TOE_bijlage_6
Tekst van het document
Rapportage soortgericht onderzoek
Prins Bernhardstraat 142-158 Hilversum Eliza Vastgoed B.V.
Projectadviseur Benjamin Brandt BSc
Kwaliteitscontrole door Benjamin Brandt BSc
06-47163522 benjamin@habitus.nl
Kwaliteitscontrole op datum 3 december 2019
Rapportage Amber Heitman MSc
Paraaf
Documentcode ELIZ2019-1-RAP1 In opdracht van
Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking van dit rapport
Eliza Vastgoed B.V.
(inclusief foto’s) is enkel toegestaan onder vermelding van de bron. Dit rapport is met de grootste zorg samengesteld. Desondanks
Contactpersoon opdrachtgever Casper Landeweerd
aanvaardt Habitus natuur & landschap geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of door toepassing van adviezen.
Opleverdatum 4 december 2019
Correspondentieadres: Tolnasingel 1 /2411 PV / Bodegraven Kvk-nummer: 61229628 / Btw-nummer: NL854262301B01 Rekeningnummer: NL14ABNA0494577894 www.habitus.nl
Rapport soortgericht onderzoek
2
INHOUDSOPGAVE
Rapport soortgericht onderzoek
1.
INLEIDING 4
2.
METHODE 7
3.
RESULTATEN
4.
CONCLUSIE & AANBEVELINGEN
10
BRONVERMELDING
11
BIJLAGEN
12
9
3
1. INLEIDING
In dit hoofdstuk wordt de aanleiding van het onderzoek beschreven. Vervolgens wordt het projectgebied beschreven en wordt het onderzoek afgekaderd.
1.1 Aanleiding De opdrachtgever is voornemens de woningen aan de Prins Bernhardstraat 142-158 te Hilversum te slopen. Er is een ecologische quickscan uitgevoerd (SAB, januari 2019). Hieruit blijkt dat de woning mogelijk gebruikt wordt als verblijfplaats (zomer-, winter-, paar- en kraamverblijven) van diverse vleermuisssoorten waaronder laatvlieger. Massawinterverblijfplaatsen zijn uitgesloten omdat deze niet worden verwacht, gezien de geringe hoogte van de betreffende panden. Gericht onderzoek naar vliegroutes en foerageergebied van de eerder genoemde soorten is uitgesloten op basis van de quickscan. Wel is er onderzoek nodig naar huismus en gierzwaluw. De eerder genoemde soorten en functies zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Om te bepalen of de voorgenomen werkzaamheden volgens de Wet natuurbescherming kunnen worden uitgevoerd voor deze soorten en functies, is soortgericht onderzoek uitgevoerd. 1.2 Doel en centrale vraag Dit soortgericht onderzoek wordt uitgevoerd om te kunnen bepalen of de voorgenomen werkzaamheden in strijd zijn met de Wet natuurbescherming, zodat de opdrachtgever inzicht verkrijgt in eventuele aanvullende maatregelen die noodzakelijk zijn.
De centrale vraag luidt dan ook: Is er bij uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden kans op overtreding van de Wet natuurbescherming voor de onderzochte soorten en functies? De onderzochte soorten en functies zijn beschreven in hoofdstuk 2. Dit rapport geeft antwoord op bovenstaande vraag en biedt, indien mogelijk, maatregelen om overtreding van de Wet natuurbescherming te voorkomen. Is dit niet mogelijk, dan dient een ontheffing aangevraagd te worden.
Rapport soortgericht onderzoek
4
1.3 Projectgebied en werkzaamheden
1.5 Reikwijdte
Het projectgebied ligt aan de Prins Bernhardstraat 142-158 te Hilversum en is gelegen in de provincie
Dit soortgericht onderzoek heeft alleen betrekking op:
Noord-Holland. De begrenzing van het projectgebied is weergegeven in Figuur 1. In de huidige situatie bestaat het projectgebied uit drie panden met woningen. De omgeving van het projectgebied bestaat uit het centrum van Hilversum en een woonwijk met flatgebouwen en woonhuizen kleine tuinen. De werkzaamheden beperken zich tot het projectgebied. De panden zullen worden gesloopt
• • • •
de onderzochte soorten en functies, zoals beschreven in hoofdstuk 2; het projectgebied zoals beschreven in paragraaf 1.3; de onderzochte elementen binnen het projectgebied, zoals beschreven in hoofdstuk 2; de werkzaamheden zoals beschreven in paragraaf 1.4. Als de werkzaamheden op een andere manier of volgens een andere planning worden uitgevoerd, zijn de conclusies van dit onderzoek niet meer van toepassing. In dat geval wordt geadviseerd om een nieuwe toetsing uit te laten voeren om
•
te bepalen of de werkzaamheden volgens de Wet natuurbescherming kunnen worden uitgevoerd; de Wet natuurbescherming, niet op ander beleid of wetgeving.
