Werf35_Toelichting_Bijlage 7 Onderzoek stikstof

Werf35 te Hilversum

Stikstofberekening in het kader van de Wet natuurbescherming

G&G-advies 2023

NO2

Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

Werf35 te Hilversum Stikstofberekening in het kader van de Wet natuurbescherming

W. Peters S.C. Wytema

2023

Opdrachtgever COOP B.V.

G&G-advies 2023

Datum Versie

9 november 2021 V1

14 februari 2022 12 oktober 2022 V1.1

V1.2

2 november 2022 V1.3

23 januari 2023 31 oktober 2023 10 november 2023 V2 V2.1 V2.2

Bovendijk 35-G

Hazenkoog 35-A

2295 RV Kwintsheul

1822 BS Alkmaar

www.vandergoesengroot.nl

Werf35 te Hilversum

3

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1

2

4

Werkwijze en werkzaamheden ............................................................................... 4

Methode 2.1

3

4 6

Berekening en uitgangspunten................................................................................ 6

Aanlegfase

7

3.1

Verkeersaantrekking ................................................................................................ 7

3.2

Inzet mobiele werktuigen ........................................................................................ 7

3.3

Gebruik bebouwing ................................................................................................. 8

3.4

Berekening Aanlegfase ............................................................................................ 8

Gebruikfase 4.1

9

Gebruik bebouwing ................................................................................................. 9 4.1.1 Berekening emissie adhv gasverbruik gegevens. ...................................................... 9

4.2

Verkeersaantrekking .............................................................................................. 10

4.3

Berekening Gebruikfase ........................................................................................ 11

5

Conclusie effectbeoordeling stikstof

12

6

Literatuur

13

7

Bijlagen

14

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

1

Inleiding Er bestaan plannen aan de Mussenstraat te Hilversum een terrein te herontwikkelen. Het is hiervoor nodig een berekening uit te voeren om de gegenereerde stikstofuitstoot/depositie van dit project te bepalen. De te realiseren bebouwing wordt grotendeels zonder gasaansluiting aangelegd, maar er is wel sprake van extra verkeer en de inzet van mobiele werktuigen door de herinrichting. Alle verbrandingsprocessen waarbij fossiele brandstoffen en hitte zijn betrokken, leveren door oxidatie van vrije stikstof uit de lucht de gebonden stikstofoxiden nitriet (NO2) en/of nitraat (NO3). Tevens komt soms ammoniak (NH3) vrij. De gebonden stikstofmoleculen worden na verbranding luchtzijdig verspreid en slaan na verloop van tijd neer. De gebonden moleculen werken na het neerslaan vervolgens bodemverrijkend en/of verzurend. Nederland heeft zich door ondertekening van de Europese Habitatrichtlijn verplicht bepaalde vegetaties te beschermen binnen het gebiedennetwerk van de Natura 2000-gebieden. Deze vegetaties zijn in een aantal gevallen gevoelig voor bodemverrijking en/of verzuring en de neerslag van de gebonden stikstofmoleculen kunnen een bedreiging zijn voor het voortbestaan van deze vegetaties, zeker als de kritische (=maximale) depositiewaarde (KDW) op deze vegetaties reeds is bereikt.

1.1

Werkwijze en werkzaamheden n het plangebied wordt een mix van woningen, werkplekken en voorzieningen gerealiseerd. Het (maximale / worst-case) programma is omschreven Tabel 1. Zie voor impressies Figuur 1 en Figuur 2. De totale bouwoppervlakte beslaat 4619 m2. Voorafgaand aan de bouw zal het bouwterrein bouwrijp worden gemaakt door dit te ontdoen van vegetatie, het te vlakken en het benodigde graafwerk uit te voeren voor kabels, leidingen en fundamenten. Programma Scale ups & grown ups (kantoren zonder balie) Start-ups (bedrijfsverzamelgebouw) Concept store (Detailhandel) Restaurant Café Hotel Special (3*) Middenhuur Plus (Huur, Etage, Duur) Co-Living (Kamerbewoning (geen studenten)) Wonen- Bezoekers (Middenhuur en Co-Living) Totaal

BVO 6400 1800 200 140 380 0 2240 1840

Units

13000

96

0 32 64*

Beoogde programma voor Werf 35. * 64 units = 16 woningen

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

Tijdens het werk zullen prefab betondelen, kozijnen en wanden worden ingehesen, een betonvloer worden gestort en zullen heipalen worden geslagen.

