Raadsinformatiebrief 2021-110 inzake Uitvoeringsprogramma Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid
Tekst van het document
* Een warmteregio is een regio waarbij de gemeenten iets met elkaar hebben qua warmte, bijv. omdat ze op een gezamenlijk warmtenet zitten, of rond een grote warmtebron die zij gezamenlijk kunnen benutten. ** Eén van de regiocoördinatoren is tevens ‘overall’ coördinator
Ondersteuning in uitvoering
Programma-ondersteuning
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
67
III.III Rol van de provincie Noord-Holland
Wat doet de provincie ? De provincie intensiveert een actieve faciliterende rol bij de gemeentelijke warmtetransitie, door: • We breiden het aanbod van het Servicepunt Duurzame Energie uit (naast warmte nu ook elektra) en bieden ook mogelijkheid tot organiseren van kennis uitwisseling sessies publiek/privaat. • We leveren extra handjes en kennisontwikkeling met de oprichting van een expertpool waar gemeenten een beroep op kunnen doen. Wij kunnen bijv. helpen en meefinancieren van een warmtecoördinator, een projectleider, een expert. • We onderkennen verschil in ondersteuningsbehoefte op gemeentelijk/bovengemeentelijk en regionaal niveau en zoeken de logica in het formeren van de samenwerking op uitvoeringsniveau.
• We helpen gemeenten met het op orde hebben van kennis voor de introductie van de Wet Collectieve Warmtevoorziening. • We zorgen voor kennisontwikkeling en kennisdeling op het gebied van warmtebronnen (denk aan aquathermie/ geothermie/restwarmte data centra etc). • We voeren de regie op de warmte data – warmtedata register, warmte viewer. • We ontwikkelen (financiële) instrumenten ( o.a. bijv. subsidies/garantstellingen/revolverend fonds e.d) ter ondersteuning van de uitvoering van de warmtetransitie. • Samenwerking in collectief aanvragen van subsidie mogelijkheden (vb Elena).
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
68
IV Participatie: Relevante documenten • Website energieparticipatie NP RES • Werkblad Participatie NP RES (2021) • Leidraad financiële participatie bij duurzame projecten • Ideeën en suggesties uitvoeringstafel Participatie (2021) • Adviesrapport Betrokken bij Klimaat (maart 2021) • (2021) Thematafel RES in uitvoering met als eindproduct Leidraad Lokaal eigendom • (2020) Handreiking praktijk: lokale initiatieven en eigendom • (2019) Expertsessie participatie • (2019) Handreiking en keuzemenu voor lokale participatie RES Op pagina 15 staan veel links en bronnen.
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
69
V Eerste inventarisatie onderwerpen kennisdeling Onderwerp
Toelichting
Waar al meer informatie te vinden is
Technisch Technische aspecten realisatie zonneenergie
Hoe ga je om met de ondergrond? Wat stimuleert biodiversiteit? Hoe regel je de verzekering? Etc.
Veel informatie is te vinden op hieropgewekt.nl. De provincie heeft veel kennis hierover beschikbaar (zie bijlage I).
Goede ruimtelijke inrichting zon
Energiesysteem
Warmte
Gedeeld inzicht creëren in de randvoorwaarden die aan projecten gesteld worden (bijv. biodiversiteit, vogelbescherming, schittering voor omwonenden). Maar ook natuurinclusieve zonneparken en bijkomende risico’s. Onderdeel hiervan is hoe dit zich verhoudt tot vergunningen en of gemeenten ook in gunningscriteria voor zonneparken hier randvoorwaarden over opnemen. We gaan toe naar decentrale opwek. De wens is om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen. Op piekmomenten is er te veel stroom en die brengt dan vervolgens weinig rendement. Er zijn slimme combinaties mogelijk van zon en wind. Opslag wordt steeds meer een noodzaak. Kennisdeling van pilotprojecten is noodzakelijk om de grootschalige netcongestie waar mogelijk op te lossen en bij nieuwe duurzame opwekprojecten te voorkomen. Kennisdeling in de breedste zin. Financiering, financiële risico’s in de energietransitie, vollooprisico, houdbaarheid op de lange termijn/ ontwerpvragen. Ook verschillende typen warmtebronnen bijv. geothermie.
Uitvoeringsprogramma RES
Het Servicepunt Duurzame Energie organiseert in opdracht van de provincie bijeenkomsten/ leerlabs en dergelijke over warmte en stemt aanbod af met landelijke programma’s en kennisproducten (EWC en PAW). Noord-Holland Zuid
70
Onderwerp Organisatie en beleid RES-proces
Zon en windbeleid
Toelichting
Waar al meer informatie te vinden is
Transparant proces, welke mijlpalen zijn er de komende twee jaar, inzicht in uitvoering van de RES, welke overheidslaag is daar rol/bevoegd gezag in, wanneer hebben bewoners en belanghebbenden een rol.
