210323 Advies kwaliteitsteam variantenstudie Korteweg

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Betreft: Advisering aan college gemeente Hoeksche Waard Project: Variantenstudie voor de Korteweg (op basis van rapportage Goudappel Coffeng feb. 2021) Datum: 23-03-2021

1. Aanleiding De gemeente Hoeksche Waard wenst de bereikbaarheid van het westelijk deel van de Hoeksche Waard te verbeteren door een onderscheid te maken in verbindende en ontsluitende wegen om de leefbaarheid en verkeersveiligheid op de dijken verbeteren. Goudappel Coffeng heeft in opdracht van de gemeente een variantenstudie opgesteld voor de Korteweg. De Korteweg ligt tussen Zuid-Beijerland en de aansluiting Numansdorp op de A29. De Korteweg maakt onderdeel uit van de hoofdstructuur van de Hoeksche Waard en vormt de verbinding tussen Zuid-Beijerland, Goudswaard, Tiengemeten, Piershil enerzijds en Numansdorp en het hoofdwegennet (A29) anderzijds. Het wegennet kent volgens de opstellers van het rapport in het Zuidwestelijke deel van de Hoeksche Waard geen duidelijke hoofdstructuur, die geschikt is voor grotere en doorgaande voertuigen. Door de vormgeving van de Korteweg, als ‘badkuip’ in de wegenstructuur loopt het doorgaande verkeer vertraging op. Hierdoor is de route niet als voorkeursroute weergegeven in routeplanners voor autoverkeer. Google Maps geeft in sommige gevallen de voorkeur voor routes via de dijken naar het zuiden. Daardoor rijdt er relatief veel verkeer via kleinere polderwegen en dat geeft leefbaarheidsklachten en veiligheidsrisico’s, mede ook omdat deze wegen vaak geen fietsvoorzieningen hebben.

In de verkeerskundige analyse van Goudappel Coffeng worden drie knelpunten in de huidige structuur geconstateerd: ■ Bereikbaarheid; ■ Leefbaarheid en ■ Verkeersveiligheid op de dijken. Vanwege deze knelpunten is het vanuit verkeerskundig oogpunt wenselijk de wegenstructuur rondom de Korteweg te verbeteren. Daarvoor zijn de volgende doelen gesteld: ■ Vlotte doorstroming en een heldere verkeersstructuur ■ Een goede leefbaarheid en ■ Een goede verkeersveiligheid, vooral ook voor de fietsers. Om deze doelen te bereiken zijn een viertal varianten voor het strekken van de Korteweg onderzocht en getoetst op de verkeerskundige doelstellingen van de gemeente. Het kwaliteitsteam is gevraagd de varianten te beoordelen op ruimtelijk en landschappelijke inpassing in de omgeving.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

2. Cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten en kenmerken Het kwaliteitsteam heeft eerder geadviseerd over de Korteweg in het advies naar aanleiding van de salon over het mobiliteitsplan. Het kwaliteitsteam heeft daarin de bijzondere cultuurhistorische en landschappelijke waarde van het gebied rondom de Korteweg beschreven. ‘De voorgenomen verbinding gaat door de cultuurhistorisch waardevolle Numanspolder, een zogeheten ‘tussenwaspolder’ bedijkt in 1642. Deze polder heeft een heel typische verschijningsvorm, ontstaan door onenigheid tussen de ambachtsheren van Cromstrijen en ZuidBeijerland over de bedijking van Groot-Cromstrijen en Groot Zuid-Beijerland. Later heeft men zich verzoend en is de Numanspolder ontstaan in de 17e eeuw met naar het noorden toe de tussenwaspolder. Dit type polder is zeldzaam in de Hoeksche Waard.’

Afbeelding 1: Tussenwaspolder tussen Zuid-Beijerlandsche polder en Groot Kromstrijensche polder circa 1860

In bovenstaand afbeeldingen is de tussenwaspolder aangegeven. Het Kerkwegje, de huidige Korteweg verbindt de twee dijken met elkaar. Rijdend op de Korteweg is de tussenwaspolder goed zichtbaar als een open ruimte omsloten met beplante dijken. Later in de jaren 40 is de Korteweg aangeplant met Knotwilgen. Deze wilgen zijn naar verwachting circa 80 jaar oud (gebaseerd op historisch kaartmateriaal) en zowel van landschappelijke als ecologische waarde.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Het kwaliteitsteam heeft de verschillende varianten beoordeelt op impact op de cultuurhistorische en landschappelijke waarde van het gebied. In ruimere zin gaat het ook om de gehele omgevingskwaliteit van het gebied. De volgende punten zijn daarin in iedere geval in meegenomen:

