CConstaterende datHilversum
Koppel je AI →
Document · PDF

Verslag raadscommissie d.d. 15 juni 2022 - vergadering 2

Raadscommissie 15 juni 2022, gemeente Hilversum7.322 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

VERSLAG

Vergadering Raadscommissie 2 15 juni 2022

1

Index verslag vergadering raadscommissie 2 woensdag 15 juni2022 Algemeen 1.

Opening en vaststellen agenda

3

2.

Mededelingen van de voorzitter

3

3.

3

4.

Mededelingen en toezeggingen van wethouders Walters, Heller en Van Voorden (inclusief de mededelingen inzake regionale aangelegenheden Beeldvorming middels inspraak afronden fase participatie Omgevingsvisie

5.

Beeldvorming initiatiefvoorstel PvdA Energiearmoede

11

6.

Oordeelsvorming initiatiefvoorstel PvdA Energiearmoede

14

4

2

RAADSCOMMISSIE 2 WOENSDAG 15 JUNI 2022 Locatie: Raadzaal Voorzitter: F.W. Reijmerink Griffier: P.M.H. van Ruitenbeek Aanwezigen bij aanvang: fracties: Hart voor Hilversum: H. Koç; D66: R.H. van Grieken; VVD: mw. H.M.G.J. van de Linde; GroenLinks: J.A. van Waarden; CDA: T. de Jong; Democraten Hilversum: R. Docter; PvdA: mw. J. Kalk; SP: P. Vonk; ChristenUnie: G. Plaggenmarch; BVNL: mw. F. Durlacher. College: B. Heller, N.G.T. van Voorden en mw. K.J. Walters, wethouders. 1. Vaststellen agenda De voorzitter opent de commissievergadering en heet iedereen welkom. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 2. Mededelingen van de voorzitter Er zijn geen mededelingen. 3.

Mededelingen en toezeggingen wethouders Walters, Heller en Van Voorden (inclusief de mededelingen inzake regionale aangelegenheden)(1.02.20) Inspreekster Mevrouw Van Willigenburg: woont sinds twaalf jaar aan de Severijnstraat, gesitueerd aan de Diependaalselaan; ervaart steeds geluid van voertuigen en de wasstraat, die tegen haar flat aan is gesitueerd, met een uitgang naar haar straat; heeft ook last van het verkeer, verkeer bij McDonald’s en bij bedrijvenunits, tot 01.00 uur ’s nachts, dat met veel lawaai aan en af rijdt; wijst op de al twee jaar durende priklocatie met aggregaat; ervaart nu bouwwerkzaamheden op het bedrijventerrein; trilt op haar benen, heeft hoofdpijn en is misselijk als zij lang thuis is; ziet op andere wegen maatregelen tegen veel verkeer, zoals de Geert van Mesdagweg, de Loosdrechtseweg, de J. Geradtsweg en de Gijsbrecht van Amstelstraat; heeft te maken met hardrijders en asociaal rijgedrag vanaf de gemeentegrens van Hilversum; beschikt over een dB app die bij metingen in haar woning verkeersgeluid tot 60 tot 70 decibel aangeeft; heeft bij mooi weer te maken met honderden langsrijdende motorrijders en ook van drugsdealers; slaapt nu beter sinds zij antidepressiva gebruikt; vraagt wat er aan de genoemde ellende wordt gedaan, gezien de rechten die zij heeft.

Democraten Hilversum: dankt mevrouw Van Willigenburg om haar problemen met de commissie te delen; is van mening dat bij de omgevingsvisie niets anders dan dit aan de orde moet zijn. De SP: vraagt of mevrouw Van Willigenburg nog steeds contact met de wethouder heeft; mevrouw Van Willigenburg heeft met ambtenaren Francis van Kooten en Marco Maréchal contact en had voorheen contact met voormalig wethouder Wolthers; nu wenst zij contact te hebben met degenen die de beslissingen nemen; zij hoopt op beslissingen die ook voor bewoners aanvaardbaar zijn

3

-

stelt vast dat haar situatie niet verbetert; mevrouw Van Willigenburg heeft te maken met geluidsmetingen van 55 tot 65 dB met pieken van 75 tot 80 dB, terwijl een geluidsniveau ’s avonds tot 40 dB is toegestaan.

Hart voor Hilversum: vraagt of mevrouw namens zichzelf of namens de wijk spreekt; mevrouw Van Willigenburg spreekt namens meer bewoners; allen hebben te maken met de geluidsoverlast; is benieuwd of al contact is opgenomen met de woningcorporatie om de woning beter te isoleren; mevrouw Van Willigenburg laat weten dat de woningen een aantal jaren terug zijn gerevitaliseerd en geïsoleerd, wat de overlast en het gedreun echter niet heeft weggenomen. Wethouder Heller: zet graag het contact met mevrouw Willigenburg voort, zoals ook de programmamanager, de geluidsspecialist en de buurtcoördinator dat doen; mevrouw is uiteindelijk het slachtoffer van de gemaakte keuzes in de buitenring en de Hilversumse verkeerssituatie; weet uit de geluidsmeting dat de geluidsbelasting fors is, maar dat wettelijke normen niet worden overschreden; kan heel weinig voor mevrouw Willigenburg betekenen, maar kan wel inzetten op actie en handhaving op de parkeerplaats; mevrouw Van Willigenburg kan zich niet voorstellen dat haar metingen fors afwijken van die van de gemeente; ’s avonds gaan de metingen fors over de 40 dB heen; er zou wat gedaan kunnen worden aan geluidsbeperkende maatregelen; zij voelt zich slachtoffer en hoopt dat er iets voor bewoners aan de herrie gedaan wordt; het gemeentebestuur is volgens haar verantwoordelijk voor bewoners; heeft vervanging van het asfalt op de Buitenring-Zuid op de

planning staan en neemt contact op met de provincie; mevrouw Van Willigenburg heeft begrepen dat de provincie in 2023/2024 de N201 gaat aanpakken; het gaat overigens om de Diependaalselaan/Vreelandseweg in plaats van de benaming N201. Toezeggingenoverzicht De VVD: vraagt of het lukt om de minimaeffectrapportage (T 21/015) voor 1 juli a.s. op te leveren en wat daarvoor de planning is; wethouder Heller komt daarop zo spoedig mogelijk schriftelijk terug. 4. Beeldvorming middels inspraak afronden fase participatie Omgevingsvisie (01.23.00) Woordvoerders: fracties: Hart voor Hilversum: H. Koç; D66: R.H. van Grieken; VVD: mw. H.M.G.J. van de Linde; GroenLinks: J.A. van Waarden; CDA: T. de Jong; Democraten Hilversum: R. Docter; PvdA: mw. J. Kalk; SP: P. Vonk; ChristenUnie: G. Plaggenmarsch; BVNL: mw. F. Durlacher College: mw. K.J. Walters, wethouder.

