Meerjaren prognose gebiedsontwikkelingen (MPG) 2024 - Raadsvoorstel

RAADSVOORSTEL zaaknummer:

1370358

afdelingsnaam:

Leefomgeving

steller:

Lute Feenstra

telefoonnummer

035 629 2352

onderwerp:

Meerjaren prognose gebiedsontwikkelingen (MPG) 2024

Voorstel 1.

De Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkelingen 2024 (MPG 2024)vast te stellen als achtergrond waartegen projectbesluiten met betrekking tot gebiedsontwikkelingen in het komende jaar kunnen worden genomen.

Planning Titel MPG 2024

Toelichting De audit en rekeningen commissie behandelt het MPG tijdens haar vergadering van

BEELDVORMING Beeldvormende sessie; 10 april 2024.

OORDEELSVORMING Commissie Ruimtelijke Ordening en Projecten; 17 april 2024

BESLUITVORMING Gemeenteraad 15 mei 2024

27 maart 2024.

Samenvatting

De gemeente Hilversum koestert hoge ambities en dit zien we terug in ambitieuze plannen zoals het stedenbouwkundig plan van het Sportpark. Een intensiever programma met een nieuwe, brede spoorse onderdoorgang naar Laapersveld gaat gepaard met een grotere financieringsbehoefte. Naast de ambities ten aanzien van de gebiedsontwikkelingen wordt in de komende periode fors geïnvesteerd in de openbare ruimte, mobiliteit en onderwijshuisvesting (IHP). In de opmaat van de voorjaarsnota 2024 zien we eveneens een stijgende trend in de (exploitatie) begroting ontstaan. Het toenemende volume van de investeringsportefeuille in combinatie met de stijgende kosten in de exploitatie maakt duidelijk dat de uitgezette strategie ten aanzien van de gebiedsontwikkelingen aanzienlijk invloed heeft op de gemeentelijke begroting. Op grond van motie 21-87 “Financiële risico’s beperken” en het behouden van een verantwoorde begroting wordt verkennend, middels de MPG 24, de kansen en mogelijkheden aan de raad voorgelegd. De MPG geeft inzicht in de financieringsbehoefte, de financiële positie en de beleidsmatige en financiële mogelijkheden per gebied. Het wijzigen van de uitgezette strategie ligt nu niet ter besluitvorming voor. De MPG 2024 biedt de basis voor de te maken keuzes richting het bredere kaderstellende gesprek dat plaatsvindt met de voorjaarsnota 2024 als opmaat naar de Programmabegroting 2025.

1

Inleiding

Hilversum kent zes grote gebiedsontwikkelingen die zich in verschillende stadia van voorbereiding en/of uitvoering bevinden: Stationsgebied, Arenapark, Bruisend Hart, Anna’s Hoeve, Circusterrein en Crailo. De komende periode worden aan uw raad politieke keuzes voorgelegd ten aanzien van deze ontwikkelingen. De MPG 2024 biedt hiervoor per gebiedsontwikkeling op een transparante wijze algeheel inzicht in de stand van zaken, de financieringsbehoefte en het effect daarvan op de financiële positie ter bevordering van een zorgvuldige afweging voor de (middel)lange termijn. Met de MPG 24 stijgt de financieringsbehoefte ten opzichte van de MPG 23 waardoor de financiële positie meer onder druk komt te staan. De stijging is voornamelijk gerelateerd aan het door de raad gewijzigd vastgestelde stedenbouwkundig plan Sportpark (voorheen Arenapark), de verwerking van het IHP, het indexeren naar prijspeil 1 januari 2024 en de lagere opbrengsten. De verhoogde financieringsbehoefte zorgt voor een verslechtering van de kengetallen. Het door de raad in 2019 vastgestelde grondbeleid (2019) markeerde een verandering voor de gemeente van een beheerorganisatie naar een organisatie die situationeel actief grond- en vastgoedbeleid voert. Het willen faciliteren van goede initiatieven in de stad is een beleid dat al langer wordt gevoerd.

