Voorjaarsnota 2023

Voorjaarsnota 2023 Op naar een eeuwfeest voor alle Hilversummers

Voorwoord Voor u ligt de voorjaarsnota 2023 van de gemeente Hilversum. De voorjaarsnota wordt opgesteld ter voorbereiding op de programmabegroting 2024 en bevat in overeenstemming met de financiële verordening een bijstelling van de lopende begroting 2023 en de plannen voor 2024 en verder. De voorjaarsnota is daarmee het moment voor uw integrale afweging en het maken van de beleidsmatige keuzes voor het komende begrotingsjaar 2024 met een meerjarige doorkijk naar de periode 2025-2027. De financiële effecten uit deze voorjaarsnota zijn het uitgangspunt voor het opstellen van de programmabegroting 2024-2027. In opmaat naar de programmabegroting actualiseren wij ook het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkelingen (MPG) en het investeringsplan. De effecten van de actieve grondexploitaties zijn in de jaarrekening 2022 en deze voorjaarsnota verwerkt. De mogelijke toekomstige effecten van het MPG worden, door middel van raadsbesluiten, in de programmabegroting 2024 of toekomstige begrotingen worden verwerkt. Nieuwe inzichten zullen ongetwijfeld de komende maanden ertoe leiden dat het in deze voorjaarsnota geschetste perspectief moet worden bijgesteld in de programmabegroting 2024-2027.

2

Inhoudsopgave Voorwoord ...........................................................................................................................................2 Inhoudsopgave .....................................................................................................................................3 1 - Inleiding ...........................................................................................................................................4 2 - Financiële ontwikkelingen ...............................................................................................................8 2.1 Vertrekpunt voorjaarsnota .........................................................................................................8 2.2 Ontwikkelingen in Hilversum .................................................................................................. 10 Toelichting autonome ontwikkelingen.................................................................................. 11 2.3 Rente ontwikkelingen .............................................................................................................. 25 2.4 Inzicht in investeringen ...........................................................................................................

26 2.5 Inzicht in de reservepositie ..................................................................................................... 34 2.6 Financieel Meerjarenperspectief 2023-2027 .......................................................................... 37 3 - Uitgangspunten begroting 2024-2027 ......................................................................................... 39 4 - Van voorjaarsnota naar begroting ............................................................................................... 45 5 - Bijlagen ......................................................................................................................................... 48 5.1 Overzicht taakvelden per programma .................................................................................... 49

3

1 - Inleiding Het jaar 2024 wordt een bijzonder jaar voor Hilversum. Dan vieren we met alle inwoners de 600jarige geschiedenis. Dat ziet u ook terug in deze Voorjaarsnota. Waar mogelijk zetten we in 2024 onze activiteiten in om dit stadsfeest te vieren! In deze voorjaarsnota leest u niet alleen hoe het staat met de voortgang van onze plannen en ambities zoals wij die in de begroting 2023 hebben verwoord. We kijken in deze voorjaarsnota ook vooruit. Welke effecten hebben huidige ontwikkelingen inhoudelijk en financieel voor het begrotingsjaar 2024 en daaropvolgende jaren. In de begroting 2023 staan onze ambities uit het coalitieakkoord. Betaalbaar wonen, verduurzaming, omgaan met de effecten van klimaatverandering, bereikbare en betaalbare zorg, kansengelijkheid en het op peil houden van ons voorzieningenniveau en de bereikbaarheid van onze gemeente. We zijn nu een jaar met volle inzet aan het werk om die ambities in te vullen. Dat doen we door verder te gaan met plannen en beleid waar al eerder over besloten is, zoals de woonvisie, het stationsgebied, de kleine spoorbomen en Crailo. Dat vraagt de komende jaren om stevige investeringen in de stad.

Gelukkig kan Hilversum dat doen vanuit een stabiele financiële positie, maar we zijn er ons -door met name de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne- sterk van bewust dat we plotseling geconfronteerd kunnen worden met onzekerheden met grote maatschappelijke impact. Daarbij leven we in economisch onzekere tijden. Het is van belang dat we heel bewust omgaan met de financiële ruimte die er is. Dat betekent dat we prioriteiten stellen en het duurzaam effect van maatregelen zwaar laten wegen. Wij zien uit naar het gesprek met uw raad over deze voorjaarsnota. Met de Voorjaarsnota komen we tot financiële en inhoudelijke kaders voor de programmabegroting 2024. Binnen die kaders stellen wij de programmabegroting op en zullen die in november van dit jaar met u bespreken. Een toegankelijk, divers en duurzaam Hilversum, waarbij we oog hebben voor jonge monumenten, en een unieke combinatie van Tuinstad en Mediastad in een sterke regio. Op dat toekomstbeeld baseert het college haar ambities. Ambities die uitgaan van de kracht van Hilversum: een stad met een veelkleurig talentenpalet en ontwikkelkracht. Een stad waar binnen de natuurlijke grenzen van heide en bos tot op de dag van vandaag grenzeloze vernieuwingen worden gerealiseerd op het terrein van architectuur, (nieuwe) media en zorg.

Een stad waarin we in al onze verscheidenheid kunnen laten zien wat we Hilversummers te bieden hebben en wat we als Hilversum anderen te bieden hebben. Hilversum zijn we samen en maken we samen. Vanuit die verbondenheid werken wij aan onze ambities. En dat is belangrijk in een tijd van maatschappelijke onrust, waarin onzekerheden zijn toegenomen en een toenemend onbehagen zicht- en voelbaar is. Waar individuen en groepen zich verschansen achter eigen opvattingen en meningen en een gesprek niet altijd meer vanzelfsprekend is. Ingewikkelde maatschappelijke thema’s waar we als gemeente mee te maken hebben. We vinden het daarom belangrijk om goed te blijven luisteren, ook als het moeilijk is het gesprek te blijven voeren. Juist ook om andere standpunten te verkennen. We willen ook goed uitleggen waarom we iets doen en waarom wij dat belangrijk vinden. Onze ambities gaan over duurzame investeringen om de problemen van vandaag en de nabije toekomst aan te pakken. Investeringen en plannen die Hilversum en de Hilversummers sterker maken. We investeren in de toekomst met extra woningen, voorzieningen en werkgelegenheid in het stationsgebied en Arenapark en hebben ook een begin gemaakt met het Circusterrein.

Voor de zomervakantie ligt het stedenbouwkundig plan Arenapark voor bij de raad, gericht op een goede mix van werken, sporten, studeren en wonen, duurzaamheid en een goede ruimtelijke kwaliteit met veel groen en behoud van de zichtlijnen.

4

Rond de zomer verwachten we prestatieafspraken met de woningcorporaties te maken over onder meer de hoeveelheid nieuwe sociale huurwoningen en het behoud van bestaande sociale huurwoningen. De Visie sociaal domein ‘Wij zijn Hilversum’ is in april jl. vastgesteld door de raad en vormt de basis voor de nieuwe beleidskaders, respectievelijk Minima en schulden, Jeugd en WMO. De beleidskaders worden eind 2023 met de raad bespreken en worden voorafgegaan door startnotities, die nog voor de zomer bij de raad voorliggen. Met de uitwerking van de visie op het sociaal domein investeren we in gelijke kansen, bestaanszekerheid en sterke wijken. Zodat alle Hilversummers naar vermogen kunnen meedoen in onderwijs, werk, sport en samenleving. Ter voorbereiding op de nieuwe sportnota hebben we met betrokkenen en stakeholders gesproken om hun ervaringen, wensen en ideeën te horen over hoe we sport in de stad verder kunnen versterken, hoe we verenigingen kunnen ondersteunen en hoe we sport breed in de wijken toegankelijk te maken. We investeren in werklocaties met de gebiedsagenda voor vitale, veilige en aantrekkelijke bedrijvenparken in Kerkelanden, Zeverijnstraat en Havenkwartier en in een sterke centrumfunctie met de gebiedsagenda Centrum.