Insprekers De heer Zomers: memoreert dat er in 2014 een bijeenkomst was in De Vorstin, waar is gesproken over de toekomst van Hilversum, met name over de fietsveiligheid van Hilversum; heeft met wethouder Voorink gesproken over de Stephensonslaan en de Noorderbegraafplaats; is van mening dat er heel weinig wordt geluisterd naar mensen zonder winkel en vastgoed en die het gevoel willen hebben in een veilige straat en veilige wijk te wonen; hij hoort daarop niets; vraagt zich af wat de gemeente doet met mensen die zich zorgen maken over de veiligheid van de gewone burger die op straat loopt; voetgangers en fietsers worden gewoon genegeerd; raadt aan handhavers de wijk in te sturen en het asociale parkeergedrag aan te pakken, zodat mensen met rollators niet meer gedwongen worden het trottoir af te gaan; vraagt aandacht voor de Ayoubschool en wat er gebeurt als daar kinderen gebracht en gehaald worden, waarvoor helemaal geen oplossing wordt bedacht; daar staat regelmatig een grote bus

4

-

een uur lang met een dieselmotor te draaien; te laat komende leraren komen aldaar scheurend de straat binnen en veroorzaken schade aan zijn auto; is benieuwd wanneer de gemeente nu eens naar hem gaat luisteren.

GroenLinks: wijst erop dat in het coalitieakkoord huftergedrag in het verkeer, veiligheid rondom scholen en voor voetgangers en fietsers zijn genoemd; vraagt hoe men die zaken met elkaar wil oppakken; vraagt om de bereidheid van burgers om daarbij te helpen; de heer Zomers heeft met voormalig wethouder Wolthers al eens een discussie gevoerd over het asociaal racen in de stad; snelheidspieken zijn volgens hem niet incidenteel. BVNL: vraagt of de heer Zomers zich ook veilig in zijn woning en tuin voelt; de heer Zomers antwoordt dat zijn tuinhuisje een keer in brand is gestoken; vraagt waarom men niet met rollators over het trottoir kan; de heer Zomers constateerde dat er bij op- en afritten van trottoirs auto’s met vier wielen staan geparkeerd op het trottoir; handhavers komen echter niet in zijn wijk, omdat de gemeente dat niet nodig vindt.

De VVD: is benieuwd of de heer Zomers heeft meegedaan aan de participatiebijeenkomsten voor de omgevingsvisie; de heer Zomers laat weten vanwege zijn uit Suriname afkomstige echtgenote een half jaar per jaar in Suriname te verblijven; hij is ermee bekend dat er een buurtbijeenkomst was georganiseerd door mevrouw Annegreet van de Riet, waar hij niet bij is geweest; oppert de gedachte met de heer Zomers en andere buurtbewoners een wandeling door zijn buurt te maken, zodat hij kan aanwijzen waar het allemaal beter kan; volgens de heer Zomers zou dat kunnen, maar heeft gemerkt dat mensen in zijn woongebouw het een beetje moe zijn om steeds in gesprek te gaan.

Mevrouw Van Oostveen: ziet door de vele visies de richting niet meer, is het spoor bijster en heeft het gevoel de verkeerde route te volgen; volgens haar is de omgevingsvisie mosterd na de maaltijd; licht toe dat de omgevingsvisie als een paraplu zou moeten dienen voor de energietransitie, de mobiliteitsvisie, de woonvisie en nog andere visies, die bijna allemaal al zijn vastgesteld; men hanteert dus de verkeerde volgorde en zou eerst de omgevingsvisie moeten vaststellen; heeft te maken met een MRA, de VNG, regio, het Rijk provincie en gemeente, bewoners en ondernemers, die niets zeggen omdat de bestemming niet is bepaald; ook bouwprojecten liggen al vast; Hilversumse bewoners hebben dus eigenlijk niets meer te zeggen; constateert dat er websites zijn van Hilversum 2040, Bouwen aan Hilversum en de gemeentelijke website; daarop staat dat de omgevingsvisie beschrijft hoe men de stad wil verbeteren en wat men wil behouden; wensen van bewoners, ondernemers en belanghebbenden worden daarbij zo goed mogelijk meegenomen; de omgevingsvisie legt kaders vast en geeft aan wat men wel en niet wil in de buitenruimte; stelt vast dat zij te maken met de omgevingsvisie krijgt bij een plan dat niet past in een bestemmingsplan; dan kun je vragen om hiervan af te wijken; als je past binnen de ambities van de omgevingsvisie is de kans groter dat er kan worden afgeweken; dat is interessant voor

ondernemers; gaat het om eerst het bepalen van de bestemming en die praktisch uit te werken; vraagt of de commissie denkt dat er genoeg betrokkenheid bij de omgevingsvisie is; vraagt welk aantal Hilversummers weet wat een omgevingsvisie is, hoeveel Hilversummers überhaupt begrijpen wat die betekent en in hoeverre die visie in het belang van bewoners is; veel mensen hebben het idee dat ze niet gehoord worden; informeert bij de commissie of de omgevingsvisie in het belang van bewoners is; velen menen dat zij niet gehoord worden.

5

GroenLinks: meent dat er wel in grote lijnen een vrij eensgezind beeld is van de toekomst van Hilversum: groener, aandacht voor de fiets, behoud van het dorpse karakter met stedelijke voorzieningen en niet te hoog bouwen met kwaliteit en in de geest Van Dudok; de fractie zij vraagt of mevrouw Van Oostveen zich in die opbrengst herkent; mevrouw Van Oostveen stelt dat er veel wordt bedacht, maar het gaat om de werkelijkheid en om wat mensen zien en ervaren; de afstand tussen de omgevingsvisie en de bewoner is naar haar mening nog heel groot; legt uit dat de insteek van het omgevingsvisietraject is dat iedereen input kan leveren; heel veel betrokkenen hebben dat gedaan; de fractie ziet wel degelijk een richting en een visie en gevraagd wordt of dat ook de visie van mevrouw Van Oostveen is; mevrouw Van Oostveen heeft de visie niet gelezen, maar gaat het erom dat alle andere plannen en visies al zijn vastgesteld, zodat het de vraag is welke ruimte er dan nog is om de toekomst te bepalen.

