Toekomstperspectief - aanvullende gespreksnotitie van OpStand (Toegevoegd 19 augustus 2026)
Tekst van het document
Naar een toekomstvisie voor woonwagenparken gespreksnota ter bespreking met belanghebbenden, college van b&w en gemeenteraad Inleiding Op verzoek van OpStand.nu bespreekt de raadscommissie Ruimtelijke Ordening en Projecten op 26 augustus 2026 de uitbreiding van het aantal woonwagenstandplaatsen, zoals benoemd in de Woonvisie 2021-2030. Over het hoe, waar en wanneer is namelijk nog veel onduidelijk, met nog maar drie jaar te gaan. De Woningbouwmonitor 2026-2030 laat geen uitbreiding zien. Ook woonwagenbewoners tasten in het duister, terwijl er behoefte is aan extra standplaatsen en er paradoxaal genoeg ook leegstand van huurwagens wordt gemeld. Over de uitbreiding stelt de Woonvisie: ‘We inventariseren hoeveel potentiële woonwagen- bewoners willen huren, en hoeveel er een eigen wagen willen kopen.’ Los van de curieuze formulering (‘potentiële woonwagenbewoners’, alsof hier sprake kan zijn van nieuw instroom van buiten het kamp), geven bewoners (die ik heb gesproken) aan nog niet te zijn meegenomen in enig plan. Wel zijn op Egelshoek door de gemeente standplaatsen verkocht. De andere drie zijn in beheer bij wooncorporatie Dudok Wonen. Bewoners voelen zich amper gehoord, laat staan dat er sprake is van serieuze participatie. Wel ervaart men stelselmatige achterstelling en een bejegening die nog altijd door vooroordeel lijkt te zijn gevoed.
“Er wordt over ons gepraat, nooit met ons. We worden weggezet als outcast” , zegt een bewoner. Dat is overigens niet alleen in Hilversum het geval. Woonwagenbewoners, reizigers, Roma en Sinti zijn door de geschiedenis heen altijd gemarginaliseerd en in de Tweede Wereldoorlog zelfs gedeporteerd en vermoord. “De gemeentereiniging komt hier niet. Ons slaan ze over. Alsof wij geen belasting betalen” , reageert een bewoner op de vraag hoe men de dienstverlening door de gemeente ervaart. Daarbij is ook ruimte voor zelfreflectie. Zoals een bewoner stelt: “Natuurlijk heb je weleens iemand die maar wat aan rotzooit, maar waarom wordt hier dan nooit gehandhaafd? Durven ze soms niet?” En wat staat ondernemers op Egelshoek te wachten? Mijn eerste bezoek afgelopen winter viel samen met het nieuws dat autobedrijven geen nieuwe verlenging van hun huurcontract voor 30 jaar zouden krijgen maar nog slechts voor 5 jaar. Onzekerheid troef. Loont investeren nog? Bedrijvigheid hoort bij de woonwagencultuur. De bijzondere positie van woonwagenbewoners, vooroordeel en onduidelijkheid over standplaatsrechten maakt het lastig tot vrijwel onmogelijk om een hypotheek of verzekering (opstal) af te sluiten. Ook hier lijkt discriminatie mee te spelen.
Ondertussen kampen de woonwagenparken met dezelfde problemen als overal: klimaatverandering schreeuwt om verduurzaming, vergroening van de locaties en wellicht een andere, veiligere inrichting. Al met al meer dan genoeg om aan de gemeenteraad voor te leggen. Andere gemeenten gingen ons voor. Joop Lahaise fractievoorzitter OpStand.nu 1 www.opstand.nu uitgave van stichting OpStand redactie@opstand.nu Hoe staat het nu echt? In antwoord op schriftelijke vragen van OpStand.nu liet het college weten dat er geen aanleiding is aan te nemen dat de realisatie van de ‘benodigde extra standplaatsen’ voor 2030 niet zal worden gehaald. Woonwagenbewoners zien echter weinig tot geen actie om tot uitbreiding te komen. Ook van een aanzet tot participatie zou nog weinig zijn gebleken. Meerdere woonwagenbewoners gaven aan al jaren in afwachting te zijn van een plek, terwijl er ook sprake lijkt van leegstand. Het eindrapport Effectiviteit woonbeleid van de Rekenkamer Hilversum (september 2023) stelt: ‘In de nieuwe prestatieafspraken is opgenomen dat: de gemeente onderzoekt in 2023/2024 nauwe samenwerking met de corporaties de mogelijkheid voor het uitbreiden van het aantal standplaatsen voor woonwagenbewoners binnen de periode van deze prestatieafspraken (maximaal 25 stuks).’ De Rekenkamer stelt vast dat er geen rapportage aan de raad plaatsvindt.
