312019012.23.230 Accountantsverslag 2022 gemeente HW DEF CONCEPT

Accountantsverslag 2022 Gemeente Hoeksche Waard

Definitief concept ten behoeve van de auditcommissie en de gemeenteraad Wij zijn bezig met het definitief afronden van de controle en ons controledossier. De SiSa-bijlage dient nog aan een finale check onderworpen te worden. Dit zal naar verwachting geen effect hebben op de te verstrekken verklaring.

Geachte leden van de gemeenteraad, Aan de gemeenteraad van gemeente Hoeksche Waard Postbus 2003 3260 EA OUD-BEIJERLAND

Onderwerp Accountantsverslag 2022 Datum 15 juni 2023 Kenmerk 312019012.23.230

Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Hoeksche Waard is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 1 juni 2023 hebben wij een aantal controlebevindingen reeds besproken met uw concerncontroller en de controllers en met medewerkers van het Team Financiën. Op 8 juni 2023 zijn de controlebevindingen besproken met uw gemeentesecretaris, de wethouder met de portefeuille Financiën en de wethouder met de portefeuille Control. Wij bespreken onze bevindingen op 19 en 20 juni 2023 met uw gemeenteraad. Bij de jaarrekening 2022 zijn wij voornemens om uiterlijk 5 juli 2023 een goedkeurende controleverklaring afgegeven voor zowel het aspect getrouwheid als voor het aspect rechtmatigheid, waarbij de intentie er is om dit zo snel als mogelijk te doen. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2022. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.

Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V.

Was getekend: W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij ............ 1

De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag:

2. Financiële positie en resultaat ....................................... 6

Wouter Kalkman

3. Bevindingen eindejaarscontrole .................................. 11

06 – 2127 2977

4. Interne beheersing ...................................................... 22

wkalkman@psa-ra.nl

5. Overige aangelegenheden ........................................... 27

Amar Iqbal 06 – 4003 1051 aiqbal@psa-ra.nl

Contact

6. Bijlage: Verplichte tabel SiSa ....................................... 35

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 12 september 2022 (kenmerk 312019012.22.270) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Hoeksche Waard. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteitsbepaling is overeenkomstig het vastgestelde controleprotocol

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben, sluit aan op het door de gemeenteraad op 19 februari 2019 vastgestelde ‘Controleprotocol accountantscontrole gemeente Hoeksche Waard’ en de door de gemeenteraad op 28 maart 2023 vastgestelde ‘Normenkader 2022’. De maximaal toe te passen marges voor de accountantscontrole zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). De bij onze controle van de jaarrekening 2022 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve:

Bron: jaarrekening 2022 Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten

Onzekerheden € 2.679.000

€ 8.037.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 100.000.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD - 312019012.23.230 - 1

Onze aanpak is gericht op risico’s

Voor de jaarrekeningcontrole 2022 onderkennen wij een aantal risico’s en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico’s en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat er sprake is van risico’s die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Deze risico’s zijn niet uniek voor uw gemeente. Risico’s voor deze jaarrekening ▪ De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels. ▪ Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden). ▪ De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen. ▪ Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV in 2018. ▪ De verantwoording en waardering van voorzieningen in relatie tot de aanwezigheid van actuele beheerplannen en/ of andere onderbouwingen. ▪ “Management override of controls”.

Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces. De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlerichtlijnen en is niet uniek voor Hoeksche Waard. ▪ Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo. ▪ De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening. ▪ Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb). Risico’s voor de komende jaarrekeningen ▪ De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid (vanaf boekjaar 2023). ▪ De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle. ▪ De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico’s, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen.

Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘belangrijke bevindingen’. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk ‘Interne beheersing’.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 2

De baten en lasten, alsmede balansmutaties, zijn niet volledig rechtmatig

Op basis van uw controleprotocol en uw normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. Op het programma 2. Verkeer, vervoer en openbare ruimte en op het programma 3. Economie is sprake van een overschrijding van de begroting (lasten). Deze begrotingsrechtmatigheidsfouten werken niet door in ons rechtmatigheidsoordeel. Tevens is sprake van overschrijdingen op één investeringskrediet die niet meeweegt in ons oordeel. Het totaal aan kredietoverschrijdingen bedraagt € 487.000. Voorts hebben wij onrechtmatigheden geïdentificeerd bij de naleving van de aanbestedingswet. Deze onrechtmatigheden zijn grotendeels ook intern gesignaleerd. Wij gaan hier elders in dit verslag nader op in. Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2022.

De jaarrekening voldoet aan het BBV

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Hoeksche Waard. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Hoeksche Waard zijn uiteengezet in de jaarstukken 2022 in het onderdeel ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

Geïdentificeerde materiële fouten en tekortkomingen in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er geen ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (en hebben dus geen invloed op de strekking getrouwheid van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 3

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2022 van gemeente Hoeksche Waard een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2022 en het resultaat over 2022. Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2022 in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 28 maart 2023. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 4

2.