De PvdA: hoort dat mevrouw Van Oostveen de gemeente blijft verwijten dat zij het niet goed heeft gedaan; er was echter al heel veel beleid, zodat er niet in een blanco situatie is begonnen; de omgevingsvisie kan tot bijstelling aanleiding geven; zij vraagt wat mevrouw Van Oostveen de gemeente precies verwijt; mevrouw Van Oostveen vindt ophalen van informatie goed, maar er zijn al jarenlang inwoners die zich over bepaalde dingen uitspreken; 80% is al in kannen en kruiken, zodat er niet echt vrijheid voor bewoners is; leest de visie toch anders; er zijn heel veel verslagen van inbreng; over hoe het verder kan gaan is nog geen besluit genomen; mevrouw Van Oostveen wijst er op dat allerlei andere plannen al zijn vastgesteld.

De VVD: heeft er moeite mee dat mevrouw Van Oostveen de gemeente kapittelt, terwijl ze niet de moeite heeft genomen om de stukken te lezen; het is echter verheugend om te zien hoeveel input van inwoners is opgehaald, waaruit een behoorlijk gelijkluidend beeld naar voren komt; de fractie corrigeert daarom de opvatting van mevrouw Van Oostveen, in die zin dat bijstelling van visies en plannen nog mogelijk is; de commissie en raad zijn nu dus niet voor de bühne bezig; mevrouw Van Oostveen gaat het erom dat van bewoners wordt verwacht dat ze grote lappen tekst lezen; zij wil een gesprek op gang brengen, omdat zij zich ergens zorgen over maakt; zij heeft niet gereageerd op de inhoud, maar heeft over het proces gesproken; het proces is een visie te creëren waarom al zoveel lagen heen zitten; in plaats daarvan zou men focus moeten houden en bewoners moeten aangeven dat zij geen invloed meer hebben.

Mevrouw Van Dillen (Fietsersbond): brengt plannen op voor de fietsers die er nu zijn en die er nog aankomen; de fietsers die van en naar Hilversum en door de gemeente heen fietsen; merkt op dat Hilversum op fietsafstand van vier grote steden is gelegen; constateert dat ontzettend veel mensen in de enquête voor de omgevingsvisie hebben aangegeven dat fietsers ruim baan moeten hebben, zelfs soms ten koste van de auto; wordt iets minder positief van het collegeakkoord en de omgevingsvisie, waar de fiets minder ruim baan heeft; gaat het uiteindelijk om fietsgeluk, zodat mensen de auto laten staan, waarbij er bijwinsten ontstaan op andere beleidsterreinen; vraagt meer aandacht te hebben voor de fiets in de omgevingsvisie vanwege die bijwinst; neemt het aanbod van raadsleden aan om in Hilversum rond te fietsen; challenget de raad om meer te doen voor de fiets; wil fietspaden, veilige stoplichten etc. op de juiste plekken zien; stelt vast dat mensen anders gaan reageren als ze in plaats van de auto op de fiets zitten; adviseert de raad meer te doen voor de fiets. De VVD:

6

-

vraagt waar het voor fietsen in de omgevingsvisie tekortschiet; mevrouw Van Dillen ziet geen fietsbeleid of een onderhouds- of ontwikkelbudget voor de fiets; de lijst met verbeteringen van verkeersveiligheid in Hilversum matcht niet met ervaringen van fietsers; probeert met de omgevingsvisie een nieuwe brede visie neer te leggen en vraagt of die de goede accenten biedt; mevrouw Van Dillen heeft daarop een heleboel detailantwoorden op en wil daarover verder praten.

Hart voor Hilversum: vraagt of de huidige fietspaden volgens de Fietsersbond achterhaald of onveilig zijn; mevrouw Van Dillen mist een heleboel fietspaden en stelt dat een heleboel fietspaden niet voldoen aan de normen; er is een concrete knelpuntenkaart; ook is soms een andere wijkinrichting mogelijk, waardoor er geen fietspad nodig is. De ChristenUnie: vraagt wat er nog mist in de vertaling vanuit de participatie en meent dat die vraag inmiddels is beantwoord; mevrouw Van Dillen hoopt dat de raad de uitdaging oppakt en de deal van het offer you can’t refuse om te investeren met veel bijwinst oppakt.

De heer Roskes: constateert dat het 26 jaar verder is na het vorige verkeersplan; trefwoorden zijn lef, durven kiezen en in gesprek gaan met de samenleving; kortom: daadkrachtig en ambitieus aan de slag gaan, met name op de dossiers energie en warmte, groen en mobiliteit; memoreert dat in 1971 het structuurplan is vastgesteld met een vierstrooksring rond het centrum met rondwegen over de hei rond Hilversum; de Stationsbuurt is toen platgegooid en de Schapenkamp en de Cityparking zijn aangelegd; daarna is er 26 jaar niets meer gebeurd; herinnert vervolgens aan de vaststelling van het Plan Wegen in 1996, waarin is gezegd dat er meer fietspaden zouden moeten komen; eenrichtingverkeer kwam; stelt vast dat het 26 jaar later niet langer zo meer gaat; de rol van de auto wordt geleidelijk afgewaardeerd; fiets, deelmobiliteit en OV komen centraler te staan; dat getuigt van daadkracht en ambitie; de raad staat voor die omslag niet alleen; bewoners willen daarover meepraten. De VVD: verwachtte eigenlijk een vurig pleidooi voor de sustainable development goals en vraagt of de heer Roskes die niet meer nastreeft; de heer Roskes gaat daarvoor nog steeds, een van de 17 werelddoelen gaat ook hierover. De PvdA: vraagt wat de heer Roskes adviseert op het gebied van de brede welvaart; de heer Roskes adviseert de vorming een denktankje om de brede welvaart om te vormen naar Hilversumse schaal.