Bij elkaar leidt dat tot een portfolio die groter wordt en noodzaakt om keuzes te maken: ruimtelijk, financieel en organisatorisch. Dergelijke keuzes worden nu niet op grond van dit MPG 2024 voorgesteld. De MPG biedt een overzicht van mogelijke keuzes en de kansrijkheid per project maar raakt gelijktijdig de gehele begroting. Het bredere kaderstellende gesprek vindt daarom plaats met de voorjaarsnota 2024 waarbij de MPG 2024 integraal ten opzichte van de overige ambities wordt afgewogen ter bepaling van de financiële strategie. Op projectniveau komen deze keuzes vervolgens bij de geplande kaderstellende documenten, zoals bijvoorbeeld het vaststellen van omgevingsplannen, aan de orde. Het college biedt uw raad de Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkelingen 2024 inclusief GEHEIME BIJLAGE PERSPECTIEFGEBIEDEN onder oplegging van geheimhouding aan (op grond van artikel 87 en 88 van de Gemeentewet en artikel 5.1 lid 2 sub b van de Wet open overheid). De geheimhouding wordt in acht genomen door allen die van de informatie kennis dragen (artikel 89 Gemeentewet).

Probleemstelling/doel

Met een vastgestelde MPG 2024 definieert de raad de achtergrond waartegen projectbesluiten in het komende jaar worden afgezet en krijgt de raad inzicht in de financieringsbehoefte van de gebiedsontwikkelingen, de invloed hiervan op de financiële positie en inzicht in de mogelijkheden tot aanpassing.

Argumenten 1.1

De MPG 2024 is gebaseerd op kaders van de raad en bevat geen (nieuwe) politieke keuzes. Voor alle perspectiefgebieden zijn de benodigde, in de begroting reeds opgenomen en nog niet in de begroting opgenomen, financiële middelen voor de komende 10 jaar op een rij gezet. Alle grondexploitaties en investeringen zijn, waar nodig, geïndexeerd naar prijspeil 1 januari 2024

1.2

De MPG 24 past voorzichtigheid toe ten aanzien van de marktontwikkeling. In de MPG zijn 2 scenario’s uitgewerkt. In de eerste instantie wordt gerekend vanuit een realistisch scenario waar vervolgens rekening wordt gehouden met verslechterende toekomstige (markt) ontwikkelingen; de zogenaamde stresstest. De marktontwikkeling is op dit moment een onzekere factor en op deze wijze wordt voorzichtigheid toegepast. De bepaling van de financiële positie is tevens afhankelijk van investeringsvoornemens buiten de perspectiefgebieden om. Als doorontwikkeling van het MPG is het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2024 met een investeringsportefeuille van circa € 80 mln. verwerkt. 2

1.3

Kengetallen verslechteren en het weerstandsvermogen blijft boven het minimaal afgesproken niveau om tegenvallende resultaten op te vangen. Het uitvoeren van de voorgenomen plannen als opgenomen in het MPG 2024 leiden in beide scenario’s tot een verslechtering van de financiële kengetallen. Het kengetal grondexploitatie in beide scenario’s blijft desondanks onder de 20% en blijft daarmee in categorie A. De netto schuldquote verslechtert en komt met de toevoeging van het IHP in categorie B. De solvabiliteitsratio daalt in het jaar 2027/2028 aanzienlijk als gevolg van opening van een verlieslatende grondexploitatie onder de 20%, komt daarmee in categorie C en wordt daarmee beoordeeld als risicovol. De gemeente Hilversum heeft zelf, via de aangenomen motie “Financiële risico’s beperken” (M21-87), aangegeven dat getracht moet worden de meest risicovolle categorie C te voorkomen. Met een weerstandsvermogen van 8,6- 6,9 waarbij 1 het minimaal afgesproken niveau is, blijft voldoende op niveau om eventuele tegenvallende resultaten analoog aan de stresstest op te kunnen vangen. De berekening van de kengetallen schetst een beeld van de financiële positie op basis van bepaalde uitgangspunten en betreft een momentopname. Voor de effecten op de kengetallen, waar in de berekening nog geen rekening mee wordt gehouden, wordt verwezen naar de kanttekeningen.

1.4

De totale kapitaalslasten stijgen als gevolg van een oplopende schuldpositie. De langlopende schulden lopen op naar ongeveer € 285 mln.- € 392 mln. Het aantrekken van leningen maakt dat de jaarlijkse rente- en de afschrijvingslasten aanzienlijk gaan stijgen en zorgen daarmee voor extra druk op het meerjarenperspectief. Voor het effect op de exploitatiebegroting is enkel voor scenario 1 een schatting gemaakt van de kapitaalslasten. De rentelast loopt op naar een bedrag van ruim € 3 miljoen per jaar, waarbij uitgegaan is van een rentetarief van 3%. Een groei van de activa met een bedrag van € 100 miljoen met een gemiddelde afschrijvingstermijn van 40 jaar brengt € 2,5 miljoen extra afschrijvingslasten per jaar met zich mee.

