211007 BVR Ontwikkelagenda Hoeksche Waard 75 HQ Spreads

Ontwikkelagenda Hoeksche Waard 75% versie BVR Adviseurs, 6 oktober 2021

Inhoudsopgave Van omgevingsvisie naar Ontwikkelagenda

4

Integraal verhaal voor het hele eiland

10

Vijf gebiedsgerichte verhaallijnen concreet

14

Van verhaallijnen naar denkraam

24

Toepassen denkraam per thema

26

Concept Regiekaart

32

Rollen van gemeente en gebiedspartijen

34

Van 75% naar 100% versie

35

3

Van Omgevingsvisie naar Ontwikkelagenda

Doel van de Ontwikkelagenda is een denkraam aan te reiken voor het realiseren van ambities, projecten en initiatieven en het brengen van samenhang en prioritering om gericht te werken aan de doelen van de omgevingsvisie. Daarmee worden de ambities van de Hoeksche Waard, in lijn van de Omgevingsvisie / de oude ruimtelijke visies omgevormd naar een uitvoeringsgericht programma. De Ontwikkelagenda is geen nieuwe visie, maar wel een concretisering van de Omgevingsvisie. De Kwaliteit van de Hoeksche Waard staat centraal.

Sinds 2019 heeft de gemeente Hoeksche Waard een uitnodigende ‘Omgevingsvisie Hoeksche Waard; Dichtbij, in verbinding met de omgeving’. Deze omgevingsvisie is participatief tot stand gekomen en gericht op ‘waardmaken’, waarbij initiatiefnemers bijdragen aan Hoeksche waarden en Hoeksche werken.

Wat betekenen de ambities en uitspraken uit de Omgevingsvisie nu concreet voor de ontwikkeling en inrichting van de Hoeksche Waard? Wat zijn de sturende ruimtelijke principes om keuzes te kunnen maken wat je de komende jaren wel of niet wilt stimuleren en mogelijk maken?

Ontwikkelingen dragen bij aan de ambities voor de toekomst: Hoeksche werken.

Om de richting die de Omgevingsvisie benoemt werkelijkheid te laten worden, is een verdiepingsslag gewenst. Daarbij gaat het om een manier van denken en handelen hoe om te gaan met initiatieven en opgaven en welke passen bij het realiseren van de Omgevingsvisie. Juist om de kwaliteiten van de Hoeksche Waard waar nodig te borgen en te behouden moet er veel meer dan nu gekeken worden naar de effecten van de voorgenomen gebiedsontwikkelingen. Voorbeeld; woningbouw genereert verkeer dus voldoet de bestaande infrastructuur? En is er voldoende aandacht voor recreatie, behoefte aan bepaalde voorzieningen? Een integrale blik, vanuit de samenhang van de gehele Hoeksche Waard, is noodzakelijk om de juiste keuzes te kunnen maken.

> > > > >

Vitale dorpen en actieve samenleving Duurzaam energieneutraal en klimaatbestendig Vitaal economisch klimaat Duurzame innovatieve landbouw Bereikbaar, nabij en toegankelijk

Bestaande en nieuwe initiatieven, plannen en visies moeten in elk geval passen bij de deze ambities – de Hoeksche werken uit de omgevingsvisie. Vervolgens is het de vraag waar en hoe een ontwikkeling vorm kan krijgen. De Hoeksche waarden staan voor een bepaalde gebiedskwaliteit die sturend is voor wat past, of wat niet past. Ontwikkelingen houden rekening met de gebiedskwaliteiten: Hoeksche Waarden, ofwel de gebieden:

In de praktijk zie je bijvoorbeeld dat er verschillende woningbouwinitiatieven of -plannen zijn in een bepaalde kern. Op zichzelf is elk plan afzonderlijk best voorstelbaar maar de optelsom kan tot problemen leiden. Bijvoorbeeld doordat de infrastructuur niet toereikend is, het landschap onder druk komt te staan of de eigenheid, oftewel het karakter van de kern verdwijnt.

de ambities en doelen van de Omgevingsvisie. In deze Ontwikkelagenda is daarvoor een denkraam ontwikkelt. Belangrijk is dat er het besef ontstaat dat niet overal alles kan of gewenst is. De manier van kijken en handelen, geeft richting maar is geen dictaat. Afwijken van het denkraam kan, en als dat gewenst is, gebeurt dat weloverwogen. Het blijft immers maatwerk.