Wellicht zou dat moeten, met de eindstreep van de Woonvisie en de opgave in zicht. Overigens naderen ook de Prestatieafspraken 2023-2027 hun houdbaarheidsdatum. In zijn beantwoording van genoemde schriftelijke vragen laat het college weten dat de realisering ‘van deze woningen’ net zo complex is als van reguliere woningen. OpStand.nu vraagt zich af of daarin de ervaringen zijn meegenomen met de realisatie van flexwoningen (o.a. Circusterrein) en al decennia werkende praktijk ten aanzien van persoonsgebonden maar wel overdraagbare ligplaatsvergunningen voor woonschepen in Amsterdam. Als het realiseren van standplaatsen zo complex is, hoe verhoudt die complexiteit zich dan tot de realisatie voor woonhuizen op Egelshoek, op bestaande standplaatsen? Het college stelt ‘nadrukkelijk mee te nemen’ dat er geen uniforme eigendomsverhouding is op de vier kampen: een deel is huur (corporatie), een deel is eigendom. ‘Uitbreiding van standplaatsen wordt ‘met regelmaat besproken in diverse overleggen, waaronder de Taskforce Versnellen en bestuurlijke overleggen’, zo bericht het college. We zijn uiteraard benieuwd naar de resultaten daarvan (en genoemde ‘taskforce’). Daarbij zien we met belangstelling de consequenties meegewogen van het uitponden van standplaatsen.
Hoe garandeert de gemeente dat er bij doorverkoop van deze percelen annex standplaatsen de facto geen sprake zal zijn van verbrokkeling van de parken, oftewel krimp in plaats van behoud? Zie ook p. 50 van de VNG-Wegwijzer Woonwagenbeleid. Eenmaal verkocht lijkt de gemeente weinig tot geen instrumenten te hebben om het kavel onderdeel te laten blijven van de woonwagenlocatie. Zorgelijk vinden wij de beantwoording van de slotvraag (van de schriftelijke vragen van OpStand.nu) of er naast de betrokkenheid van woningcorporaties nog andere opties zijn om het aantal woonwagens op korte termijn te vergroten. Daarop antwoordt het college: ‘Op dit moment zijn er geen concrete alternatieve opties in beeld.’ Toch lijkt uitbreiding, buiten de zeer beperkte mogelijkheden van ‘invulling’ (lege plekken en sneller toewijzen leegstaande woonwagens) alleen kansrijk met (pro-)actieve en tijdige medewerking van de gemeente. Zelfs een bescheiden ‘straatje erbij’ kan alleen door extra grond aan te kopen dan wel te bestemmen naast Egelshoek en/of de Van Ghentlaan. Die ruimte lijkt er te zijn, los van eventuele procedurele en financiële hobbels. Rondom de twee kleinere kampen is overduidelijk geen uitbreidingsmogelijkheid. Daarbij staan de wagens op die locaties al dicht op elkaar. 2 Direct naast de woonwagenlocatie Egelshoek zijn al sinds jaar en dag autobedrijven.