Financiële positie en resultaat

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 5

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin af

In het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2022 bedraagt € 9,0 miljoen positief. Per saldo is tussentijds € 1,5 miljoen onttrokken aan de reserves, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 € 10,5 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

195,7

198,2

118,4

112,1

-

-

-

0,2

Subtotaal

195,7

198,2

118,4

112,3

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 1,5

-/- 5,5

73,9

2,7

Gerealiseerd resultaat

9,8

3,0

5,9

3,4

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

8,3

-/- 2,5

79,8

6,1

204,0

195,7

198,2

118,4

Overige mutaties

Eigen vermogen per 31 december

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 65% van het balanstotaal (op 1 januari DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 6

2022: 67% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2022. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Het verloop van het eigen vermogen van uw gemeente ziet er als volgt uit:

Eigen vermogen op 31 december (keer € 1.000) 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 2018

2019

2020

2021

2022

Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2022 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 48%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2022 komt uit op 65% en is derhalve 17 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2021 (67%) ruim boven het gemiddelde van Nederland ligt. In 2022 is de solvabiliteit met 2 procentpunten gedaald. Ter vergelijking over 2021: Gemeente Nederland Zuid-Holland 50.000 tot 100.000 inwoners (gemiddeld)

Solvabiliteit 2021 38% 44% 32%

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 7

Hilversum Dijk en Waard Goeree-Overflakkee Nissewaard Leidschendam-Voorburg Lelystad

22% 33% 49% 30% 63% 23%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Resultaat 2022 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 8,3 miljoen zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van € 2,0 miljoen. Dit is een voordeel van € 10,3 miljoen. Tussentijds is voor circa € 1,5 miljoen onttrokken aan de reserves wat per saldo leidt tot een gerealiseerd resultaat van circa € 9,8 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad € 9,8 miljoen is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. Uw gemeenteraad besluit (op voorstel van het college) tot het bestemmen van het resultaat 2022.

In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 8

Exploitatieresultaat (in € 1.000.000) Totale baten

242,7

Totale lasten

234,4

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

8,3

Af: stortingen in reserves

33,5

Bij: onttrekkingen aan reserves

35,0

Saldo mutaties reserves, per saldo onttrekking

1,5

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

9,8

Het voordelige exploitatieresultaat 2022 (vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit Het college van vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op € 107,9 miljoen. In de paragraaf burgemeester en weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico’s. Op basis van de door wethouders kwalificeert het de gemeente uitgevoerde risicosimulatie volgt een benodigde weerstandscapaciteit van € 10,8 miljoen. De verhouding tussen de weerstandsvermogen als beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 10.

Wij verwijzen u voor de goed onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen. Voor meer gedetailleerde informatie over uw weerstandspositie verwijzen wij u naar paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van uw jaarstukken 2022.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 9

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 10

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering is voldoende

Bij de start van de controle op 1 mei 2023 waren de concept jaarstukken gereed. De oplevering van de onderbouwende stukken was bijna in zijn geheel volledig en voldoende om op 1 mei 2023 de controle te kunnen starten. De verbijzonderde interne controles en bijbehorende rapportages zijn gedurende de controle opgeleverd. Wij adviseren u volgend jaar, mede vanwege de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording over 2023, om ook de verbijzonderde interne controles tijdig uit te voeren en te voorzien van rapportages. Voornamelijk het opsteldossier rondom de SiSa-bijlage is nog niet op niveau. U heeft hierin reeds stappen gezet ten opzichte van voorgaand jaar, maar de diverse subsidieprojecten dienen voornamelijk qua proces en monitoring gedurende het jaar meer uw aandacht te krijgen. In een nog te plannen evaluatie zullen wij dit nader toelichten. Na de start van de controle van de jaarrekening 2022 hebben wij de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad.

Europese aanbestedingen: rechtmatigheidsfouten van € 1.702.000

In het kader van de verbijzonderde interne controle heeft uw organisatie een grondige analyse van de opdrachtverleningen uitgevoerd, met als doel om vast te stellen of uw gemeente aan de richtlijnen rondom Europese aanbesteding heeft voldaan. Wij hebben vooraf met uw medewerkers afspraken gemaakt op welke wijze de spendanalyse dient te worden geanalyseerd. De Commissie BBV beveelt het aan om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet in de balans opgenomen verplichtingen’ voor het volle bedrag waarover het contract is afgesloten. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om dit niet te doen. Wij hebben de toekomstige verplichtingen dan ook niet meegewogen in ons oordeel. Het nadeel hiervan is dat deze fouten in de komende jaren weer terugkomen. Op basis van de spendanalyse constateren wij dat voor 13 dossiers de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd (2021: 10 dossiers), mede als gevolg van een verdere intensivering van de controle door de gemeente. Wij merken op dat de bevindingen voornamelijk zijn geconstateerd door uw gemeente en voortkomen uit financiële beheershandelingen van voor 2022. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van € 1.702.000 (2020: € 1.678.000).