Om de gemeenteraad zo goed mogelijk te betrekken bij de Ontwikkelagenda is met de raadsleden afgesproken dat zij goed worden meegenomen en hun inbreng kunnen leveren in een versie die nog in ontwikkeling is. Dat hebben we de 75% versie genoemd. Het verhaal is dus nog niet af. In deze versie wordt inzicht gegeven in de projecten en programma’s en beleidsvoornemens die op dit moment bekend zijn. Deze zijn op de kaart opgetekend en dit betreft nadrukkelijk een momentopname. Het geeft goed inzicht wat er momenteel allemaal speelt in de Hoeksche Waard en geeft het overzicht van oude visies, die nog beoordeeld moeten worden in hoeverre ze nog aansluiten bij

Omgevingsvisie Hoeksche Waard, bron: Gemeente Hoeksche Waard 25

> > > > >

4

Hoeksche Oevers1 Dorpse Trots Binnenpret Oudste landen Natuurlijk verbonden

In de Omgevingsvisie heet dit ‘Hoeksche delta’. Omdat het hier ook over kreken gaat hanteren we in de Ontwikkelagenda de term ‘Hoeksche Oevers’. 1

5

Hoeksche oevers

Interpretatie Omgevingsvisie

> Het vergroten van de beleefbaarheid van natuurlijke processen, weidsheid en ongereptheid. > Versterken van het uitzicht op de rivier en de cultuurhistorische waarde van de grasgorzen. > Versterken van watergerichte recreatie en natuurattracties in de overgangszone, passend bij een groots, stoer en robuust Deltalandschap. > Versterken van de beleefbaarheid van cultuurhistorisch waardevolle elementen zoals grienden, het fort en de eendenkooi. > Versterken van de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de natuurgebieden.

Dorpse trots > Versterken van de onderscheidende identiteit per dorp. > Versterken van de vitaliteit en leefbaarheid per dorp. > Versterken van de natuurlijke overgang van dorp naar landelijk gebied. > Bedrijvigheid met toegevoegde waarde voor de Hoeksche Waard. > Versterken van de gemeenschapszin in het dorp. > Sociale cohesie onder bevolking faciliteren en versterken. > Versterken van de inclusieve samenleving.

Binnenpret > Versterken van de herkenbaarheid als oude rivierarm. > Versterken van de dagrecreatieve betekenis > Versterking van het verblijfsrecreatieve karakter met ontwikkelingen in de maat van het (park)landschap. > Verbeteren van de waterkwaliteit in de Binnenmaas en benutten als schoonwaterbuffer voor het eiland. > Versterken en behouden van de aanwezige biodiversiteit

Oudste landen

> Versterken van het open en waterrijke karakter. > Versterking van de herkenbaarheid en leesbaarheid van het historische polderpatroon, met aandacht voor de zichtlijnen. > Versterking van de fijnmazige structuur van dijken, kreken en sloten. > Versterking van de mogelijkheden om dit bijzondere gebied te beleven en ervaren. > Versterking van de kwaliteiten van flora en fauna. > Ruimte voor ontwikkeling van de landbouw als belangrijke drager van dit bijzondere polderlandschap, met aandacht voor biodiversiteit.

Natuurlijk verbonden

Interpretatie Omgevingsvisie op de kaart, bron: BVR Adviseurs

6

> Versterken en in stand houden van het patroon van groene dijken en kreken. > Versterken van het recreatieve netwerk, gekoppeld aan de groenblauwe structuur van kreken en dijken. > Versterken van het duurzame en innovatieve karakter van de landbouw. > Versterken van de herkenbaarheid van cultuurhistorisch landschap en haar iconen. > Versterken van het contrast tussen grote open ruimten en groene randen en groene gebieden binnen de open ruimtes. > Agrarische bedrijven blijven of worden groene parels in het landschap. Daarbij is er aandacht voor biodiversiteit. > Versterken van de landschappelijke en natuurlijke inpassing van de bedrijfsbebouwing. > We stimuleren het circulair ondernemen in de landbouw. > Het creëren van openheid door het saneren van verspreid liggend glas. 7

Inventarisatiekaart Op de projectenkaart zijn projecten en initiatieven uit bestaande visies en nieuwe ontwikkelingen in de Hoeksche Waard gevisualiseerd. De kaart is een momentopname (zomer 2021).