De concept-gebiedsagenda Centrum is vrijgegeven voor het participatietraject met belanghebbenden, zoals bewoners, ondernemers, bezoekers, vastgoedeigenaren en jongeren. Het streven is om deze gebiedsagenda in het najaar met de raad te kunnen bespreken, waarna de uitvoering van start kan. In maart heeft de raad de startnotitie voor de gebiedsagenda Zuidwest en de gebiedsfoto vastgesteld, die als basis dient voor het participatietraject. Met het programma Groen investeren we in een groener, gezonder en climateproof Hilversum en met de uitvoering van het programma energietransitie dragen we bij aan betaalbare en duurzame energie voor alle Hilversummers. Dit jaar is gestart met de uitvoering van het programma Groen, zoals het vergroenen van speelplekken en de kwaliteitsimpuls Oude Haven. Hier werken we aan de verbetering van de waterkwaliteit en het realiseren van natuurvriendelijke oevers. We stimuleren groene initiatieven door bewoners en ondernemers met subsidies. We werken aan een Hilversums isolatieprogramma waarmee inwoners nog dit jaar met behulp van subsidie- en voorbeeldmaatregelen gestimuleerd worden om hun woning te isoleren en daarmee hun energieverbruik terug kunnen dringen. Dit isolatieprogramma is gekoppeld aan de wijkaanpak 2023 waarbij 17.000 huishoudens actief worden geïnformeerd over ons totaalaanbod om woningen te verduurzamen.

Daarin trekken we samen op met Hilverzon en het Dubo-loket. Energiebesparende maatregelen in het kader van het tegengaan van energiearmoede vormt een onderdeel van deze aanpak. Met de nieuwe cultuurnota, die in april jl. is vastgesteld, investeren we in cultuur voor alle Hilversummers. Deze wordt nu uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. Met ruim 100 monumenteneigenaren hebben we verkend hoe we het verduurzamen van monumenten makkelijker kunnen maken, zonder afbreuk te doen aan het monumentaal karakter. En natuurlijk werken we aan een veilig Hilversum, want dat is een randvoorwaarde voor een sterk Hilversum. Daarvoor voeren we het nieuwe Integraal veiligheidsplan uit en stellen we het Actieplan ondermijning op. De speerpunten uit het Veiligheidsplan, worden uitgewerkt in uitvoeringsplannen. In mei sluiten we een samenwerkingsovereenkomst met scholen om instroom van jongeren in de criminaliteit tegen te gaan. Hiervoor zijn preventieprogramma’s ontwikkeld gericht op bestrijding van ondermijning. We volgen de landelijke ontwikkelingen die het mogelijk maken om nog meer innovatieve methodes in te kunnen zetten.

5

Samen met inwoners, ondernemers, sportverenigingen, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen – in totaal 5.000 Hilversummers - is er nagedacht over de toekomst van Hilversum. Dat heeft geresulteerd in de ontwerp Omgevingsvisie Hilversum 2040, die in februari jl. door de raad is vrijgegeven voor zienswijzen. We hechten grote waarde aan hoe deze visie tot stand is gekomen: waardevolle wijk- en stadsgesprekken en de discussies met en in de raad. Het laat zien hoe belangrijk het is om het gesprek over keuzes te voeren. Ook laat het zien dat er grote verschillen zijn in wat mensen belangrijk vinden en waar waarde aan wordt gehecht. De Omgevingsvisie Hilversum 2040 ligt in juli voor bij de raad voor vaststelling. Het moge duidelijk zijn; onze ambities zijn onverminderd hoog en we liggen grotendeels op koers. De gestegen kosten door de hoge inflatie, leiden tot grotere uitgaven dan voorzien. Daarnaast lopen we door de krappe arbeidsmarkt soms wat vertraging op in de uitvoering van projecten en beleid. En tot slot blijken sommige ontwikkelingen, zoals het Integraal Zorgakkoord, een grotere inzet van de gemeente te vragen dan voorzien. U vindt de toelichting hierop in deze voorjaarsnota.

Tot slot kan het, na lancering van ‘600 jaar Hilversum’ in een stadssessie met alle betrokkenen op 18 april, niemand zijn ontgaan dat 2024 een feestjaar wordt: het jaar dat we 600 jaar geschiedenis vieren. Een jaar waarin we terugkijken, maar vooral vooruitkijken met activiteiten voor, door en met alle Hilversummers; grenzeloos en in verbinding. We verheugen ons op een prachtig jaar! Financiële beschouwing voorjaarsnota 2023 Wij hebben in juni 2022 ons coalitieakkoord ‘Hilversum koesteren’ gepresenteerd met daarin ambities om te investeren in Hilversum. De eerste (financiële) resultaten las u in de jaarrekening 2022. De realiteit is, dat we die ambities nastreven na een zware coronaperiode, direct gevolgd door de oorlog in Oekraïne met stevige effecten op de energieprijzen, inflatie en (inkomens)onzekerheid. Daarbij hebben we te maken met schaarste aan goed opgeleide vakmensen, stijgende kosten en ook voor onze gemeentelijke diensten een krappe arbeidsmarkt. Dat heeft voor veel van onze plannen, maar ook voor de reguliere uitvoering consequenties; alles wordt duurder en met enige regelmaat duurt het langer en wordt ons geduld op de proef gesteld. Desondanks houden wij vast aan onze ambities en blijven wij resultaatgericht werken. Vorig jaar, in november 2022, hebben we de Programmabegroting 2023 opgesteld.

Deze bevat, door de zeer gunstige algemene uitkering, forse begrotingsoverschotten. Hierdoor was het mogelijk om een aanzienlijke toevoeging van in totaal € 33 miljoen aan de algemene reserve te begroten in de jaren 2023 tot en met 2026. Ook vanuit het positieve jaarrekening resultaat 2022 wordt €12 miljoen toegevoegd aan de algemene reserve. Dit hebben we gedaan vanuit het besef dat mede als gevolg van inflatie en prijsstijgingen de effecten op de begroting fors kunnen zijn. Deze vermogensversterking is ook nodig voor onze toekomstige investeringen in de stad. In deze voorjaarsnota zien we dat de kostenstijging niet alleen doorwerkt in de bouwkosten en onderhoud, maar ook in investeringen en beheer van de openbare ruimte, ophalen van afval, energielasten en kosten van jeugdzorg en een groot Cao-effect. Dit geldt ook voor de kostenontwikkeling bij de maatschappelijke instellingen en verbonden partijen. Zoals verwacht, toen we de overschotten aan de reserve toevoegden, is het nu nodig om een deel van de eerder gemaakte reservering te gebruiken om de ontstane tekorten af te dekken. Mede door het verlagen van deze eerder begrote toevoeging aan de algemene reserve in 2023, 2024 en 2025 zijn de eerste jaren van de meerjarenraming sluitend. Onlangs is de concept voorjaarsnota van het kabinet gepubliceerd, maar deze is nog niet officieel vastgesteld.

In onze voorjaarsnota zijn al wel enkele financiële bijstellingen, vooruitlopend op de vaststelling van de voorjaarsnota van het kabinet verwerkt. Bijvoorbeeld de bijstelling in het accres, de te verwachten loon -en prijscompensatie en een bijdrage vanuit de hervormingsagenda jeugd. 6

Eventuele overige effecten, voortvloeiend uit de voorjaarsnota van het kabinet, worden bekend gemaakt in de meicirculaire en door ons verwerkt bij het opstellen van de programmabegroting 2024. Voor 2027 is er nu nog een beperkt tekort in onze Voorjaarsnota. Net als alle gemeenten hopen we dat de meicirculaire meer duidelijkheid gaat geven waar we in 2027 op uit gaan komen. Op weg naar de programmabegroting 2024 zullen we zorgen voor een sluitend meerjarenbeeld. Na verwerking van de in deze voorjaarsnota voorgestelde begrotingsmutaties bedraagt de stand van de meerjarenbegroting het volgende: (-/- begrotingsoverschot en een + is een begrotingstekort) Bedragen x € 1.000 Omschrijving Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 Saldo voorjaarsnota 2023 0 0 0 -248 1.793

7

2 - Financiële ontwikkelingen In dit hoofdstuk nemen wij u in paragraaf 2.1 mee in de ontwikkeling van onze begrotingspositie voor de komende jaren. We nemen hierbij de laatste door u vastgestelde stand, de begroting 2023, als basis voor deze voorjaarsnota. Aanvullend presenteren wij de besluiten (met een financiële impact) die de raad na het opstellen van de begroting heeft genomen. In deze voorjaarsnota wordt u gevraagd de in paragraaf 2.2 Ontwikkelingen in Hilversum opgenomen voorgestelde budgetaanpassingen te beoordelen en uw keuzes hierin te maken. Op basis van deze keuzes stellen wij de begroting 2023 bij en de meerjarenbegroting 2024-2027 op. In paragraaf 2.3 nemen wij u mee in de actuele renteontwikkelingen. Een volledig beeld ten aanzien van de financiële positie presenteren wij in de paragrafen 2.4 en 2.5. De financiële effecten van de voorstellen zijn vertaald in het Financieel meerjarenperspectief, zie paragraaf 2.6. Onze begrotingspositie wordt in belangrijke mate bepaald door de ontwikkeling van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Tijdens het opstellen van deze voorjaarsnota is de zogenaamde meicirculaire nog niet beschikbaar. Op basis van de ons bekende informatie hebben wij de ontwikkeling van de algemene uitkering zo goed als mogelijk verwerkt in deze voorjaarsnota.