Het betreft de volgende inkopen: Soort Rechtmatigheidsfout Dienstverlening € 1.596.000 ICT € 57.000 Overige € 49.000 Totaal € 1.702.000

Aantal dossiers 10 1 2 13

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD - 312019012.23.230 - 11

Wij hebben uw college in onze managementletter geadviseerd over de stappen die u kunt zetten in het proces rondom de rechtmatigheid van aanbestedingen en de reeds ingezette verbetering. Bij de interim-controle 2023 zullen wij u informeren over de voortgang hiervan. Op basis van onze werkzaamheden bij de jaarrekening hebben wij nog een enkele adviezen ter verbetering van de huidige analyse en gebruiksvriendelijkheid ten behoeve van de controle. ▪

▪

▪

▪ ▪

Grondexploitaties

Wij adviseren u om het college te verzoeken om zorg te dragen voor de tijdige uitvoering van de spendanalyse (meerdere keren per jaar). Gezien de gehele analyse pas bij de jaarrekeningcontrole is opgeleverd heeft dit jaar gezorgd voor een vertraging van controle. In de huidige analyse was nog onvoldoende onderbouwd waarom er sprake is van een situatie waarbij de aanbestedingsregels niet gelden. Gedurende de controle is dit alsnog gedaan. Wij adviseren om een dergelijke onderbouwing gedurende het jaar reeds te onderbouwen. Dit mede in het licht van de rechtmatigheidsverantwoording. Om de huidige analyse van het college verder te verbeteren adviseren wij u om het college een spendanalyse op te laten stellen die in overeenstemming is met de SDO-notitie inzake aanbestedingsrechtmatigheid. Via het expertisecentrum aanbesteden PIANOo van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is inmiddels een voorbeeldbestand beschikbaar gesteld. In dit voorbeeld is vervat hoe het college handen en voeten geeft aan hetgeen is opgenomen in de SDO-notitie, waaronder de opdeling naar opdrachten en het onderbouwen van subsidies en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Dossiervorming (inkoopdossier) blijft een aandachtspunt. Zie hierover ook onze adviezen in de managementletter 2022.

Wij adviseren u om het college te verzoeken om ook na het uitvoeren van Europese aanbestedingen contracten te blijven monitoren en voldoende aandacht te hebben voor contractbeheer.

Een belangrijke post in de jaarrekening (niet qua omvang, maar wel qua aard door schattingsonzekerheden) van de gemeente Hoeksche Waard is de voorraad grondexploitaties. Door de invloed van parameters (o.a. indexering, fasering, rente, prijs), die bepalend zijn voor toekomstige kosten en opbrengsten, hebben wij tijdens de controle bijzondere aandacht besteed aan de grondexploitaties. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in het algemeen voor alle gemeenten en dus ook voor gemeente Hoeksche Waard, in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s: ▪ Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. ▪ Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? ▪ Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel enorm hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn? DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 12

▪ ▪

Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV?

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2022 met deze uitgangspunten opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Bouwgronden in exploitatie Uw gemeente heeft ultimo boekjaar 2022 3 in exploitatie opgenomen bouwgronden (in boekjaar 2021 waren het er nog 6). In het boekjaar zijn een drietal projecten afgesloten. De actieve bouwgronden in exploitatie zijn verantwoord onder de voorraden op de balans en opgenomen in de paragraaf grondbeleid. De projecten verschillen in omvang, complexiteit en risico’s die aan de waardering van deze grondexploitaties zijn verbonden. De boekwaarde bedraagt na de winstneming van € 0,2 miljoen in 2022 per 31 december 2022 in totaal € 1 miljoen. In de jaarrekening 2022 is in tegenstelling tot voorgaande jaren geen sprake van verlieslatende grondexploitaties. De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen, ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijk factor in.

Uw gemeente verwacht de komende jaren nog voor € 1,7 miljoen aan investeringen te doen. De nog te realiseren opbrengsten in de komende jaren bedragen € 3,6 miljoen. Hierbij merken wij op dat het project Uitbreiding Goudswaard Noord-Oost geheel is uitverkocht. De meeste opbrengsten zijn nog te realiseren bij het project Land van Essche III. Afname risico’s Wij controleren de waardering van de grondexploitaties aan de hand van een risicoanalyse. In deze analyse betrekken wij de omvang van de nog te realiseren kosten en opbrengsten, de looptijd van de projecten, afwijkingen van het MPG ten opzichte van eerdere jaren, het effect van de parameters, programmering, winstnemingen en verliesvoorzieningen. Op basis van deze risicoanalyse zijn wij van mening dat de risico’s op de projecten afnemen, zeker in relatie tot de jaarrekening 2021. Het project Land van Essche III kent gezien de langere looptijd (2026) inherent meer risico’s in zich. Ten opzichte van de voorgaande actualisatie is er sprake van een verlenging van de looptijd met 2 jaar. Het project Bedrijventerrein VI is een langlopend project (rond 2005 gestart), waarbij er nog 1 kavel verkocht dient te worden. Het resultaat op dit project is afgenomen dit jaar mede door de noodzakelijk herstelwerkzaamheden alvorens woonrijp gemaakt kan worden. Deze stijging van de kosten is verwerkt in de grondexploitatie.