8

9

Integraal verhaal voor het hele eiland De Ontwikkelagenda is geen nieuwe visie maar kan wel nieuwe inzichten opleveren die kunnen leiden tot een verrijking of herijking. Vooral wanneer dit gekoppeld is aan actuele (landelijke) opgaven of programma’s waarvoor externe middelen beschikbaar komen. Immers voor de uitvoering en het bereiken van de doelen uit de Omgevingsvisie is het belangrijk op zoek te gaan naar cofinanciering en het richten van investeringsstromen. Een voorbeeld is de lopende strategische verkenning vanuit de Provincie Zuid Holland naar een uitvoeringsagenda voor de Zuid Hollandse Delta. Met de Ontwikkelagenda kan deze uitvoeringsagenda op lokaal niveau worden uitgewerkt aan de hand van het denkraam. Doordat de gemeente Hoeksche Waard nu één gemeente is, is het interessant te verkennen welke kansen er zich voor doen wanneer er gehandeld wordt vanuit één integraal verhaal voor het hele eiland. Wanneer je de Hoeksche waarden en Hoeksche werken ruimtelijk vertaalt, dan doet zich de kans voor om gebieden sterk onderscheidend van elkaar te maken. Dit kan

door niet overal alles toe te staan, maar juist de focus te leggen op de eigenheid en karakteristiek van de diverse plekken. Door deze gebieden goed te verbinden ontstaat een rijk palet aan prachtig afwisselende landschappen, kernen en bijzondere plekken die elk een verhaal van de Hoeksche Waard vertellen. Juist door de afwisseling en het versterken van de aanwezige diversiteit wordt de belevingswaarde verhoogd en daarmee de aantrekkelijkheid en kracht van het eiland als één samenhangend gebied, waar wonen, werken, recreatie en agrarisch gebruik elkaar versterken. Hoe mooi zou het zijn wanneer er voor vele doelgroepen een waaier aan mogelijkheden te vinden is op de Hoeksche Waard. Dat er voor iedereen plek is, rust en stiltegebieden maar ook plekken vol ontmoeting en vertier. Dat randen van het eiland met elkaar worden verbonden met struin- en wandelpaden door het agrarische gebied. Dat ontwikkelingen bijdragen aan het karakter van de plek door gebiedseigen te bouwen.

Wanneer je de verschillende bestaande initiatieven op de kaart zet en dit naast de ambities van de Omgevingsvisie legt, dan valt op dat er verschillende gelijksoortige initiatieven zijn, van woningbouw voor dezelfde doelgroep, aanleg van dezelfde type strandjes, aanleg van meerdere klimbossen en natuurontwikkelingsgebieden met eenzelfde beplanting en uitstraling. Dit terwijl er voldoende aanknopingspunten zijn voor meer diversiteit en eigenheid, maar ook voor focus en prioritering. Bijvoorbeeld door te kijken naar de positionering. Een ontwikkeling nabij de Rotterdamse agglomeratie leent zich voor andere woonmilieus dan aan de andere kant van het eiland. Of door meer in te spelen op de ondergrond, klimaatverandering of cultuurhistorie. Ook in de agrarische sector zie je onderscheid in een meer grootschalige ontwikkeling aan de westkant in relatie tot West-Brabant en een kleinschalige landbouw aan de oostkant en in de oudste landen, met mogelijkheden om te variëren in producten en wijze van telen.

Dat vraagt om een goede afstemming tussen de verschillende initiatieven en om kwalitatieve sturing vanuit de gemeente. Een belangrijk sturingsmiddel is de koppeling met het wegennet en ov-systeem. Dit is bepalend waar wel of geen grootse ontwikkelingen tot ontplooiing kunnen komen. De Hoeksche Waard kent karakteristieke maar ook kwetsbare dijken en smalle landwegen. Het ontvlechten van de weggebruikers en bundelen van de zware stromen is een middel om contrasten te versterken. Bijvoorbeeld door de bestaande kwaliteiten van de groene dijken en kreken te borgen, door veilige fietspaden aan te leggen en groei mogelijk te maken op plekken waar dat verantwoord is. Ontwikkelingen die op de Hoeksche Waard afkomen moeten goed in balans worden gebracht met wat de huidige infrastructuur aan kan of door creatief in te spelen op veranderend mobiliteitsgedrag van mensen. En of het nu om kleinschalige of grootschalige ontwikkeling gaat, ontwerpmatig moet je altijd inspelen op het aanwezige landschap en de cultuurhistorie. Daarmee krijg je eigenheid en herkenbaarheid.