Servicepunt helpt nu een paar gemeenten met concretiseren van de RES1.0. Dat leidt tot concrete kleine leerproducten (bijv. afwegingskader, participatieaanpak) die gedeeld kunnen worden via de RESprogrammaorganisatie.
Verankering omgevingsbeleid
Wat moet/kan in het gemeentelijke beleid over zon en wind, waar moet het aan voldoen? De RES krijgt pas een juridische status als het verankerd is. Transparantie en navolgbaarheid zijn hierbij essentieel.
Instrumentenkoffer duurzame opwek
‘Stok en wortel': hoe faciliteer je als overheid dat initiatieven ontstaan? Wat zijn beleidskaders waar initiatieven aan moeten voldoen?
Modellen/ stappenplannen voor ‘nieuwe’ ontwikkelingen Vergunningverlening voor duurzame opwerk Energiebesparing
Bijvoorbeeld ten aanzien van zon op parkeerplaatsen. Dit kan gaan over waar financieel op gelet moet worden.
Hierover is in maart 2021 kennissessie geweest, in kennissessie december 2021 opnieuw op agenda Oktober 2021 heeft een RES-kennissessie plaatsgevonden over financiële participatie, een onderdeel van de instrumentenkoffer Over zon op parkeerplaatsen is in januari 2021 RES- kennisessesie geweest. Delen van praktijkervaringen is ook belangrijk
Kennisdeling tussen overheden en met duurzame opwekinitiatieven over vergunningverlening. Waar lopen partijen tegenaan, wat is mogelijk? Energiebesparing in de breedste zin. De verschillende mogelijkheden om warmte en elektriciteit te besparen.
Uitvoeringsprogramma RES
Servicepunt Duurzame Energie heeft een Leerlab Aardgasvrij-ready en geeft over dit thema ook vaak kennissessies, bijv. gericht op energiearmoede, standaard- en streefwaarden.
Noord-Holland Zuid
71
Onderwerp Juridisch Mogelijkheid tot verplichting zon op dak Implicaties Omgevingswet & energietransitie
Toelichting
Waar al meer informatie te vinden is
Juridische kennis van o.a. het bouwbesluit. Kennis op het gebied van toezicht en handhaving. In maart 2021 is er een kennissessie over borging RES in omgevingsinstrumenten geweest, delen praktijkervaringen gemeenten van belang
Participatie en financiële participatie Burgerinitiatieven Tips en trucs. Hoe (burger)initiatieven te organiseren en te begeleiden? Hulp met het opzetten van een organisatiestructuur en rolbepaling ten aanzien van de overheid. Energiecoöperaties Financiële mogelijkheden
Burgerberaad Financiële participatie Energiecoaches blijvend opleiden op nieuwe ontwikkelingen
Een beraad of forum waarmee inwoners aanbevelingen (kunnen) doen over beleid. Kennisdeling over financiële participatie. Het delen van goede voorbeelden en handvatten. Energiecoaches opleiden om advies te geven op het gebied van energiebesparing en duurzaam energieverbruik.
Uitvoeringsprogramma RES
Participatiecoalitie heeft hier veel kennis van
Over warmte/elektriciteit deelt EnergieSamen veel kennis. Ook de Participatiecoalitie en het Servicepunt Duurzame Energie kunnen geraadpleegd worden.
7 oktober 2021 is een kennissessie gehouden over nieuwe leidraad financiële participatie.
Noord-Holland Zuid
72
Onderwerp
Toelichting
Waar al meer informatie te vinden is
Financieel Inrichting effectieve subsidieregelingen
Inrichting effectieve subsidieregelingen Welke subsidieregelingen zijn beschikbaar? Wie kan hier aanspraak op maken?
Onderzoeken in het kader van mogelijke kennisbank RES
Wat voor impact hebben windturbines op gezondheid? Waar is de juiste informatie te vinden? Veiligheid van elektrisch vervoer, energie-infrastructuur en innovatieve technieken als waterstof.
Bij expertisecentrum RIVM/GGD is al veel informatie te vinden. Ook bij NP RES. Informatie beschikbaar op de website van de veiligheidsregio’s. Hoe een Veilige Energietransitie gerealiseerd kan worden, van systeem tot lokale toepassingen, is een specifiek aandachtsgebied van de brandweer. Er zijn meerdere handreikingen die gebruikt kunnen worden.
Overig Wind en gezondheid Veiligheid
Verduurzaming bedrijventerreinen Innovaties
Bijvoorbeeld opleiding van parkmanagers of kennisdeling over beschikbare subsidies. Bijvoorbeeld warmteopslag, innovaties op gebied van zonneparken, drijvende zonnepanelen.