Visualisatie van de plannen

Figuur 2. Tekening van de geplande werk- en woningfuncties.

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

2

Methode Om depositie van het project te berekenen wordt de meest recente versie van de rekentool ‘Aerius’ (AERIUS 2023.0.1) gebruikt1. Vanwege een uitspraak van de Raad van State d.d. 29 mei 2019 kan niet meer gebruik gemaakt worden van automatische vergunningverlening op grond van de voorheen geldende drempelwaardes. Aangetoond moet worden dat geen significant negatieve gevolgen mogelijk kunnen zijn op Natura 2000-gebieden. In de berekening wordt de projectbijdrage door Aerius op concrete rekenpunten exact berekend, waarbij ook vegetaties of Natura 2000gebieden op meer dan 3 km afstand betrokken worden. De depositie op de meest nabijgelegen ‘stikstofgevoelige habitattypen’ (zoals gedefinieerd in Aerius) wordt doorgerekend om te onderzoeken of deze hoger is dan 0,00 mol/ha/j.. Als de projectbijdrage hoger is dan een berekende 0,00 mol/ha/jaar zijn mogelijk gevolgen te verwachten. Het rekenresultaat van 0,00 mol/ha/jaar betekent een maximale stikstofdepositie op het meest dichtbij gelegen stikstofgevoelige habitattype in Natura 2000gebieden die lager is dan 0,005 mol/ha/jaar. Dit komt omdat Aerius vanaf 0,005 mol/ha/jaar de depositie naar boven afrond tot een projectbijdrage van 0,01 mol/ha/jaar.

2.1

Berekening en uitgangspunten Bij de berekening van stikstofemissie zijn twee fases te onderscheiden, de aanlegfase (bouw) en de gebruikfase (gebruik ontwikkelde gebied na afloop van de aanlegfase inclusief aantrekking verkeer e.d.). Aanleg en gebruik komen niet naast elkaar voor. In deze rapportage worden zowel aanlegfase als gebruikfase berekend, de fase met de hoogste projectbijdrage is bepalend voor de te verwachten gevolgen op Natura 2000-gebieden. Voor de berekening zijn de effecten ingeschat op de meest dichtbij zijnde stikstofgevoelige habitattypen. Het betreft diverse aangewezen (en in rekentool Aerius aangegeven) habitattypen van de Oostelijke Vechtplassen.

1 Gedurende de looptijd van het project zijn voor mobiele werktuigen en

railverkeer de emissiewaarden aangepast in Aerius. Aangezien in de gebruikfase hiervan geen sprake is, is de berekening uitgevoerd met Aerius 2023.

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

3

Aanlegfase De stikstofemissies tijdens de aanlegfase zijn toe te wijzen aan twee bronnen. Het betreft verkeersaantrekkende werking en het gebruik van mobiele werktuigen op de bouwplaats. De bouwplaats betreft in dit geval enkel het zuidelijke deel van het gehele plangebied, de reeds bestaande bebouwing wordt enkel gerenoveerd en blijft in werking tijdens de aanlegfase (zie 3.3). De aanlegfase zal ongeveer drie jaar in beslag nemen. Omdat de precieze uitvoer van de plannen niet bekend is, is gedeeltelijk gerekend met zogenaamde ‘worst-case’ aannames. Hierbij is het eerste jaar als maatgevend beschouwd, omdat dan de zwaarste inzet van werktuigen wordt verwacht.