Niet correcte toepassing indexering kosten Wij constateren dat de kostenindexatie niet bij alle projecten op dezelfde wijze is toegepast. Uw gemeente is zich reeds bewust van DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 13

de foutgevoeligheid (Excel) van de huidige wijze van actualiseren van de grondexploitaties. Daarom heeft uw gemeente gekozen om de actualisatie vanaf boekjaar 2023 te voeren in Grexmanager. Met de aanschaf van deze software zorgt de gemeente voor een verdere professionaliseringsslag op het gebied van actualiseren van grondexploitaties. Grondslagen waardering voorziening verliesgevende grondexploitaties De commissie BBV beveelt aan om de keuze om de voorziening voor verliesgevende grondexploitaties of tegen nominale waarde of tegen contante waarde te waarderen vast te leggen in de financiële verordening. Wij constateren dat dit nog niet is opgenomen in de huidige financiële verordening ( wel in de jaarrekening). Wij adviseren u om dit op te nemen bij de volgende actualisatie van uw financiële verordening.

Wmo: onzekerheid van circa € 1 miljoen als gevolg van oordeelsonthouding bij 1 van uw zorgleveranciers

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura (ZIN) zijn geleverd kan worden vastgesteld via de verantwoording van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Wmo boven een bepaald grensbedrag een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling vereist. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Door het ontbreken van (goedkeurende) controleverklaringen bij geleverde zorg resteert een bepaalde massa waarbij geen zekerheid kan worden verkregen over de geleverde prestaties. Ten aanzien van de zorgverleners waar geen controleverklaring wordt verkregen voert uw gemeente aanvullende interne controlewerkzaamheden uit. De inhoud van deze werkzaamheden hebben wij gezamenlijk bepaald en staan opgenomen in de managementletter 2022. De interne controlewerkzaamheden zorgen ervoor dat uw gemeente alsnog zekerheid verkrijgt. Bij onze controle constateren wij dat de gemeente interne controlewerkzaamheden heeft verricht. Echter is er sprake van een zorgleverancier met een oordeelsonthouding op het aspect prestatielevering. De omvang van de productie van deze zorgleverancier dient derhalve meegenomen te worden als onzekerheid. De onzekerheid bedraagt circa € 1 miljoen.

SiSa: zorg voor beter grip en monitoring op uw inkomende subsidies

De SiSa-bijlage is een verplicht onderdeel van de jaarrekening (artikel 24 lid 3c) en betreft een format voor de verantwoording van meerdere specifieke uitkeringen tegelijk. De afgelopen jaren is een trend te zien dat er steeds meer (incidentele) specifieke uitkeringen worden verstrekt aan gemeenten vanuit het Rijk. U heeft daarom net als meerdere gemeenten moeite om een volledig dossier aan te leveren bij de verantwoording van al deze regelingen. Om de verantwoording en de onderbouwing hiervan in betere banen te leiden hebben wij de volgende aandachtspunten voor u: ▪ Draag zorg voor voldoende inzicht in de stand van zaken per specifieke uitkering. Idealiter zijn de vakinhoudelijke teams op de hoogte van de subsidievereisten en sturen zij bij gedurende het jaar. ▪ Draag zorg voor voldoende kennis omtrent de werkwijze en verwachtingen vanuit het Rijk en uw accountant inzake de SiSabijlage, bij uw SiSa-coördinator en betrokken financieel consulenten. Betrek hierbij ook de 2e en 3e lijn die een zichtbare DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 14

inhoudelijke controle gaan uitvoeren, voordat de gegevens aan de accountant worden overgedragen. Dit jaar is voor een beperkt aantal trajecten een verbijzonderde interne controle uitgevoerd.

Geen verbijzonderde interne controle op rechtmatigheid verstrekte energietoeslag

Als gevolg van de energiecrisis zijn in 2022 energietoeslagen verstrekt. Uw gemeente heeft hiervoor als beleid dat alle inwoners met een maximaal inkomen van 130% van het sociaal minimum aanspraak maakte op de energietoeslag. Op basis van onze controle blijkt dat u gedurende het boekjaar, als onderdeel van uw kwaliteitscontrole, een aantal verstrekkingen energietoeslag heeft getoetst op rechtmatigheid. De bevindingen van deze kwaliteitscontrole hebben niet geleid tot een verbijzonderde interne controle op dit onderdeel. Wij hebben de gemeente verzocht om alsnog verdere interne controlewerkzaamheden uit te voeren op de verstrekkingen energietoeslag. Op basis van deze interne controlewerkzaamheden blijken geen financiële rechtmatigheidsfouten. Gezien de energietoeslag ook voor een deel betrekking heeft op 2023 verzoeken adviseren wij om dit onderdeel tevens onderdeel uit te laten maken van het Jaarplan interne controle 2023 van de gemeente Hoeksche Waard.

Rechtmatigheidsfout van circa € 273.000 in de beoordeling van aanvragen uitkeringen Participatiewet. Draag zorg voor adequate opvolging verbeterplan

Op basis van de interne controlewerkzaamheden rondom de Participatiewet heeft het college geconstateerd dat er geen systematische heronderzoeken plaatsvinden. Er is geen sprake van een ‘sluitend stelsel van beheersmaatregelen om in continuïteit de rechtmatige verstrekkingen van uitkeringen’ te borgen. Op basis van deze constatering zijn aanvullende werkzaamheden door de gemeente uitgevoerd. Op basis van deze interne controlewerkzaamheden blijken de volgende conclusies waar wij uw aandacht op willen vestigen: ▪

▪

Vanuit de controle blijken rechtmatigheidsfouten van circa € 273.000 bij het beoordelen van aanvragen. De gemaakte fouten zijn te herleiden naar een specifieke groep klantmanagers. Alle aanvragen die beoordeeld zijn door deze specifieke groep klantmanagers zijn verder onderzocht. Gezien de aard van de bevindingen wegen deze fouten tevens mee voor de getrouwheid. Een gedeelte als getrouwheidsfout van circa € 16.000 en gedeelte als onzekerheid van circa € 257.000.