2.1 Vertrekpunt voorjaarsnota In deze paragraaf presenteren wij het financiële meerjarenoverzicht dat de basis vormt van deze voorjaarsnota. Als beginstand dient de vastgestelde begroting 2023. Daarnaast heeft u als raad nog diverse raadsbesluiten genomen in 2022 en 2023 die de lopende begroting beïnvloeden. Het betreft besluiten aangaande: • • • • • •

Atletiekbaan Nieuwe bibliotheek in het hart van de stad Laapersveld 70 (STER-gebouw) Nieuw Cultuurbeleid Momentum Eindevaluatie en afronding Corona Herstelagenda (reserve mutatie, geen exploitatie effect) Versterking bestaanszekerheid van minima (reserve mutatie, geen exploitatie effect)

De financiële effecten hiervan presenteren wij in de volgende tabel met een beknopte toelichting op de verschillende raadsbesluiten. De vastgestelde begroting 2023, inclusief de financiële effecten als gevolg van de door u genomen raadsbesluiten vormen het vertrekpunt van deze voorjaarsnota. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026

Begroting 2023

Begroting 2027

-985

-1.000

-1.000

-1.000

-9.301

Raadsbesluiten 2022

690

190

30

30

30

Raadsbesluiten 2023

140

140

140

140

140

Beginstand voorjaarsnota 2023

-155

-670

-830

-830

-9.131

Raadsbesluiten na opstellen begroting

8

Toelichting raadsbesluiten Zoals reeds beschreven zijn er diverse raadsbesluiten vastgesteld die op het moment van vaststelling niet (financieel) verwerkt zijn in de programmabegroting 2023. De verwerking van deze raadsbesluiten vindt plaats in deze voorjaarsnota. Het betreft hierbij de volgende besluiten: Raadsbesluiten 2022

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027

Dekking structurele kosten Atletiekbaan

30

30

30

30

30

De structurele meerkosten van de renovatie van de atletiekbaan worden voor 50% gedekt uit de stelpost sport. De overige 50% komt ten laste van de begroting. Dit conform het Raadsbesluit renovatie atletiekbaan Arena. Nieuwe bibliotheek in het hart van de stad

660

160

Bibliotheek en Volksuniversiteit Hilversum (verder: bibliotheek), Museum Hilversum, Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid (verder: Beeld & Geluid), Brinker Mall (eigenaar van de Gooische Brink) en de gemeente willen de Kerkbrink en Gooische Brink nieuw leven inblazen door de verhuizing van de bibliotheek naar de Gooische Brink, door vernieuwing van de bibliotheek, door herinrichting van de Kerkbrink en door op het plein en in omliggende panden programmering te realiseren. Conform Raadsvoorstel d.d. 21 september 2022 wordt de begroting hierop aangepast. Totaal raadsbesluiten 2022

690

Raadsbesluiten 2023

190

30

30

30

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 50 50 50 50 50

Exploitatielasten laapersveld

Op 8 februari 2023 is de raad geïnformeerd over de verwerving van het perceel Laapersveld 70, het voormalige STER-gebouw. In oktober 2022 heeft de raad hiervoor een krediet beschikbaar gesteld. Als onderdeel van dit kredietbesluit heeft de gemeenteraad tevens besloten om € 50.000 op te nemen in de begroting voor de structurele exploitatielasten van dit gebouw en dit in de Voorjaarsnota 2023 te verwerken ten laste van het begrotingssaldo.

Nieuw Cultuurbeleid Momentum

90

90

90

90

90

Op 5 april 2023 heeft de raad het nieuwe Cultuurbeleid 'Momentum' vastgesteld. De rode draad in het nieuwe cultuurbeleid is "Cultuur voor alle Hilversummers". We vinden het belangrijk dat iedereen kan genieten van kunst en cultuur. Om die toegankelijkheid te waarborgen is het belangrijk dat er een breed en divers palet aan cultureel aanbod is, dat een zo groot mogelijke groep Hilversummers aanspreekt. Er moeten zo weinig mogelijk belemmeringen zijn om deel te nemen aan of gebruik te maken van het aanbod. De eerste contouren van het aan het beleid gekoppelde uitvoeringsprogramma zijn geschetst. Uit een doorrekening blijkt dat er voor het uitvoeren van het beleid structureel een aanvullend budget van € 90.000 nodig is. Overheveling restant budget opschoning archief (B-schijf) naar 2024 Bij de VJN 2023 is het voormalig investeringsbudget van € 150.000 voor de opschoning van archief (B-schijf) overgeheveld naar de exploitatie. Medio 2023 is een medewerker in tijdelijke dienst aangesteld om dit project vorm te geven. De uitvoering gaat over meerdere jaren plaatsvinden. De last in 2023 van € 50.000 wordt gedekt binnen de kostenplaats ICT. Het resterende budget van € 100.000 schuift door naar 2024. Per saldo betreft dit dus een neutrale verschuiving van € 100.000 uit 2023 naar 2024.

9

Eindevaluatie en afronding Corona Herstelagenda Met het voorstel over de eindevaluatie en afronding Corona Herstelagenda is de looptijd van de reserve met een jaar verlengd en zijn in 2023 budgetten verstrekt voor de nog doorlopende maatregelen met als dekking een onttrekking uit de reserve. Overheveling restant budget opschoning archief (B-schijf) naar 2024 Bij de VJN 2023 is het voormalig investeringsbudget van € 150.000 voor de opschoning van archief (B-schijf) overgeheveld naar de exploitatie. Medio 2023 is een medewerker in tijdelijke dienst aangesteld om dit project vorm te geven. De uitvoering gaat over meerdere jaren plaatsvinden. De last in 2023 van € 50.000 wordt gedekt binnen de kostenplaats ICT. Het resterende budget van € 100.000 schuift door naar 2024. Per saldo betreft dit dus een neutrale verschuiving van € 100.000 uit 2023 naar 2024. Versterking bestaanszekerheid van minima De raad heeft op 1 februari 2023 bij agendapunt "Wijziging Verzamelverordening inkomensvoorzieningen 2021 en Verordening maatschappelijke ondersteuning" besloten om in de periode 1 maart 2023 tot en met 31 december 2024 huishoudens met een inkomen tot 130% wettelijk sociaal minimum vrij te stellen van de eigen bijdrage Wmo (abonnementstarief € 19 per maand). De kosten worden geraamd op € 330.000 per jaar.

Eerder had het college op 13 december 2022 (RIB 2022-74) besloten een eenmalig regelvrij budget van € 50.000 in 2023 in te stellen om noodsituaties af te wenden indien reguliere interventies onvoldoende zijn of te laat komen. Het college heeft 14 maart 2023 besloten om de inkomensgrenzen bijzondere bijstand voor 2023 en 2024 te verruimen naar 130% van het wettelijk sociaal minimum. De totale kosten voor een periode van 2 jaar bedragen ongeveer € 1.510.000 en komen ten laste van de incidentele budgetten in 2023 en 2024 (elk € 1 mln.) vanuit de begroting 2023 voor maatregelen ter ondersteuning van huishoudens die door de gestegen kosten in de problemen komen.