Bodemdaling in de Hoeksche Waard

Verzilting in de Hoeksche Waard

10

Hittestress in de Hoeksche Waard

11

12

13

Vijf gebiedsgerichte verhaallijnen concreet Aan de hand van de verhaallijnen uit de Omgevingsvisie is met een brede blik naar de Hoeksche Waard gekeken, naar de gemeente en naar buiten. Hoeksche Waard in regionaal perspectief. Want de huidige opgaven zoals de woningmarkt, mobiliteit, klimaat en duurzaamheid zijn gemeentegrens overstijgend. De effecten van wat er om ons heen gebeurt zijn direct merkbaar in de Hoeksche Waard. Ook als we bijvoorbeeld kijken naar de economische

effecten van de Rotterdamse haven en de doorwerking daarvan. Of het gebruik van grootschalige voorzieningen in de omliggende regio. Andersom heeft het landschap van de Hoeksche Waard een waardevolle betekenis in een meer verstedelijkte regio. Daarmee is er in de bredere regio een wederzijdse afhankelijkheid tussen gemeenten. Wat betekenen de Hoeksche waarden dan concreet? Op zoek naar sturende ruimtelijke principes.

>

Hoeksche Oevers: Dit betreft de buitendijkse randen van het eiland Hoeksche Waard, maar in feite ook de binnendijks gelegen natuur van kreken en dijken. Het is een gebied met robuuste natuur, dat deel uitmaakt van de zuidwestelijke delta van Biesbosch tot kust. Oeverbossen, getijdennatuur, grasgorzen, oude kreken

en vele cultuurhistorische waarden zijn hier belangrijk. Ontwikkelingen spelen in op rust en natuur, maar ook op de recreatieve kant van deze aantrekkelijke waterrijke regio. Bijvoorbeeld stoere deltanatuur bij Strijensas of Tiengemeten, maar intensievere oeverrecreatie bij Numansdorp of OudBeijerland.

De Hoeksche Oevers in kaart gebracht

14

15

>

Dorpse trots: Binnen Dorpse Trots gaat het over de kernen in de Hoeksche Waard. Elke kern heeft een eigen identiteit die mooi is omschreven in de DNA-studie bij de Omgevingsvisie. Hierop wordt voortgebouwd. Ondernemerszin en zorg voor elkaar zijn gedeelde waarden. Ontwikkelingen passen bij de schaal van het dorp en versterken de gemeenschapszin. Zo heeft Oud-Beijerland een sterke centrumfunctie waar op doorgebouwd kan worden. Bij woningbouw, zowel nieuwbouw als herstructurering horen hedendaagse principes zoals (OV-) bereikbaarheid, passende bedrijvigheid, voorzieningen in de nabijheid en aandacht voor zorg en welzijn. Vanuit de wijdere regio is de autonome druk van de stad (woningvraag) merkbaar in de Hoeksche Waard. Dit heeft een zekere impact op de dorpen. Om ze vitaal te houden zijn keuzes nodig over de mate en aard van woningbouw en bijbehorende ontwikkelingen. Bijvoorbeeld bouwen voor starters, gezinnen en senioren in enkele grotere, complete en goed bereikbare nieuwbouwlocaties en juist elders specifieke kleinschalige woonvormen, passend bij de kleine kernen of specifieke woon/zorg behoeften.

De Dorpse trots in kaart gebracht

16

17

>

De Binnenpret in kaart gebracht

18

Binnenpret: Binnenpret is de titel van het gebied van de binnen bedijkte Maas. Dit is een gebied van recreatie en natuur. Ontwikkelingen passen bij de maat en schaal en de verschillende zones van drukte en rust. Niet alleen de Binnenmaas is de plek om pret te hebben in Hoeksche Waard. Er zijn meer plekken met een dag/verblijfsrecreatief programma, zoals Zuiderstrand bij Numansdorp, of Oude Tol aan het Spui. Bovendien zijn deze recreatieve hotspots verbonden aan een ‘familie’ van soortgelijke gebieden in de regio. Niet overal past een druk programma van buitenrecreatie of meer toeristisch bezoek in een oude dorpskern, keuzes daarin zijn belangrijk. 19