Van oudsher is er altijd bedrijvigheid geweest op of nabij woonwagenparken, niet alleen in Hilversum. Nog lang niet uitgestorven zijn de auto(sloop)bedrijven. Om te investeren in duurzaamheid en vernieuwing (m.n. sloperijen) hebben ondernemers duidelijkheid nodig. Eigenaren van bedrijven op Egelshoek maken zich zorgen om de nieuwe, veel kortere termijn van hun huurcontract met de gemeente. Zonder toekomstperspectief kunnen zij niet investeren. Relatief veel woonwagenbewoners beoefenen zelfstandige beroepen in de handel, dienstverlening of ambacht. Sommige gemeenten houden daar rekening mee door op nieuwe of aangepaste standplaatsen ruimte te bieden aan kleinschalig activiteit, variërend van praktijkruimte en loodsen/garageboxen tot bijvoorbeeld een schoonheidssalon of stalling voor rijdende handel. Bedrijvigheid maakt deel uit van de woonwagencultuur en past in het groeiend besef dat wonen en werken bij voorkeur dichtbij elkaar liggen. Het gaat dus niet om wonen alleen, maar om veel meer, als onderdeel van instandhouding van de woonwagencultuur. Inmiddels is er nog een antwoord van de gemeente gekomen op technische vragen door OpStand.nu, die vooral lijken te bevestigen dat er nog lang geen sprake is van een Hilversums woonwagenbeleid: Beleidskaders vs.
uitvoering Na het intrekken van de Woonwagenwet in 1999 dreigde een ‘afbouw- of uitsterfbeleid’, totdat de Nationale Ombudsman in 2017 zijn rapport ‘Woonwagenbewoner zoekt standplaats’ publiceerde. Het ministerie van BZK kwam daarop in juli 2018 met het ‘Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’, als leidraad voor gemeenten. Ook ter zake doend is het adviesrapport ‘Een thuis voor iedereen’. Het beleidskader op zich is geen wet. Naleving kan juridisch niet worden afgedwongen, maar het is evenmin vrijblijvend. Het niet nakomen van het beleidskader kan tot kansrijke gerechtelijke procedures (tegen de gemeente) leiden, met beroep op het discriminatieverbod door niet nakoming van de verschillende beleidskaders. De woonwagencultuur is bovendien in 2014 door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed aangewezen als immaterieel erfgoed. Meer dan drie jaar na het rapport, signaleerde ombudsman Reinier van Zutphen in 2021 dat er nog altijd bitter weinig gebeurt. De ombudsman noemde dit zorgelijk. Van Zutphen: ‘De toch al complexe relatie tussen woonwagenbewoners en overheid komt verder onder druk te staan. 1.De criteria om te komen tot uitbreiding van het aantal woonwagenstandplaatsen zijn onderdeel van het nog vast te stellen beleid.
De vakgroep (of cluster) Wonen schrij? op dit moment een startno@@e die de route schetst welke taken er liggen om te komen tot beleid. De startno@@e wordt in het proces van bestuurlijk besluitvorming gebracht, aBankelijk van de lange termijnplanning van de raad. 2.Voor bedrijvigheid/ werk aan huis gelden dezelfde regels als voor bewoners van reguliere woningen. Met betrekking tot bedrijvigheid rondom het woonwagenkamp geldt dat de kaders voor bedrijvigheid vastliggen vast in het omgevingsplan. 3 Woonwagenbewoners weten niet wat ze van de overheid kunnen verwachten. Die onzekerheid voedt wantrouwen.’ De ombudsman wijst lokale overheden op het Beleidskader van 2018. Het Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid (BZK) geeft als richtlijnen: •houd rekening met de specifieke woonbehoeften van woonwagenbewoners; •voorzie in voldoende en binnen een redelijke termijn aangelegde standplaatsen; •heb aandacht voor de cultuur van woonwagenbewoners; •bescherm woonwagenbewoners tegen discriminatie; •bied voldoende rechtszekerheid voor de doelgroep; •bied ruimte om in familieverband te leven. In aanvulling op het beleidskader bracht de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in 2021 een speciale ‘Wegwijzer woonwagenbeleid’ uit.
