Raadsinformatiebrief 2021-01 inzake Advies inzake initiatiefvoorstel Gebiedsagenda 1221

Raadsinformatiebrief Van

Burgemeester en Wethouder/Burgemeester

Zaak nr.

728172

Aan

Gemeenteraad

RIB nr.

2021-01

Portefeuillehouder

F.G.J. Voorink

Datum

4 januari 2021

Informatie bij

M.S. Drost

Tel. nr.

(035) 629 2067

Onderwerp Advies inzake initiatiefvoorstel Gebiedsagenda 1221

Kernboodschap Het college heeft kennis genomen van het initiatiefvoorstel Gebiedsagenda 1221. In deze brief leest u het advies van het college inzake dit initiatiefvoorstel.

Inleiding Het gebiedsproces dat heeft geleid tot de Gebiedsagenda 1221 is, zoals bij u bekend, een pilot geweest in het kader van de Omgevingswet. Vanaf de start van dat gebiedsproces hebben wij op verschillende momenten gesproken over rollen en verantwoordelijkheden van een ieder in dit proces; van die van bewoners, ontwikkelende partijen, college en raad. Dat is een zoektocht geweest en dat blijft het ook. Niet alleen in 1221, maar bijvoorbeeld ook waar het gaat om de Omgevingsvisie. Nu de plannen in 1221 concreter worden, wordt het voor ons allen nog spannender. Een deel van de commissie geeft aan dat het goed zou zijn de agenda alsnog ter vaststelling voor te leggen aan de raad. Daarbij is aangekondigd dat partijen mogelijk met amendementen en moties komen om onderdelen van de agenda aan te passen. Tegen het vaststellen van de gebiedsagenda hebben wij geen bezwaar. Wij adviseren echter negatief voor wat betreft het door raad vaststellen van een op basis van amendementen en moties gewijzigde agenda. In deze brief lichten wij toe waarom wij negatief adviseren. Tegelijkertijd schetsen wij welke mogelijkheden wij zien om de zorgen die er leven, zowel bij raadsleden als bij andere betrokkenen, zoals bewoners, ontwikkelende partijen, wel te adresseren. Daarbij gaan wij achtereenvolgens in op de thema’s:  communicatie & participatie  inhoudelijke vraagstukken  leren van 1221

Gebiedsagenda 1221 Het vaststellen van de gebiedsagenda, een programma in het kader van de Omgevingswet, is een bevoegdheid van het college. Het proces is dan ook ingeregeld alsof de Omgevingswet al van kracht is. De structuurvisie Hilversum 2030 en verschillende sectorale nota’s vormen hiervoor de onderlegger. Het voeren van gesprekken en sluiten van intentieovereenkomsten met ontwikkelende partijen is nu en in de toekomst een collegebevoegdheid. Als het bestemmingsplan is vastgesteld krijgt het de juridische onderlegger. De raad heeft de bevoegdheid het bestemmingsplan vast te stellen en legt hiermee de juridische grondslag voor de plannen. Indien de gebiedsagenda destijds was voorgelegd aan de raad dan was deze naar verwachting met grote meerderheid vastgesteld. Dat had de wijze van werken afgelopen periode niet anders gemaakt. Het had

voor de situatie waarin wij ons nu bevinden ook geen verschil gemaakt. Dat maakt het alsnog vaststellen van de gebiedsagenda door de raad niet zinvol. De agenda is twee jaar geleden na positief advies van de commissie vastgesteld door B&W. De waardering voor het doorlopen gebiedsproces destijds was groot. Net als het draagvlak voor de inhoud van de agenda. Het alsnog door de raad vaststellen van de gebiedsagenda is op zich geen probleem. Dat is anders wanneer deze gewijzigd wordt vastgesteld. Het op onderdelen aanpassen van de samenhangende gebiedsagenda heeft consequenties voor andere onderdelen. Resultaat kan dat van een kaartenhuis zijn, waarbij elke ontwikkeling in 1221 tot stilstand wordt gebracht. Ook zou de raad daarmee voorbij gaan aan de inbreng van alle partijen. Dat past niet bij de intensieve samenwerking in 1221.