>

Oudste landen: de oudste polders van de Hoeksche Waard zijn open en natuurlijk, soms beschermd natuurgebied en meestal stiltegebied. Ze vertellen de ontstaansgeschiedenis van de Hoeksche Waard en leggen daarmee een koppeling met andere polders, de typerende kreken en dijken en de programma’s en cultuurhistorische plekken daaromheen. Ontwikkelingen in en aan de randen houden hier rekening met de kwetsbare waarden. De Oudste landen zijn het hart van de twee kerngebieden van het eiland waar rust, ruimte en stilte worden gekoesterd. Dat heeft consequenties voor wat wel en niet kan.

De Oudste landen in kaart gebracht

20

21

>

Natuurlijk! verbonden: Natuurlijk verbonden is het tussengelegen gebied van de weidse polders met vooral landbouw. Dit open landschap verbindt dankzij de vergezichten, maar ook fysiek, via de routes over en langs dijklinten. Dijken en kreken maken een groenblauw raamwerk wat een belangrijke voorwaarde is voor natuur en landbouw van de toekomst. De landbouw is in het tussengebied sterk en is onderdeel van een groter landbouwgebied (met vooral akkerbouw) van Zeeland en West-Brabant tot in het rivierengebied. Natuurlijk! Verbonden gaat dus niet alleen over fysieke verbindingen (wegen) maar ook over de verbondenheid met een groter geheel van de Zuidwestelijke Delta en sociale verbinding in de dorpen. Daarmee ‘kleurt’ de aard van het tussengebied mee met de verschillen in de omgeving van de Hoeksche Waard. Stille delen met rustige dijklinten ten opzichte van drukkere routes waar meer mensen wonen, landbouw die meer rekening houdt met verzilting of aanwezige natuur ten opzichte van gebieden met grootschalige toekomstbestendige akkerbouwproductie.

De Natuurlijke verbondenheid in kaart gebracht

22

23

Van verhaallijnen naar denkraam

Wat leren we van deze verhaallijnen? Duidelijk is dat de eigen kwaliteit van de Hoeksche Waard voor veel inwoners heel duidelijk zichtbaar is en valt te benoemen. Het is één eiland met prachtige verschillen en spannende contrasten en verbonden met de wijde omgeving. Vitale kernen in een sterk landschap, dat is de kracht van de Hoeksche Waard. Hoe hou je dat op peil en versterk je dat? Het is duidelijk dat elke verhaallijn consequenties heeft voor wat in een gebied past en wat niet. En dit vraagt om keuzes. Omdat de Hoeksche Waard sinds enkele jaren één gemeente is, kunnen deze keuzes voor het eiland als geheel worden afgewogen. De Omgevingsvisie geeft daarbij het kader. De Ontwikkelagenda is de concretisering ervan en legt de gemeentelijke prioriteiten.

Om dat hanteerbaar te maken is de kern van deze Ontwikkelagenda een denkraam met drie principes:

We gaan uit van clustering van programma in plaats van spreiding. We versterken contrasten en diversiteit op het eiland We zien kansen voor verevening Dit denkraam helpt om als gemeente te sturen op kwaliteit en denkend vanuit één gemeente met oog op eigenheid, vitaliteit en leefbaarheid.

Clustering maakt het mogelijk om de benodigde nieuwe woningen en werklocaties, maar ook recreatieve ontwikkelingen of energie gebundeld te ontwikkelen waar dat goed bereikbaar en inpasbaar is. Zo kunnen andere delen van de Hoeksche Waard luw en kleinschalig blijven. Ontwikkeling is daar niet uitgesloten maar passend bij de behoefte van elke kern. Het versterken van contrasten en diversiteit is een principe dat rechtstreeks volgt uit de omgevingsvisie. De verschillende Hoeksche waarden worden zichtbaarder, maar daarbinnen zoals tussen natuurgebieden of in het middengebied met landbouw is ook diversiteit mogelijk. De eigenheid van plekken wordt als kracht benut. De vitaliteit van kernen vraagt per kern een eigen schaal van ontwikkeling en keuzes.