De resultaten van dit onderzoek zijn maximaal drie jaar geldig. Dit soortgericht onderzoek kan voor de initiatiefnemer als bewijsstuk dienen dat natuuronderzoek is verricht.
1.4 Voorgenomen werkzaamheden Figuur 1: projectgebied en de mogelijke beschermde functies (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
Rapport soortgericht onderzoek
5
1.6 Criteria Het onderzoek en de onderhavige rapportage voldoen aan de interne proces- en kwaliteitseisen van Habitus natuur & landschap1. Wij hebben onze eigen kwaliteitseisen opgesteld omdat voor ecologisch onderzoek niet altijd kwaliteitseisen beschikbaar zijn. Het doel van onderstaande eisen is om een kwalitatief onderzoek te bieden (kwaliteitseisen). Het betreffen eisen over het proces (beoordeling, interpretatie), onderzoek (protocollen, inzet deskundigheid) en leesbaarheid (rapportage).
1
De interne proces- en kwaliteitseisen betreffen het volgende:
•
Het onderzoek wordt uitgevoerd volgens geldige onderzoeksprotocollen voor soortenonderzoek. In volgorde van prioritering zijn dit het Vleermuisprotocol 2017 (Netwerk Groene Bureaus), kennisdocumenten 2017 (BIJ12), Soortinventarisatieprotocollen in het kader van de Wet natuurbescherming 2017 (Netwerk Groene Bureaus) en de NDFF-protocollen. Indien er
• • • • • • •
geen inventarisatieprotocol beschikbaar is voor een soort, dan zal een deskundige met expertkennis van de soort(groep) een werkwijze voorstellen. Het onderzoek sluit aan op de te verwachten soorten en functies uit een voorgaand onderzoek (ecologische quickscan). Het veldonderzoek wordt uitgevoerd door deskundigen op het gebied van de onderzochte soort(en). Een deskundige heeft aantoonbaar voldoende kennis en ervaring om relevante soorten te identificeren herkennen en relevant gedrag te beoordelen. Een deskundige voldoet aan de deskundigheidseisen van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. De projectadviseur heeft specifieke deskundigheid en meerdere jaren ervaring met soortgelijke onderzoeken of staat onder begeleiding van een ervaren adviseur. Iedere geleverde rapportage is door een andere deskundige (dan de schrijver) beoordeeld op inhoud en vorm op basis van vaste beoordelingscriteria. Geplaatste opmerkingen door de beoordelaar worden verwerkt of besproken tot de meningen in overeenstemming zijn met elkaar. De rapportage vermeldt welke deskundigen het veldwerk hebben uitgevoerd, volgens welke methode en met welke middelen. Bij vleermuisonderzoek wordt gebruik gemaakt van batdetectors die beschikken over opname- en vertragingsmogelijkheden, zodat sonogrammen geanalyseerd kunnen worden.
De onderzoeksresultaten en rapportage voldoen aan de volgende eisen: ecologisch en juridisch correct, degelijk onderbouwd, kort en bondig, leesbaar en begrijpbaar. Het rapport is volledig en controleerbaar, dit betekent: Waarnemingen van beschermde soorten die te relateren zijn aan een beschermde functie of verblijfplaats worden altijd direct in het veld geregistreerd. Daarnaast worden alle geregistreerde waarnemingen gecontroleerd op juistheid door een andere ecoloog met expertkennis van de betreffende soortgroep. Van iedere waarneming is in ieder geval de datum,
• • • •
tijd, soort, aantal, gedrag en locatie (punt, vlak of lijn) weergegeven in het rapport. In het rapport is duidelijk te achterhalen hoe de interpretatie van de veldwaarnemingen leidt tot de vastgestelde functies voor soorten (zoals verblijfplaats of foerageergebied). Uit het rapport blijkt duidelijk welk effect de voorgenomen werkzaamheden op vastgestelde gebiedsfuncties hebben en welke verbodsbepalingen hierdoor overtreden worden. Hierbij worden alle mogelijke effecten van de werkzaamheden meegenomen, dus ook effecten buiten het werkgebied die gerelateerd zijn aan de getoetse ontwikkeling. De conclusie geeft antwoord op de vraag van de opdrachtgever. Habitus natuur & landschap verklaart hierbij onafhankelijk te zijn en geen enkel belang te hebben bij de uitkomst van het onderzoek. Al onze collega’s hebben de ethische gedragscode ondertekend.
