrekening 2020 geeft de accountant bij de jaarrekening van uw gemeente een controleverklaring af, met daarin een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid. Dat tweede oordeel, over de rechtmatigheid, verdwijnt vanaf de jaarrekening 2021. Het wordt vanaf dan de taak van het college zelf om zich daarover te verantwoorden. Het is van belang dat uw gemeente hier op een goede wijze invulling aan geeft. Inmiddels heeft de commissie BBV op 14 december 2020 de conceptnotitie rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie gepubliceerd. Hierbij is met name het investeren in de kwaliteit van de bedrijfsvoering, het professionaliseren van de interne controlefunctie, het ontwikkelen van de visie op de interne controle en het vergroten van bewustwording op het gebied van rechtmatigheid van belang. Wij hebben u geadviseerd om alle interne controles gedurende het boekjaar tijdig op te starten en af te wikkelen.

In het jaar 2020 bent u nog onvoldoende in staat geweest om dit te doen. Een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording is in ons gedeeld belang. De accountant moet straks immers verklaren dat de door het college afgegeven rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. Wij zijn als uw accountant dus in belangrijke mate afhankelijk van de werkzaamheden van de gemeente. Uiteraard maken wij hier graag gebruik van en willen wij graag samen optrekken om tot een goede invulling van de rechtmatigheidsverantwoording te komen waar wij optimaal gebruik van kunnen maken. Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente zelfstandig de 3 rechtmatigheidscriteria, begrotingscriterium, M&O-criterium en voorwaardencriterium afdekt en dat wij kunnen volstaan met een marginale review achteraf. Het college zal dus vanaf 2021 moeten organiseren dat zij voldoende informatie heeft om zich te kunnen uitspreken over de (financiële) rechtmatigheid en daar dan verantwoording over kan afleggen. Het college heeft dit vorm gegeven door jaarlijks een 312019012.21.168 - 24

‘intern controleplan’ en ‘intern controleverslag’ op te stellen. Wij adviseren u tijdig met de interne controlewerkzaamheden te beginnen. Wij zijn met uw college in gesprek om er samen voor te zorgen dat uw gemeente de komende maanden klaar is om in het voorjaar van 2022 deze rechtmatigheidsverantwoording op te nemen in de jaarrekening 2021. Het college heeft daartoe een projectleider aangetrokken voor dit onderwerp. Overigens wordt in juni 2021 duidelijk of deze wetswijziging definitief van toepassing wordt over 2021.

312019012.21.168 - 25

5.

Overige aangelegenheden

312019012.21.168 - 26

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van onze opmerkingen bij de Europese aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met het financieel management en de directie van de gemeente Hoeksche Waard, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken. 312019012.21.168 - 27

Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht. Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Tot slot merken wij op dat het college nog niet beschikt over een geformaliseerde frauderisicoanalyse. Dit zal naar verwachting in 2021 gebeuren.

Bevestiging onafhankelijkheid

Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Hoeksche Waard in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van maatregelen om onafhankelijke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie:  Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.  Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle partners en werknemers bij Publieke Sector Accountants.  Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften.  Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven.  De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.

 Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze 312019012.21.168 - 28





bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen. Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Publieke Sector Accountants wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Wij zullen dan ook overwegen de gemeenteraad of de auditcommissie te raadplegen. Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst. Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen. Wij merken op dat er in het kader van onze controleopdracht geen sprake is geweest van een dergelijke bedreiging. Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Publieke Sector Accountants, haar partners en haar medewerkers en de gemeente Hoeksche Waard, die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken welke aan u gerapporteerd dienen te worden.

Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Publieke Sector Accountants, een bestuurder of interne toezichthouder van Publieke Sector Accountants of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente Hoeksche Waard of een bij de gemeente Hoeksche Waard betrokken persoon. Hierbij is een drempel van € 100 opgenomen in de regels. Wij zijn van mening dat de verstrekte en ontvangen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid gepast zijn en derhalve niet tot een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht hebben geleid. Volledigheidshalve merken wij op dat wij geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid hebben verstrekt/ontvangen die een (geschatte) waarde van meer dan € 100 hebben.

312019012.21.168 - 29

Aanvullende dienstverlening Een overzicht van de aanvullende dienstverlening hebben wij hieronder opgenomen. Aanvullende dienstverlening • •

Controle verantwoording Gedragsbeïnvloeding verkeersveiligheid HW 2017-2019 Workshop verslaggeving Bbv voor het team Financiën

Conclusie onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de ‘Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)’ en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen Publieke Sector Accountants ingebed. Op basis van onze toetsing concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de gemeente Hoeksche Waard in 2020 voldoende is gewaarborgd.

Controleverschillen

Overzicht van de controleverschillen: Aard van de fouten en onzekerheden (x € 1.000)

Rechtmatigheid

Getrouwheid

Fouten Resterende (materiële) getrouwheidsfouten en onzekerheden: afschrijvingen vaste activa zijn te laag (Sub)totaal getrouwheidsfouten Rechtmatigheidsfout vanuit externe regels

1.028

Rechtmatigheidsfout vanuit interne regels

n.v.t.

Totaal rechtmatigheidsfouten

1.028

n.v.t.

Onzekerheden vorderingen en schulden Tozo

634

634

Totaal onzekerheden

634

634

312019012.21.168 - 30

Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college bevestigt dat de nietgecorrigeerde fouten, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Daarnaast is in de jaarrekening een aantal correcties doorgevoerd naar aanleiding van onze controle. Uw organisatie beschikt over een overzicht van deze correcties.

Disclaimer en beperking in gebruik

Dit verslag is alleen bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders en mag niet in zijn geheel of gedeeltelijk worden verstrekt of aangehaald zonder onze schriftelijke toestemming vooraf. Er wordt geen verantwoordelijkheid aan een derde partij geaccepteerd, omdat dit verslag daar niet voor opgesteld en bedoeld is. Dientengevolge nemen wij geen enkele verplichting of plicht van zorg aan ieder ander persoon aan wie dit verslag getoond of in zijn handen komt, op ons. De in dit verslag aan de orde gestelde onderwerpen zijn door ons geconstateerd gedurende onze controleopdracht waarvan wij van mening zijn dat zij uw aandacht behoeven. Het is geen allesomvattend verslag van de geconstateerde zaken en in het bijzonder kunnen wij niet verantwoordelijk worden gesteld voor het rapporteren van alle bedrijfsrisico’s of tekortkomingen in het systeem van interne beheersing. Elke conclusie, opinie of opmerking in dit verslag is verstrekt in de context van onze controleverklaring over de jaarrekening als geheel. Evenzo geldt dat de opmerkingen, bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot het systeem van interne beheersing niet gelezen dienen te worden als een afzonderlijke opinie van het systeem van interne beheersing en haar werking.

312019012.21.168 - 31

312019012.21.168 - 32