Mevrouw Koster (HOP 2040): laat weten dat HOP 2040 bestaat uit 38 samenwerkende bewonersorganisaties; is de afgelopen twee jaar uitdrukkelijk bevestigd dat visies en plannen bijgesteld kunnen worden als de vastgestelde omgevingsvisie daartoe aanleiding geeft; stelt vast dat de raad meer gedaan heeft dan nodig qua participatie; meent dat HOP 2040 heeft volgehouden om bewoners een volwaardig geluid te laten houden; ziet een eensluidend signaal in de participtieopbrengst: dorps karakter, groen en geen ruimte voor hoogbouw; zij ziet de keuzes in lijn met de participatieopbrengst graag helder in de omgevingsvisie terug; stelt dat de 10.000 woningen van de MRA nu eindelijk van tafel kunnen; blijft de ontwikkeling van de omgevingsvisie nauwgezet volgen; de uitgangspunten zoals verwoord in het voorstel voor de denkrichting bieden een uitgestoken hand;

7

D66: -

-

wil graag samen met het college optrekken vanaf de start van projecten, dus ook bij het bepalen van eventuele grenzen van waaruit verder wordt gewerkt; roept de nieuwe raad op om bewoners te betrekken bij plannen voortkomende uit de omgevingsvisie en lopende trajecten. deelt de conclusie van geen ruimte voor hoogbouw uit de participatie niet; mevrouw Koster ziet die in de denkrichting wel staan; geeft aan dat 47% van de gebruikers van het Kieskompas bereid is tot hoogbouw en 42% niet en vraagt waar HOP 2040 de stelligheid vandaan haalt dat er geen hoogbouw gewenst is; mevrouw Koster meent dat dat ook door bewoners is aangegeven en hoogbouw niet strookt met het dorpse karakter; informeert of de participatie is mislukt als slechts met 25% van de inbreng iets gebeurt en voor 75% andere keuzen worden gemaakt; participatie is ook zeggenschap en de vraag is wanneer je tevreden kunt zijn; mevrouw Koster stelt dat HOP 2040 voor een participatieproces staat en niet voor inhoud; als de opbrengst van het participatietraject herkenbaar terugkomt in de omgevingsvisie is het goed gegaan; dat het niet goed gaat als er toch hoogbouw komt laat zij dan toch aan de inwoners.

De ChristenUnie: informeert naar de mening van HOP 2040 over de vertaalslag van participatie naar denkrichting en of die voldoende transparant is geweest; mevrouw Koster laat weten dat HOP 2040 achter de uitkomst van de denkrichting staat; die is een verwoording van wat de participatie heeft opgeleverd. De VVD: doet het ontzettend veel deugd om dit verhaal van HOP 2040 te horen; wordt blij om in wijken aan de slag te gaan met wijkgerichte uitvoering van plannen en vraagt wat de animo daarvoor is; mevrouw Koster denkt dat daar wel animo voor is en verklaart zich bereid om bewoners daarvoor te motiveren.

De heer Van IJken (Stichting Betrokken Omwonenden Busremise Hilversum): stelt vast dat het overgrote deel van de burgers meer groen en minder verdichting wil; mist in de stukken de voorliggende hoofdlijn/denkrichting, die als basis kan dienen voor een ontwerp-omgevingsvisie; een tuinstad heeft veel gevolgen voor onderliggende visie; heeft een referendum georganiseerd en daaruit komt naar voren dat 90% van de deelnemers een tuinstad wil en 10% een verdichte stad; dat komt ongeveer overeen met de opbrengst van het participatieproces; is twee jaar na dato weer terug bij dezelfde virtuele splitsing van verdichte stad of tuinstad; bij een verdichte stad vergroten de huidige problemen; een tuinstad betekent een beperkte groei aan woningen en een groene leefomgeving; de bal ligt nu weer bij de gemeenteraad en het college om te kiezen voor een tuinstad of een verdichte stad; misschien durft men daartussen geen keuze te maken; ziet het vertrouwen van het gemeentebestuur bij de burger onder druk staan, welk vertrouwen verbeterd kan worden door een keuze te maken conform wat de meerderheid van de burgers wil.

Het CDA: is benieuwd hoe BOBH reflecteert op top down besturen en de rol van de raad daarin en of BOBH het participatieproces als top down heeft ervaren; de heer Van IJken meent dat het participatieproces goed is ervaren; het college heeft twee jaar terug geprobeerd het MRA-plan van 10.000 woningen door de raad heen te krijgen; er is een goed proces geweest dat er vaker zou moeten zijn; hij meent dat het nu het moment is om van de opbrengst te leren en na te gaan wat de Hilversummers willen;

8

-

vraagt of er nog meerdere keuzen zijn dan een tuinstad of verdichte stad waartoe de omgevingsvisie aanleiding geeft; de heer Van IJken stelt dat men bij meer groen niet kan kiezen voor heel veel woningen; een tuinstad betekent minder woningen, minder hoog bouwen en meer leefruimte.

Democraten Hilversum: vraagt hoe BOBH in het referendum de verdichte stad heeft gedefinieerd; de heer Van IJken heeft als hoofdlijn aangegeven dat men bij het bijplaatsen van 8.000 of 10.000 woningen de hoogte moet ingaan; concludeert dat 90% van de respondenten geen hoogbouw wil; de heer Van IJken bevestigt dat. De VVD: interpreteert het pleidooi van de heer Van IJken om de voorgestelde denkrichting te omarmen; de heer Van IJken pleit voor een duidelijke hoofdlijn/keuze, die in een of twee regels mogelijk moet zijn; als men dat niet doet is het voor de Hilversummer onduidelijk wat er precies gaat gebeuren; vraagt of de heer Van IJken een aanscherping wil van wat is opgehaald uit de participatie; de heer Van IJken denkt dat duidelijk is geworden dat groen en een betere leefomgeving belangrijke elementen zijn die iedereen onderschrijft; dat met men in de denkrichting aangeven. D66: -

-

tekent aan dat aan mensen de keuze voorleggen of zij voor een tuinstad of verdichte stad zijn men bijna altijd voor de tuinstad gaat; de bewoording van verdichte stad zou wat objectiever moeten zijn; ziet mensen ook aangeven dat het voorzieningenniveau hoog moet blijven en dat Hilversum een woon- en werkstad moet worden; verengen tot meer of minder bouwen doet volgens de fractie geen recht aan wat mensen hebben aangegeven; gevraagd wordt of de heer Van IJken dat ook vindt; de heer Van IJken doet het deugd dat D66 kiest voor de tuinstad; meer bouwen betekent meer benodigde voorzieningen voor bewoners en niet andersom; met 91.000 inwoners zou men het huidige voorzieningenniveau overeind moeten kunnen houden; stelt dat extra bouwen ervoor kiezen is in Hilversum te blijven wonen; de heer Van IJken kent mensen die vluchten uit Hilversum omdat het er te druk wordt; meer inwoners betekent ook meer grootstedelijke problemen; er komen dus meer nadelen, waardoor je het karakter van Hilversum kwijt raakt; er is volgens hem een grens aan wat men in Hilversum kan bijbouwen om het huidige karakter niet kwijt te raken.