3.1

Verkeersaantrekking De verkeersaantrekkende werking van de aanlegfase bestaat uit transport van materialen en personen (bouwvakkers). Het verkeer is gemodelleerd tot het eerste knooppunt/aansluiting op de doorgaande weg, in dit geval de aansluiting op de Verlengde weg over Anna’s Hoeve (nog niet weergegeven in Aerius Calculator). Buiten deze wegen wordt het verkeer geacht te zijn opgenomen in het heersende verkeersbeeld, omdat het verkeer zich in hoeveelheid, snelheid, rij- en stopgedrag niet meer onderscheidt van het overige verkeer dat zich op de betrokken weg kan bevinden. De gemiddelde verkeersaantrekkende werking (aantal voertuigen per werkdag) bestaat uit:  Transport personeel: elf ritten met licht verkeer per dag, gedurende een jaar, wordt gemodelleerd als 22 ritten omdat zowel aankomst als vertrek wordt meegerekend.  Aanvoer bouwmaterieel en bouwmaterialen: twee ritten met zwaar verkeer per dag, gedurende een jaar, wordt gemodelleerd als vier ritten omdat zowel aankomst als vertrek wordt meegerekend.

3.2

Inzet mobiele werktuigen De belangrijkste werkzaamheden waarbij stikstof vrij komt, betreffen sloopwerk en afvoer van puin, vlakken van de vrijgekomen gronden, graven van sleuven voor bijvoorbeeld kabels en leidingen, heien, hijswerk t.a.v. prefab constructiedelen, productie/aanvoer van beton op locatie t.b.v. vloeren en fundering. Voor het gebruik van mobiele werktuigen zijn de machines en draaiuren genomen die zijn vermeld in Tabel 2. Er wordt (indien beschikbaar) uitgegaan van de inzet van materieel van stageklasse IV of nieuwer.

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

De mobiele emissiebronnen zijn in Aerius apart ingevoerd. De materiële inzet is zo accuraat mogelijk ingeschat op basis van eerdere ervaringen met vergelijkbare projecten. Er is een extra bron met vermogen van 100 kW (vergelijkbaar met een grote graafmachine) opgenomen voor onvoorziene werkzaamheden en voor divers overig klein materieel gedurende 40 uur. Bij opdrachtverlening dienen de specifieke uitgansgpunten als eis te worden opgenomen.

3.3

Gebruik bebouwing Binnen het plangebied staan diverse gebouwen waarbij gedurende de planontwikkeling rekening wordt gehouden met (gedeeltelijk) gebruik van gasaansluitingen zoals genoemd in 4.1. Voor de betreffende panden houdt dit de volgende emissie in: Respace: 4113 * 0,000629 =

2,587 kg NOx/jr

Dudok en Karres & Brands: 3578 * 0,000629 =

2,25 kg NOx/jr

Pleisterplaats: 12922 * 0,000629 =

8,128 kg NOx/jr

3.4

35 35 35 35 35 35 35 35 35 35

9,17 0,06 8,53 0,06 16,52 0,06 13,52 0,06 13,52 0,06 7,1 0,06 1,32 0 13,52 0,06 4,67 x 10,08 0,06

Van der Goes en Groot

NH3

Dieselverbruik (l/u)

70 56-75 75 56-75 160 75-560 240 75-560 200 75-560 75 56-75 9,6 <56 130 75-560 40 <56 100 75-560

NOx

Gem. belasting %

IV IV IV IV IV IV IV IV IV IV

AdBlue liters

Vermogenscategorie Aerius (kW)

2015 2015 2015 2015 2015 2015 2015 2015 2015 2015

Totaal Diesel (l)

Vermogen (kW)

Verbruik AdBlue (%/Diesel (l)) Draaitijd totaal aantal uren

Stageklasse

Rupskraan 13 ton Laadschop Mobiele kraan Heistelling Betonstorter Tractor + kieper Trilplaat Mobiele torenkraan Hoogwerker Divers/onvoorzien TOTALEN

De uitkomst van de berekeningen (rekenscherm) is opgenomen in Bijlage 1. Separaat worden PDF bestanden opgeleverd als onderlegging van de berekening. Uit de berekeningen blijkt dat op alle natuurgebieden de projectbijdrage van de aanlegfase van het initiatief 0,00 mol/ha/jaar is. Deze bijdrage wordt als verwaarloosbaar beschouwd.