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
73
VI Monitoring VI.I Focus 2022 De monitoring in 2022 richt zich op de volgende punten:
Wat? Zon/wind (uitgesplitst in zon op land, zon op dak en wind (> 15 KWp) a. te onderzoeken nieuwe opwek in de zoekgebieden [GWh] b. planning voor realisatie [fase aangeven* en planning in jaartal] c. geplande opbrengst projecten ‘pijplijn’ (vergund en SDE) [GWh] d. opbrengst gerealiseerde projecten (operationeel) [GWh]
Cijfers. Voortgang zoekgebieden (proces)
Door wie informatie aanleveren?
Databron
Frequentie
a. Gemeenten (via RES-viewer) b. G emeenten (via RES-viewer) c. Provincie
a. Gebiedspaspoorten (RES-viewer)
2x per jaar
b. Gebiedspaspoorten (RES-viewer)
2x per jaar
c. SDE en WOL-monitor (RVO)
1x per jaar
d. Provincie
d. Liander, RVO, Windstatt
1x per jaar
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
74
Wat?
Door wie informatie aanleveren?
Databron
Frequentie
Duiding bij de cijfers: a. ‘geplande nieuwe opwek, pijplijn en gerealiseerd’ vs ambitie RES 1.0 b. trend / autonome ontwikkelingen (opwekcijfers (kleinschalig) zon op dak en efficiëntie slag van techniek) c. te saneren d. andere vormen van duurzame elektriciteitsopwek in de regio Elektriciteitsvraag a. gebouwde omgeving (huidig en ontwikkeling) b. totaal (huidig en ontwikkeling)
Provincie
a. Analyse info gebiedspaspoorten (RESviewer) b. Zonnedakje en Liander, later via PBL/NP RES c. RVO/RWS (WOL-monitor) d. Klimaatmonitor
1x per jaar
Provincie
Dashboard ET PNH (Klimaatmonitor), Liander
1x per jaar
Wat?
Door wie informatie aanleveren?
Databron
Frequentie
Maatschappelijk draagvlak a. Participatie (trede op de participatieladder, planning) b. Mate van draagvlak (op basis van bezwaren/ zienswijzen) c. Lokaal eigendom (borging in beleid/ contracten? % per project)
Gemeenten (via RESviewer)
a. Gebiedspaspoorten (RES-viewer) b. Gebiedspaspoorten (RES-viewer) c. Gebiedspaspoorten icm RVO Landelijke monitor Participatie Duurzame energie op land en/of ‘dynamische LEM’ van EnergieSamen
2x per jaar
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
75
Wat?
Door wie informatie aanleveren?
Databron
Frequentie
Ruimtelijke inpassing a. Koppeling met andere opgaven? (o.a. biodiversiteit, waterberging, landschap, natuur, recreatie) b. Wordt voldaan aan landelijke gedragscodes zon en wind op land, of aan evt maatschappelijke eisen SDE++? c. Ruimtelijke beperkingen voor nadere uitwerking (o.a. hinder, veiligheid, vliegverkeer, natuur) d. Wordt er op projectniveau onderzoek gedaan naar/gemonitord op omgevingseffecten? (biodiversiteit, hinder, gezondheid, etc.) Energie-infrastructuur a. Per zoekgebied: mogelijkheden (wat past op dit moment), knelpunten (wat past nog niet, reden), oplossingsrichtingen (o.a. systeemefficiëntie) en planning realisatie. b. Per deelregio: relevante ontwikkelingen totale energiesysteem Borging in omgevingsbeleid a. Borging in beleid? (omgevingsvisie/plan, MER nodig?) b. Initiatieven in vergunningsprocedure (bij vergunning wordt het meegenomen in ‘pijplijn’ bij cijfers)
Gemeenten (via RES-viewer)
Gebiedspaspoorten (RES-viewer)
2x per jaar
Liander Taskforce Energieinfra NH (PNH, Liander, Tennet)
a. Analyse Liander (evt. invoeren in gebiedspaspoorten) b. Programma ‘programmeren in relatie tot de energie-infrastructuur’
2x per jaar
Gemeenten (via RESviewer)
Gebiedspaspoorten (RES-viewer)
2x per jaar
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
76
Wat?
Door wie informatie aanleveren?