- Aansluiting op de kavelstructuur van het landschap (volgt de voorgestelde ingreep de verkavelingsstructuur)

- Openheid van het landschap en mogelijke versnippering daarvan. - Cultuurhistorische waarde van de tussenwaspolder - Aansluiting op de bestaande dijken en continuïteit van de dijkprofielen - Profiel van de Korteweg, een aan twee zijden met knotwilgen beplante polderweg die tevens van hoge natuurlijke waarde zijn.

Afbeelding 2: Profiel Middelsluissedijk met aan beide zijden bomenrijen en Korteweg met knolwilgenlaan

Afbeelding 3: Zicht op de tussenwaspolder van de Korteweg; een duidelijk met beplante dijken omsloten open ruimte.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

3. Advies per variant In onderstaand advies worden de varianten eerst kort toegelicht in woord en beeld op basis van de rapportage van Goudappel Coffeng. Het kwaliteitsteam constateert dat het een technisch verkeersrapport is en de impact op het landschap moeilijk te lezen is doordat profielen en doorsneden ontbreken. In het vervolg vraagt het kwaliteitsteam aandacht voor betrokkenheid vanuit ruimtelijke kwaliteit en landschap bij het opstellen van de varianten. Hier komt het team aan het eind van dit advies nog op terug. Variant 1 De gestrekte variant voor de Korteweg met v = 80 km/u. Toelichting: Door de Provincialeweg en de Noord-Achterweg in een gestrekte lijn met elkaar te verbinden, ontstaat een doorgaande weg waarover het autoverkeer met 80 km/u kan rijden. De huidige Korteweg wordt gebruikt voor fiets-, landbouw- en lokaal verkeer; daartoe wordt de weg ingericht als een geloofwaardige 60 km/u weg. Fietsers krijgen via een onderdoorgang onder de nieuwe weg een aansluiting op de Middelsluissedijk wz noord: zo ontstaat een veilige fietsroute.

Afbeelding 4: Variant 1

Het kruispunt Noord-Achterweg - Schoutsdijk verandert van een 3-takskruispunt in een 4takskruispunt. Er wordt ter hoogte van het kruispunt een middenberm gerealiseerd. Hierdoor is het mogelijk de rijbaan in twee fasen over te steken en halverwege de oversteek veilig te wachten. De

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Middelsluissedijk wz is in deze variant onderbroken voor motorvoertuigen; de fiets krijgt wel een verbinding via een onderdoorgang ‘naast’ de dijk. Uitwisseling met de doorgetrokken Provincialeweg dient in deze variant op het westelijke kruispunt plaats te vinden. De huidige Korteweg wordt geschikt gemaakt voor gemengd verkeer met een ontwerpsnelheid van 60 km/u. Beoordeling variant 1 Variant 1 doorsnijdt de tussenwaspolder waardoor deze wordt aangetast in verschijningsvorm en openheid. Door het doorsnijden van de tussenwaspolder treedt schaalverkleining en versnippering van het landschap op. Het tracé van de weg volgt niet de structuur van de bestaande kavels maar loopt schuin door het gebied. Ook de bestaande dijken en en continuïteit daarvan wordt door de ingreep aangetast. Met name aan de westzijde waar de Middelssluisedijk wz geknipt is voor verkeer en de doorgaande weg wordt onderbroken. Niet alleen het wegprofiel zal worden onderbroken ook de bomenrijen langs de dijken zullen voor een deel gekapt moeten worden. Het fietspad wordt met een slinger van de dijk afgehaald. Hoe deze aansluiting precies uitgevoerd wordt en wat de impact is op de bomen parallel aan de weg is in de plattegrond nog niet uitgewerkt. De nieuwe weg komt ook direct langs het bestaande perceel aan de Middelsluissedijk wz 107 te liggen.