Verevening is mogelijk op de schaal van het eiland. Vanuit de vereveningsgedachte kun je voorzieningen en functies die belangrijk zijn voor de vitaliteit van de kernen ook financieren vanuit opbrengsten elders. Juist door het eiland in samenhang te bekijken voorkom je dat overal wat moet worden bijgebouwd waarmee de diversiteit en eigenheid verloren zou kunnen gaan. Het benutten van ontwikkelingen op de ene plek om op de andere plek publieke waarden te versterken (zoals publieke voorzieningen, landschap, cultuurhistorie, mobiliteit). Plannen met een positief financieel resultaat betalen mee aan plannen waarvoor extra middelen nodig zijn. Lusten en lasten worden binnen de gemeente verdeeld.

Voor nieuwe en bestaande plannen wordt als eerste de Omgevingsvisie geraadpleegd om te bepalen of iets past bij de Hoeksche Werken en bij de Hoeksche Waarden. Maar daarmee is nog niet gezegd dat een ontwikkeling programmatisch en qua ruimtelijke kwaliteit passend is. Een goede planologische locatiekeuze en een zorgvuldig ontwerp in samenspraak met de omgeving is nodig. Om bij nieuwe initiatieven daarin meteen de goede richting aan te geven, is de Ontwikkelagenda een hulpmiddel.

24

25

Cultuurhistorie/ landschap

Toepassen denkraam per thema

Bij het maken van keuzes gaat het om een integrale afweging. Omdat alles met alles te maken heeft en de afweging daarmee complex kan worden, is het denkraam eerst toegepast op de afzonderlijke thema’s in de fysieke leefomgeving die spelen in de Hoeksche Waard.

Recreatie en natuur Agrarische sector

Per thema is vanuit het denkraam een richting en prioritering meegegeven. De basis is dat ontwikkelingen een bijdrage moeten leveren aan het benutten en versterken van de kwaliteiten van het eiland. Concentratie van programma (regionaal programma en ontwikkelen voor eigen behoefte), diversiteit en contrasten vergroten (plekken van rust en drukte), verevening als financieringsvorm inzetten. Door de thema’s na deze ordening volgens het denkraam te bundelen ontstaat uiteindelijk de integrale regiekaart die in het volgende hoofdstuk wordt toegelicht.

Wonen Duurzaamheid

Werklocaties 26

Verbinding 27

Landschap en cultuurhistorie

Duurzaamheid NB Met het uitnodigingskader ‘Uitbreiding zon-op-land, zon-op-water en overige restruimten’, dat wordt opgesteld door middel van een integraal participatieproces en voortvloeit uit het uitvoeringsprogramma ‘Hoeksche Waard richting energieneutraal’, werken wij dit nader uit.

Concentreren > Inzetten op versterken en behouden van karakteristiek landschap (dijken, kreken, open polders) > Passende programma’s (kleinschalig en beperkt)

Concentreren > Inzetten op grootschalige opwek van duurzame energie in beginsel langs de randen van het eiland. > Waar mogelijk aanhaken op bestaande (ondergrondse) infrastructuur.

Contrasten vergroten > Stille en drukke plekken Verevening > Compensatieprogramma van grote projecten in de Hoeksche Waard strategisch inzetten (bijvoorbeeld kreken herstel)

Contrasten vergroten > Behoud van de kwaliteit van de open polders en onderzoek de mogelijkheden voor ruimte voor duurzame energieopwekking zonder af te doen aan die kwaliteit. Verevening > Compensatie van grote ingrepen benutten waar het meeste meerwaarde/ draagvlak oplevert.

De ruimtelijke invulling van de thema’s landschap en cultuurhistorie De ruimtelijke invulling van het thema duurzaamheid

Agrarische sector

Mobiliteit

Concentreren > Oostkant: Productiegebied (grootschalig), combinaties met West-Brabant/Zeeland > Westkant – aandacht voor: Nieuwe verdienmodellen, innovatie resistente soorten, nieuwe teelten, natuurinclusief

Concentreren > Hoofdwegenstructuur Hoeksche Waard benutten als drager > Regionaal programma concentreren op best bereikbare plekken > Combinaties met andere thema’s/ programma’s (logistiek, energie)

Contrasten vergroten > Grootschalig - kleinschalig - natuurinclusief

Contrasten vergroten > Kwaliteiten bijzondere routes versterken > Veiligheid (snel en langzaam verkeer)

Verevening > Gezamenlijke opgaven klimaat en biodiversiteit (EU, Rijk), clustering investering compensatie aan de westkant, nieuwe verdienmodellen, collectieve aanpak