Daarin schetst de VNG het mensenrechtelijk kader in relatie tot het woonwagenbeleid en licht toe hoe gemeenten, met woningcorporaties, bewoners en beheerorganisaties woonwagenbeleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat in lijn is met het landelijk beleidskader. Gemeenten hebben het woonwagenbeleid veelal onderdeel gemaakt van hun woonbeleid, maar de invulling varieert. Mede op basis van het beleidskader BZK en het adviesrapport ‘Een thuis voor iedereen’ heeft de gemeente Maasdriel onderstaande, vrij uitgebreide uitgangspunten voor het woonwagenbeleid opgesteld: •de gemeente stelt het beleid voor woonwagens en standplaatsen vast als onderdeel van de Woonvisie; •het beleid dient voldoende rekening te houden met en ruimte te geven aan het woonwagenleven van woonwagenbewoners; •de behoefte aan standplaatsen en woonwagens wordt periodiek onderzocht; •corporaties voorzien in de (sociale) huisvesting van woonwagenbewoners voor zover de woonwagenbewoner tot de primaire of secundaire doelgroep behoort; •de gemeente voorziet in (bouwrijpe) koopstandplaatsen voor geïnteresseerde standplaatszoekenden die de kosten voor de koop van een standplaats en een eigen woonwagen kunnen financieren; •de afbouw van standplaatsen is niet toegestaan (behoudens uitzonderlijke omstandigheden) zolang er behoefte is aan standplaatsen; •een woningzoekende woonwagenbewoner die dit wenst, heeft binnen een
redelijke termijn kans op een standplaats. De ‘redelijke termijn’ wordt in de regel gekoppeld aan de gemiddelde inschrijfduur (wachttijd) voor het verkrijgen van een sociale huurwoning in de gemeente Maasdriel (circa 8 à 9 jaar); •de op termijn vrijkomende standplaatsen worden toegewezen volgens de beleidsregels voor toewijzing. De gemeente beheert de wachtlijst, houdt de inschrijvingen bij en kent de standplaatsen toe. De Hilversums Woonvisie 2021-2030 stelt eenvoudigweg: ‘Dit (het BZK Beleidskader, red) betekent dat moet worden ingespeeld op de behoefte aan standplaatsen. Alleen als die behoefte ontbreekt, is afbouw van het aantal standplaatsen toegestaan. Een woningzoekende woonwagenbewoner moet binnen een redelijke termijn kans maken op een standplaats. De behoefte aan woonwagenstandplaatsen in Hilversum bedraagt op dit moment een kleine tien 4 standplaatsen. In de periode tot 2030 groeit deze behoefte naar verwachting tot zo’n 25 extra standplaatsen ten opzichte van het huidige aanbod.’ (p.18) In tegenstelling tot Maasdriel wordt geen termijn genoemd, anders dan ‘een redelijke termijn’. Bij de totstandkoming van de Woonvisie is uitgegaan van 25 extra standplaatsen tot 2030. De Woonvisie vervolgt: ‘We bieden ruimte om de behoefte aan woonwagenstandplaatsen op te vangen.
Daarvoor treffen we voorbereidingen om tot 2030 het aantal standplaatsen met ongeveer vijfentwintig plaatsen uit te breiden. We voegen dit aantal standplaatsen de komende jaren toe. We inventariseren hoeveel potentiële woonwagenbewoners willen huren, en hoeveel er een eigen wagen willen kopen. We maken met de corporaties prestatieafspraken over de verhuur en het beheer van woonwagen(locatie)s.’ (p.25) Vragen hierover aan het college (begin maart 2026) konden niet tot tevredenheid worden beantwoord, simpelweg omdat er nog geen sprake is van toevoeging van standplaatsen. Er is wel sprake van leegstand. Meerdere bewoners verklaren niet te zijn gevraagd naar hun behoefte aan huur- dan wel koopstandplaats. Wel zijn er in de tussentijd op Egelshoek meerdere percelen als standplaats verkocht, waarmee feitelijk een vermindering is gerealiseerd van het in gemeentelijk bezit zijnde woonwagenterrein. De vraag is of hier niet toch sprake is van afbouwbeleid. Ter verduidelijking: naast huurwagens zijn er ook woonwagens in eigendom, zonder dat de standplaats eveneens eigendom is. Daarnaast staan er dus inmiddels enkele woonwagens/ huizen op eigen grond. Ten slotte stelt de Woonvisie: ‘Wij nemen onze verantwoordelijkheid voor een adequate huisvesting van woonwagenbewoners, passend bij hun culturele identiteit.