Communicatie & Participatie In aanloop naar de gebiedsagenda is onder regie van de gemeente een intensief gebiedsproces doorlopen. Na vaststelling van de agenda kwamen wij in een nieuwe fase. Een fase waarin ontwikkelende partijen als initiatiefnemer aan zet kwamen om in dialoog met de omgeving een ontwikkelplan voor de eigen locatie op te stellen. Een fase waarin de gemeente samen met actieve bewoners aan de slag ging met de projecten Groene Loper en Bruisend Hart. Een deel van de geuite zorgen in de commissie heeft betrekking op het gevoel onvoldoende geïnformeerd te worden over de voortgang van de planvorming in 1221. Ook lijkt, zeker voor de buitenwereld, de energie een beetje uit het programma. De corona maatregelen hebben daarbij een forse impact gehad omdat grote fysieke bijeenkomsten, zoals Gebiedstafels, afgelopen jaar nagenoeg onmogelijk waren. Dat heeft het nodige gedaan met het draagvlak en met de energie. Tegelijkertijd is er wel degelijk voortgang gemaakt. Dat is echter niet altijd even zichtbaar. Informatievoorziening over de voortgang van het programma Het college informeert de raad op verschillende manieren over de voortgang van het gebiedsprogramma 1221. Afgelopen periode zijn diverse collegebrieven gestuurd en werd, toen in september de corona regels even wat minder strikt waren, een werkbezoek bij Vonk worden georganiseerd.

Tijdens dit werkbezoek is de raad bijgepraat over de voortgang van de ontwikkellocaties en Groene Loper. Begin december organiseerden wij een BVS over de opstart van project Bruisend Hart. Maar er blijkt meer nodig. Dat geldt zowel voor raadsleden als voor andere betrokkenen, zoals bewoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties in het gebied. Wij hopen en verwachten in de loop van 2021 voor raadsleden weer enkele fysieke bijeenkomsten (werkbezoek, beeldvormende sessie) te kunnen organiseren. Mocht daar in februari nog geen zicht op zijn, dan gaan wij dat online doen. Gemeente intensiveert communicatie In september 2019 is de website 1221.hilversum.nl gelanceerd. Op deze website wordt informatie over de voortgang van projecten (Groene Loper en Bruisend Hart) en de voortgang van de ontwikkellocaties bijeengebracht. De website wordt goed bezocht, maar kon een upgrade gebruiken. Daar is afgelopen maanden aan gewerkt. De website voorziet nu beter dan voorheen in de informatiebehoefte die ook in de commissie werd benoemd. Daarnaast kunnen wij de website nu beter benutten in participatieprocessen. Met de Pleinenverkiezing die wij hebben georganiseerd in het kader van het project Groene Loper hebben wij hier afgelopen periode reeds ervaring mee opgedaan.

Voor de eerste twee pleinen hebben omwonenden al veelvuldig hun stem laten horen door online hun wensen aan te geven voor deze plekken, waarmee de verdere planuitwerking vorm krijgt. Naast de online inventarisatie voor de planuitwerking voor de pleinen, wordt gewerkt met bouwteams bestaande uit een afvaardiging van omwonenden, de werkgroep Groene Loper en de gemeente. In deze bouwteams worden plannen in gezamenlijkheid verder uitgewerkt. Daarbij hebben wij kunnen constateren dat wij met de inzet van online middelen, zeker wanneer gecombineerd met offline middelen (zoals de lokale krant), meer bewoners en ook andere doelgroepen weten te bereiken die zich normaal niet laten horen. Begin 2021 start ook het participatieproces voor het project Bruisend Hart. Hierover hebben wij u tijdens een BVS op 2 december geïnformeerd. Om te komen tot een breed gedragen structuurvisie zijn er meerdere participatie momenten. Hierbij wordt, net als bij de andere projecten, gebruik gemaakt van de diverse communicatie kanalen, zodat we een groot bereik hebben. Het beheer van de website wordt in 2021 geïntensiveerd. Daarmee