Rapport soortgericht onderzoek
6
2. METHODE
In dit hoofdstuk wordt de onderzoeksmethodiek beschreven en wordt het onderzoek afgekaderd. Hier is beschreven op welke manier de gewenste informatie is verzameld. Daarnaast zijn de kopgegevens van de uitgevoerde bezoeken in dit hoofdstuk te vinden.
2.1 Vleermuizen
2.2 Huismus
Het vleermuisonderzoek is uitgevoerd conform het Vleermuisprotocol 2017 (Netwerk Groene Bureaus,
Het huismusonderzoek is uitgevoerd conform het NGB Soortinventarisatieprotocol 2017 (Netwerk Groene
2017) voor de soorten en functies omschreven in Tabel 1.
Bureaus, 2017a). Gezien de overzichtelijkheid van het projectgebied en de te onderzoeken gebiedsfuncties,
Tabel 1: mogelijk aanwezige soorten en functies op basis van vooronderzoek
is het onderzoek uitgevoerd door één vogeldeskundige. In de meest geschikte periode (1 april t/m 20
Soort(en)
juni) is er gezocht naar zingende huismussen en andere gedragingen van huismussen die nest- en/of
Functie(s)
Locatie(s) in het projectgebied
territoriumindicerend zijn. Het veldwerk is uitgevoerd met behulp van een Swarovski EL 10x42 verrekijker.
Gewone dwergvleermuis Ruige dwergvleermuis Laatvlieger
Zomerverblijf Winterverblijf Paarverblijf Kraamverblijf
Ruimte onder dakpannen en loodslabben Ruimte tussen muur en gevelbetimmering
Tijdens de veldbezoeken is rond en door het projectgebied gelopen, waarbij alle geschikte locaties gemiddeld elke vijf tot tien minuten in beeld was. 2.3 Gierzwaluw Het gierzwaluwonderzoek is uitgevoerd op basis van het Kennisdocument Gierzwaluw (BIJ12, 2017). Het
Het veldwerk is uitgevoerd met behulp van een Petterson D240X in combinatie met opnameapparaat
onderzoek is uitgevoerd door een vogeldeskundige met een verrekijker. Er is onder andere gekeken naar
Ediroll R-05. Deze batdetector beschikt over opname- en vertragingsmogelijkheden. Tijdens de bezoeken
in- of uitvliegende gierzwaluwen en geluisterd naar gierzwaluwen die roepen vanuit het gebouw. Verder is
zijn alle relevante waarnemingen genoteerd. Geluiden die niet in het veld te determineren waren, zijn
onderzocht of er ´gierende´ gierzwaluwen aanwezig zijn. Dit is namelijk een indicatie van de aanwezigheid
opgenomen en later geanalyseerd. Alle waarnemingen zijn gecontroleerd door de projectadviseur. De
van nesten in de omgeving. Ook is een methode toegpast die ‘tapen’ wordt genoemd. Hierbij is het geluid
waarnemingen zijn zodanig ingevoerd dat dubbeltellingen zoveel mogelijk zijn voorkomen. Dit wil zeggen
van een roepende gierzwaluw afgespeeld in de buurt van mogelijke nestlocaties. In het geval er een
dat één baltsende vleermuis niet twee keer is ingevoerd. Op deze manier is het totale aantal individuele
gierzwaluw op het nest aanwezig is, roept deze in sommige gevallen terug. Omdat de geschikte locaties
vleermuizen in het gebied geïnventariseerd.
vanaf 1 punt tegelijk bekeken konden worden, zijn de gierzwaluwbezoeken uitgevoerd vanaf één locatie.