Dit doen we door realisatie van 25 extra standplaatsen tot 2030, in samenwerking met de corporaties. Dit werken we uit in de prestatieafspraken.’ (p.26). Zie ook het kader met als kop ‘extra instrumenten’. In de Prestatieafspraken Hilversum 2023-2027 (tussen gemeente en de corporaties) lezen we: ‘De gemeente Hilversum onderzoekt in 2023/2024 nauwe samenwerking met de corporaties de mogelijkheid voor het uitbreiden van het aantal standplaatsen voor woonwagenbewoners binnen de periode van deze prestatieafspraken (maximaal 25 stuks).’ (p.6) En onder Sociale huurwoning: ‘Alle zelfstandige huurwoningen met op de peildatum een gereguleerd sociaal huurcontract vanuit een toegelaten instelling (zowel daeb als niet-daeb). Hierbinnen vallen ook: leeggekomen woningen die met een gereguleerd sociaal huurcontract werden verhuurd, tijdelijke woningen, sociale huurcontracten uit het verleden met een andere naam: huur-op-maat contracten. Het type huurcontract is hier leidend. Hier buiten vallen: kamers (want niet-zelfstandig), onzelfstandige woningen die via zorginstellingen worden verhuurd, geliberaliseerde woningen bij aanvang van het huurcontract, woonwagens en standplaatsen en gereguleerde sociale huurwoningen binnen B.V.’s.’ (p.18) Hoe passen woonwagens/standplaatsen dan wel binnen de taakstelling van de woningcorporatie? Dudok Wonen besteedt er een webpagina aan.
De corporatie benoemt de vijf woonwagenlocaties onder haar beheer: De Abri (Naarden, 14 standplaatsen), De Zanderij (Bussum, 21), Van Ghentlaan (15), Erfgooierslaan (11) en Diependaalselaan (12). Egelshoek valt er niet onder. De gemeente verhuurt hier zelf. Niet duidelijk is de rol van Dudok Wonen t.a.v. de 5 niet-sociale standplaatsen op de locaties in haar beheer. Op meer parken is sprake van eigen woonwagens. Als toewijzingsvoorwaarden voor een sociale huurwagen noemt Dudok Wonen: de kandidaat- huurder is 18 jaar of ouder; het gezamenlijk belastbaar huishoudinkomen bedraagt niet meer dan €40.765,00 (prijspeil 2022) en de leden van het huishouden hebben de Nederlandse nationaliteit of een geldige verblijfsstatus. Onder het kopje Wie krijgt voorrang? stelt Dudok Wonen: ‘Wil je een standplaats (de plek waar een woonwagen staat)? Schrijf je dan in op de wachtlijst. Wie het langst op de wachtlijst staat, komt als eerste aan de beurt. Bij het aanbieden van een standplaats krijgen deze groepen voorrang in onderstaande volgorde: •Bewoners van 18 jaar en ouder die al op het woonwagenpark wonen waar een plek vrijkomt. •Bewoners van andere woonwagenparken in de regio Gooi en Vechtstreek. •Mensen uit de regio die niet op een woonwagenpark wonen. •Mensen van buiten de regio die niet op een woonwagenpark wonen.
Cruciaal voor behoud van de woonwagencultuur is dat de corporatie nadrukkelijk voorrang geeft aan woonwagenbewoners ‘die al op het woonwagenpark wonen waar een plek vrijkomt’, respectievelijk aan ‘bewoners van andere woonwagenparken in de regio Gooi en Vechtstreek’. Of dat ook echt gebeurt, is overigens niet geheel duidelijk. Sommige bewoners ervaren dat anders. De formulering ‘potentiële woonwagenbewoners’ in de Woonvisie voedt argwaan. Overigens staat de voorrangsregeling ook toewijzing toe aan woonwagenbewoners van buiten de regio. Dat lijkt een positieve zaak omdat daarmee de kans wordt verkleind dat iedere willekeurige woningzoekende die aan de algemene toewijzingsvoorwaarden voldoet een woonwagen krijgt toegewezen. punten Voorop staat dat allereerst met zoveel mogelijk woonwagenbewoners (en locatiegebonden ondernemers) gesproken wordt over hun wensen en inzichten t.a.v. uitbreiding en herinrichting van (sommige) parken en daarmee verbonden bedrijfspercelen. Deze wensen en inzichten zijn geen garantie dat het ook zo geschiedt, maar geven gemeente en corporatie tenminste inzicht in wat er zou moeten gebeuren, profiterend van de kennis en ervaring van bewoners. Vroegtijdige en serieus opgezette participatie kan bovendien bijdragen aan herstel van het vertrouwen tussen woonwagenbewoners en de overheid. Dat laatste lijkt geen overbodige luxe.