Totaal raadsbesluiten 2023

140

140

140

140

140

2.2 Ontwikkelingen in Hilversum Inleiding In deze paragraaf presenteren wij de actuele financiële ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen zijn als volgt gerubriceerd: 1. Autonome ontwikkelingen Dit betreft ontwikkelingen op basis van vastgesteld beleid. Het gaat om de verwerking van financiële effecten van eerdere besluitvorming in de raad. Dit geldt ook voor de verwerking van besluiten van hogere overheden, bijvoorbeeld de verwerking van de actualisatie van de algemene uitkering en verwerking van Cao-afspraken. 2. Actualisatie bestaand beleid en nieuw beleid Hierbij gaat het om de financiële effecten van aanpassingen in ons beleid of de uitvoering hiervan. Tot slot geven wij inzicht in de "vooraankondigingen". Bij het samenstellen van deze voorjaarsnota zijn er op verschillende beleidsterreinen voorstellen voor nieuw en aangepast beleid in voorbereiding waarover in uw raad nog besluitvorming moet plaatsvinden. Wij vinden het, in het kader van integrale afweging, belangrijk om deze onderwerpen alvast kenbaar te maken. De vooraankondigingen zijn niet financieel verwerkt in deze voorjaarsnota, maar de bijbehorende financiële effecten komen mogelijk tot uiting in de programmabegroting 2024 of in een daaropvolgend planning en control product. 10

Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen Actualisatie Cao en overige salarisontwikkelingen

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 1.858 2.516 2.516 2.316 2.316

Algemene indexaties

436

845

870

855

878

Algemene uitkering

-2.725

-4.557

-6.521

-11.009

-7.167

85

235

85

85

85

Beheer openbare ruimte Behoedzaamheidsbuffer en stelposten autonoom en nominaal Dienstverlening

6.000 50

85

ICT en informatiemanagement

685

390

125

125

125

Lokale lasten

-65

-315

-315

-315

-315

Mobiliteit en parkeren

-77

-211

300

Rente en financiering

-554

1.604

2.188

4.545

5.099

Ruimtelijke ontwikkeling

-2.322

80

80

80

80

Sociaal domein - Jeugd

1.200

1.900

1.900

1.900

1.900

Sociaal domein - Participatie

600

500

500

500

500

Sociaal domein - Wmo

-400

100

100

100

100

Vennootschapsbelasting

1.142

169

169

169

169

Verbonden partijen

86

1.620

1.620

1.616

1.470

Overige

460

260

140

140

140

Totaal Autonome ontwikkelingen

458

5.222

3.758

1.107

11.380

Toelichting autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen komen onverminderd op ons af en zijn door reeds genomen besluiten zeer beperkt beïnvloedbaar. De autonome ontwikkelingen met een omvangrijke financiële impact doen zich met name voor op het gebied van personeel en organisatie, het sociaal domein en de verbonden partijen. Daarnaast zorgen rente en financieringsmutaties tot een lastenverzwaring. De belangrijkste ontwikkelingen lichten wij hierna toe: Algemene Cao- en salarisontwikkelingen De belangrijkste mutaties houden direct verband met het in februari 2023 gesloten principeakkoord voor de cao-gemeenten. Het bestuur van de VNG en de besturen van de vakbonden hebben dit akkoord op 6 april 2023 bekrachtigd en daarmee is de Cao 2023 definitief. De financiële consequenties van het Cao-akkoord 2023 zijn in deze voorjaarsnota verwerkt. In de primaire (meerjaren) begroting 2023 hebben wij rekening gehouden met loonindexaties door middel van het opnemen van een structurele stelpost van € 1,8 miljoen. Op basis van het Cao-akkoord stijgen de lonen harder dan verwacht. Het saldo van de opgenomen stelpost is dan ook niet toereikend. Op basis van de nieuwe Cao stijgen de loonkosten met ruim € 3,3 miljoen in 2023. Dit leidt tot een overschrijding van de stelpost van bijna € 1,5 miljoen 2023 en vanaf 2024 met ruim € 1,8 miljoen.

11

De aanvullende maatregelen, zoals de invoering van een structurele thuiswerkvergoeding en een tegemoetkoming voor medewerkers in de arbeidsongevallenverzekering en de tijdelijke vrijwillige Regeling voor Vervroegde Uittreding (RVU) leiden tezamen tot een jaarlijkse kostenpost van € 0,23 miljoen. Daarnaast is er sprake van een tijdelijke vrijwillige RVU-regeling voor medewerkers met 43 ABP-jaren en 10 jaar in dienst van de sector gemeenten. Medewerkers kunnen vanaf 1 januari 2024 deelnemen aan de RVU indien zij aan de fiscale en wettelijke voorwaarden voldoen. Instroom in de RVU is mogelijk tot en met 31 december 2025. Bij deelname aan de regeling volgt volledige uitstroom. Dit leidt tot extra incidentele last van afgerond € 0,4 miljoen in 2024 en 2025. Algemene indexaties De inflatie neemt toe, hetgeen ook direct zichtbaar is in de prijzen. Als gevolg van de stijgende inflatie nemen onder andere de kosten voor onderwijshuisvesting (€ 210.000), verzekeringen (€ 110.000), kantoorautomatisering (€ 130.000), facilitaire contracten (€ 152.000) etc. toe. Daarnaast is de subsidie aan het Stadsfonds, op basis van de uitvoeringsovereenkomst Stadsfonds Hilversum 2020, geïndexeerd. Dit leidt tot een aanvullende structurele last van afgerond € 225.000. De huurinkomsten die wij ontvangen zijn eveneens geïndexeerd, hetgeen leidt tot een voordelig effect van afgerond € 160.000.

*De energiemarkt voor gas en elektra is erg in beweging en de prijzen zijn het afgelopen jaar explosief gestegen. Daarnaast hebben wij, net als vele andere gemeenten, een nieuw gascontract af moeten sluiten vanwege het feit dat wij geen zaken meer mochten doen met aan Rusland gelieerde partijen. Het nieuwe contract heeft een looptijd van oktober 2022 tot en met 31 december 2023. Het afsluiten van het nieuwe gascontract heeft ook geleid tot hogere tarieven. Met deze hogere tarieven is nog geen rekening gehouden in de begroting 2023 en verdere jaren. De extra lasten voor 2023 worden geraamd op € 350.000 en zijn verwerkt in deze voorjaarsnota. De minister van Energie heeft toegezegd dat gemeenten die zijn overgestapt van energieleverancier vanwege Russische sancties worden gecompenseerd. In deze voorjaarsnota gaan wij uit van een volledige kostencompensatie in 2023 ad € 350.000. Nadere informatie volgt in de meicirculaire 2023. Algemene uitkering De algemene uitkering uit het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor gemeenten. Via de circulaires worden de gemeenten op de hoogte gehouden van de ontwikkeling van deze uitkering. Onderstaande tabel bevat een toelichting op de mutatie van de algemene uitkering zoals opgenomen in deze voorjaarsnota. Bedragen x 1.000 bedragen komen ten gunste van de gemeentelijke begroting 2023 2024 2025 2026 2027 1.

September circulaire 2022 -570 -556 -462 -5.411 -3.300 2. December circulaire 2022 -160 -56 -59 -58 -57 3. Bijstelling accres -725 -2.410 -4.465 -4.905 -5.155 4. Loon en prijscompensatie -1.270 -635 -635 -635 -635 Compensatie 2022 wordt verwerkt in 2023 5. Nieuwe financieringssystematiek -4.620 6. Principeakkoord hervormingsagenda jeugd -900 -900 Verwerkt in deze voorjaarsnota 2023 -2.725 -4.557 -6.521 -11.009 -7.167

In 2026 neemt de algemene uitkering ten opzichte van 2025 fors toe. Deze toename is onder andere een gevolg van de éénmalige Rijksbijdrage van incidenteel € 4,7 miljoen ter compensatie van het zogeheten "ravijn jaar" 2026. 1. De gevolgen van de septembercirculaire 2022 (RIB 2022-59) voor 2023 en verdere jaren hebben wij verwerkt in deze voorjaarsnota. In de septembercirculaire 2022 is eveneens de eenmalige uitkering opgenomen van € 4,7 ter compensatie van het "ravijn jaar" 2026. 12