Verevening > Compensatie van grote ingrepen benutten op de plekken waar het meeste meerwaarde oplevert (kreken, cultuurhistorische structuren, dijken)

De ruimtelijke invulling van het thema agrarische sector

28

verbindingen

De ruimtelijke invulling van het thema mobiliteit

29

Recreatie en natuur

wonen

Wonen Concentreren > Geconcentreerd bouwen op de best bereikbare plekken (OV/snelweg) > Inclusief/levensloopbestendig bouwen > Woningbouw is meer dan alleen woningen bouwen

Concentreren > Drie regionale bestemmingen. Groot/druk (parkeerprogramma, (ov)bereikbaarheid)

++ +

Contrasten vergroten > Regionale en lokale bestemmingen (groot en klein, rust en drukte) > Diversiteit in plekken en doelgroepen > Behouden en versterken van historische identiteit/karakter van de kernen

++

Verevening > Publieke functies niet lokaal met woningbouw rond-rekenen

+

++ +

Contrasten vergroten > Verschil tussen grootschalige woningbouwontwikkeling en bouwen voor eigen behoefte in de dorpen. Toepassen van hedendaagse principes woningbouwontwikkeling (inclusief bouwen, passend bij Hoeksche Waard, nabijheid van voorzieningen, duurzaam bouwen, gezondheid en zorgbehoefte) Verevening > Ontwikkelingen ‘hier’ dragen bij aan vitale kernen ‘daar’. Compensatie van grote ingrepen benutten op de plekken waar het meeste meerwaarde oplevert (kreken, cultuurhistorische structuren, dijken)

De ruimtelijke invulling van de thema’s recreatie en natuur

De ruimtelijke invulling van het thema wonen

Werklocaties Concentreren > Regionaal programma concentreren op best bereikbare plekken (weg en waterweg) > Combinaties met andere thema’s/ programma’s (bijv. energie) Contrasten vergroten > Verschil tussen grootschalige en lokale werklocaties (passend profiel en vestigingsvoorwaarden)

circa 4.000 woningen Woningbouwprogrammering 2019-2030

Verevening > Compensatie van grote ingrepen benutten op de plekken waar het meeste meerwaarde oplevert (voorzieningen, kreken, cultuurhistorische structuren, dijken)

Ruimte voor Voorzieningen

(sport, werk, school, mobiliteit, groen, water) De ruimtelijke invulling van het thema werklocaties

30

Infographic woningbouwprogramma 2019 - 2030

31

Concept Regiekaart

Het denkraam vraagt om een manier van denken binnen de Hoeksche Waard: > Nieuw denken vanuit het geheel van één gemeente > Naar binnen kijken, Hoeksche Waard als uniek landschap en wereld van verschillen > Naar buiten kijken, verbinding met de omgeving leggen Wanneer we het denkraam toepassen op de Hoeksche Waard, ontstaat een ontwikkelbeeld dat recht doet aan de ambities en wensen uit de Omgevingsvisie. Het denkraam is de basis van de Ontwikkelagenda waarmee de gemeente stuurt op de ontwikkelingen en initiatieven een kwalitatieve richting meegeeft. Geheel in lijn van de Omgevingswet geeft de gemeente daarmee haar doelen en de gewenste richting aan, vanuit de kernwaarden van het gebied, waardoor andere partijen worden uitgenodigd om daar met initiatieven invulling aan te geven. De hier getoonde regiekaart is een eerste proeve. De kaart wordt nog verder uitgewerkt en communicatiever gemaakt. In de 100% versie zal de kaart een hanteerbare regiekaart zijn voor planinitiatieven. De regiekaart geeft sturing op ontwikkeling door in te zetten op het versterken van de kwaliteiten van de Hoeksche Waard. En maakt inzichtelijk met welke opgaven/ kwaliteiten rekening gehouden dient te worden bij nieuwe ontwikkelingen op het eiland. De regiekaart helpt bij het starten van een gesprek over ontwikkelingen in de Hoeksche Waard.

De kaart doet een eerste suggestie van welke plek(ken) zich het beste lenen voor verschillende soorten initiatieven of ideeën en op welke plekken bepaalde ontwikkelingen niet gewenst zijn. Als een initiatief niet aansluit op de uitgangspunten in de regiekaart, betekent dat niet dat een project geen doorgang kan vinden. Het is de start van het gesprek over of en hoe een initiatief wel kan bijdragen aan de beoogde kwaliteiten en waarden van het gebied. Zo helpt de regiekaart in het sturen op ontwikkeling zodat deze bijdraagt aan een kwalitatief en toekomstbestendig eiland.