Vanuit de pilot three lines voor de Participatiewet een knelpuntenanalyse uitgevoerd. Op basis van de prioriteiten die hieruit voortkomen is er een concept verbeterplan opgesteld. Wij adviseren u het college te verzoeken om de verbeterpunten adequaat op te volgen.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 15

Onzekerheid omtrent bestaan geactiveerde investeringen riolering

Op basis van de interne controlewerkzaamheden rondom het bestaan van investeringen riolering blijkt dat voor een aantal activa het bestaan niet eenduidig vast te stellen is. Dit betreffen activa vanuit de voormalige gemeenten (tientallen jaren oud) die niet eenduidig zijn omschreven in de activamodule van de gemeente. Het voornaamste risico hierbij is dat er sprake kan zijn van dubbele kapitaallasten voor deze activa. Deze dubbele kapitaallasten zouden dan ongewenst ruimte in uw lopende begroting innemen. Het college is bezig met het nader onderzoeken van deze investeringen riolering. De verwachting is dat voor alle activa het bestaan aangetoond kan worden. De onzekerheid van circa € 4,1 miljoen is voldoende toegelicht in de jaarrekening.

Het college is bezig met het verder op orde brengen en het verbeteren van de informatiebeveiliging – er zijn nog stappen te zetten

Op basis van onze gesprekken met uw medewerkers blijkt dat u nog niet voldoet aan het gewenste volwassenheidsniveau Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), maar dat u wel in beeld heeft welke stappen u dient te zetten om naar het gewenste niveau door te groeien. Volwassenheidsniveau 2,0: een kantelpunt Op basis van de laatst uitgevoerde BIO-meting in 2022 blijkt dat uw gemeente conform afgelopen jaar een volwassenheidsniveau heeft van 2,0 heeft bereikt. Vanuit de theorie is een volwassenheidsniveau van 3,0 gewenst. Uw gemeente heeft rondom de technische informatiebeveiliging en de beveiliging rondom HR stappen vooruitgezet. Echter op een aantal onderdelen heeft u stappen terug gezet als gevolg van een verfijning van de BIO-normen vanuit de VNG. De gemeente Hoeksche Waard heeft nog stappen te zetten op het gebied van informatiebeveiliging. Belangrijke aandachtspunten BIO-meting Op basis van de laatste BIO-meting in 2022 blijken een aantal belangrijke aandachtspunten. De voor de accountantscontrole relevante aspecten betreffen voornamelijk inzicht in de IT-omgeving, beleid rondom toegangsbeveiliging, procedure rondom gebruik speciale toegangsrechten en het inregelen van monitoring van deze rechten, beleid rond patchmanagement en het vaststellen en het periodiek toetsen van het continuïteitsplan.

Wij hebben het college gevraagd om aandacht voor deze belangrijke aandachtspunten en geadviseerd om adequate maatregelen te nemen en de opvolging hiervan te monitoren. In onze managementletter 2023 zullen wij hier verder over rapporteren. Rekenkameronderzoek informatiebeveiliging en privacy De rekenkamer heeft in februari 2022 een onderzoeksrapport gedeeld over informatiebeveiliging en privacy binnen de gemeente Hoeksche Waard. Op basis van de aanbevelingen uit het rapport heeft de gemeente een plan van aanpak opgesteld om de aanbevelingen op te volgen. Aandachtspunten uit het rapport betreffen onder andere risicomanagement, capaciteit en middelen om te voldoen aan BIO (niveau 3), kennis informatiebeveiliging en privacy in de gehele organisatie en de invoering, inrichting en gebruik van een ISMS (informatiemanagementsysteem). Wij hebben vernomen dat een aantal aanbevelingen reeds zijn opgepakt en onderhanden zijn. Wij hebben het college gevraagd om aandacht voor een adequate opvolging van de resterende punten en de voortgang hiervan te monitoren. In onze managementletter 2023 zullen wij hier verder over rapporteren.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 16

IT-audit Over het boekjaar 2022 heeft het college geen IT-audit laten uitvoeren op de voor de jaarrekening relevante automatiseringsapplicaties, behoudens de reguliere ENSIA-audit. Wij hebben het college geadviseerd om een IT-audit te laten uitvoeren als nulmeting, gericht op het (integraal) inzicht krijgen in de noodzakelijke eisen in het kader van de betrouwbaarheid van het systeem van geautomatiseerde (financiële) gegevensverwerking. Dit kan de organisatie verder helpen bij het professionaliseren en inrichten van controles gericht op de effectiviteit van de IT General Controls (ITGC’s). Wij hebben vernomen dat het college vanaf het boekjaar 2023 voornemens bent een IT-audit te laten uitvoeren. In dit kader heeft het college ook een adviesrapport laten opstellen omtrent de verschillende soorten IT-audits. Daarnaast heeft het college ons uitgenodigd om medio 2023 de scope van de IT-audit samen met de IT-auditor te bespreken.