neemt de actualiteitswaarde toe. Ook is de frequentie van de online nieuwsbrieven (inmiddels 900 abonnees) verhoogd en gaan wij de offline middelen (zoals kranten) in 2021 nog meer benutten. Elke ontwikkellocatie een website Alle ontwikkelende partijen zijn benaderd om, waar sprake is van concrete planvorming, een website of webpagina te lanceren. Veel partijen hebben dat inmiddels gedaan. Een enkele nog niet, maar werkt daar al wel aan. Uit de website moet helder blijken in welke fase van planvorming de plannen zich bevinden, hoe de participatie wordt vormgegeven, wanneer en hoe betrokkenen kunnen meedenken en zal ook verslaglegging van het participatieproces te vinden zijn. Op de website 1221.hilversum.nl wordt doorverwezen naar deze websites en omgekeerd, net als naar de bewonersgroep die zich hard maakt voor de Groene Loper. Weer brede bijeenkomsten In aanloop naar de gebiedsagenda hebben onder regie van de gemeente allerlei verschillende bijeenkomsten plaatsgevonden. Naast bijeenkomsten met specifieke doelgroepen, zoals bewoners of ontwikkelende partijen, werden een aantal brede bijeenkomsten (werkplaatsen en gebiedstafels) georganiseerd. Na vaststelling van de agenda zijn er vooral bijeenkomsten over ontwikkellocaties en projecten georganiseerd. Zowel buurtbewoners als ontwikkelende partijen geven aan de brede bijeenkomsten te waarderen en ze graag weer terug te zien.

Hier kan, ook los van de specifieke ontwikkellocaties en projecten, van gedachten worden gewisseld over voor 1221 relevante vraagstukken. De Gebiedstafel van 30 maart 2020 moest vanwege corona helaas worden geannuleerd. Ook later in het jaar waren er geen mogelijkheden. In 2021 organiseren wij weer twee gebiedstafels, de eerste rond maart/april, de tweede in oktober. Mochten wij nog langere tijd te maken hebben met corona beperkingen dan zorgen wij voor een alternatief, bijvoorbeeld kleinschaliger en/of online.

Inhoudelijke vraagstukken Resterende dilemma’s Met de gebiedsagenda ligt er een gemeenschappelijk fundament om samen te werken aan de toekomst van de Geuzenbuurt, Electrobuurt en Kleine Driftbuurt. Het gebiedsproces heeft geleid tot een breed gedeeld toekomstperspectief. Wel resteerden een drietal dilemma’s die op het niveau van ontwikkellocaties om maatwerk en verdere besluitvorming vroegen:  bouwhoogte versus inpassing  bebouwingsdichtheid versus parkeernormen  vergroenen/spelen/ontmoeten versus ruimte voor de auto Nu de plannen voor verschillende locaties concreet worden lopen wij aan tegen deze resterende dilemma’s. Het verschil van inzicht dat hier over bestaat, blijkt niet altijd op het niveau van een ontwikkellocatie te kunnen worden overbrugd. Betrokkenen vragen de gemeente dan ook hierover uitspraken te doen, zodat planvorming verder kan. Een gelijkluidende oproep komt vanuit de commissie. De overgang van de gebiedsagenda naar het bestemmingsplan plus met verbrede reikwijdte voor heel 1221, dat in voorbereiding is, wordt als te groot ervaren. Het opstellen van een Beeldkwaliteitsplan (BKP) voor 1221 gaat hierin de oplossing bieden. Komende periode informeren wij u via een collegebrief over hoe dit proces eruit ziet. Over parkeren rond OV-knooppunten is reeds een notitie gereed die in januari in de commissie zal worden besproken.

Beeldkwaliteitsplan 1221 Een beeldkwaliteitsplan geeft de richting aan voor de ruimtelijke uitwerking van de gebouwde omgeving en het prestatieniveau voor de architectonische uitwerking. Het beeldkwaliteitsplan zal na behandeling in de commissie ter vaststelling worden voorgelegd aan de raad en fungeert vervolgens als welstandsbeleid. Het BKP loopt qua proces parallel aan het opstellen van het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte waarvan de voorbereidingen reeds lopen. Dit betekent dat het bestemmingsplan en het beeldkwaliteitsplan in het 3e/4e kwartaal 2021 ter vaststelling aan de raad worden aangeboden. Het BKP wordt onder begeleiding van de supervisor Spoorzone opgesteld, waarbij betrokken partijen in het proces worden