32

33

Rollen van gemeente en gebiedspartijen

De ontwikkeling van de Hoeksche Waard is een samenspel tussen vele partijen: medeoverheden, de waterschappen en terreinbeheerders, betrokken inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en eigenaars. Ieder speelt daarin een eigen rol en heeft eigen verantwoordelijkheden en mogelijkheden. De gemeente heeft een aantal mogelijkheden om te kunnen sturen op ruimtelijke ontwikkelingen. Dat palet aan mogelijkheden hoort bij verschillende rollen die de gemeente als overheid heeft. De gemeente heeft als ‘rechtmatige overheid’ de rol om objectief heldere kaders, spelregels en duidelijkheid te leveren. De omgevingswet biedt de gemeente daarbij een set instrumenten zoals de omgevingsvisie of een ‘programma’, maar het gaat ook om transparante en zorgvuldige communicatie. De Ontwikkelagenda is geen wettelijk instrument maar vervult juist ook die communicatieve rol als opening voor gesprek bij (politieke) afwegingen. Het is een vrijwillig (onverplicht) programma in het kader van de Omgevingswet.

34

De gemeente heeft als ‘presterende’ overheid de mogelijkheid om via projecten en programma’s resultaten te boeken. De eigen middelen (begroting) en eigendommen van de gemeente zijn daarbij onder andere inzetbaar, maar ook eisen bij aanbestedingen of de voet waarop vergunningen worden verleend. De Ontwikkelagenda kan een basis zijn voor de gemeentelijke prioriteiten.

van 75% naar 100% versie

De 75% versie gaat vooral in op het denkraam en de consequenties voor de ontwikkeling van de Hoeksche Waard. Er is nog geen uitspraak over wat dit concreet betekent voor bestaande visies en lopende initiatieven. Om dat goed te kunnen doen is ook een financiële haalbaarheid/ afweging nodig. Daar wordt de komende periode aan gewerkt.

Als ‘samenwerkende overheid’ is de gemeente proactief betrokken in allerlei trajecten. Sturing kan uitgaan door de koers voor het gebied te duiden, het actief leggen van verbindingen, samenwerking en co-creatie te zoeken. De Ontwikkelagenda helpt om het gesprek te zoeken met medeoverheden, gebiedspartners en initiatiefnemers, op zoek naar kansen. De gemeente is een ‘snel reagerende overheid’ waar het gaat om begeleiding van initiatieven of het inspelen op behoeftes uit de samenleving. De Ontwikkelagenda kan helpen om die faciliterende rol te spelen en initiatieven op een goede planologische plek te krijgen en aan te laten sluiten op de beoogde gebiedskwaliteiten.

35

Verantwoording en Colofon

Voor het maken van de Ontwikkelagenda is extern adviesbureau BVR-adviseurs ingehuurd. Zij hebben op verschillende manieren input opgehaald bij de diverse beleidsambtenaren. Zij hebben een beeldende aanpak voorgesteld waardoor alles overzichtelijk en in samenhang is gepresenteerd. Door alles op één kaart te tekenen op de schaal van de Hoeksche Waard wordt inzichtelijk wat de samenhang van alle ambities en plannen is, waar zich mogelijk conflicten voordoen en waar kansen liggen om de ambitie en doelen van de Omgevingsvisie te realiseren.

De Ontwikkelagenda is in opdracht van de gemeente Hoeksche Waard opgesteld. Alles uit deze rapportage mag worden overgenomen mits de bron wordt vermeld. Aan de inhoud van deze rapportage kunnen geen rechten worden ontleend.

Het materiaal dat BVR heeft verzameld en opgetekend en de eerste denkprincipes voor de Ontwikkelagenda is voor de zomer besproken met de provincie, het waterschap, het Hoekschewaard Landschap, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Zeer recent is er een bijeenkomst geweest waarvoor de waardmakers, die betrokken zijn geweest bij de Omgevingsvisie, zijn uitgenodigd.

6 oktober 2021

Lay-out en beelden van BVR adviseurs, tenzij anders vermeld. Voor aanvullende informatie kunt u contact opnemen met Hilde Blank, Hilde.Blank@bvr.nl