Begrotingsrechtmatigheid is Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. adequaat toegelicht in de jaarrekening De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV. Een belangrijk uitgangspunt is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.

Essentieel is dat de gemeenteraad nadere regels kan stellen wanneer kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten (1), kostenoverschrijdingen passend binnen het beleid (2) en kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen (3) moeten meewegen bij het oordeel van de accountant. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat deze kostenoverschrijdingen door de accountant niet worden betrokken bij de beslissing of al dan niet een goedkeurende controleverklaring kan worden afgegeven. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Daarnaast moet de accountant deze kostenoverschrijdingen, waarvan het college in de jaarrekening moet aangeven dat de gemeenteraad deze nog dient te autoriseren, in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de gemeenteraad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig en tellen mee in het oordeel van de accountant. Dit is bij uw gemeente overigens niet aan de orde. DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 17

Begrotingsafwijkingen werken niet door in de controleverklaring In totaal heeft uw gemeente € 242 miljoen aan lasten begroot na wijziging (excl. reservemutaties), tegenover € 234 miljoen aan werkelijke lasten in 2022. Dit is in totaal een onderschrijding van € 8 miljoen (circa 3%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 240 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 243 miljoen aan werkelijke baten in 2022. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten komt daarmee op € 8 miljoen voordelig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen op het niveau waarop de gemeenteraad de begroting autoriseert. In uw geval is dat op programmaniveau, waarbij er sprake is van hogere lasten op het volgende programma: ▪ ▪

Verkeer, vervoer en openbare ruimte voor een bedrag van € 1.228.000 Economie voor een bedrag van € 125.000 (deze weegt niet mee, gezien de afwijking kleiner is dan € 250.000 conform de financiële verordening)

Deze begrotingsafwijkingen werken niet door in de controleverklaring, omdat deze afwijkingen te maken hebben met direct gerelateerde baten en hogere interne urendoorbelasting en de sterk stijgende energielasten. Uw gemeenteraad is over deze overschrijding reeds geïnformeerd via een separate raadsinformatiebrief (maart 2023). Wij verwijzen u naar de analyse van het college in hoofdstuk 4.2 van de jaarrekening (Begrotingsrechtmatigheid). Naast overschrijdingen van lasten op deze programma’s, zijn ook op onderdelen meer baten gerealiseerd dan begroot. Over de baten rapporteren wij in deze paragraaf niet, omdat dit geen onderdeel uitmaakt van het criterium. De begrotingsrechtmatigheid omvat ook de overschrijdingen op investeringskredieten. Deze hebben zich in 2022 voorgedaan bij één investering ad € 487.000 (restaurant Binnenmaas). In de slotrapportage waren weliswaar de kapitaallasten opgenomen voor deze investering, maar was het investeringskrediet zelf hierin abusievelijk niet opgenomen. Uw gemeenteraad is hierover reeds geïnformeerd via een separate raadsinformatiebrief (december 2022). Deze begrotingsafwijking werkt niet door in de controleverklaring.

Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de toelichtingen die zijn opgenomen in de jaarrekening en in paragraaf Bedrijfsvoering, waarin een analyse van de (begrotings-)afwijkingen en de begrotingsrechtmatigheid 2022 is opgenomen.

Te betalen vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat in beperkte mate sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. Met name op grondexploitaties is sprake van ondernemingsactiviteiten. Overigens wijzen wij u erop dat u bij nieuwe en gewijzigde activiteiten dit standpunt moet blijven actualiseren. In de jaarrekening worden op basis van de winstnemingen rekening gehouden met een nog te betalen bedrag Vpb over 2022 van ca. € 33.000. Verder is in het resultaat een negatieve Vpb-last ad € 81.000 verwerkt. U heeft inmiddels aangifte gedaan over 2020 DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 18

(verlies) en een concept aangifte 2021 laten opstellen door uw externe deskundige. Ultimo 2022 is nog sprake van een in de komende jaren nog te verrekenen verlies. Verder wijzen wij u nog op het risico rondom het betalen van belastingrente indien “reclame uitingen” definitief als ondernemingsactiviteit kwalificeert. Op dit moment is door diverse gemeente hoger beroep aangetekend op uitspraken van de Rechtbank Denk Haag en Rechtbank Gelderland. Op basis van uw globale analyse blijkt dat u geen positieve resultaten heeft behaald op reclame uitingen in 2022.

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 216.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2022 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2023 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2022 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken.

Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage, wel een kwalitatieve bevinding

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2022 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in de bijlage opgenomen. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 (of groter dan de rapporteringsgrens) zoals voorgeschreven via de nota verwachtingen accountantscontrole (en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol). Er is geen sprake van M&O-beleid Wet Inburgering. Dit is een kwalitatieve bevinding die wij moeten rapporteren.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 19

M&O-beleid inzake TOZO en Wet Inburgering: geen formeel vastgesteld beleid door gemeente Hoeksche Waard

De uitvoering van de regeling Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) is belegd bij de gemeente Rotterdam (RBZ-Meergemeenten) middels mandaat. Bij de uitvoering in mandaat geldt in principe dat het M&O-beleid van de verantwoordende gemeente (gemeente Hoeksche Waard) van toepassing is. Op basis van gesprekken met uw medewerkers en het accountantsverslag en controlememorandum van de accountant van de gemeente Rotterdam stellen wij vast dat geen sprake is van specifiek en vastgesteld beleid op het gebied van M&O door de gemeente Hoeksche Waard. De gemeente Hoeksche Waard en de andere RBZ-Meergemeenten liften mee op het M&O-beleid van de gemeente Rotterdam. De accountant van gemeente Rotterdam heeft vastgesteld dat de gemeente Rotterdam maatregelen heeft getroffen op het gebied van M&O. Daarnaast heeft de accountant van de gemeente Rotterdam testwerkzaamheden uitgevoerd om vast te stellen of de IB-maatregelen zoals geïdentificeerd gedurende het hele jaar hebben gewerkt. Hieruit komen geen bijzonderheden. In het kader van de Wet Inburgering hebben wij geconstateerd dat de gemeente Hoeksche Waard geen beleid heeft opgesteld met daarin de specifieke elementen van de Wet Inburgering 2021 in het kader van M&O. Wij hebben tevens niet kunnen vaststellen dat er sprake is van een controleplan waarin de Wet Inburgering terugkomt.

Wel hebben wij kunnen vaststellen dat de gemeente bezig is met een actualisatie van haar fraude- en M&O-risicoanalyse.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 20

4.

Interne beheersing

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 21

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Naar aanleiding van de interim-controle hebben wij de managementletter uitgebracht op 31 januari 2023. Deze managementletter is besproken met uw concerncontroller, gemeentesecretaris, portefeuillehouder Concerncontrol en met de Auditcommissie. controle Hieronder treft u de managementsamenvatting aan.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 22

RechtmatigheidsVerantwoording, de weg naar 2023

In de meicirculaire 2018 (en de daarna verschenen informatie en besluiten) heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (hierna ministerie BZK) aangegeven dat met ingang van het boekjaar 2023 het college een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening moet afgeven. Tot en met de jaarrekening 2022 geeft de accountant bij de jaarrekening van uw gemeente een controleverklaring af, met daarin een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid. Dat tweede oordeel, de rechtmatigheid, verdwijnt vanaf de jaarrekening 2023. Het ministerie van BZK heeft via de nieuwsbrief IBI (nummer 109, juni 2022) aangegeven dat de introductie van de rechtmatigheidsverantwoording uitgesteld wordt tot in ieder geval de jaarrekening 2023. Inmiddels is duidelijk dat dit ook het definitieve invoeringsjaar is. Dit betekent dat vanaf dan onze controleverklaring alleen een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die door het college in de jaarrekening wordt opgenomen) bevat. Vanaf het verslagjaar 2023 moet het college zichzelf over rechtmatigheid verantwoorden. In de jaarrekening dient daartoe de rechtmatigheidsverantwoording te worden opgenomen. In de paragraaf Bedrijfsvoering kan een uitgebreidere toelichting op rechtmatigheidsbevindingen door het college worden gegeven.

In onze managementletter zijn wij ingegaan op wat dit allemaal voor uw gemeente betekent. De belangrijkste punten hebben wij hierna samengevat en, waar noodzakelijk, aangevuld met recente ontwikkelingen: ▪

Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft de commissie BBV een model tekst ontwikkeld. Met dit verplichte model moet het college zich verantwoorden over de rechtmatigheid, eventuele afwijkingen en onduidelijkheden. Relevant hiervoor is de “verantwoordingsgrens”. Dit is het bedrag, dat ligt tussen 0% en 3% van de lasten, inclusief toevoegingen aan reserves, waarboven afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording moeten worden gerapporteerd door het college. Fouten en onduidelijkheden (zie verderop in dit onderdeel) worden niet bij elkaar opgesteld.

▪

In de paragraaf Bedrijfsvoering moet vervolgens een toelichting worden gegeven op de afwijkingen en de maatregelen die het college neemt om deze in de toekomst te voorkomen. Een rapporteringsgrens kan gebruikt worden om geconstateerde fouten die onder de verantwoordingsgrens vallen toch inzichtelijk te maken voor de gemeenteraad. De gemeenteraad zou bijvoorbeeld kunnen bepalen dat deze afwijkingen door het college moeten worden vermeld in de paragraaf Bedrijfsvoering. Door deze laatste afwijkingen in de paragraaf Bedrijfsvoering te rapporteren, informeert het college de gemeenteraad over de kwaliteit van de interne beheersing en de uitkomsten daarvan. Meer hierover kunt u ook lezen in de Notitie Bedrijfsvoering van de commissie BBV.

▪

Een belangrijke wijziging met betrekking tot het normenkader is dat vanaf 2023, het normenkader expliciet door de gemeenteraad moet worden vastgesteld.