Gezien de beperkte grootte en de overzichtelijkheid van het projectgebied, zijn de bezoeken door één persoon tegelijk uitgevoerd. Binnen het projectgebied (Figuur 1) zijn de daken en geschikte gevels onderzocht (zie Figuur 1) en de waarnemingen zijn te voet gedaan. Tijdens de bezoeken is op een rustig tempo rond en door het projectgebied gelopen, waarbij alle geschikte locaties gemiddeld elke drie tot vijf minuten in beeld waren.
Rapport soortgericht onderzoek
7
2.4 Gegevens veldbezoeken Het onderzoek is uitgevoerd op de data en met weersomstandigheden zoals aangegeven in onderstaande tabel. Tabel 2: gegevens veldbezoeken Waarnemer(s)
Datum
Soorten
Zon op/
Tijd van
Tijd tot
Temperatuur (°C)
Bewolking
onder
Windrichting
Windkracht (Bft)
Neerslag (mm)
1
Amber Heitman
11-05-2019
Huismus
21:21
16:00
18:00
15
Geen
N
4
Geen
2
Amber Heitman
14-06-2019
Huismus
22:01
17:00
19:00
21
2/8
ZW
1
Geen
3
Amber Heitman
15-06-2019
Gierzwaluw Vleermuizen
22:02
20:00
00:00
18
1/8
NW
0
Geen
4
Amber Heitman
04-07-2019
Gierzwaluw Vleermuizen
22:02
20:00
00:00
15
6/8
NW
2
Geen
5
Amber Heitman
11-07-2019
Gierzwaluw
21:57
20:00
22:30
17
7/8
NW
3
Geen
6
Amber Heitman
02-08-2019
Vleermuizen
06:03
04:00
06:00
17
7/8
ZW
2
Geen
7
Lex van Lith
30-08-2019
Vleermuizen
20:30
01:00
03:00
13
Geen
ZW
1
Geen
8
Lex van Lith
19-09-2019
Vleermuizen
19:46
21:00
23:00
12
Geen
NO
1
Geen
2.3 Deskundigheid onderzoekers Zowel het veldwerk, projectadvies en controle van het rapport is uitgevoerd door deskundige ecologen. In Bijlage 1 zijn de cv’s van de veldwerkers, projectleider en kwaliteitscontroleur opgenomen om deze deskundigheid aantoonbaar te maken.
Beeldimpressie projectgebied
Rapport soortgericht onderzoek
8
3. RESULTATEN Onderstaand is per soort(groep) beschreven welke gebiedsfuncties zijn aangetroffen. Functies van soorten die onderzocht zijn, maar niet benoemd, zijn uitgesloten. Het betreft een interpretatie van de waarnemingen uit het veld, welke zijn weergegeven in Bijlage 2.
3.2 Vleermuizen Er zijn geen verblijfplaatsen voor vleermuizen aangetroffen in het projectgebied. Tijdens de najaars veldbezoeken is er wel een baltsend mannetje waargenomen in de omgeving van het projectgebied. Gewone dwergvleermuizen vliegen baltsend rond in hun territorium. Hierbij vliegen ze langs hun paarverblijf en langs de randen van hun territorium (Barlow et al, 1997; Jones, 2009; Russ, 2012; Sachteleben et al., 2006). De locatie van het paarverblijf kon niet worden vastgesteld, aangezien het exemplaar slechts incidenteel langs is gekomen. Daarom kan met zekerheid gezegd worden dat het paarverblijf zich niet in het projectgebied bevindt. Alle typen verblijfplaatsen van de onderzochte soorten worden daarom uitgesloten. Alle waarnemingen zijn weergegeven in Bijlage 2. 3.2 Huismus Er zijn geen huismusnesten aangetroffen in het projectgebied (zie Bijlage 2). Ook zijn er tijdens geen van de bezoeken huismussen waargenomen in het projectgebied. Huismusnesten zijn daarom uitgesloten. 3.1 Gierzwaluw Er zijn geen gierzwaluwnesten aangetroffen in het projectgebied (zie Bijlage 2). Ook zijn er geen gierzwaluwen “gierend” langs de te slopen panden gekomen tijdens de bezoeken. Gierzwaluwnesten zijn uitgesloten.