Databron
Ontwikkeling van de zoekgebieden tov RES 1.0 a. Geografische veranderingen/ontwikkeling van zoekgebieden (+ waarom) b. Nieuwe zoekgebieden (+ besluit) c. Afgevallen zoekgebieden (+ waarom) d. Overzicht (nieuwe) initiatieven buiten zoekgebieden
Gemeenten vullen waar nodig rapportage aan
RES-kaarten en gebiedspaspoorten (RES-viewer)
Provincie
Dashboard ET PNH en onderliggende databronnen
Provincie
Warmtedataregister
Provincie
a. Klimaatmonitor, warmtebedrijven b. Warmtedataregister PNH
1x per jaar
Provincie
Liander, TVW (Warmte)-viewer
1x per jaar
Warmte Warmtevraag gebouwde omgeving a. Huidig b. Ontwikkeling Warmte-aanbod voor gebouwde omgeving a. Bovenlokaal en lokaal b. Huidig c. Ontwikkeling Warmtenetten a. Aantal wooneenheden aangesloten b. Uitbreiding netten Wijkaanpak TVW a. Aantal woningen van gas af b. Gebruikt duurzaam warmte-alternatief c. Volgorde wijken van het gas af Uiteindelijk ook (onderdeel evaluatie Q4-2022): a. Relatie elektrificatie warmtevraag en opwek duurzame stroom
Frequentie
1x per jaar
RES-viewer en warmtedata-viewer
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
77
VI.II Planning 2022 De onderstaande tabel geeft de planning van de monitoringactiviteiten weer.: Uitvraag update gebiedspaspoorten
jan
feb
mrt
april
juni
juli
aug
sept
okt
nov
dec
Uitgebreide rapportage (mei opleveren) Medio maart
Updaten informatie gebiedspaspoorten (4 weken) – Gemeenten en Liander
maart/april
Overige data verzamelen (zie ‘wat’ monitoren)
maart/april
Opstellen concept rapportage
mei
2e helft april
Feedbackronde ambtelijk
1e week mei
Opleveren rapportage
Medio mei
Bestuurlijk bespreken
Eind mei
Light rapportage (nov opleveren) Medio sept
Uitvraag update gebiedspaspoorten Updaten informatie gebiedspaspoorten (4 weken) - Gemeenten en Liander
sept/okt 2e helft okt
Opstellen concept rapportage Feedbackronde ambtelijk
1e week nov
Opleveren rapportage
Medio nov
Bestuurlijk bespreken
Eind nov
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
78
VII Uitvoeringsorganisatie VII.I Aanvullende taken gemeenten, provincies en waterschappen
Per gemeente Per provincie Per waterschap
In het advies Adviesrapport “Van Parijs naar Praktijk” heeft de Raad voor Openbaar Bestuur aangegeven wat de aanvullende taken zijn voor de gemeenten, provincies en waterschappen die voortvloeien uit het Klimaatakkoord. De RES is hier onderdeel van. Voor de taken die voortkomen uit de RES is een gemiddelde inschatting gemaakt. Hieronder vatten we het advies samen.
Staan op de volgende pagina's uitgelegd.
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
79
Per gemeente 1.1 Overkoepelend
Elektriciteit
Figuur 6: Geïnventariseerde werkzaamheden gemeenten uit ROB-onderzoek over de RES
Monitoring en herijking RES 6.1
6.2
Stimuleren zonneweides
Stimuleren windparken
1.1
OverkoepelendeMonitoring taken (1.1) Overkoepelend en herijking RES G4-gemeenten: G40-gemeenten: 2.1 middelgrote gemeenten: Gebouwde Ontwikkelen omgeving warmtebronnen kleine gemeenten:
2 fte per gemeente per jaar 1 – 1,5 fte per gemeente per jaar 0,4 – 0,5 fte per gemeente per jaar 0,1 – 0,2 fte per gemeente per jaar
3.3 Inzetten eigen infra Stimuleren zonneweides en windparken (6.1 en 6.2) Mobiliteit voor energieopwekking
G4-gemeenten: 4.3 G40-gemeenten: middelgrote gemeenten: Inpassen warmtenetten Industrie in infrastructuur kleine gemeenten: G4-gemeenten: 6.1 G40-gemeenten: Elektriciteit Stimuleren zonneweides middelgrote gemeenten: kleine gemeenten:
0,5 fte per gemeente per zonnepark per jaar 0,5 fte per gemeente per zonnepark per jaar 0,25 fte per gemeente per zonnepark per jaar 0,25 fte per gemeente per zonnepark per jaar 0,5 – 0,8 fte per gemeente per windpark per jaar 6.2 0,5 – 0,8 fte per gemeente per windpark per jaar Stimuleren 0,5 – 0,8 ftewindparken per gemeente per windpark per jaar 0,5 – 0,8 fte per gemeente per windpark per jaar
Naast de RES-taken die vermeld zijn in het ROB komen ook uitvoerende en ondersteunende werkzaamheden uit het Klimaatakkoord voort, zoals juridische ondersteuning, communicatie, wervingskosten, ICT en substantiële materiële kosten voor onder meer onderzoek (technisch en beleidsmatig), ondersteuning van participatie en communicatiematerialen. De daarvoor benodigde capaciteit komt dus boven op de hiervoor genoemde fte’s.