meegenomen. Het tijdpad is haalbaar doordat bij de supervisor, vanwege zijn betrokkenheid bij veel ontwikkellocaties in 1221, de benodigde kennis en expertise reeds aanwezig is. Het Beeldkwaliteitsplan 1221 beschrijft de beeldkwaliteit, waarbij uitspraken worden gedaan op verschillende schaal- en detailniveaus. Van algemene of specifieke ontwerpprincipes, tot concrete kwalitatieve en kwantitatieve ontwerpkaders. Het beeldkwaliteitsplan 1221 heeft tot doel het waarborgen van het bestaande karakter van de wijk, het benoemen van toetsbare criteria op basis waarvan de integrale kwaliteit van gebouwen en buitenruimte getoetst kan worden, alsmede het borgen van de architectonische kwaliteit van de nieuwbouw. Onderdeel van het beeldkwaliteitsplan is een gebiedspaspoort per ontwikkellocatie. Hierin worden de in de gebiedsagenda gestelde ambities ten aanzien van ‘identiteit'; 'wonen en werken'; 'leefbaarheid, ontmoeten en spelen'; 'groen en duurzaamheid' en 'verkeer, verbinding en parkeren’ concreet vertaald naar de specifieke ontwikkellocatie. Het gebied blijft welstandplichtig. Er zal dus een finaal oordeel door de welstandscommissie in een openbare zitting worden gegeven als onderdeel van de publiekrechtelijke procedure van de omgevingsvergunning.

Voor omgevingsvergunningaanvragen die worden ingediend na vaststelling van het Beeldkwaliteitsplan 1221, vormt het document het kader waarbinnen -vanuit stedenbouwkundige samenhang- handvatten gegeven worden om van de wijk 1221 een goed stuk stad te maken. Het beeldkwaliteitsplan gaat het bestemmingsplan gaat ook niet over restauratie en renovatie van gemeentelijke monumenten. Voor dit onderdeel biedt de vigerende welstandsnota voldoende toetsingscriteria. Met een beeldkwaliteitsplan ontstaat een samenhangend kader. Daarmee worden de zorgen die zijn geuit in de commissie weggenomen zonder dat de gebiedsagenda op onderdelen wordt aangepast.

Leren van 1221 Het gebiedsproces dat heeft geleid tot de gebiedsagenda was een pilot in het kader van de Omgevingswet. Dat geldt ook voor de gebiedsagenda zelf, een programma in het kader van de Omgevingswet. Sinds vaststelling van de gebiedsagenda zijn we niet gestopt met leren in 1221. Eerder werd al aangegeven dat de leerervaringen met toepassing in 1221 van de leidraad ‘Betrek de Omgeving’ zinvol zijn bij de evaluatie van deze leidraad. Leidraad ‘Betrek de omgeving’ geeft rolverdeling weer In de gebiedsagenda wordt verwezen naar de gemeentelijke publicatie ‘Betrek de omgeving’ die fungeert als leidraad voor het organiseren van het participatieproces. In deze leidraad, eind 2018 vastgesteld door B&W na advisering door de commissie, worden de rollen helder omschreven. De initiatiefnemer, de ontwikkelende partij, is aan zet. De gemeente treedt op als adviseur en weegt de georganiseerde participatie mee in de beoordeling van het initiatief. De leidraad is opgesteld als pilot in het kader van de Omgevingswet en wordt in de komende periode geëvalueerd. De raadswerkgroep Omgevingswet wordt betrokken bij opzet en inhoud van de evaluatie. Vanuit 1221 kunnen wij ons voorstellen dat enkele actieve bewoners en ontwikkelende partijen hiervoor worden bevraagd.

Evaluatie leidraad ‘Betrek de omgeving’ De ervaring met toepassing van deze leidraad op verschillende ontwikkellocaties in 1221 levert waardevolle inzichten op die ingebracht worden bij de evaluatie. Dan gaat het bijvoorbeeld, maar niet uitsluitend, om de volgende ervaringen.  Nauw betrokken bewoners die het planproces in sommige gevallen karakteriseren als een soort black box. Ze geven aan soms maanden niets te horen van een ontwikkelende partij en daarna te worden geconfronteerd met een gewijzigd plan, bijvoorbeeld als gevolg van adviezen van de supervisor Spoorzone.  Bewoners geven aan intensiever betrokken te willen zijn bij de planvorming. Men wil meedenken en in sommige gevallen het liefst mee tekenen aan het plan. In ieder geval zoekt men naar een gelijkwaardige positie ten opzichte van ontwikkelende partijen en gemeente.