Figuur 3: alle relevante waarnemingen op de kaart (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
Rapport soortgericht onderzoek
9
4. CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN Onderstaand is de vraag beantwoord of er bij uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden overtreding van de Wet natuurbescherming plaatsvindt voor de onderzochte soorten en functies. Hierbij is toegelicht om welke artikelen het dan gaat. Daarnaast zijn aanbevelingen gedaan voor het vervolgtraject.
4.1 Toetsing en conclusie
4.2 Aanbevelingen
Er zijn geen verblijfplaatsen van de vleermuizen aangetoond in het projectgebied.
Tijdens het onderzoek is aangetoond dat er geen beschermde soorten aanwezig zijn. Er hoeft dus geen ontheffing te worden aangevraagd.
De hoofdvraag van dit onderzoek luidde: “Is er bij uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden kans op overtreding van de Wet natuurbescherming voor
Wij adviseren wel om de werkzaamheden buiten het broedsiezoen van vogels uit te voeren (globaal van
de onderzochte soorten en functies?”
15 maart tot 15 september), of om voorafgaand aan de werkzaamheden een broedvogelinspectie uit te laten voeren. Dit aangezien er enkele bomen en bosschages in het projectgebied aanwezig zijn, waar
Bij uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden worden er geen verblijfplaatsen vernietigd. Bij de
vogels in tot broeden kunnen komen. Als mensenlijk handelen het broedsucces van vogels verminderd,
uitvoering van de werkzaamheden is een overtreding van de Wet Natuurbescherming daarom uitgesloten.
is dit een overtreding van de Wet Natuurbescherming. Zie voor de te nemen maatregelen ook het quickscandocument (SAB, januari 2019).
Rapport soortgericht onderzoek
10
BRONVERMELDING Alle bronnen zijn geraadpleegd op 9 september en 20 november 2019. Literatuur
•
• • • • • • • •
Barlow, K. & Jones, G. (1997). Function of pipistrelle social calls: field data and a playback experiment (hyperlink). Animal behaviour 53: 991-999. BIJ12 (2017). Kennisdocument gewone dwergvleermuis BIJ12 (2017). Kennisdocument ruige dwergvleermuis BIJ12 (2017). Kennisdocument huismus BIJ12 (2017). Kennisdocument gierzwaluw Jones, G. (2009). Differences in songflight calls between two phonic types of the vespertilionid bat Pipistrellus Pipistrellus (hyperlink). Journal of Zoology 241(2):315 - 324. Netwerk Groene Bureau’s (2017). Vleermuisprotocol 2017 Russ, J. (2012). British bat calls: A guide to species identification. Sachteleben, J. & Helversen, von, O. (2006). Songflight behaviour and mating system of the pipistrelle bat (Pipistrellus pipistrellus) in an urban habitat (hyperlink). Acta Chiropterologica 8(2):391-401.
Geraadpleegde websites www.vleermuis.net. Pagina’s: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, meervleermuis, gewone grootoorvleermuis, baardvleermuis, laatvlieger
Rapport soortgericht onderzoek
11
BIJLAGE 1 - CV’s betrokken ecologen
Benjamin Brandt, BSc
Amber Heitman, MSc
Functie: kwaliteitscontroleur
Functie: veldecoloog en rapportage
Relevante opleidingen:
Relevante opleidingen:
- hbo Bos- en natuurbeheer aan Van Hall Larenstein met
- wo master Ecology & Evolution aan de Vrije Universiteit
specialisatie natuur- en landschapstechniek.
Amsterdam.
- mbo-4 Bos- en natuurbeheer aan het Wellantcollege te
- hbo Toegepaste biologie aan de HAS Den Bosch, met
Gouda.
specialisatie ecologie.
Ervaring:
Ervaring:
Benjamin is sinds 2014 in dienst bij Habitus. Hij voert al sinds
Amber is sinds begin 2017 in dienst bij Habitus. Sindsdien
2012 soortgerichte onderzoeken en fauna-inventarisaties. Zijn
heeft zij reeds tientallen ecologische quickscans uitgevoerd
persoonlijke aandachtsgroepen zijn planten, libellen, vogels,
en laten zien dat zij ecologische risico’s bijzonder goed kan
vleermuizen en zoogdieren. Van de volgende soortgroepen
inschatten. En dan met name de risico’s bij de sloop of renovatie
heeft hij bewezen over voldoende kennis te beschikken om
van gebouwen. Sinds 2017 verricht zij ook soortgerichte
een ecologische effectenbeoordeling uit te voeren en deze van
onderzoeken naar grondgebonden zoogdieren, vleermuizen,
anderen te beoordelen: planten, grondgebonden zoogdieren,
huismus, platte schijfhoren en gierzwaluwen. Haar persoonlijke
vleermuizen, amfibieën, reptielen, vlinders, libellen, vogels en
aandachtsgroepen zijn vogels en vleermuizen. Van de volgende
vissen. Professionele waarnemingen worden ingevoerd via
soortgroepen heeft zij bewezen over voldoende kennis te
WrnPro.