Onder voorbehoud derhalve van genoemde inbreng, ziet OpStand.nu graag de volgende punten in de raadscommissie besproken: 1.Staat de raad nog steeds achter de toezegging 25 om voor 2030 extra standplaatsen te realiseren? 2.Is de raad geïnteresseerd in de huidige actuele vraag en prognose voor de komende jaren, en bereid het aantal van 25 daar eventueel op aan te passen? 3.Voelt de raad urgentie om dringend woningzoekenden (inwonende volwassen kinderen, ook die nu tijdelijk buiten de parken wonen) op zo kort termijn door Dudok Wonen of de gemeente via toewijzing van bestaande woonwagens of standplaatsen te helpen? 6 4.Is de gemeente bereid tot een aankoop van grond en eventuele bestemmingsplanwijziging om uitbreiding van woonwagenparken mogelijk te maken? 5.Wat zijn de voor-/nadelen van verkoop van standplaatsen? Hoe voorkomt de gemeente dat hiermee feitelijk een uitsterfbeleid wordt ingezet? 6.Is een ‘overdraagbare’ huur- of pachtconstructie, vergelijkbaar met de Amsterdamse ligplaatsvergunning voor woonschepen, ten behoeve van bewoners met een eigen (koop)wagen een alternatief voor de verkoop van grond? 7.In het verlengde van het vorige punt: hoe kan de gemeente bijdragen aan acceptatie van woonwagenbewoners door hypotheekverstrekkers en verzekeraars? 8.Is de gemeente überhaupt bereid te investeren in het ‘normaliseren’ van het wonen op een woonwagenkamp, ook als het gaat om
de eigen gemeentelijke taken als reiniging, het ophalen van afval en het waar nodig handhavend optreden tegen excessieve overtreding van bijvoorbeeld verkeers- en milieuwetgeving? 9.Wat is er nodig om alle vier locaties brandveilig, goed bereikbaar (ook voor het GAD, reiniging en hulpdiensten) én klimaatbestendiger te maken? Wenst de raad dit überhaupt als voorwaarde op te nemen bij het vergroten, respectievelijk herinrichten van de woonwagenparken? 10.Hetzelfde geldt voor een gemeenschapsvoorziening op in elk geval de twee grootste woonwagenparken? 11.Hoe kijkt de raad naar behouden van bedrijvigheid op en rond de locaties? Concreet: wat is de toekomst van het autobedrijvenpark Egelshoek? 12.Is er toekomst voor alle vier de huidige woonwagenparken of is er behoefte aan een herschikking, met wellicht uitbreiding naar Wijdemeren, dat immers weldra ook Hilversums grondgebied zal zijn? 13.Hoe worden bewoners, ondernemers en raad actief betrokken bij de totstandkoming van een woonwagenbeleid? Welk tijdspad hoort daarbij? 14.Welk gemeenten kunnen als voorbeeld dienen? Zie bijvoorbeeld Zeist en Utrecht.
15.Hoe kunnen woningzoekenden in de tussentijd aan woonruimte op een van de vier locaties worden geholpen? Dit lijken deels technische vragen, maar ze zijn bedoeld als gesprekspunten voor de raadscommissie van 26 augustus, teneinde het college een richting te geven voor het aangekondigde nieuwe woonwagenbeleid en bewoners uitzicht te bieden op een daadwerkelijke verbetering van hun situatie, op de korte (tot 2030) en langere termijn. 7