2. De gevolgen van de decembercirculaire 2022 (RIB 2023-07) die betrekking hebben op 2023 en verdere jaren hebben wij verwerkt in deze voorjaarsnota. Onlangs heeft het kabinet de voorjaarsnota gepresenteerd. Deze voorjaarsnota is nog niet officieel vastgesteld. De financiële verwerking vindt officieel plaats bij de meicirculaire 2023. Vooruitlopend op de meicirculaire is in deze voorjaarsnota al wel rekening gehouden met een bijstelling van het accres, een loon -en prijscompensatie, een structurele compensatie in verband met een nieuwe financieringssystematiek en het principeakkoord hervormingsagenda jeugd. 3. Op basis van de meest recente gegevens van het Centraal Planbureau is een inschatting gemaakt van het accres dat bij de meicirculaire 2023 verwacht wordt. Het accres hebben wij, vooruitlopend op de meicirculaire 2023, verwerkt in deze voorjaarsnota. 4. Conform de najaarsnota van het Rijk wordt er nog een eenmalige prijscompensatie voor 2022, gegeven. Dit maakt onderdeel uit van het accres en wordt daarmee structureel voor 2023 t/m 2028. Het gaat om een bedrag van ongeveer € 635.000 per jaar. De verwerking vindt plaats bij de meicirculaire 2023. 5. Op basis van de Voorjaarsnota van het kabinet gaan wij, vanaf 2027, uit van een structurele uitkering van € 1 miljard aan gemeenten. Naar verwachting ontvangt Hilversum vanaf 2027 jaarlijks afgerond € 4,6 miljoen.

Dit is, vooruitlopend op de meicirculaire 2023, al verwerkt in deze voorjaarsnota. 6. Het Rijk en de VNG zijn tot een principeakkoord gekomen ten aanzien van de hervormingsagenda jeugd. Als gevolg van het principeakkoord zal onze gemeente over de jaren 2024 en 2025 naar verwachting € 1,8 miljoen extra algemene uitkering ontvangen. De verdeling tussen de jaren is nog onzeker. Vooralsnog gaan we uit van een gelijke verdeling. De meicirculaire 2023 biedt mogelijk meer inzicht. Deze verschijnt vrijwel gelijktijdig met de behandeling van deze voorjaarsnota. Eventuele mutaties in de verdeling worden daarom betrokken in de programmabegroting 2024. Beheer openbare ruimte De afgelopen jaren is sprake van minder kap aanvragen waardoor de betreffende inkomsten ten opzichte van de begroting achterblijven. Wij stellen voor de inkomsten in de begroting weer terug te brengen naar het niveau van voor 2019. Daarmee worden de inkomsten structureel verlaagd van € 150.000 naar € 65.000. Daarnaast draagt het Waterschap zorg voor de opschoning van de vervuilde waterbodem van de Oude Haven. De gemeente levert in 2024 een incidentele financiële bijdrage van maximaal € 150.000. U bent hierover geïnformeerd op 20-12-2022 (RIB 2022-78).

Algemene behoedzaamheidsreserve en stelposten autonome en nominale ontwikkelingen De behoedzaamheidsbuffer betreft een in het coalitieakkoord opgenomen storting in de algemene reserve. Dit is daarmee een veiligheidsmarge om onzekerheden in de begroting naar de toekomst toe op te vangen. De stelposten autonome en nominale ontwikkelingen dienen ter dekking van loon- en prijsstijgingen. Conform het vastgestelde beleid nemen wij in deze voorjaarsnota de bedragen op voor de nieuwe jaarschijf 2027. Dienstverlening Per 1 januari 2023 is de wet Nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen in werking getreden. Belangrijkste doel van deze wet is het creëren van mogelijkheden om tijdig voor de vaststelling van de uitslag van een verkiezing eventuele (tel)fouten te constateren en op een transparante en controleerbare manier te corrigeren. Zo worden de stemmen in het vervolg overdag geteld.

13

De nieuwe wet trad per 1 januari 2023 in werking en geldt daarmee bij de gecombineerde provinciale staten- en waterschapsverkiezingen in maart van dit jaar. De aanpassingen leiden al tot extra kosten in 2023. Daarnaast zijn tijdens de Covid-19 pandemie meerdaagse verkiezingen geïntroduceerd. Verwacht wordt dat deze in de toekomst zullen blijven bestaan. Dit leidt vanaf 2024 tot een extra last van minimaal € 185.000. Wij verwachten nog een compensatie vanuit het Rijk. De omvang van deze compensatie is nog niet officieel vastgesteld, maar ramen wij voor 2024 op minimaal € 100.000. Verwacht wordt dat de meicirculaire 2023 meer inzicht biedt. Om deze reden verwerken wij zowel de extra lasten als de te verwachte rijks compensatie in de programmabegroting 2024. ICT en informatiemanagement De voorgestelde wijziging heeft vooral betrekking op de lasten die gepaard gaan met de implementatie van het nieuwe financiële systeem. In de eindejaarsrapportage is de aanschaf van het nieuwe financieel systeem gemeld. De lasten van de implementatie dienen, op basis van de BBV, verwerkt te worden in de exploitatie van het jaar waarin deze ontstaan. Deze lasten mogen niet worden opgenomen in het investeringskrediet en leiden daarmee niet tot meerjarige kapitaallasten. De lasten waren, op basis van de in 2022 bekende informatie, wel opgenomen in het investeringsprogramma.

De implementatie van het nieuwe financiële systeem vindt plaats in de periode 2022-2024. In de eindejaarsrapportage 2022 is aangegeven dat de bijbehorende lasten werden geraamd op € 620.000. Hiervan is € 195.000 gerealiseerd in 2021 en 2022. De exploitatielasten 2023 worden geraamd op € 360.000, de structurele jaarlijkse exploitatielasten bedragen ongeveer € 65.000. Daarnaast neemt de bezetting in de organisatie toe als gevolg van taakuitbreiding en ambities in eerdere besluitvorming en voorjaarsnota. Deze nieuwe medewerkers (full time en parttime) dienen te worden voorzien van een laptop en telefoon, maar ook van de nodige software en licenties. Deze licenties worden ook benut door de flexibele schil (externe inhuur). Dit leidt tot extra kantoorautomatiseringskosten van afgerond € 125.000 per jaar. Lokale lasten Het opnieuw aanbesteden van enkele concessies voor reclame in de openbare ruimte heeft tot gevolg dat de baten de komende periode toenemen, dat levert een voordeel op van € 65.000 in 2023 oplopend tot € 315.000 vanaf 2024. Jaarlijks worden de woonlasten geïndexeerd. De woonlasten stijgen niet meer dan de inflatie. In 2024 houden wij rekening met een inflatie van maximaal 4,4% (CPI-maart 2023). In deze voorjaarsnota is, behoudens de al in de begroting opgenomen correctie, nog niet volledig rekening gehouden met deze indexatie van de woonlasten.

De verwerking vindt integraal plaats in de meerjarenbegroting 2024. Mobiliteit en parkeren Hilversum is door haar centrale ligging en goede (spoor)verbindingen met de rest van Nederland een gewilde plaats om in te wonen en te werken. Daardoor is de mobiliteit in en om de stad relatief groot. Een goede bereikbaarheid is daarom essentieel. Om deze reden zetten wij in op het realiseren van een OV-nachtverbinding met Utrecht en Amsterdam. Hierover bent u middels RIB 2023-30 geïnformeerd. De nachttrein gaat nog niet rijden in 2023, maar de pilot gaat van start in 2024. Het in 2023 beschikbaar gestelde budget, wordt met deze wijziging verschoven naar 2024. Daarnaast is in deze voorjaarsnota een bedrag opgenomen van afgerond € 300.000 om de proef met de nachttrein ook in 2025 te kunnen continueren. 14

Rente en financiering De rente en financieringslasten zijn opgebouwd uit 1) een actualisatie van de kapitaallasten en 2) een actualisatie van de rente en financieringslasten van de kortlopende -en langlopende leningen. 1. Investeringen worden opgenomen in het investeringsprogramma (zie 5.2). De lasten die gepaard gaan met de investering worden niet direct betrokken in de exploitatie, maar worden via de kapitaallasten meerjarig aan de exploitatie toegerekend. Op basis van de jaarrekening 2022, de huidige investeringskredieten en de nieuwe aanmeldingen voor het investeringsprogramma zijn de kapitaallasten geactualiseerd. Enkele projecten zijn later uitgevoerd dan verwacht, daarmee schuiven ook de bijbehorende lasten door naar een later moment. Dit leidt tot een incidenteel voordeel in 2023 van afgerond € 600.000. De mutaties in de investeringsportefeuille leiden tot een extra kapitaallasten in 2024 van afgerond € 750.000 oplopend tot € 2,3 miljoen in 2027. De kapitaallasten in 2023 nemen met afgerond € 600.000 af ten opzichte van de begroting 2023. 2. In paragraaf 2.3 Renteontwikkelingen gaan wij uitgebreid in op de rente en financiering. Ruimtelijke ontwikkeling Het gaat hierbij met name om de (bruto) winstneming van Anna's hoeve van afgerond € 2,5 miljoen.