1.1 Overkoepelend Uitvoeringsprogramma RES
Gebouwde omgeving
Meewerken aan monitoring en herijking RES 2.1
2.2
Ontwikkelen warmtebronnen en -netten
Inzetten biogas en groen gas voor warmte
80
2.3 Inzetten aquathermie voor warmte
Noord-Holland Zuid
Elektriciteit
6.1
6.2
Stimuleren zonneweides
Stimuleren windparken
Per provincie 1.1 Overkoepelend
Figuur 7: Geïnventariseerde werkzaamheden provincies uit VNGonderzoek over de RES
Monitoring en herijking RES 2.1
Gebouwde omgeving
Ontwikkelen warmtebronnen 3.3
Mobiliteit
Inzetten eigen infra voor energieopwekking 4.3
Industrie
Elektriciteit
Inpassen warmtenetten in infrastructuur 6.1
6.2
Stimuleren zonneweides
Stimuleren windparken
Overkoepelende taken (1.1): De taak wordt uitgevoerd door 1.1 beleidsmedewerkers in schaal 11,5 en Meewerken aan monitoring Overkoepelend vergt 0,9 – 1,3 fte per jaar RESRES waar en per herijking de provincie aan bijdraagt.
Inzetten eigen infrastructuur voor energieopwekking (3.3): De taak wordt uitgevoerd door beleidsmedewerkers in schaal 11 en vergt 0,1 fte per provincie per jaar.
Stimuleren zonneweides en windparken (6.1 en 6.2): De taak wordt uitgevoerd door projectleiders en programmacoördinators in schaal 11 en vergt 3,2 – 4,4 fte per provincie per jaar.
Ontwikkelen warmteGebouwde Ontwikkelen warmtebronnen (2.1): bronnen en -netten omgeving
Inzetten biogaswarmtenetten en groen Inpassen inInzetten aquathermie gas voor warmte voor warmte
Naast deze primaire taken komen er ook ondersteunende werkzaamheden uit het Klimaatakkoord voort zoals juridische ondersteuning, communicatie, wervingskosten, ICT en substantiële materiële kosten voor onder meer onderzoek (technisch en beleidsmatig), ondersteuning
2.1
De taak wordt uitgevoerd door beleidsmedewerkers in schaal6.1 11 en vergt 2,6 – 3,5 fte per provincie per jaar.
Elektriciteit
Beschikbaar stellen grond voor duurzame energie
2.2
2.3
infrastructuur (4.3): De taak 6.2wordt uitgevoerd door beleids6.3 medewerkers in schaal 11 en vergt 1,0 fte Verlenen vergunningen voor Organiseren communicatie per provincie per jaar. duurzame energie en participatie
Uitvoeringsprogramma RES
participatie en communicatiematerialen.
Noord-Holland Zuid
81
Elektriciteit
6.1
6.2
Stimuleren zonneweides
Stimuleren windparken
Per waterschap 1.1 Overkoepelend
Gebouwde omgeving
Elektriciteit
Meewerken aan monitoring en herijking RES 2.1
2.2
2.3
Ontwikkelen warmtebronnen en -netten
Inzetten biogas en groen gas voor warmte
Inzetten aquathermie voor warmte
6.1
6.2
6.3
Beschikbaar stellen grond voor duurzame energie
Verlenen vergunningen voor duurzame energie
Organiseren communicatie en participatie
Overkoepelende taken (1.1): Deze taak wordt uitgevoerd door beleidsmedewerkers in schaal 11 en vergt gemiddeld 0,6 – 0,8 fte per jaar.
Elektriciteit (6.1, 6.2 en 6.3): De taak wordt uitgevoerd door beleidsmedewerkers in schaal 11 en vergt 0,95 – 1,5 fte per waterschap per jaar.
Gebouwde omgeving (2.1, 2.2 en 2.3): Deze taak wordt uitgevoerd door beleidsmedewerkers in schaal 11 en vergt 2,1 – 2,5 fte per waterschap per jaar.
Uitvoeringsprogramma RES
Figuur 8: Geïnventariseerde werkzaamheden waterschappen uit VNG-onderzoek over de RES
Naast de RES-taken die vermeld zijn in het ROB komen ook uitvoerende en ondersteunende werkzaamheden uit het Klimaatakkoord voort, zoals juridische ondersteuning, communicatie, wervingskosten, ICT en substantiële materiële kosten voor onder meer onderzoek (technisch en beleidsmatig), ondersteuning van participatie en communicatiematerialen. De daarvoor benodigde capaciteit komt dus boven op de hiervoor genoemde fte’s.
Noord-Holland Zuid
82
VII.II RES-programmaorganisatie: Budget en financiering Benodigd budget (capaciteit en middelen): Programmamanager NHZ (schaal 14-15)-> € 140.000,1 Programmamanager NHN (schaal 14-15) -> € 140.000,1 Communicatieadviseur (schaal 12) -> € 125.000,0,5 Programmasecretaris (schaal 11) -> € 55.000,0,5 Programma-ondersteuner (schaal 8) -> € 45.000,-
Tijdelijk opschalen bij pieken in proces. Benodigde middelen voor communicatie, ICT (website), materiële kosten voor onder meer onderzoek (technisch en beleidsmatig), ondersteuning participatie en communicatiematerialen -> € 350.000,-
Ondersteuning vanuit het Nationaal Programma RES Benodigd budget financieren we met de middelen die beschikbaar komen vanuit het Rijk voor het continueren van het RES-proces. Hiervoor zijn in de Rijksbegroting middelen opgenomen die via de provincie worden uitgekeerd.