Stagejaar

Geschatte materiaalinzet en geproduceerde stikstof in de aanlegfase op basis van directe invoer van bouwjaar in Aerius of met stageklasse.

Berekening Aanlegfase

200 1834 110 10,90 0,4402 240 2047 123 12,25 0,4913 400 6608 396 37,68 1,5859 200 2704 162 15,60 0,6490 160 2163 130 12,48 0,5192 120 852 51 5,20 0,2045 40 53 0 1,26 0,0004 400 5408 324 31,20 1,2979 400 1868 0 39,36 0,0140 40 403 24 2,38 0,0968 2200 23940 1321 168,32 5,299

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

4

Gebruikfase Er wordt bij de berekening met betrekking tot gebruik uitgegaan van 96 appartementen (gasloos), 8400 m2 BVO kantoor (of andere dienstverlening) en 520 m2 BVO horeca. Het merendeel van de beoogde bebouwing wordt gasloos aangelegd, alleen de Pleisterplaats (637 m2 BVO, zie Figuur ) blijft de bestaande gasaansluiting behouden, zodat hiervan zowel gebruik van de bebouwing als de verkeersaantrekkende werking wordt berekend.

4.1

Gebruik bebouwing Binnen het plangebied staan diverse gebouwen. In de planontwikkeling wordt rekening gehouden met (gedeeltelijk) gebruik van gasaansluitingen op Mussenstraat 15 (ReSpace), Mussenstraat 19 (Dudok en Karres & Brands), welke gebruik gaan maken van een hybridesysteem, en Mussenstraat 21 (Pleisterplaats/Pleisterfabriek). De Stookplaats wordt geheel gasloos.

Ligging van de Pleisterplaats en overige gebouwen.

Figuur 3. Ligging en gebruik van de verschillende panden.

4.1.1

Berekening emissie adhv gasverbruik gegevens. Op basis van het Activiteitenbesluit geldt dat het rookgas van een ketelinstallatie met een nominaal vermogen van 1 Megawatt of meer (geen grote stookinstallatie) aan de emissiegrenswaarde van 70 mg/Nm3 moet voldoen. Op basis van deze gestelde eis wordt er van uit gegaan dat de emissie per kubieke meter aardgas maximaal deze grenswaarde betreft. 1 m3 aardgas (Groningen kwaliteit) gebruikt op basis van de samenstelling 8,43 Nm3 lucht (stoichiometrisch). Dit geeft een stoichiometrisch rookgasvolume van 7,7 Nm3 (droog). Bij

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

een zuurstof overmaat van 3% wordt dit getal gecorrigeerd met 21/(21-3) = 1,16667. De concentratie NOx bedraagt 70 mg/Nm3 (droog rookgas bij 3% zuurstof). Met bovenstaande gegevens kan de jaaremissie NOx van de stookinstallatie worden berekend: aantal m3 gasverbruik * 7,7 * 1,16667 * 70/1.000.000 (= m3 gasverbruik * 0,000629) = aantal kg emissie NOX/jr. Omgerekend betekent dit dat 1.590 m3 gasverbruik ongeveer 1 kg/jr NOx uitstoot. Dit houdt in dat de stikstofbijdrage 0,000629 * m3 gasverbruik is (in kg NOx/jr).

Tabel 1: gasverbruik in 2020/2021 van de verschillende panden..