Bewoners en ontwikkelende partijen die van de gemeente een rol verwachten, die verder gaat dan de in de leidraad geformuleerde rol van adviseur, zowel waar het gaat om het proces als om de inhoud. Vraag gaat over intensiever contact in een driehoek (ontwikkelende partij, bewoners en gemeente samen), in plaats van de lijnen tussen ontwikkelende partij & bewoners, tussen bewoners & gemeente en tussen gemeente & ontwikkelende partij. Ontwikkelende partijen zijn van goede wil, maar sommigen hebben nog weinig ervaring met het inrichten en realiseren van een participatieproces, zeker in Corona tijd waar participatie veelal digitaal moet verlopen. Die goede wil blijkt uit het feit dat zij bureaus van naam inhuren om hen hierbij te begeleiden en bijvoorbeeld ook door de mogelijkheid die bewoners is geboden om zelfs over het participatieplan zelf te participeren (betreft locatie Hunkemöller) en (delen) van de planvorming. Op basis van de gebiedsagenda committeren ontwikkelende partijen zich aan een participatieproces conform de leidraad, maar een wettelijke verplichting is het nog niet. Ondanks het ontbreken van deze wettelijke verplichting kan worden geconstateerd dat ontwikkelende partijen, daar waar mogelijk, wensen van omwonenden proberen mee te nemen in de verdere planvorming (bijvoorbeeld situering bebouwing Sigarenfabriek ten opzichte van omgeving).

Ontwikkelende partijen lopen aan tegen allerlei praktische vraagstukken. Denk aan: Hoe bereik je een zo breed mogelijke groep van omwonenden? Wat mag je verwachten qua draagvlak waar het gaat om een bewonersvertegenwoordiging? Op welke thema’s kun je ruimte bieden voor participatie en welke thema’s zijn voor het plan zo essentieel dat je die als uitgangspunt benoemt? Hoe realiseer je, naast de betrokkenheid uit de directe omgeving, de betrokkenheid van de toekomstige gebruikers van het gebied zelf? Hoe ga je om met het feit dat ook bewoners onderling van mening verschillen? Hoe zet je ondanks corona toch de participatie voort?

Complexiteit van binnenstedelijke herontwikkeling Bij de uitwerking van de plannen voor de verschillende ontwikkellocaties in 1221 blijkt duidelijk hoe complex binnenstedelijke herontwikkeling is. Op veel plekken in Nederland, waar sprake is van binnenstedelijke transformatie, ligt de uitdaging in het realiseren van een kwalitatief hoogwaardige en financieel haalbare herontwikkeling. Veel binnenstedelijke transformaties komen moeilijk van de grond. Belangrijke oorzaken hiervoor zijn de hoge kosten en risico’s bij binnenstedelijke herontwikkeling en de vele bestuurlijke en maatschappelijke eisen en wensen die als uitgangspunt worden gehanteerd. Dat wordt ook bevestigd vanuit het Rijk, die mede om deze reden de landelijke subsidieregeling Woningbouwimpuls is gestart om dit soort trajecten te ondersteunen. Veel gemeenten in de Randstad maken al gebruik van deze regeling (Alkmaar, Purmerend, Hoorn). Ook de provincie biedt ondersteuning bij dit soort projecten, bijvoorbeeld door inzet van kennis en expertise. Ook in 1221 begint een ontwikkelende partij nooit met een lege kavel. Alle ontwikkellocaties liggen in binnenstedelijk gebied. Hier gevestigde bedrijven moeten worden uitgeplaatst. Vervuilde grond dient gesaneerd te worden. Dan volgt een complex planproces waarbij de ontwikkelende partij een (financieel) haalbaar plan tracht op te stellen.