De boerderij wordt hierdoor niet alleen losgesneden van de percelen, ook verandert de oriëntatie van het perceel ten opzichte van de dijk. Het perceel komt als het ware in de oksel van de wegen te liggen. Variant 1 heeft geen impact op het profiel en de bomenrijen langs de bestaande Korteweg. Conclusie Op deze plek in de Hoeksche Waard komen veel kernkwaliteiten samen zoals open polders, beplante dijken en de tussenwaspolder. Het kwaliteitsteam vindt de impact op de omgevingskwaliteit van deze variant niet wenselijk. Het oorspronkelijke polderpatroon van de tussenwaspolder wordt aangetast en minder leesbaar en de beplante dijken worden ernstig aangetast. Het kwaliteitsteam vraagt zich voor deze variant af of de winst op verkeerskundig gebied in verhouding staat tot de grote impact op het landschap. Voor de beide kruisingen in variant 1 wordt aangegeven dat het alternatief is om een rotonde te maken. De impact van een rotonde heeft volgens het kwaliteitsteam vanuit oogpunt van ruimtelijke inpassing een nog grotere inbreuk op het omliggende landschap en de continuïteit van de dijken.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Variant 2 De semi-gestrekte variant met v = 80 km/u. Toelichting: In deze variant takt de Middelsluissedijk wz niet aan op de Provinciale-weg, net als in variant 1, maar gaat met een bocht onder het bestaande erf aan de Middelsluissedijk wz 107 door. De weg is ook hier ontworpen voor 80 km/u: dit betekent boogstralen van 300 m. Bij deze variant wordt voor het kruispunt met de Schoutsdijk uitgegaan van een voorrangskruispunt. De huidige Korteweg wordt geschikt gemaakt voor gemengd verkeer met een ontwerpsnelheid van 60 km/u.

Afbeelding 5: Variant 2

Beoordeling variant 2 In variant 2 wordt ook de tussenwaspolder doorsneden en ontstaat schaalverkleining en versnippering van het bestaande landschap. De oorspronkelijke polder wordt daarbij aangetast in openheid en verschijningsvorm. Het tracé van de weg ligt in vergelijking met variant 1 wel gelijk aan de richting van de kavels en het landschap. Om dit mogelijk te maken is echter de bocht in de weg aan de oostzijde van de Middelsluissedijk wz aangebracht. De bocht doorsnijdt daar de hoek van de Groot-Cromstrijensche polder. Variant 2 heeft daarmee ook impact op de naastgelegen polder. Door de bocht in de provinciale weg treedt ook in die polder versnippering van de agrarische percelen op. Het tracé van de weg volgt daarbij niet kavelgrenzen van de polder zoals de oorspronkelijke polderwegen wel doen. Door de provinciale weg eerder af te buigen en haaks op de dijk aan te sluiten ontstaat een overhoek.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Afbeelding 6: Afwisseling in dijkwegen en polderwegen

Op bovenstaand afbeelding is het onderscheidt tussen dijken en polderwegen aangegeven. De provinciale weg is een parallelweg van de oude polderweg de Groene Kruisweg. Vanaf de provinciale weg rijdend richting het westen tekent nu de Middelsluissedijk zich af als duidelijk begrenzing van de polder met strakke bomenlaan. Door de nieuwe weg met een bocht parallel aan de dijk te leggen wordt ook het onderscheidt tussen polderwegen en dijkwegen niet meer leesbaar. De Middelssluisedijk wz wordt geknipt voor verkeer en de doorgaande weg wordt onderbroken. Het fietspad wordt met een slinger van de dijk afgehaald. In deze variant wordt de continuïteit van de dijken nog meer aangetast dan in variant 1. Variant 2 heeft geen impact op het profiel en de bomenrijen langs de bestaande Korteweg. Conclusie Concluderend stelt het kwaliteitsteam dat de impact van deze variant op het landschap nog groter is dan in de eerste variant. In deze variant treedt zowel afname van openheid en versnippering op in de tussenwaspolder als ook in de Groot-Cromstrijensche polder aan de oostzijde. Daar wordt niet alleen de openheid van de polder aangetast, maar ontstaat ook een nieuwe overhoek in het landschap doordat het tracé niet de bestaande kavelstructuren volgt. De provinciale weg wordt daarmee dominanter dan het oorspronkelijke dijkprofiel en de continuïteit van de bestaande dijk wordt doorbroken.

Het kwaliteitsteam vraagt zich ook voor deze variant af of de winst op verkeerskundig gebied in verhouding staat tot de grote impact op het landschap.