De ChristenUnie: is van mening dat de denkrichting al heel concreet is, met vier bakens, waarvan er een over de tuinstad gaat; de fractie vraagt hoe het nog compacter kan; de heer Van IJken meent dat er nog geen duidelijkheid is, omdat de gemiddelde bewoners van de Spoorzone zal zeggen dat er al is gekozen voor een verdichte stad vanwege het bijbouwen van 1.200 woningen; als het koesteren van natuur hetzelfde effect oplevert als het vergroenen van zes pleinen, dan snijdt dat volgens hem geen hout; een keuze voor de tuinstad is volgens hem wel duidelijk. De PvdA: vraagt of bij twee denkrichtingen het verwijt zou zijn de inbreng van de participatie niet serieus te nemen; de heer Van IJken denkt van niet; meent dat de denkrichting ook gaat over inclusiviteit, het type samenleving en de wijze van omgang met elkaar, wat veel omvattender is dat de keuze tussen tuinstad en verdichte stad; de keuze van 10.000 woningen heeft de raad overigens niet gemaakt; de heer Van IJken is het ten dele daarmee eens, omdat de burger ziet dat 1.200 woningen worden gepland. GroenLinks:

9

-

ziet ook een richting van gematigde groei en vraagt of de heer Van der IJken zich herkent in wat in de participatie opgehaald; de heer Van IJken herkent zich daarin, maar gematigde groei is volgens hem ook in een tuinstad mogelijk.

De heer Stegeman: spreekt in als bewoner, sociaal ondernemer en vader; wil zijn dochter van 8 jaar kunnen vertellen dat het geluk ook aan haar doorgegeven kan worden; wat nu gebeurt moet haar geluk niet beperken; dat is volgens hem nu wel het geval, ook in Hilversum; zet zich in om het tij te keren; noemt de klimaatcrisis een van de gevolgen van de huidige leefwijze; daarnaast zijn er ook de biodiversiteitcrisis en sociale ongelijkheid; ziet enorme uitdagingen die vragen om grote veranderingen en grote stappen vooruit; vernam van hoogleraar Jan Rotmans dat er sprake is van een verandering van tijdperk; ziet veelbelovende zaken in de opbrengst van de participatie; roept de commissie en raad op om op drie kaders heel erg te sturen, die aansluiten op de werelddoelen: 1. de langetermijnvisie: burgers, bedrijven en professionals zijn vooral gericht op het hier en nu; vooruitkijken is lastig; de omgevingsvisie doet dat wel met een blik op 2040; de vraag aan het college is om daaraan vast te houden en mensen te faciliteren, de weg vrij te maken, ontzorgen en te sturen in het belang van de lange termijn; dus kijk constant over de schutting heen; die rol dicht hij de raad heel graag toe; als burger en als ondernemer is dat heel lastig; 2.

toets op het dienen van het algemeen belang; burgers weten heel goed wat er in hun eigen omgeving leeft en zij zijn goed in staat om daarop te acteren; zij handelen echter vanuit het eigen perspectief; ondanks dat veel is opgehaald in de participatievisie zijn niet alle stemmen vertegenwoordigd; twee belangrijke stemmen zijn van de natuur, die essentieel is, en de jongeren; daarom de vraag om te faciliteren in het bundelen van de gemeenschapskracht; de belangen van eenieder dienen vertegenwoordigd te worden; 3. toets op een integrale aanpak, de werelddoelen, die 192 landen hebben ondertekend; die geven het totaalbeeld om de transitie te maken; daardoor is de meest positieve impact te maken; lokaal en centraal produceren kan de CO2-voetafdruk verlagen; zonnepanelen zijn heel belangrijk, maar er zit heel veel meer winst in andere zaken. De SP: vraagt of de heer Stegeman zich herkent in de opbrengst van de participatie en wat hij mist in de denkrichting; de heer Stegeman herkent zich absoluut in wat is opgehaald; wat mist is wat er nog meer nodig is, wat oorzaak en gevolg is, dat weet de burger niet; daar moet een overkoepelende gemeente naar kijken in het belang van de toekomst.

De heer Wiercx (voorzitter huurdersbelangenvereniging Gooi en Omstreken De Alliantie): wil Hilversum een vitale en inclusieve stad laten blijven; kan uit de denkrichting zowel ambitie als behoud lezen; ziet een risico van te veel in het midden blijven en daarmee niet de zaken doen die nodig zijn; in plaats daarvan is lef nodig en handen uit de mouwen steken; stelt dat de uitdaging voor Hilversum is de kracht van de inclusieve tuinstad te versterken en de kwaliteit te vergroten; daarnaast heeft Hilversum een belangrijke en centrale rol in de regio; 14.000 mensen in Hilversum zoeken nu een woning; de drie corporaties in Hilversum werken hard aan het meer beschikbaar krijgen van betaalbare woningen, vanuit de overtuiging dat iedereen het recht heeft op een plek in Hilversum om te wonen, te leven en naar vermogen te presteren; ziet vaak dat de thema’s duurzaamheid en groen als tegenpool worden gezien van woningontwikkeling; zijns inziens gaan de woon- en klimaatcrisis samen op en kunnen ze elkaar versterken; door wijken slim aan te pakken ontstaan er meer woningen en een groener straatbeeld; door meer appartementen ook in de hoogte te maken voor kleine huishoudens kun

