Rekenkamer DoeMee-onderzoek Energiebesparingsplicht - Raadsvoorstel

Raadsvoorstel

zaaknummer:

1831900

raadsvergadering:

9 juli 2025

afdelingsnaam:

Rekenkamer

steller:

Eva de Spa, secretaris rekenkamer

datum:

5 juni 2025

onderwerp:

Rekenkamer DoeMee-onderzoek Energiebesparingsplicht

Gevraagde beslissing De raad besluit: 1. De aanbevelingen van de rekenkamer aan het college over te nemen en het college opdracht te geven deze uit te voeren. 2. De aanbeveling van de rekenkamer aan de raad over te nemen en de uitvoering hiervan bij het presidium neer te leggen. Inleiding In 2024 is op initiatief en onder begeleiding van de Vereniging van Rekenkamers (VVR) onderzoek gedaan naar het toezicht op en de handhaving van de energiebesparingsplicht van bedrijven en instellingen en de bijbehorende informatieplicht. De Rekenkamer Hilversum heeft van februari 2024 t/m mei 2024 deelgenomen aan dit zogeheten DoeMee-onderzoek, net als 96 andere gemeenten en 12 provincies. Omdat dit landelijke onderzoek te weinig informatie opleverde die specifiek voor Hilversum van toepassing was, heeft de rekenkamer aanvullende vragen gesteld aan de ambtelijke organisatie. Op basis van deze aanvullende informatie heeft de rekenkamer een notitie opgesteld die voor bestuurlijke wederhoor is aangeboden. De rekenkamer heeft op basis van de bevindingen twee aanbevelingen geformuleerd welke nu ter besluitvorming aan u voorliggen. Uitkomsten van het landelijke onderzoek De conclusies op landelijk niveau zijn: -

Landelijke en provinciale middelen hebben intensivering van de controle en handhaving op de energiebesparingsplicht mogelijk gemaakt. Door het tijdelijke karakter van de intensiveringen is er een gebrek aan continuïteit bij de omgevingsdiensten, dit uit zich bijvoorbeeld in het niet in kunnen zetten van vast personeel. Er is bij gemeenten, provincies en omgevingsdiensten geen volledig zicht op bedrijven en instellingen die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht en de plicht hier inlichtingen over te geven. Er is gebrekkig zicht op zowel het energiebesparingspotentieel als de gerealiseerde

-

energiebesparing. De complexe regelgeving vereist specialistische toezichthouders bij omgevingsdiensten.

Parallel aan dit onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer onderzoek gedaan naar de sturing van de minister voor Klimaat en Energie op de energiebesparingsplicht en de resultaten van de verplichting op landelijk niveau. Een belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is dat de minister niet weet hoeveel energie wordt bespaard door de plicht, hoeveel bedrijven voldoen aan de plicht en hoeveel controles plaatsvinden. Deels is dat het gevolg van het gedecentraliseerde systeem waarbinnen de energiebesparingsplicht wordt gehandhaafd. Deels komt het ook omdat de minister geen acties heeft ondernomen om zicht te krijgen op zaken als kosten, controles en naleving. Veel van de ingrepen van de minister en haar voorgangers om de energiebesparingsplicht te verbeteren zijn niet onderbouwd en de resultaten worden niet onderzocht. Uitkomsten uit aanvullend onderzoek naar de Hilversumse situatie Omdat dit landelijke onderzoek te weinig informatie opleverde die specifiek voor Hilversum van toepassing was, heeft de rekenkamer aanvullende vragen gesteld aan de ambtelijke organisatie. De bevindingen van de rekenkamer op basis van de beantwoording van deze vragen zijn gerapporteerd in een notitie (zie bijlage). Deze notitie is van 24 april 2025 t/m 22 mei 2025 aangeboden aan het college voor bestuurlijke wederhoor. De bevindingen zijn onder andere: -