▪

De commissie BBV heeft inmiddels de herziene kadernota uitgebracht (hierna Kadernota rechtmatigheid 2023), waarin zij haar visie geeft over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. Het doel is uiteindelijk dat de gemeente zelfstandig de in de Kadernota rechtmatigheid 2023 benoemde rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 23

M&O-criterium en het voorwaardencriterium) afdekt. In paragraaf 1.4 van de Kadernota rechtmatigheid 2023 is een tiental stellige uitspraken gedaan en zijn zeven aanbevelingen gedaan. Deze worden in de Kadernota rechtmatigheid 2023 verder uitgewerkt. Deze stellige uitspraken en aanbevelingen kunnen u helpen bij de verdere implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording binnen uw gemeente. Een aantal van deze stellige uitspraken en aanbevelingen willen wij graag onder de aandacht brengen: o

o

De kadernota 2023 introduceert het begrip ‘onduidelijkheden’. Dit begrip geeft aan dat er situaties zijn waarin het ook voor het college niet duidelijk is of er rechtmatig gehandeld is. Deze moeten dan worden toegelicht en worden gewogen door het college. In de Kadernota wordt ook ingegaan op de toepassing van tolerantiegrenzen, afwijkingen en de weging hiervan. Deze begrippen zijn vooral van belang voor uw intern controleplan.

▪

De commissie adviseert ook fraude door eigen medewerkers toe te lichten in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hierover heeft de commissie BBV in de Notitie Bedrijfsvoering meer geschreven.

▪

De invoering betekent eveneens dat de verordeningen 212, 213 en het normenkader moeten worden geactualiseerd. Ook moeten afspraken worden gemaakt of herzien met de accountant. Hierbij moet u vooral denken aan de scope van de interne controle (getrouwheid versus rechtmatigheid), de documentatie van de uitgevoerde interne controles en de planning van de interne controle. U beschikt over een Intern Controleplan 2022. Het intern controleplan, de daarin opgenomen risicoanalyse en de tijdige uitvoering van de geplande interne controles, zijn belangrijke randvoorwaarden om in 2024 een rechtmatigheidsverantwoording op te kunnen stellen met betrekking tot boekjaar 2023.

▪

Bij aan derden uitbestede werkzaamheden is het belangrijk als gemeente zelf zekerheid te krijgen over de rechtmatigheid. De wijze waarop dat kan is in de Kadernota uitgewerkt. Uw gemeente heeft overigens in dit verband geen werkzaamheden aan derden uitbesteed.

Wij adviseren u overigens om (voor zover u dit nog niet heeft gedaan) kennis te nemen van de Kadernota rechtmatigheid 2023. Deze kadernota kan ondersteunend zijn aan het verder vormgeven aan de invulling van de rol van verschillende actoren binnen uw gemeente. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording stelt hogere eisen aan het college om voldoende en actief toezicht te houden op de interne beheersing, tijdig en adequaat bij te sturen aan de hand van bevindingen en hierover zich te verantwoorden aan de raad. Dat betekent dat de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording het moment is om het gehele systeem van interne beheersing (de 'checks and balances') naar een hoger niveau te tillen. Dit heeft mogelijk ook gevolgen voor de inrichting van de organisatie en de inzet van medewerkers. Een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording is ons gedeeld belang. De accountant moet straks immers verklaren dat de door het college afgegeven rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. Uw accountant is dus in belangrijke mate DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 24

afhankelijk van de (interne controle) werkzaamheden van het college. Wij adviseren dan ook om samen optrekken met uw accountant om tot een goede invulling van de rechtmatigheidsverantwoording te komen. Het doel is uiteindelijk dat de gemeente geheel zelfstandig de 3 rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het M&O-criterium en het voorwaardencriterium) afdekt en dat door goede afspraken aan de voorkant de accountant zou kunnen volstaan met een marginale review achteraf. De manier waarop u nu de interne controle uitvoert, biedt hiervoor een goede basis. U bent bezig met het zetten van de noodzakelijke vervolgstappen. In dit kader hebben wij in de managementletter de volgende tabel opgenomen.

Stappen in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording 2023

Gereed

Onderhanden

Voorbereiden besluitvorming gemeenteraad (verantwoordingsgrens, rapporteringsgrens en normenkader) Uitwerking rechtmatigheidscriteria en het opstellen van een intern controleplan In kaart brengen relevante wet- en regelgeving en het doorvertalen naar een zichtbaar uitgewerkt toetsingskader Uitvoeren (fraude)risicoanalyse inclusief risico’s ten aanzien van de financiële verslaggeving en rechtmatigheid (wat kan er misgaan en wat is de impact hiervan). Uitvoeren M&O (misbruik- en oneigenlijk gebruik) analyse (wat kan er misgaan en wat is de impact hiervan). Aanpassen van de verordeningen 212 en 213 Relevante beheersmaatregelen identificeren en kritisch beoordelen van de processen Bepalen van gegevensgerichte detailcontroles (afdekken restrisico) en actualiseren van werkprogramma’s.

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 25

5.

Overige aangelegenheden

DEFINITIEF CONCEPT 14 JUNI 2023 TBV AUDITCOMMISSIE EN GEMEENTERAAD- 312019012.23.230 - 26

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. DATUM 2023.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.