10

-

-

je doorstroming in een wijk bevorderen; door voor een groen mobiliteitsbeleid te kiezen ontstaan er meer kansen voor woningontwikkeling en meer ruimte voor openbaar groen; vraagt ook aandacht voor het beter benutten van bestaande woningen, zoals in vernieuwende woonvormen die helpen tegen de groeiende vereenzaming en vergrijzing; vindt de groei van belang voor het behoud van het goede; stelt dat groei nodig is, omdat de woningnood hoog is, om kwalitatief goede woningen en wijken te ontwerpen die groen en duurzaam zijn; groei is ook nodig omdat Hilversum anders een slapend woongebied wordt voor rijke mensen in een arme gemeente, waar de vitaliteit uit is; dan vergrijst de stad, trekken jongeren weg en wordt het voor werkgevers minder aantrekkelijk om hun bedrijven in Hilversum te vestigen; voorziet een slapend rijk woongebied wanneer men niet focust op de toekomst, met veel ouderen, vertrekkende jongeren en bedrijven en organisaties die moeite hebben met het vinden van politieagenten, zorgmedewerkers, onderwijzers, omdat er geen woningen voor hen zijn; vindt ambitie en lef nodig in verband met de huidige bewoners en woningzoekenden; de denkrichting biedt ruimte voor lef; vraagt de raad ervoor te gaan met de bewoners en toekomstige inwoners; met veel ambitie en een duidelijk doel kan men in 2040 nog steeds trots zijn op Hilversum, een plek voor en van iedereen.

Hart voor Hilversum: informeert naar de bron van 14.000 woningzoekenden en waar die nu wonen; de heer Wiercx antwoordt dat zij nog bij hun ouders wonen en terug willen naar Hilversum; hij begrijpt niet dat er geen urgentie is vanuit de gemeente en niet wordt nagedacht over de demografische gevolgen van de woningzoekenden; woontorens zorgen ook voor doorstroming; de huurdersbelangenvereniging gaat contact opnemen met al deze mensen, die niet aan tafel zitten; de huurdersbelangenvereniging wil hen een gezicht geven; de VVD geeft aan dat de bron van 14.000 woningzoekende het onderzoek ‘Wonen in de Metropoolregio Amsterdam’ onderzoek Factsheet Hilversum’ is. 5. Beeldvorming initiatiefvoorstel PvdA Energiearmoede Woordvoerders: fracties: Hart voor Hilversum: H. Koç; D66:mw. V. Wesselink; VVD: mw. E.M. Zeeuw van der Laan; GroenLinks:S.J. Hexspoor; CDA: T. de Jong; Democraten Hilversum: T. Braaksma; PvdA: mw. J. Kalk; SP: P. Vonk; ChristenUnie: mw. G. Potters-Blijdorp; BVNL: mw. F. Durlacher. College: B. Heller, wethouder. De voorzitter: merkt op dat steeds meer mensen te maken krijgen met energiearmoede, waarbij de toenemende energiekosten een rol spelen; niet alle woningen zijn in voldoende mate geïsoleerd en niet elk huishouden heeft zelf de financiële mogelijkheden om daarin te investeren.

vervolgt dat mensen daardoor bezuinigen op hun energiegebruik op een manier die ten koste gaat van gezondheid en leefcomfort; licht toe dat het initiatiefvoorstel voor de tweede keer wordt behandeld; ditmaal is het advies van het college is bijgevoegd; merkt op dat zowel aan de initiatiefnemer als de portefeuillehouder vragen gesteld kunnen worden; het ligt voor de hand zich nu te richten op de reactie van het college. De PvdA: leidt het onderwerp in; stelt dat het initiatiefvoorstel een uitvloeisel is van een gemeenteraadsvergadering van november, toen er nog niet veel draagvlak was om over het onderwerp te praten; een half jaar later is de situatie heel anders: energiearmoede is een wezenlijk probleem voor heel veel mensen; dat ziet zij ook terug in de reactie van het college; dat zegt iets over het toegenomen bewustzijn van het probleem en dat doet haar deugd;

11

-

-

constateert dat de wereld en het denken daarover is veranderd, waardoor partijen meer op één lijn zitten; heeft een initiatiefvoorstel geschreven met een aanpak die redelijk goed is verwoord door de collegebrief van 8 juni jl., die overigens niet bij de stukken is gevoegd; vraagt aandacht voor de relatie met de prestatieafspraken van de corporaties, die vaart moeten maken om hun bezit te verduurzamen; vraagt ook aandacht voor het kunnen vinden van de doelgroep van werkende armen met een woning; stelt dat doelgroepgericht werken in het voorstel voldoende is geadresseerd door het college; stelt een vraag over de prestatieafspraken van corporaties met betrekking tot het verduurzamen van het corporatiebezit; wethouder Heller heeft het voornemen duurzaamheid onderdeel van de prestatieafspraken te laten zijn; de insteek is om op dat punt eveneens afspraken met de woningcorporaties te maken; de PvdA twijfelt niet aan die insteek, maar vraagt hoe daarin vaart te maken is; wellicht door het maken van afspraken; wethouder Heller stelt dat men afspraken van twee kanten maakt; het college kan toezeggen er alles aan gelegen te zijn om tot afspraken te komen en duurzaamheid daarvan onderdeel te laten zijn; meent dat dit deel van de afspraken bij beide partijen gewenst is en vraagt of het mogelijk is of op dat deel separate afspraken te maken zijn; wethouder Heller neemt dat aspect mee naar

de portefeuillehouder Wonen.

De SP: vraagt of mensen via een lening of subsidie mogen worden geholpen met duurzaamheidsmaatregelen; wethouder Heller stelt dat de subsidie kleine maatregelen betreffen met bedragen van € 70,-; verder zijn hem geen gemeentelijke subsidiemaatregelen bekend; Amsterdam kent een subsidieregeling voor een gasafkoppeling; de gemeente Arnhem heeft een specifieke uitkering vanuit het volkshuisvestingsfonds gekregen waarvoor een eigen bijdrage geldt van € 2.500,- voor 754 woningen; een subsidieregeling zou een inkomenseis moeten bevatten ofwel heeft men het al heel snel over enorme bedragen; beschikt over een Rijksbrief van 3 december, met de vermelding dat een subsidieregeling wel mag worden toegepast; de PvdA bevestigt dat en heeft daarnaar ook onderzoek gedaan; zij heeft informatie van een overheidssite; er zijn aparte regelingen voor zonnepanelen en warmte-energiepompen; zij wil ruimhartiger kijken naar wat wel mogelijk is in plaats van wat niet mogelijk is; in Amsterdam werkt men met FIXbrigades; zij wil creatiever laten kijken naar wat mogelijk is in plaats van bang te zijn voor inkomenspolitiek; de doelgroep met een uitkering is te vinden; de doelgroep tot 130% van het minimum is lastiger te vinden en voor de groep met een woning zijn voorstellen gedaan.