-

-

De energiebesparingsplicht en de informatieplicht zijn per 1 juli 2023 toegevoegd aan het zogenoemde (verplichte) basistakenpakket van omgevingsdiensten. Er zijn twee gemeenten die toezicht en handhaving op de verplichtingen ook na 1 juli 2023 nog zelf uitvoeren. Een van deze gemeenten is Hilversum. De gemeente Hilversum heeft het toezicht op het voldoen aan de energiebesparingsplicht en de informatieplicht in 2024 nog grotendeels zelf uitgevoerd. Ook in 2025 zal dit nog het geval zijn. De gemeente geeft aan goed zicht te hebben op het aantal bedrijven en instellingen dat valt onder de energiebesparings- en informatieplicht en voert zelf energiecontroles uit in het kader van ‘Stimulerend toezicht’. Hiervoor wordt een subsidie ontvangen van de provincie Noord-Holland die in 2025 afloopt. Alle bedrijven en instellingen worden in 2024 of 2025 bezocht, zo wordt aangegeven. Daarbij worden afspraken gemaakt over het toepassen van nog ontbrekende maatregelen. Via raadsinformatiebrieven informeert het college de gemeenteraad over de overdracht van taken aan de omgevingsdienst en over jaarrapportages van de omgevingsdienst. In deze raadsinformatiebrieven mist onder andere informatie over een overdrachtsdatum van taken aan de omgevingsdienst (Raadsinformatiebrief 2024-17 van 15 maart 2024).

En tevens mist informatie over de mate waarin aan de energiebesparingsplicht en de informatieplicht wordt voldaan (Raadsinformatiebrief 2024-50 van 22 juli 2024 met als bijlage de OFGVjaarrapportage 2023 Hilversum). Voor 2026 moet over de uitvoering van energietaken nog een besluit worden genomen. Vanaf 2027 zullen de energietaken als basistaak worden uitgevoerd door de OFGV voor alle deelnemers en dus voor Hilversum. Ook de rekenkamer van de gemeente Wijdemeren heeft deelgenomen aan het DoeMeeonderzoek. Voor Wijdemeren geldt dat de taak van toezicht houden op de energiebesparingsplicht, die belegd is bij de OFGV, is opgeschort. Er bestaat dan ook geen inzicht in de aard en de omvang van de bedrijven en instellingen in de gemeente Wijdemeren die moeten voldoen aan de energiebesparings- en informatieplicht, en dus ook niet in de mate waarin aan de energiebesparingsplicht wordt voldaan.

De rekenkamer beveelt aan om: Tijdig – dus ruim voor het aflopen van de subsidie van de provincie – in gesprek te gaan met de OFGV over de mogelijke overdracht van de toezichtstaken met betrekking tot de energiebesparingsplicht en informatieplicht per 2026. En tevens om af te stemmen met de gemeente Wijdemeren of en wanneer een gezamenlijke opdracht aan de OFGV kan worden geformuleerd, met het oog op de voorgenomen herindeling per 1 januari 2027. Ook doet de rekenkamer een aanbeveling aan de raad, te weten: Hou toezicht op de totstandkoming van afspraken over de overdracht van voornoemde taken aan de OFGV. Vraag het college hierbij concrete afspraken te maken met betrekking tot de rapportage van de OFGV aan de gemeente over de mate waarin aan de energiebesparingsplicht en de informatieplicht wordt voldaan. Geef ook aan hoe u als raad hierover geïnformeerd wilt worden. Vervolg De rekenkamer adviseert de raad om de aanbeveling van de rekenkamer aan de raad neer te leggen bij het presidium. Doel De rekenkamer onderzoekt de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het door de gemeente gevoerde beleid. De uitkomsten van de onderzoeken ondersteunen de raad bij het uitvoeren van de controlerende en kaderstellende taak, waarbij het accent ligt op het mogelijk lerend effect dat van de uitgebrachte onderzoeken kan uitgaan.

De rekenkamer trekt op grond van het verrichte onderzoek conclusies en verstrekt vervolgens aanbevelingen aan de raad voor de toekomst. De griffier biedt vanuit zijn rol de raad een raadsvoorstel aan, waarin de conclusies en aanbevelingen van de rekenkamer zijn opgenomen. Op grond van dit raadsvoorstel besluit de raad over de afdoening van het rapport van de rekenkamer. Hilversum, 5 juni 2025, De griffier,

Dr. M. Pen

Bijlage: 1. Notitie DoeMee-onderzoek Energiebesparingsplicht 2. Bestuurlijke reactie college op DoeMee-onderzoek Energiebesparingsplicht 3. Nawoord rekenkamer Hilversum