Begeleiding RES 2.0 en ondersteuning bij uitwerking zoekgebieden -> € 300.000,Benodigd budget: € 1.150.000,-- per jaar
Uitvoeringsprogramma RES
Noord-Holland Zuid
83
VII.III Belegging van taken In de onderstaande tabel wordt gedetailleerd aangegeven bij welke organisatie de verschillende RES-taken belegd worden. . Werkzaamheden/ rol/ trekker (bij meerdere rolhouders) Activiteiten na RES 1.0 (proces) Strategie - ontwikkeling en uitvoering van het proces - Proces en planning RES 2.0 opzetten + uitvoeren - Afstemming opdrachtgever (stuurgroep) – opdrachtnemer - Budget (afhankelijk van rijksbijdrage) Regionale besluitvorming RES 2.0 - Planning en proces opzetten + uitvoeren - (Regionaal) informeren volksvertegenwoordigers - Bestuurlijke afstemming NHZ (+ stakeholders) Regionale samenwerking - Deelregio: coördineren samenwerking binnen en tussen deelregio’s (regiocoördinator) - Energieregio: samenwerking tussen overheden (gemeente, provincie, andere energieregio’s, Rijk) - Samenwerking met regionale stakeholders - Integrale benadering van het energiesysteem
Landelijk
✕
Provincie
Op schaal van energieregio
Op schaal van deelregio
✕ ✕
✕
✕
Lokaal
(✕) ✕
✕ ✕
✕ ✕ ✕ ✕ ✕
✕
Uitvoeringsprogramma RES
✕ ✕
Noord-Holland Zuid
84
Werkzaamheden/ rol/ trekker (bij meerdere rolhouders)
Kan ook door opdracht aan uitvoerende organisaties, zoals SPDE, ODNH, ONHN, HVC.
Participatie vraagt capaciteit en budget van gemeenten. Eventueel Participatiecoalitie opdracht geven.
Landelijk
Communicatie en participatie - Centrale, open en transparante informatievoorziening (website, nieuwsbrieven) - Ondersteuning gemeenten bij lokale participatie - Participatie zoekgebieden Kennisdeling - Inhoudelijke kennissessies over uitvoering RES - Collegiaal kennisnetwerk (o.a. communicatie, data, MER, omgevingswet)
Activiteiten na RES 1.0 (inhoud) Regionale samenwerking voor uitvoering - Afstemming, verdere uitwerking zoekgebieden zon/wind - Regionale Structuur Warmte - Ondersteunende tools, zoals RES-viewer, park-the-sun, e.d. - Borging in omgevingsbeleid/ vergunningen Monitoring - Beheer en ontsluiten van data (RES-viewer) - Data invoeren en actueel houden (gebiedspaspoorten) - Doelgerichtheid monitoren Opstellen RES 2.0 - Inhoud - Afwegingskaders
Provincie
Op schaal van energieregio
Op schaal van deelregio
Lokaal
✕ ✕ ✕
✕
✕ ✕
✕ ✕
✕
✕ ✕
✕
✕
✕ ✕
✕
✕
✕
✕ ✕
✕ ✕
✕ ✕
✕
Uitvoeringsprogramma RES
✕
✕ ✕
✕ ✕
Betreft het inhoudelijk samenbrengen van de inbreng van gemeenten, provincie en waterschappen in samenwerking met stakeholders, inwoners, etc.
Noord-Holland Zuid
85
Verantwoording Dit uitvoeringsprogramma is tot stand gekomen op basis van RES-uitvoeringstafels en bijeenkomsten van de RES-stuurgroep en -werkgroepen. Ook moties die zijn ingediend bij de besluitvorming RES 1.0 zijn, waar dat van toepassing is op dit proces, verwerkt in het uitvoeringsprogramma. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met deskundigen op het gebied van participatie, communicatie en de energietransitie, en is gebruik gemaakt van de kennis en ervaring aangereikt door de NP RES.
Colofon Redactionele en tekstuele ondersteuning: Royal HaskoningDHV Design: Beautiful Minds Meer informatie is te vinden op www.energieregionhz.nl
december 2021
Uitvoeringsprogramma RES
Disclaimer copyright De samenstellers van dit RES uitvoeringsprogramma hebben datgene gedaan wat redelijkerwijs van hen kan worden gevergd om de rechten van de auteursrechthebbende op de beelden te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die menen rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de samenstellers van het uitvoeringsprogramma wenden. Graag nemen wij dan de juiste bronvermelding op en zullen op verzoek zo snel mogelijk informatie en beeldmateriaal verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan. Disclaimer inhoud De inhoud hiervan is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Aan de inhoud van RES uitvoeringsprogramma kunnen geen rechten worden ontleend. De programmaorganisatie van de Energieregio Noord-Holland Zuid kan niet aansprakelijk worden gesteld voor schade die voortkomt uit informatie in dit uitvoeringsprogramma.