BVNL: informeert of het verstrekken van een energiebox van € 125,- een optie kan zijn; wethouder Heller doet dat al; mensen kunnen aan € 70,- gratis producten krijgen, evenals het aanbrengen daarvan en installeren in een woning; in dezen gaat het in hoge mate om gedrag; de radiatorfolie is een manier om het goede gesprek te voeren over het lager zetten van de verwarming en ramen dicht te doen; hij wil ook besparingen inzichtelijk maken om gedragsverandering erin te houden; het gaat in hoge mate om een groep die niet van nature open staat voor deze maatregelen; het in gesprek komen met de doelgroep is misschien wel de grootste uitdaging; de SP meent dat er niet veel mensen zijn die de verwarming op 25 graden zetten en vervolgens de ramen open zetten; wethouder Heller weet dat er absoluut kommervolle situaties zijn, waarmee via woningcorporaties het gesprek moet worden aangegaan; hij wil inzicht in woonsituaties; gedragsverandering is in dezen heel wezenlijk. De ChristenUnie: wil weten of er voldoende geld is om witgoed dat niet deugt binnen het te verkrijgen bedrag te laten vervangen; wethouder Heller kan dat moeilijk aangeven, omdat het gaat om het bereiken van de doelgroep; de moeilijkheid zal zijn om bij mensen binnen te komen; als er onvoldoende budget is komt hij bij de raad terug;

12

-

vraagt of de gemeente gebruik gaat maken van maatschappelijke instellingen; wethouder Heller licht toe dat TNO in kaart heeft gebracht waar de doelgroep woont, dat is ten oosten van de spoorlijn; specifieke gegevens heeft hij echter niet; hij wil met name gebruik maken van bestaande partners en netwerken in de wijken en van de consulenten.

Democraten Hilversum: vraagt wat er met 1.075 van de 2.575 huishoudens gebeurt die niet geholpen worden; wethouder Heller heeft als grootste uitdaging om mensen te bereiken en gaat ervan uit de aanpak te kunnen doorzetten omdat in de toekomst geld in een tweede tranche zal worden verkregen; ziet vanuit TNO dat de arme groep in Arnhem 19% behelst en in Hilversum 4,5%; de PvdA stelt dat alle cijfers inmiddels verouderd zijn, vanwege het stijgen van de energierekening; cijfers zijn dus fluïde; Arnhem is een armere stad dan Hilversum, maar volgens haar wijkt de groep armen in Hilversum niet veel af van de groep armen in Arnhem; wethouder Heller stelt dat de groep van 4,5% Hilversumbreed is, die ook 7% tot 9% kan zijn; GroenLinks: is benieuwd of er voorbeelden zijn van subsidieregelingen die de gemeente uitvoert; wethouder Heller beschikt daarover niet; de PvdA stelt dat Tilburg een regeling heeft ondergebracht in het woonlastenfonds; het betreft geen subsidieregelingen waarmee men zonnepanelen vergoed krijgt; men kan creatief onderzoeken welke manieren en middelen er zijn om anders dan via een hypotheek over middelen te kunnen beschikken om je huis te verduurzamen.

BVNL: is benieuwd of het college bereid is om de doelgroep uit te breiden van mensen met een inkomen tot 120% van het minimumloon naar mensen met een inkomen tot 130% van het minimumloon; wethouder Heller doet geen inkomenstoets en gaat via eigen consulenten en opbouwwerkers hopen in contact te komen met mensen; memoreert dat de gemeente heel duidelijk heeft gecommuniceerd dat de energiecompensatiebijdrage bedoeld is voor mensen met een inkomen tot 120% van het minimumloon; wethouder Heller stelt dat dat een andere regeling is, namelijk de directe compensatie; in dezen gaat het erom dat mensen voor € 70,- spullen kunnen krijgen, waarbij de gemeente niet om een inkomen vraagt. De VVD: vraagt of functionarissen die nu al achter de voorkeur bij bewoners komen nu al modules meenemen om energie te besparen; wethouder Heller stelt dat dat ondoenlijk wordt; medewerkers die het meest op de doelgroep zitten, bijvoorbeeld schuldhulpverlening, doen wel een aanbod van energiemaatregelen nemen. GroenLinks: vraagt of het in kaart brengen van de doelgroep per huishouden in plaats van op wijkniveau tot de uitgangspunten van het initiatiefvoorstel behoort; de PvdA weet dat Hilversum 40.000 huishoudens telt en wil zo pragmatisch mogelijk handelen en voor urgente problemen focussen op die wijken waar de kans de doelgroep te bereiken het grootst is.

Het CDA: informeert naar weg te nemen belemmeringen bij leningen en of die makkelijker te verstrekken zijn dan het was; sommige mensen hebben een te laag inkomen om voor een lening in aanmerking te komen en gevraagd of dat aantal huishoudens hoog is en of er daarvoor creatieve alternatieven zijn; wethouder Heller weet dat drie groepen volgens Hart voor Hilversum problemen hebben met het krijgen van een duurzaam wonenlening: senioren die geen consumptief krediet krijgen vanaf een bepaalde leeftijd; dat is opgevangen door de verzilverhypotheek als leenvorm aan te bieden;

13

-

-

BKR-geregistreerden; nu wordt gesproken over energieleveranciers ook bankactiviteiten te laten verrichten en leningen te laten geven, zodat de investering, de kosten daarvan en de winst in één hand worden gehouden; mensen die minder dan € 2.500,- willen lenen; heeft toegezegd wat hij kan betekenen om die knelpunten op te lossen, waarop hij nog op afzienbare termijn terugkomt; suggereert dat de gemeente energiebesparing aanbiedt met een leaseregeling; wethouder Heller raadt mensen aan via een lening met een lage rente zonnepanelen te financieren in plaats van via een leaseconstructie.