beschikken om een ecologische effectenbeoordeling uit te
Andere onderzoekers Ervaring: Tijdens het onderzoek zijn diverse onderzoekers ingezet. Wij maken gebruik van een selectieproces om te bepalen of een onderzoeker bij ons ingezet kan worden. We selecteren op leervermogen, stabiliteit en passie voor het werk. Alle onderzoekers hebben een gedegen opleiding gehad. Voordat onderzoekers definitief ingezet worden om onderzoek te verrichten hebben zij minimaal vijf rondes meegelopen met ervaren onderzoekers en een theorieles gehad over de ecologie van de meest voorkomende vleermuizen. Daarnaast hebben de veldwerkers allemaal een achtergrond in de ecologie (studie, werk, etc.).
voeren: grondgebonden zoogdieren, vleermuizen, amfibieën, reptielen, vissen, vlinders, libellen, kevers en vogels. Haar sterke communicatieve vaardigheden zijn belangrijk in de functie van projectleider.
Rapport soortgericht onderzoek
12
BIJLAGE 2 - resultaten per bezoek op de kaart
Bijlage 2.1: relevante waarnemingen van bezoek 1 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
Rapport soortgericht onderzoek
Bijlage 2.2: relevante waarnemingen van bezoek 2 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
13
Bijlage 2.3: relevante waarnemingen van bezoek 3 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
Rapport soortgericht onderzoek
Bijlage 2.4: relevante waarnemingen van bezoek 4 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
14
Bijlage 2.5: relevante waarnemingen van bezoek 5 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
Rapport soortgericht onderzoek
Bijlage 2.6: relevante waarnemingen van bezoek 6 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
15
Bijlage 2.7: relevante waarnemingen van bezoek 7 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
Rapport soortgericht onderzoek
Bijlage 2.8: relevante waarnemingen van bezoek 8 (Bron luchtfoto: PDOK, 2018).
16
Over ons Habitus natuur & landschap is een vooruitstrevend onderzoeks- en adviesbureau voor ecologie, natuur en landschap. Kwaliteit en klanttevredenheid staan bij ons hoog in het vaandel. U kunt van ons verwachten dat wij vlotte en klantgerichte service bieden en aantrekkelijke producten opleveren van het hoogste inhoudelijke niveau. Wij geloven in langdurige samenwerking met opdrachtgevers, partners en personeel op een wijze die wederzijds voordeel oplevert.
Kwaliteit Wij staan voor kwaliteit, dit begint voor ons bij onze ecologen, die specialistische kennis bezitten over de herkenning en ecologie van flora en fauna. Naast inhoudelijke expertise kan kwaliteit in sterke mate geborgd worden door het opstellen en beheren van processen, daarom hebben wij onze bedrijfsstructuur rond processen opgebouwd. Door de aanwezige inhoudelijke kennis en de toepassing van processen aan te vullen met een uitstekende communicatieve vaardigheden, zijn wij er van overtuigd dat elke dienst voldoet aan de strengste kwaliteitseisen.
Klanttevredenheid De klant staat bij ons centraal en dat zien wij ook terug in de cijfers. Zo wordt onze dienstverlening door klanten gemiddeld met een acht beoordeeld. Regelmatig vragen wij u om een evaluatieformulier in te vullen. Met uw input kunnen we onze dienstverlening in de toekomst verder optimaliseren.
Over ons logo Libellen zijn prachtige insecten. Het is dan ook geen toeval dat we voor inspiratie voor ons logo geput hebben uit de fraaie en diverse vormen die de orde van libellen rijk is. Omdat de vleugelvorm het onderscheidende kenmerk is tussen libellen en juffers en elke soort unieke vleugelkenmerken heeft, hebben we dit onderdeel als basisvorm voor ons logo gekozen.
18