Noord-Holland Zuid
86
Samenvatting Uitvoeringsprogramma RES Noord Holland Zuid Nut en noodzaak Klimaatverandering klopt steeds harder op onze deur. De overstromingen in Zuid-Limburg deze zomer maakten pijnlijk duidelijk dat de gevolgen ook in ons land merkbaar zijn. Toch is het belangrijk ons te realiseren dat de energietransitie niet alleen een harde noodzaak is, maar ook kansen biedt. Met de energietransitie kunnen we ontwikkelingen in gang zetten, die onze steden, dorpen, wijken, bedrijven en verenigingen sterker en flexibeler maken. In dit uitvoeringsprogramma geven wij – gemeenten, provincie en waterschappen – aan hoe we de komende jaren slagvaardig en in gezamenlijkheid uitvoering willen geven aan de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0. Met het opstellen van dit programma geven we invulling aan de afspraak uit de RES 1.0 dat er een “...er een regionaal uitvoeringsprogramma wordt opgesteld om de afspraken, kaders, en een aanpak vast te leggen voor het proces naar de RES 2.0.” In dit uitvoeringsprogramma benoemen we actiehouders en tijdslijnen. Daarmee maken we de ambitie van de RES 1.0 concreet in de benodigde acties voor uitvoering.
Samenwerken in de regio De governance van de RES heeft zich in de afgelopen jaren in de praktijk bewezen en wordt in de bestaande vorm gecontinueerd. Dat houdt in dat de samenwerking tussen decentrale overheden, netbeheerders, ondernemers en maatschappelijke organisaties wordt voortgezet. We blijven elkaar vasthouden om de opgave uit de RES 1.0 te realiseren. De onafhankelijke programma-organisatie blijft deze samenwerking ondersteunen. Verder ondersteunt zij de monitoring van de uitvoering en kennisverspreiding. Naast onze eigen inzet om de opgave te realiseren zet de provincie verder in op de ondersteuning van gemeenten in het realiseren van zon- en windprojecten en de ruimtelijke inpassing daarvan. Dit doet zij onder meer met diverse subsidies en regelingen en handreikingen. Ook zet zij met de ondersteuning van onder meer het Servicepunt Duurzame Energie en de Participatiecoalitie actief in op kennisverspreiding. In de uitvoeringsfase krijgen we meer rollen dan tot nog toe in de RES: naast beleidsmaker ook die van vergunningverlener en/of handhaver. In de samenwerking vinden wij het goed om de stappen in het proces en die rolwisseling te benoemen. Het moet helder zijn wie welk mandaat heeft. Wie het bevoegd gezag is, is hierbij leidend.
Menskracht en middelen: Ook boter bij de vis Uit de gesprekken aan de uitvoeringstafels en in de stuurgroepen is gebleken dat veel gemeenten over te weinig middelen en menskracht beschikken om het uitvoeringsprogramma met de gewenste zorgvuldigheid uit te voeren. Een deel van de taken om dit uitvoeringsprogramma uit te voeren ligt al bij ons als bevoegd gezag, zoals het verlenen van vergunningen of handhaving op deze vergunningen. Maar een deel van de taken komt voort uit de afspraken uit het Klimaatakkoord en komt boven op het takenpakket dat wij als gemeenten, provincie en waterschappen hebben. Om tot realisatie van de afspraken uit het Klimaatakkoord te komen, hebben overheden dan ook aanvullende middelen nodig. De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) onderbouwt dit ook in een advies aan het kabinet.1
1 Raad voor Openbaar Bestuur, ‘van Parijs naar praktijk’ (2021).
1
In dit uitvoeringsprogramma maken we een inschatting van de benodigde capaciteit in fte’s, zowel voor overkoepelende taken als per zonne- en windpark. De verwachting is dat een nieuw kabinet het ROB-advies in ieder geval voor een deel overneemt. Mocht dit niet het geval zijn, dan zullen wij een deel van de taken die in dit uitvoeringsprogramma staan niet kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd realiseren wij ons ook dat stilstaan in de energietransitie geen optie is.