De winstneming van € 2,5 miljoen is exclusief de afdracht van de bijbehorende vennootschapsbelasting (zie onderdeel vennootschapsbelasting). Daarnaast zijn de saneringskosten 2023 van de Galvanistraat à € 112.000 verwerkt in deze voorjaarsnota. Sociaal domein De Jeugdwet is een open einde-regeling waar wij beperkt invloed op hebben. Meer dan de helft van de kinderen ontvangt zorg via een wettelijke verwijzer anders dan de gemeente (huisarts, gecertificeerde instelling etc.). De kostenstijging van afgerond € 1 miljoen is het gevolg van het aangepaste woonplaatsbeginsel. Daarnaast is er een effect van € 200.000 als gevolg van hogere prijsstijging in 2023. Voor 2024 en verder bedraagt de verwachte indexatie 3% (€700.000). De stijging bij participatie is een gevolg van de ontwikkeling van het BUIG-budget. Het verwachte tekort 2023 bedraagt € 500.000. De hoogte is echter nog zeer onzeker, omdat het definitieve BUIGbudget pas in september bekend wordt gemaakt. Acties die wij uitvoeren zijn onder andere de nieuwe aanbesteding re-integratie. Hierbij zetten wij gericht in op inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt en met een mismatch met de arbeidsmarkt. Ook starten wij in 2023 met nazorg (coalitieakkoord), waarmee de verwachting is dat meer inwoners aan het werk blijven en zo niet terugkeren in de uitkering.

Ook blijven wij inzetten op parttime werken, waarbij gezocht wordt naar aanvullende mogelijkheden om dit te stimuleren en eenvoudiger te maken. Daarnaast wordt de stelpost bewindvoering structureel af geraamd i.v.m. het niet realiseren van de besparingen op het gebied van bewindsvoering. Het is, ondanks de verbeterde schuldhulpverlening, niet mogelijk de structurele taakstelling van € 500.000 in te vullen. Het is gebleken dat de lasten die gepaard gaan met bewindvoering minder variabel zijn dan eerder voorzien. Ook de veranderde omstandigheden als gevolg van Covid-19 en de hoge inflatie dragen bij aan het niet behalen van de taakstelling. Dit resulteert in een nadeel voor 2023 van € 100.000 en vanaf 2024 een structureel nadeel van € 500.000. De ontwikkelingen binnen de Wmo leiden tot een structureel voordeel vanuit de jaarstukken 2022. Voor 2023 en verder betekent dit dat bij gelijkblijvende aantallen en prijzen de budgetten met € 400.000 verlaagd kunnen worden. Wel dienen de budgetten voor 2024 en verder geïndexeerd te worden. Naar verwachting betekent dit € 500.000 aan extra lasten 2023.

15

Vennootschapsbelasting (VPB) In de eindejaarsrapportage 2022 is gemeld dat de levering van bouwveld 4.1/4.2 op Anna’s Hoeve naar 2023 is uitgesteld. Hetgeen in 2022 tot een voordeel op de vennootschapsbelasting heeft geleid, de vennootschapsbelasting afdracht vindt immers plaats in 2023. Om deze reden worden de geraamde lasten met betrekking tot de VPB in 2023 incidenteel verhoogd met afgerond € 1 miljoen. Daar tegenover staat de resultaat name 2023 op het project Anna's Hoeve van afgerond € 2,5 miljoen (zie onderdeel ruimtelijke ontwikkeling). Het opnieuw aanbesteden van enkele concessies voor reclame in de openbare ruimte heeft tot gevolg dat de baten voor de komende periode zullen toenemen. Daar tegenover staat een hogere vennootschapsbelasting afdracht van afgerond € 87.000 in 2023 en in de jaren daaropvolgend afgerond € 169.000. Verbonden partijen De mutatie heeft betrekking op de Veiligheidsregio en de Regio Gooi en Vechtstreek. Zoals in de kadernota 2024 van de Veiligheidsregio is aangegeven zijn er een aantal ontwikkelingen die ervoor zorgen dat ook de Veiligheidsregio haar budget heeft moeten verhogen. Voor onze gemeente betekent dit een stijging van ongeveer € 615.000 per jaar. Deze stijging wordt onder andere veroorzaakt door de hoge inflatie in 2022, het inflatiecijfer is bijgesteld van 1,4% naar 5,9%.

Daarnaast hebben de prijzen zich zodanig ontwikkeld dat ook hiervoor een correctie van 2,4% is gemaakt. Tenslotte heeft de organisatie te maken met een forse loonontwikkeling. In de kadernota was al een structurele stijging van de loonkosten voorzien voor 2023. Inmiddels is er ook een principeakkoord voor een nieuwe Cao die per 1 januari 2023 in werking treedt. Voor 2024 brengt dat een extra stijging mee van € 380.000 in de loonkosten. Voor 2023 betekent dit, dat wij in de loop van het jaar bepalen of de Veiligheidsregio dit kan dekken uit haar lopende begroting 2023 of dat er een beroep wordt gedaan op extra middelen vanuit de deelnemende gemeenten. In de kaderbrief van de Regio Gooi en Vechtstreek (Regio) is aangegeven dat de Regio voor 2024 uitgaat van een stijging van de lonen met 3,9% en de materiële kosten met 2,5%. Daarnaast blijken de percentages die eerder waren opgenomen in de begroting 2023 te laag. Dit leidt naar verwachting tot een hogere gemeentelijke bijdrage van € 1,2 miljoen. Hiervan betreft € 650.000 hogere lasten voor de GAD. Deze worden meegenomen in de uitwerking van de woonlastennota en verwerkt in de programmabegroting 2024. Tot slot leidt een uitbreiding van het takenpakket van het Consultatie en Adviesteam tot extra lasten van € 86.000 in 2023 en € 72.000 vanaf 2024. Overig In de categorie presenteren wij de algemene mutaties.

Het gaat hierbij onder andere om sociaal werkgeverschap (extra structurele lasten € 125.000) en de omzetting van investeringsbudgetten naar de exploitatie (extra lasten € 250.000 in 2023).

16

Actualisatie bestaand en nieuw beleid Actualisatie bestaand en nieuw beleid Beheer openbare ruimte

Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 385 1.139 1.117 1.131 1.150

Cultuur en evenementen

500

500

50

50

50

Dienstverlening

185

275

235

235

235

Dierenwelzijn

42

75

40

90

140

ICT en informatiemanagement

72

537

277

157

157

Indexatie

79

579

579

579

579

Lokale lasten

-150

-51

-17

-17

-17

Media

200 303

303

303

303

Omgevingswet Onderwijs-IHP

860

955

655

25

25

Ruimtelijke ontwikkeling

805

250

150

150

150

Sociaal domein - Jeugd

145

-55 200

600

600

600

Sociaal domein - Participatie Sociaal domein - Wmo

608

800

800

800

800

Sport, buurten en wijken

95

170

120

120

120

Stedelijke ontwikkeling

500

500

1.000

Vastgoed en (cultureel) erfgoed

170

214

114

114

114

Overige

233

433

-42

138

138

Totaal actualisatie bestaand en nieuw beleid

4.730

6.824

5.981

4.475

4.544

Bij de actualisatie van het bestaande beleid en nieuw beleid gaat het om de financiële effecten van aanpassingen in ons beleid of de uitvoering hiervan. De belangrijkste ontwikkelingen lichten wij hierna toe: Beheer openbare ruimte De lastenstijging is vooral het gevolg van actualisatie van de beheerplannen op het gebied van bebording en bebakening, bomen, civiele kunstwerken, groen, openbare verlichting, reiniging- en servicediensten, spelen en wegen. Door de aanpassing van de budgetten worden de beheerplannen verwerkt in de meerjarenbegroting. De komende jaren wordt de focus gelegd op het wegwerken van achterstallig onderhoud en het blijvend voldoen aan de door u vastgestelde kwaliteitseisen. Verder zijn de beheerplannen bijgesteld naar het actuele prijspeil. Dit betekent een financiële impuls van afgerond € 0,3 miljoen in 2023 oplopend naar € 1,2 miljoen in 2027. Cultuur en evenementen 2024 wordt het jaar van Hilversum. De stad bestaat dan 600 jaar en die mijlpaal gaan we vieren! Het wordt een feest voor en door de stad met oog voor onder andere sport, cultuur en welzijn. Wij initiëren samen met de stad kleine en grote initiatieven die de stad nog mooier en aantrekkelijker maken. Om dit te realiseren is er een additioneel incidenteel budget noodzakelijk van afgerond € 900.000 verdeeld over 2023 en 2024.