De stapeling van ambities, zoals opgenomen in de gebiedsagenda, maakt dat proces complex. Op het niveau van de stad gaat het om ambities als betaalbare wonen (1/3e sociaal, 1/ 2e middelduur), behoud van werkgelegenheid, energietransitie en klimaatadaptatie. Voor de straat en de buurt gaat het om een forse toename van het groen, een zorgvuldige inpassing in de omgeving, ruimte voor ontmoeting, behoud en liever nog verhoging van de sociale cohesie, parkeren liefst niet zichtbaar en de inzet van andere vormen van mobiliteit, zoals fiets en deelauto. Deze ambities worden gerealiseerd door en op rekening van de ontwikkelende partij. Dat gaat alleen als er een positieve business case is. Diverse ontwikkelende partijen, zoals die van de Korte Noorderweg, hebben aangegeven de raad graag mee te nemen in hun aanpak, zowel in de wijze waarop ze participatie vorm geven als hoe ambities in concrete plannen vertaald worden. Indien u daar prijs opstelt organiseren wij dit in overleg met de griffie graag voor u. In de commissie bleek dat er behoefte is aan meer inzicht in de (financiële) uitdagingen en dilemma’s bij binnenstedelijke herontwikkeling. Platform 31 heeft hier in het kader van het programma Stedelijke

Transformatie veel onderzoek naar laten doen, zie bijvoorbeeld dit essay https://www.stedelijketransformatie.nl/uploads/media_item/media_item/130/79/Essay_Leren_van_stedelij ke_transformaties_2610-1572073237.pdf). Platform 31 is bereid gevonden om de raad in een beeldvormende sessie of op andere wijze mee te nemen in deze thematiek. Wij betrekken de raadswerkgroep Omgevingswet graag bij de voorbereiding van deze sessie. Dit onderwerp wordt dan ook ingebracht in de raadswerkgroep van 19 januari a.s.

Tot slot In de inleiding hebben wij reeds aangegeven negatief te adviseren op het initiatiefvoorstel. De zorgen die er zijn, die aanleiding zijn voor het indienen van dit initiatiefvoorstel, worden niet weggenomen door het vaststellen van de gebiedsagenda door de raad. In voorliggend advies schetsen wij de mogelijkheden die wij zien om deze zorgen wel te adresseren. Dan gaat het op hoofdlijnen om de volgende zaken. 1. Een intensivering van de communicatie inspanningen, zowel van de gemeente als van ontwikkelende partijen; 2. Het door de gemeente faciliteren van meer onderling contact en dialoog door organisatie van brede bijeenkomsten; 3. Wij stellen een beeldkwaliteitsplan op voor 1221 waarmee de inhoudelijke vraagstukken worden weggenomen en dat parallel aan het bestemmingsplan kan worden opgesteld; 4. De evaluatie van de leidraad ‘Betrek de omgeving’ op basis van (onder andere ) de ervaringen met participatie op ontwikkellocaties in 1221. Deze evaluatie kan leiden tot een herijking van de leidraad waarmee een goed fundament wordt gelegd onder de verdere participatie in dit gebied; 5. Het met de raad delen van kennis en ervaring over de complexiteit van binnenstedelijke herontwikkeling, de uitdagingen en dilemma’s.

Wij verwachten met de hier geschetste mogelijkheden de energie weer terug te krijgen in het gebiedsprogramma 1221 en daarmee ook weer oog is voor alle mooie dingen die gebeuren in 1221. Denk bijvoorbeeld aan de regentonnen- en boomspiegelactie, aan de pleinenverkiezing, de meerwaarde die de ontwikkellocaties zullen hebben voor de straat, buurt en stad, de realisatie van VONK en aan de plannen die wij dit jaar gaan ontwikkelen voor Bruisend Hart. Vanaf de opstart van het gebiedsproces zijn wij ons ervan bewust dat 1221 een gebied is waar de gemeente ook in moet investeren. Wij investeren een fors bedrag in de leefbaarheid van 1221. Het gaat om een bedrag van meer dan 15 miljoen euro, zowel voor aankoop van panden, als voor de herinrichting van pleinen en andere maatregelen om de leefbaarheid te verbeteren. Dat is een investering met een omvang die wij sinds de integrale stedelijke vernieuwing (ISV) in geen enkele wijk in Hilversum hebben gedaan. Op naar een aantrekkelijk 1221. Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris, de burgemeester,

D. Emmer

P.I. Broertjes

Bijlage(n): 1. Initiatiefvoorstel - Gebiedsagenda 1221 Deze raadsinformatiebrief is digitaal beschikbaar op internet onder “Vergaderstukken”, B&W-vergadering van 22 december 2020.