6. Oordeelsvorming initiatiefvoorstel PvdA Energiearmoede (4.01.40) Woordvoerders: fracties: Hart voor Hilversum: H. Koç; D66: mw. V. Wesselink; VVD: mw. E.M. Zeeuw van der Laan; GroenLinks: S.J. Hexspoor; CDA: T. de Jong; Democraten Hilversum: T. Braaksma; PvdA: mw. J. Kalk; SP: P. Vonk; ChristenUnie: mw. G. Potters-Blijdorp; BVNL: mw. F. Durlacher. College: B. Heller, wethouder. De PvdA: meent dat eenieder het voorstel heel goed zou kunnen omarmen. D66: -

is het eens dat er structurele oplossingen moeten komen; benadrukt dat de gemeente al wat oplossingen heeft voor minima, zoals tegoedbonnen en een minimaregeling; kan zich vinden in de duurzaamheidslening; 80% van de doelgroep woont in een huurhuis, zodat op korte termijn prestatieafspraken maken nodig is; kan zich vinden in de eerste twee beslispunten, maar niet in subsidies.

GroenLinks: complimenteert de PvdA met het agenderen van het onderwerp; gaat het om de vraag hoe ondersteuning toegankelijk wordt; mensen krijgen te maken met stress, terwijl hun accu leeg is; vindt de aanpak van energiecoaches met goede persoonlijke contacten goed, wat zij terugziet bij het college en de PvdA; wil in het leven roepen van nieuwe ingewikkelde regelingen vermijden; wellicht kan men naar andere financieringsmaatregelen voor energiemaatregelen kijken; een uitbreiding van de minimaregelingen zou ook een optie zijn; wil ook kijken naar andere financieringsregelingen naast de bestaande duurzaamheidslening en is benieuwd hoe andere partijen aankijken tegen het wijzigen van punt 3: het college opdragen te kijken naar andere financieringsmogelijkheden dan de duurzaamheidslening; de SP vraagt of GroenLinks tegen subsidie is; GroenLinks is dat niet, maar als subsidie niet mogelijk is wil zij wel laten kijken naar andere financieringsmogelijkheden; de PvdA kan met die uitbreiding prima leven; Hart voor Hilversum informeert naar suggesties voor andere financieringsmogelijkheden; GroenLinks denkt aan de minimaregeling en daarmee nog meer mensen bereiken; BVNL begrijpt dat subsidies meestal worden uitgekeerd aan mensen met een maximaal inkomen en informeert of mensen met een hoger inkomen ook subsidie zouden moeten kunnen aanvragen; GroenLinks vindt het initiatiefvoorstel

duidelijk is voor de doelgroep, maar men kan wel kijken naar andere mogelijkheden om duurzamheidsmaatregelen voor deze doelgroep te financieren. De VVD: complimenteert de PvdA met het agenderen van het onderwerp; wil mensen ook laten wijzen op diverse fondsen ter bestrijding van armoede, zoals het jeugdsportfonds en de hele bestrijding van armoede erin meenemen.

14

Hart voor Hilversum: ziet dat de gemeente op de goede weg is, maar nog veel winst is te behalen, wat op korte termijn nodig is, omdat het probleem heel veel huishoudens raakt; wil woningcorporaties inschakelen om hun bijdrage te laten leveren; wens alert te blijven op huishoudens die willen verduurzamen, maar niet kunnen verduurzamen. BVNL: is blij met de mogelijkheden die er zijn om mensen te helpen, maar die zijn er nog niet genoeg; hoopt dat als de energieprijzen omhoog zijn dat ook de toeslagen stijgen; hoopt dat de norm om in aanmerking te komen voor regelingen van 120% naar 130% van het minimumloon gaat.

De SP: is de PvdA dankbaar voor het initiatief, evenals het college; is wel voor subsidiëring in plaats van leningen geven; stelt dat armoede ook een probleem in Hilversum is waaraan iets moet gebeuren, waarbij ook woningcorporaties ingeschakeld moeten worden; raadt aan zich te richten op bepaalde wijken en werkgevers en voedselbanken te gebruiken; adviseert studenten erbij te betrekken, evenals anderstaligen; wil voorkomen dat huurprijzen stijgen als woningen beter geïsoleerd zijn; wethouder Heller stelt de SP gerust in die zin dat de drie in Hilversum actieve woningcorporaties er bij renovatie en verduurzaming er altijd van uitgaan de extra kosten niet bij de huurders in rekening te brengen (twee woningcorporaties) of voor de helft van de maandelijkse besparingslasten (1 woningcorporatie); wil het gat tussen € 70,- en € 2.500,- dichten zodat mensen ook voor € 1.000,- hulp kunnen krijgen. Democraten Hilversum: hoopt iedereen van de doelgroep te kunnen bereiken; raadt aan de druk via de VNG op te voeren om het Rijk extra geld beschikbaar te laten stellen; wil mensen niet uitsluiten die niet het geld hebben om te verduurzamen. Het CDA: wil geen inkomenspolitiek bedrijven via subsidiëring van duurzaamheidsmaatregelen; pleit ervoor coaches te laten kijken welke maatregelen doorgevoerd kunnen worden; adviseert coaches additioneel te trainen.

De ChristenUnie: dankt de PvdA voor het voorstel; wil de uitgangspunten duidelijker zien, evenals een plan van aanpak, waarbij zij er van uitgaat dat het doel daarvan verwezenlijkt zal worden. erkent dat energiearmoede een zwaard van Damocles is, waartoe € 70,- niet zoveel is om je huis te isoleren; erkent dat stress gauw aanwezig is; gaat uit van het verwezenlijken van het doel van de aanpak. Debat Het CDA: vraagt of de te reserveren middelen in de kadernota additioneel zijn ten opzichte van de rijksbijdrage; de PvdA wil het bedrag in de voorjaarsnota opnemen; wethouder Heller deelt mee dat het college voornemens is om de middelen aan het bestrijden van energiearmoede te gaan besteden; als het college meer nodig heeft komt het naar de raad terug; informeert of het college wordt gevraagd nog meer antwoorden te geven op subsidiëren of alternatieven te bedenken; wellicht is er al voldoende invulling van het derde beslispunt; PvdA

15

vindt de vraag nog niet beantwoord, omdat is gevraagd naar alternatieve manieren; de kunst is om aan te sluiten bij wat in het land wordt bedacht. Advisering aan de raad De ChristenUnie, het CDA, Democraten Hilversum, BVNL, Hart voor Hilversum, D66 en GroenLinks maken een voorbehoud met debat. De SP, de VVD en de PvdA adviseren positief zonder debat. De voorzitter sluit de vergadering om 00.00 uur. Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van 6 juli 2022. De griffier, ·······

De voorzitter,

P.M.H. van Ruitenbeek.

G.M. van den Top.

16

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hilversum&id=495be57a-64d9-4fd4-bb6b-414c667d99df