17

Daarnaast vinden er in Hilversum jaarlijks diverse herdenkingen en vieringen plaats. Deze worden zowel door onze gemeente als maatschappelijk betrokken partners georganiseerd. Ook is er de afgelopen jaren opdracht gegeven voor diverse historische onderzoeken (bijvoorbeeld stad op drift en Hilversum 75 jaar) in relatie tot herdenkingen en de toekomstige invulling hiervan. Op dit moment is hier geen apart budget voor beschikbaar en wordt dit vanuit verschillende representatieposten bekostigd. Wij stellen voor om hiervoor € 50.000 structureel beschikbaar te stellen. Dienstverlening De voorgestelde wijziging van de begroting betreft de doorontwikkeling van het programma Dienstverlening en het opstellen van een strategische huisvestingsvisie in 2023. In het kader van de realisatie van de visie dienstverlening en de doorontwikkeling van het programma dienstverlening zetten wij in op een viertal componenten: 1) inwonerstevredenheid; 2) implementatie van een chatbot die onder andere op basis van kunstmatige intelligentie klanten snel en efficiënt kan helpen bij het vinden van informatie, het stellen van vragen, of het oplossen van problemen; 3) doorvoeren van een omnichannel kanaalstrategie waarbij kanalen als persoonlijk contact, e-mail, telefoon en app naadloos op elkaar aansluiten en de klant telkens dezelfde dienstverlening ervaart; 4) klantvriendelijke omgangsvormen.

Daarnaast stellen wij voor onze dienstverlening verder te optimaliseren door het opzetten van 24/7 IT service desk. Dit is noodzakelijk om (ver)storingen vroegtijdig te signaleren en te verhelpen. De 24/7 service geldt voor de hard- en software die in eigen beheer is. Voor sommige ICT-componenten zijn wij afhankelijk van de bereikbaarheid van onze SAAS-leveranciers. De bijbehorende structurele personele lasten die deze service met zich meebrengt ramen wij op afgerond € 100.000 per jaar. Tot slot stellen wij voor om in 2023 aan de slag te gaan met een bestuurlijke verkenning van de strategische huisvestingsvisie. Een aantal ontwikkelingen zoals het einde van het huurcontract Wilhelminastraat in 2025, meerjarige investeringen duurzaamheid en facilitair, gebiedsontwikkelingen in de stad, hybride werken en aantrekkelijk werkgeverschap zorgen ervoor dat het nu het juiste moment is om scenario’s uit te werken en op basis hiervan een zakelijke afweging te maken ten aanzien van toekomstige huisvesting. Om dit te realiseren is een eenmalig budget van € 75.000 noodzakelijk. De resultaten van de strategische huisvestingsvisie worden in november 2023 bekend. Dierenwelzijn Om de dierenambulance in stand te houden en te zorgen dat het Gooische Nest de uiteenlopende relevante taken kan uitvoeren voor de dieren en de inwoners stellen wij voor structurele middelen beschikbaar te stellen.

Daarnaast gaan wij in 2024 aan de slag met het opstellen van een dierenwelzijnsbeleid. ICT en informatiemanagement (inclusief data gedreven sturing) Het is noodzakelijk om op korte termijn de huidige telefooncentrale te vervangen. Daarnaast stellen wij voor om een nieuw data warehouse te implementeren en extra in te zetten op het programma data gedreven sturing. De opgaven in de stad maken een verdere transitie naar data gedreven sturing noodzakelijk waarbij het accent verschuift van het opbouwen van het interne datafundament naar datasamenwerking met de partners en nieuwe inzichten in de integraliteit van de opgaven. Daarbij is een goede communicatie naar alle stakeholders essentieel om draagvlak te creëren en de waarde van dataproducten te laten zien. De implementatie van een nieuw data warehouse is onder andere rand voorwaardelijk voor het (door) ontwikkelen van de data gedreven sturing. 18

Lokale lasten Dit betreft met name de herijking van het precario beleid (kosten € 130.000) en de meeropbrengsten onroerendzaakbelasting met betrekking tot niet-woningen (€ 200.000). De huidige precario verordening bestaat uit 48 verschillende tarieven. Het voorstel is om het aantal tarieven per 1 januari 2024 terug te schroeven. Daarnaast is in de begroting 2024 rekening gehouden met een waardeontwikkeling op de niet-woningen van 1,5%. De daadwerkelijke waardeontwikkeling komt neer op afgerond 3,6%. Ook is de leegstandscontrole geïntensiveerd. Beide ontwikkelingen tezamen leiden in 2023 tot ongeveer € 200.000 aan extra baten ten opzichte van de begroting. Media Voorgesteld wordt om een startsubsidie vrij te geven zodat Beeld en Geluid kan starten met het uitwerken van een huisvestingsplan voor een extra depot. Daarbij wordt specifiek gezocht naar een locatie in het centrum die ook opengesteld wordt voor publiek. De incidentele kosten bedragen afgerond € 200.000 in 2023. Omgevingswet Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Op dat moment worden alle bestemmingsplannen omgezet in zogenaamde omgevingsplannen. Gelijktijdig treden er ook nieuwe Rijksregels in werking. Deze omgevingsplannen hebben een voorlopige status totdat ze omgezet worden in definitieve omgevingsplannen en aan alle eisen van het Rijk voldoen. Dit moeten gemeenten regelen voor 1 januari 2030.

Deze wijzigingen hebben een brede impact in onze organisatie. Om dit in goede banen te leidden is er structureel behoefte aan een projectleider en een regelanalist. Daarnaast is er structureel aanvullende capaciteit noodzakelijk in de vorm van een strategisch omgevingsadviseur. Onderwijs IHP Wij kijken vooruit en nemen de verwachte financiële wijzigingen op het gebied van de onderwijshuisvesting mee in de voorjaarsnota. Het gaat onder andere om de verwachte financiële consequenties in 2024 voor het nog op te stellen onderwijshuisvestingsplan (OHP). De financiële consequenties komen voort uit: • Wijzigingen in de jaarlijkse kapitaallasten als gevolg van mutaties in de planning (structureel € 300.000 voordelig); • Uitwerking IHP en gekozen scenario’s ten aanzien van huur, renovatie of nieuwbouw (structureel € 250.000 nadelig); • Scenario wijzigingen ten aanzien van tijdelijke huisvesting (incidenteel € 560.000 in 2023, € 770.000 in 2024 en € 630.000 in 2025). Daarnaast stellen wij voor de volgende aanvullende budgetten beschikbaar te stellen om het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het onderwijs vlot te trekken: • Projectleiding (2023 en 2024 € 100.000); • Strategisch adviseur Onderwijs/Onderwijshuisvesting (2023 en 2024 € 60.000); De aansluiting van Onderwijshuisvesting en de ontwikkeling van het Arenapark en Monnikenberg verdient het komende jaar aandacht.

Het is noodzakelijk in beeld te brengen welke verwachtingen intern en bij externe partijen bestaan (kwantitatief en kwalitatief) omtrent onderwijsvoorzieningen die daar gerealiseerd worden, denk aan Voortgezet onderwijs en De Nieuwe Internationale School. Om die reden stellen wij voor onze formatie tijdelijk uit te breiden.