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Voor de kruising met de Schoutsdijk wordt aangegeven dat het alternatief is om een rotonde te maken. Ook voor deze variant geldt dat de impact van een rotonde volgens het kwaliteitsteam, vanuit oogpunt van ruimtelijke inpassing, een nog grotere inbreuk geeft op het omliggende landschap en de continuïteit van de dijken. Variant 3 Een zuidelijke variant met v = 60/80 km/u. Toelichting: In variant 3 is gezocht naar het zoveel mogelijk volgen van de aanwezige wegen en van daaruit de wegenstructuur optimaliseren. In het westelijke deel gaat de weg vervolgens diagonaal van de Kortweg naar de Noord Achterweg. De Schoutsdijk sluit aan met een rotonde en daar wordt ook de fietsoversteek gesitueerd. In deze variant wordt de Middelsluissedijk wz ingericht als fietsstraat dit wil zeggen een fietspad gecombineerd met de auto ontsluiting van de aanliggende woningen.

Afbeelding 7: Variant 3

Beoordeling variant 3 Het kwaliteitsteam waardeert het feit dat er ook gekeken is naar varianten die meer aansluiten op de bestaande routing en wegen. Deze varianten zijn niet alleen gunstiger voor de bestaande bedrijfsvoering en ontsluiting van percelen maar hebben ook minder impact op het landschap. De rotonde aan de westzijde zorgt echter voor een inbreuk op bestaande dijkenstructuur en continuïteit van de Schoutsdijk. De uitwerking aan de oostzijde ter hoogte van de Middelssluisedijk zw is op basis van de plattegronden nog niet goed te overzien. De dijk ligt hier hoog en het kwaliteitsteam vraagt zich af of de weg een soort parallel aan de dijk wordt? De weg zou dan van hoog naar laag, weer omhoog lopen waardoor een glooiende verbinding ontstaat. De

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

uitwerking van deze verbinding zal in het vervolg goed landschappelijk bekeken moeten worden om de impact op de bestaande dijk en aangrenzende boomstructuren te minimaliseren. Bij de Korteweg gaat de aanleg van het fietspad mogelijk ten koste van de noordelijke rij met knotwilgen. Gezien de landschappelijke en de natuurwaarde van deze oude en volwassen bomen vraagt het kwaliteitsteam hier aandacht voor. Ze zou het zeer op prijs stellen als de knotwilgen in de uitwerking gehandhaafd kunnen blijven. De rij bomen is een prachtig landschappelijk element, waarvan het zonde is deze te verwijderen. Graag ziet het kwaliteitsteam een variant waarbij het fietspad buiten de knotwilgen rij komt te liggen. Beoordeling variant 3 Concluderend stelt het kwaliteitsteam dat de impact van deze variant op het landschap minder groot is dan in de eerste twee varianten. De tussenwaspolder wordt door deze oplossing niet aangetast en de openheid daar blijft behouden. De zorg van het kwaliteitsteam bij deze variant zit in de uitwerking van de parallelstructuur aan de Middelssluisedijk zw. Het kwaliteitsteam vaagt aandacht voor zorgvuldigheid ten aanzien van het dijkprofiel en de bestaande bomenrijen. Daarnaast ziet het kwaliteitsteam graag een oplossing voor de Korteweg waarbij de bestaande knotwilgen behouden blijven.

Mocht dit niet mogelijk zijn dan vraagt zij om compensatie van de bomen zodat het vriendelijke karakter van de weg behouden blijft. Variant 4 Aanleg fietspad Toelichting: Variant 4 is gebaseerd op een oud model van het Waterschap Hollandse Delta uit 2017 met een fietspad langs de Korteweg. In deze variant blijven de wegen voor de auto in principe gelijk, maar wordt specifiek voor de fiets maatregelen getroffen.