Voor de betreffende panden houdt dit de volgende emissie in:

4.2

Respace: 4113 * 0,000629 =

2,587 kg NOx/jr

Dudok en Karres & Brands: 3578 * 0,000629 =

2,25 kg NOx/jr

Pleisterplaats: 12922 * 0,000629 =

8,128 kg NOx/jr

Verkeersaantrekking Gezien het gebruik van de bebouwing wordt dit verkeer in de ‘lichte verkeerscategorie’ gemodelleerd. Het betreft zowel heen- als terugreizend verkeer. Bij de berekening wordt uitgegaan van de worst-case berekeningen voor een weekdag, aangeleverd door de opdrachtgever, zie Mobiliteitsonderzoek Werf35 (2022) en Tabel 3. Berekening verkeersgeneratie zoals aangeleverd door opdrachtgever (uitgaande van een worst-case scenario).

Verkeersgeneratie weekdag hotel 0.0 rest 11.3 café 19.0 woonwi 17.3 scale up 358.4 startup 115.2 middenhuur 115.2 co-living 124.8 762

werkdag 0.0 10.2 17.1 15.6 430.1 138.2 127.9 138.5 878

weekend 0.0 13.6 22.8 20.8 179.2 57.6 86.4 93.6 474

Werf35 zal voor gemotoriseerd verkeer ontsloten worden vanuit de Mussenstraat (spoorzijde). Dit verkeer wordt ontsloten in oostelijke richting over een nieuw aangelegde weg, Verlegde weg over Anna’s Hoeve (deze weg is nog niet weergegeven in Aerius). naar verwachting heeft deze weg voldoende capaciteit heeft om de verkeersstroom op te vangen.

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

Deze modellering is in lijn met een algemeen criterium voor verkeer aantrekkende werking van wegverkeer. De gevolgen voor het milieu van dit verkeer kunnen niet meer aan het nieuwe project worden toegerekend wanneer geacht kan worden dat dit verkeer is opgenomen in het “heersende verkeersbeeld”, omdat het verkeer zich in snelheid en rij- en stopgedrag niet meer onderscheidt van het overige verkeer dat zich op de betrokken weg kan bevinden.

Modellering van de toekomstige situatie in Aerius.

De totale bijdrage van het verkeer is hierdoor 19,2 kg NOx/jaar, 4,1 kg NO2/jaar en 1,4 kg NH3/jaar .

4.3

Berekening Gebruikfase De uitkomst van de berekeningen is opgenomen in Bijlage 1. Separaat worden PDF bestanden opgeleverd als onderlegging van de berekening. Uit de berekeningen blijkt dat op alle natuurgebieden de projectbijdrage van het initiatief 0,00 mol/ha/jaar is. Deze bijdrage wordt als verwaarloosbaar beschouwd.

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

5

Conclusie effectbeoordeling stikstof  De maximale projectbijdrage van het gebruik van de gebouwen is 0,00 mol/ha/jaar op de meest dichtbijgelegen stikstofgevoelige habitattypen. De stikstofdepositie die uitvoering van de plannen zal veroorzaken vormt een zodanig gering percentage van de kritische depositiewaarde van de meest kritische ter plaatse voorkomende stikstofgevoelige habitattypen, dat er ecologisch gezien geen zichtbare of meetbare effecten zullen optreden en er zeker geen sprake is van significante gevolgen waardoor de instandhoudingsdoelstellingen van de betrokken Natura 2000gebieden in gevaar zouden kunnen komen.  In de gerealiseerde bebouwing wordt deels door het afzien van stookinstallaties en het toepassen van luchtbehandelingsystemen in de bebouwing (veel) minder stikstof geëmitteerd. De transitie van oude bebouwing met zekere uitstoot van stikstof naar de beoogde bebouwing in dit project draagt daarmee bij aan de gewenste permanente daling van stikstof op kwetsbare natuurgebieden.  Met het oog op de uitspraak van RvS inzake 5km-grens bij wegverkeer kan worden gesteld dat op alle van de handmatig ingevoerde rekenpunten een depositie van 0,00 mol/ha/jr is berekend.  Bij de berekening van de aanlegfase is rekening gehouden met een specifieke inzet van werktuigen, hun bouwjaar (minimaal stage IV of hoger), diesel- en AdBlueverbruik.