19

• Onderzoek internationaal onderwijs op het Arenapark (2023 € 40.000); Op het nieuwe Arenapark is ruimte gereserveerd voor internationaal onderwijs. Dit staat beschreven in het IHP (2020, met als geplande realisatie 2023). De realisatie van de scholen op het Arenapark staat nu gepland voor 2028. Er is op het Arenapark ruimte gereserveerd voor Internationaal Primair Onderwijs (PO) en voor het Voortgezet Internationaal Onderwijs (VO). Op dit moment is de invulling voor het VO nog niet uitgekristalliseerd. Bij de actualisatie van het IHP in 2024 zullen hierover besluiten worden genomen. Er is tijdelijk extra capaciteit nodig om in kaart te brengen welke actuele behoeftes er zijn aan voortgezet internationaal onderwijs, die af te stemmen met de onderwijspartners, dat alles tegen de achtergrond van een reëel tijdspad. • Inhuur in plaats van vast personeel (2023 € 150.000, 2024 e.v. € 75.000). Gelet op het geringe aanbod van beleidsadviseurs Onderwijshuisvesting moet rekening worden gehouden met een structurele toename van personele lasten. Voor 2023 betreft dit 2 formatieplaatsen, voor 2024 en verder 1 formatieplaats. Ruimtelijke ontwikkeling De gevraagde budgetaanpassingen hebben betrekking op de nieuwe ondergrondse fietsenstalling, het Arenapark, de spoorzone en de oprichting van een projectbureau.

• Wij werken samen met ProRail en de NS aan de ontwikkeling van een nieuwe ondergrondse stalling aan de westzijde van station Hilversum. De stalling wordt gefinancierd door ProRail en onze gemeente. De voorbereiding van de aanbesteding voor de verdere ontwikkeling en realisatie van de stalling in combinatie met het vastgoed op basis van het schetsontwerp loopt door in 2023. De verwachte kosten die voor onze rekening komen bedragen € 525.000. Een deel van de kosten wordt gedekt uit het voorbereidingsbudget en aanvullend is € 335.000 benodigd. • Arenapark wordt het nieuwe sportieve hart van Hilversum. We onderzoeken de mogelijkheden of een nieuw zwembad hier gecombineerd kan worden met een sporthal voor onderwijs en verenigingen. De ontwikkeling van het sportcomplex Arenapark bestaat uit de bouw van een zwembad, een multi-use sporthal en de verplaatsing van de Dudok Arena. De benodigde voorbereidingskosten hebben betrekking op onderzoeken naar de gewenste financiering- en exploitatievorm, projectleiding en opstelling van het programma van eisen. Eind 2023 leggen wij u het investeringsvoorstel ter besluitvorming voor. • De Spoorzone kent een forse dynamiek met planvorming op tal van locaties. Tot en met 2022 was er een uitvoeringsbudget Spoorzone van € 100.000 per jaar.

Hieruit werden zaken betaald voor communicatie zoals de website 1221.Hilversum.nl, de kosten van de supervisor, Perron H en diverse advieskosten. Deze zaken lopen structureel door. Wij stellen voor vanaf 2023 een uitvoeringsbudget van € 50.000 structureel beschikbaar te stellen. • De komende jaren staan een aantal projecten in de planning met zeer hoge beheersing en financiële risico’s voor onze gemeente. We investeren in de ontwikkeling van het Stationsgebied. Ook het Arenapark, het Circusterrein en Bruisend Hart vragen om grote investeringen. Hier willen we grip op houden met een organisatie die toegerust is om deze grote verantwoordelijkheid aan te kunnen. De huidige formatie is qua capaciteit onvoldoende en te kwetsbaar om de risico’s goed te beheersen. Voor meer grip, sturing en continuïteit willen we een bedrijfsbureau oprichten. Dit bureau moet de planning bewaken en de controle op voortgang van de projecten verrichten waarbij de financiën van de projecten continue in beeld zijn. Voor het inrichten van het bedrijfsbureau vragen we € 250.000 incidenteel in 2023 en vanaf 2024 € 100.000 structureel.

20

Sociaal domein Jeugd: We continueren het kinderwerk en jongerenwerk/coaching in de wijk en op school dat tot en met juli 2023 bekostigd werd uit de incidentele middelen Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Hierbij is rekening gehouden met de inzet van middelen uit het coalitieakkoord (meer opvoedcoaches en jongerenwerkers in de wijk en op school). Dit leidt tot een incidentele last van afgerond € 90.000 in 2023. Participatie: In lijn met motie 23-6 (130% is 130%) hebben wij de beleidsregels aangepast. De kosten voor de wijziging van de draagkrachtregels ter hoogte van € 400.000 worden in 2023 en 2024 gedekt uit de stelposten schuldhulp en minimabeleid. Om de uitbreiding ook na 2024 mogelijk te maken is er vanaf 2025 een aanvullend structureel budget nodig van € 400.000 per jaar. Wmo: Het bestaande mantelzorgbeleid dateert uit 2015 en is verouderd. In 2019 zijn de moties M19-57 ‘Zorg voor mantelzorger’ en het Amendement A19-122 ‘Vernieuwd mantelzorgbeleid’ aangenomen. Hierin wordt opgeroepen om de ‘Agenda Wmo Welzijn in de wijk 2019-2021’ vast te stellen, met dien verstande dat een vierde pijler wordt toegevoegd voor de agenda van 2019 en 2020 conform de tekst van M19/57 om het mantelzorg ondersteuningsbeleid en -uitvoering te vernieuwen. Niet alle onderdelen van de Agenda Wmo-Welzijn konden tegelijk worden uitgevoerd met de bestaande capaciteit.

In 2021 is een aanvraag gediend bij het ministerie van Volksgezondheid, welzijn en sport voor eenmalige aanvullende middelen om de toegang voor mantelzorgers te verbeteren. Deze zijn in 2022 toegekend waardoor er gestart kon worden met het uitvoeren van amendement A19-122. Om het amendement en de afspraken vanuit het coalitieakkoord te kunnen uitvoeren is aanvullende dekking nodig. Voor 2023 betreft dit een bedrag van € 208.000. Na 2023 krijgt mantelzorgondersteuning een plek in het nieuwe beleidskader WmoSamenleving. Daarnaast gaan de veranderingen in het sociaal domein steeds sneller en krijgen deze een nog urgenter karakter. Zo hebben wij bijvoorbeeld de afgelopen jaren gewerkt aan een verschuiving van maatwerk naar algemene voorzieningen aan de voorkant. Denk daarbij aan “Begeleiding in de wijk” en aan samenwerking met huisartsen. Ook de versterking van de sociale basis (aanwezige formele en informele voorzieningen in wijken en buurten) heeft aandacht gekregen en neemt in belang toe. Om deze veranderingen te realiseren is op verschillende werkvelden (o.a. Publieke gezondheid, Wmo, Jeugd, Werk en participatie, Werk en inkomen) structureel meer capaciteit nodig. Dit leidt tot een extra last van € 400.000 in 2023 en in de daaropvolgende jaren structureel € 800.000 per jaar. Op 5 april 2023 is de Visie sociaal domein 'Wij zijn Hilversum' vastgesteld.

Deze visie geeft richting aan alle komende kadernota's op het gebied van het sociaal domein. De eerstvolgende kadernota’s Wmo, Jeugd en Minimabeleid- staan gepland voor het vierde kwartaal 2023. Ingezet gaat worden op het versterken van de sociale basis en preventie, verstevigen van onze toegang en inzetten van passende jeugdhulp. De bijbehorende financiële middelen zijn niet betrokken in deze voorjaarsnota, maar worden opgenomen in de startnotitie en een volgend planning en control product. Sport, buurten en wijken Op enkele sportparken spelen op dit moment meerdere vragen en wensen van clubs met betrekking tot de bespeling van deze sportaccommodaties. Om niet te kiezen voor snelle oplossingen is het van belang om het geheel in een breder perspectief te plaatsen. Hiermee krijgen we een juist beeld van mogelijkheden in combinatie met de maatschappelijke wensen. De gemeente formeert vervolgens een heldere visie hoe sportvoorzieningen een integraal onderdeel vormen van het sociaalmaatschappelijk terrein.