Afbeelding 8: Variant 4

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

Beoordeling variant 4 Variant 4 volgt de bestaande structuur en doorsnijdt niet de tussenwaspolder. De openheid van de polder en continuïteit van de dijken worden niet aangetast. Het kwaliteitsteam zou graag meer geïnformeerd worden over het precieze profiel van de Middelsluissedijk wz. Wordt de dijk verbreed of komt het fietspad in de teen van de dijk te liggen? Het aanleggen van de het fietspad in de teen van de dijk is een Hoeksche-Waardse oplossing die op meerdere plekken op het eiland terug te vinden is. Bij de Korteweg gaat de aanleg van het fietspad mogelijk ten kosten van de noordelijke rij met knotwilgen. Gezien de landschappelijke en de natuurwaarde van deze oude en volwassen bomen vraagt het kwaliteitsteam hier aandacht voor. Ze zou het zeer op prijs stellen als de knotwilgen in de uitwerking gehandhaafd kunnen blijven. De rij bomen is een prachtig landschappelijk element, waarvan het zonde is deze te verwijderen. Graag ziet het kwaliteitsteam een variant waarbij het fietspad buiten de knotwilgen rij komt te liggen. Conclusie Variant 4 heeft vanuit landschappelijk oogpunt de voorkeur. De impact op de omgeving is beperkt doordat de openheid van de polder en continuïteit van de dijken gehandhaafd blijven. In de verder uitwerking wordt aandacht gevraagd voor het fietspad parallel aan de Middelsluissedijk wz en de knotwilgen parallel aan de Korteweg.

Het kwaliteitsteam ziet graag een oplossing voor de Korteweg waarbij de bestaande knotwilgen behouden blijven. Mocht dit niet mogelijk zijn dan vraagt zij om compensatie van de bomen zodat het vriendelijke karakter van de weg behouden blijft. Voorkeur voor variant 4 Het kwaliteitsteam heeft de verschillende varianten beoordeeld op impact op de cultuurhistorische en landschappelijke waarde van het gebied. Varianten 1 en 2 bestaan uit een forse ingreep in het landschap met aantasting van de openheid, kavelstructuur van de tussenwaspolder en Groot-Cromstrijense Polder. In beide varianten wordt ook de continuïteit van de dijken aangetast. In variant 3 en 4 is deze impact beperkt voor de openheid maar staat de kwaliteit van de dijken onder druk door aanleg van een rotonde en parallelstructuur. Daarom spreekt het kwaliteitsteam een voorkeur uit voor variant 4 met aandacht voor de knotwilgen langs de Korteweg.

4. Integrale benadering voor het vervolg Het valt het kwaliteitsteam op dat er voor het opstellen van variantenstudie geen ruimtelijke en landschappelijke analyse is gemaakt. De varianten zijn op verkeerskundige gronden uitgewerkt. Het kwaliteitsteam vraagt aandacht voor een integrale benadering van het vraagstuk en zou graag zien dat in het vervolg ook een ruimtelijke en landschappelijke onderlegger en invalshoek meegenomen wordt bij de uitwerkingen. Dit vraagt om een cultuurhistorische analyse van het landschap en waardering van de kernkwaliteiten in de omgeving. Door het gebied vanuit een grotere context te bekijken is het mogelijk ingrepen daarin beter in te passen. Het is daarbij van belang onderscheid te maken tussen dijkwegen en polderwegen met bijbehorende

Kwaliteitsteam Hoeksche Waard

karakteristieken. Met een dergelijke analyse als onderlegger kan ook in de beoordeling van de varianten het landschap meegenomen worden. Deze waardering en beoordeling ontbreekt in de huidige rapportage.

Onderdeel van de integrale benadering is ook het gezamenlijk uitwerken van verkeerskundige varianten en een landschappelijke inpassing. Om een goed vergelijkend oordeel te stellen op basis van ruimtelijk kwaliteit is het belangrijk meer inzicht te krijgen in de ontwerpen. Op basis van alleen een plattegrond zijn de consequenties op maaiveld niet goed in te schatten. In het vervolg wil het kwaliteitsteam dan ook graag doorsneden zien. In een doorsnede wordt de landschappelijke inpassing met waar water, bomen en hoogteverschillen komen duidelijk. Op basis daarvan kan beoordeeld worden hoe dit aansluit op bestaande dijkstructuren, bomenlanen en andere landschappelijke elementen. Ruimtelijke kwaliteit is in de ogen van het kwaliteitsteam ook onderdeel van de leefbaarheid. De leefbaarheid is in de huidige variantenstudie benaderd vanuit aantal verkeersbewegingen en overlast. Het kwaliteitsteam adviseert daarom afsluitend om omwonenden en belanghebbenden ook hun visie en mening over de oplossingen te laten geven. Op die manier kan de beoordeling van de leefbaarheid vanuit verschillende invalshoeken beoordeeld worden.

Namens het Kwaliteitsteam, Laura de Bonth Voorzitter Kwaliteitsteam