Indien hier vanaf wordt geweken is de berekening mogelijk niet meer betrouwbaar en dient deze herberekend te worden. Bij opdrachtverlening dienen de uitgangspunten als eis te worden opgenomen.  De AERIUS-berekening ten tijde van het toetsingsmoment is bepalend. Het toetsingsmoment in AERIUS voor een bedrijfswijziging is het moment van realisatie van de bedrijfswijziging. Effecten van een latere wijziging in AERIUS hebben hier geen effect op. Voor bedrijven is het van belang om de AERIUS-berekening te bewaren.

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

6

Literatuur AERIUS CALCULATOR 2023.0.1, 2023. https://calculator.aerius.nl/calculator/ AERIUS, 2018. Emissiewaarden_aerius_def_versie_5_juli_2018. https://www.aerius.nl/nl/factsheets/ruimtelijke-plannen-emissiefactoren/0507-2018 BIJ12, 2023. Instructie gegevensinvoer voor AERIUS Calculator 2023. https://www.bij12.nl/wp-content/uploads/2021/01/Instructie-gegevensinvoervoor-AERIUS-Calculator-2023.pdf BIJ12, 2021. Handreiking bepalen depositie effect wegverkeer tot 5km. https://www.bij12.nl/wp-content/uploads/2021/05/Handreiking-bepalendepositie-effect-wegverkeer-tot-5km.pdf BIJ12, 2021. Handreiking Voortoets Stikstof. https://www.bij12.nl/wpcontent/uploads/2021/03/BIJ12-Handreiking-Voortoets-Stikstof-%E2%80%93Februari-2021.pdf, COMPENDIUM VOOR DE LEEFOMGEVING. Vermestende depositie, 1990-2016. https://www.clo.nl/indicatoren/nl018916-vermestende-depositie CROW, 2018. Toekomstigbestendig parkeren. Van parkeerkencijfers naar parkeernormen .CROW, Ede KADASTER, 2021. Basisregistratie adressen & gebouwen. https://bagviewer.kadaster.nl RAAD VAN STATE, 2021. Zaaknummer 201907146/1/R2. Intern salderen niet vergunnningplichtig. https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RVS:2021:71 RIJKSOVERHEID, 2019. Beleidsregels stikstofaanpak 10 december 2019: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/12/04 RIJKSOVERHEID, 2021.

Wet van 10 maart 2021 tot wijziging van de Wet natuurbescherming en de Omgevingswet (stikstofreductie en natuurverbetering). https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2021140.html SIPMA, J., M.D.A. RIETBEEK, 2016. Ontwikkeling energiekengetallen utiliteitsgebouwen. ECN-E--15-068, ECN, Putten. MOBILITEITSONDERZOEK WERF35, 2022. VAN DOBBEN, H.F., R. BOBBINK, D. BAL EN A. VAN HINSBERG, 2012. Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000. Alterra rapport 2397, Alterra, Wageningen PARKEERNOTA HILVERSUM, 2017. https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0402.07bp02lucentva01/b_NL.IMRO.0402.07bp02lucent-va01_rb2.pdf

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

7

Bijlagen

Bijlage 1 Bijlage 2

Berekening aanlegfase Berekening gebruiksfase

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

Bijlage 1 Berekening aanlegfase

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Werf35 te Hilversum

Bijlage 2 Berekening gebruiksfase

Van der Goes en Groot

ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

2023

Van der Goes en Groot ecologisch onderzoeks- en adviesbureau

Hazenkoog 35A Bovendijk 35-G 1822 BS Alkmaar 2295 RV Kwintsheul www.vandergoesengroot.nl