5 werksporen Om tot een gerichte inzet van menskracht en middelen te komen om de doelen uit de RES 1.0 te realiseren staan 5 werksporen in ons uitvoeringsprogramma centraal: 1. Gezamenlijk programmeren van duurzame elektriciteit en warmte in het regionale energiesysteem. Dit is het ‘kloppend hart’ van het uitvoeringsprogramma. Voor elektriciteit staat centraal hoe we samen met omwonenden en stakeholders per zoekgebied de stap kunnen zetten naar vergunde projecten. Bij warmte staat de samenwerking centraal, in onder meer programmering van bovengemeentelijke warmtebronnen en infrastructuur. 2. Verankeren van de activiteiten in het omgevingsbeleid. De afspraken die in de RES 1.0 zijn gemaakt, krijgen juridische status als deze worden uitgewerkt en vastgesteld in omgevingsrechtelijke instrumenten. Ook toetsing op het omgevingsbeleid is van belang, bijv. in relatie tot de beschermingsregimes. 3. Via participatie en communicatie tot gedragen besluiten en uitvoering komen. 4. Kennisdeling, innovatie en aansluiting van de arbeidsmarkt (onder meer door scholing) als belangrijke randvoorwaarden. 5. Monitoring om inzicht te bieden in de voortgang en bereikte resultaten. Het gaat hierbij zowel om monitoring van de cijfermatige voortgang als de procesmatige voortgang van de zoekgebieden.
Operationele doelen elektriciteit NHZ zet zich in voor de realisatie van 2,7 TWh zonne- en windenergie op land in 2030. We behouden de hiervoor in de RES 1.0 vastgestelde uitgangspunten (bijv. zorgvuldige participatie, ruimtelijke samenhang en koppelkansen). Om te kunnen bepalen of de energieregio op koers ligt voor de doelen van 2030 en om te bepalen welke activiteiten nodig zijn in de periode 2022-2025, stellen we in dit uitvoeringsprogramma operationele doelen vast. Deze operationele doelen voor duurzame elektriciteit (zon en wind op land) zijn: -
-
Uiterlijk op 1 januari 2025 zijn alle benodigde vergunningen om de ambitie te kunnen realiseren afgegeven. Dit is conform de afspraken uit het Klimaatakkoord en noodzakelijk om de ambitie voor 2030 te kunnen halen. Dit betekent dat: ▪
we ernaar streven dat de vergunningen voor wind en ‘wind & zon’ (als gezamenlijk project) in 2023 zijn aangevraagd.
▪
we voor zon op land ernaar streven dat de vergunningen in 2024 zijn aangevraagd.
In 2022 hebben provincie en gemeenten de zoekgebieden verankerd in de omgevingsvisie, tenzij bewust een andere route gekozen wordt, waarbij vergunningen nog steeds tijdig afgegeven kunnen worden. 2
-
In 2023 zijn de zoekgebieden verankerd in het Omgevingsplan, tenzij gekozen wordt voor verankering in het huidig ruimtelijk instrumentarium.
-
In 2022 hebben provincie en gemeenten zoveel mogelijk vastgelegd welke participatieaanpak zij hanteren, inclusief het beleid voor financiële participatie. Dit is onderling afgestemd voor de grensoverschrijdende zoekgebieden of voor zoekgebieden nabij gemeentegrenzen. Hiermee zorgen we ervoor dat we de zoekgebieden tijdig in het omgevingsbeleid en voor de vergunningverlening verankeren.
-
In 2022 is er zicht op waar de regio als eerste aan de slag kan op basis van de ruimte op het elektriciteitsnet.
-
Gemeenten stimuleren zon op dak, parkeerplaatsen en langs infrastructuur.
Wij realiseren ons dat dit een krap tijdspad is en van ons een grote inspanning vraagt. Wij vinden het daarbij van belang dat wij inwoners duidelijkheid bieden over het proces en de tijdslijnen van verankering in het omgevingsbeleid.
Volgende fase: naar vergunde projecten aan te sluiten op netinfrastructuur Voor de komende jaren staat centraal hoe we van de in de RES 1.0 vastgestelde zoekgebieden de stap maken naar vergunde projecten die aangesloten kunnen worden op de beschikbare netinfrastructuur. “Meerdere wegen leiden naar Rome”, als voorbeeld laten we in het uitvoeringsprogramma zien welke te nemen stappen mogelijk zijn per zoekgebied. Welke stappen bepalen we uiteindelijk met onze omgeving. Centraal hierin staat dat we vroeg in het proces bewoners betrekken, dat we als bevoegd gezag een keuze voor het omgevingsinstrument maken en dat we met de initiatiefnemer(s) afspraken maken over de te nemen processtappen, het participatieproces en de invulling van 50% lokaal eigendom. Gezien de knelpunten op het elektriciteitsnet stemmen we deze fase ook nauw af met de netbeheerder.
Regionale Structuur Warmte De gemeenten zijn de regisseurs van de warmtetransitie. In het uitvoeringsprogramma gaan we in op hoe we met de afspraken uit de Regionale Structuur Warmte de bovengemeentelijke warmtebronnen en de bijbehorende infrastructuur kunnen koppelen aan de warmte vraag. We gebruiken hierbij de bestaande governance structuur van de RES, waarbij we de taken uit het MRA warmte-koude programma en de provinciale warmtetransitie-instrumenten samenvoegen. De Regionale Structuur Warmte sluiten we nauw aan bij de Transitievisies Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen. Daarbij hebben we tevens oog voor de relatie met het elektriciteitsnet wanneer de warmtevraag geëlektrificeerd wordt.
3