1.5

Grenzen aan ambities. De MPG 2024 maakt duidelijk dat Hilversum op het gebied van financiële draagkracht tegen haar grenzen aanloopt. De grote hoeveelheid complexe projecten en het IHP, leggen een groot beslag op de gemeentelijke financiën en op de organisatie. De groeiende ambitie van de gemeente Hilversum lijkt daarmee aan banden te worden gelegd gezien de ontwikkeling van de kengetallen en de impact op de financiële positie.

Kanttekeningen 1.1

De MPG 24 schetst een te rooskleurig beeld doordat niet alle toekomstige investeringen zijn opgenomen. De effecten op de financiële positie van de gemeente zijn doorgerekend op basis van de eindstand 2023, verrijkt met het verloop van de algemene reserve en reserve stedelijke ontwikkeling conform de Programmabegroting 2024, aangevuld met de financieringsbehoefte vanuit de perspectiefgebieden en het IHP. Alle andere reguliere investeringen zijn daarbij buiten beschouwing gelaten. De doorkijk wordt daarmee gunstiger weergegeven dan wanneer ook alle andere toekomstige investeringen worden meegenomen.

1.2

Er bestaat onzekerheid ten aanzien van daadwerkelijke ontwikkeling van de reserves. Met de doorrekening in de MPG 2024 wordt verondersteld dat de algemene reserve en de reserve stedelijke ontwikkeling zich ontwikkelen conform de begroting 2024. Of de reserves op deze manier zich blijven ontwikkelen is afhankelijk van diverse factoren zoals bijvoorbeeld de uitvoering van de exploitatiebegroting op basis van bestaand beleid maar mogelijk ook toekomstige beleidsmatige- en autonome ontwikkelingen. Waar bij de start van dit college in eerste instantie voor de algemene reserve uit werd gegaan van een groei van zo’n € 40 mln. ter versteviging van 3

de financiële positie van de gemeente t.b.v. van de gebiedsontwikkelingen is dit met de vaststelling van de programmabegroting 2024 omlaag bijgesteld. De stedelijke reserve heeft specifieke doelstellingen: het wennen aan de toekomstige kapitaalslasten voortvloeiend uit gebiedsontwikkelingen en het dekken van verlieslatende gebiedsontwikkelingen.. De herijking van de jaarlijkse dotatie aan de reserve stedelijke ontwikkeling is eveneens een belangrijke keuze in de financiële strategie. 1.3

Het geïsoleerd beoordelen van enkel de solvabiliteitsratio leidt tot een te negatief beeld ten opzichte van de realiteit. De solvabiliteitsratio gaat uit van een waardering tegen historische kostprijs waardoor dit kengetal altijd ongunstiger wordt weergeven. Doordat activa (het bezit) tegen aanschafwaarde conform BBV is gewaardeerd, valt ook automatisch het eigen vermogen lager uit (stille reserves). Voor de bepaling van de financiële positie, wordt daarom de solvabiliteitsratio in combinatie met de ratio weerstandsvermogen beoordeeld.

1.4

Incidentele baten leiden tot een te rooskleurig beeld ten aanzien van de netto schuldquote. De netto schuldquote is het percentage van de netto schuld ten opzichte van de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. De netto schuldquote van bijna 104% incl. het IHP wordt met ongeveer 10% gunstiger weergeven door de verwerking van incidentele opbrengsten van zo’n € 30 mln.

1.5

Er is voor de risicoschatting nog niet gerekend op basis van cijfers uit de jaarrekening 2023. In alle scenario’s is gerekend met het bedrag aan risico’s zoals dat in de jaarrekening 2022 is vermeld. Het is vanzelfsprekend dat, met de voorgenomen investeringen, de voorgenomen gebiedsontwikkelingen, het bedrag aan risico’s belangwekkend zal gaan stijgen. Dit heeft een nadelig effect op de ontwikkeling van het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen blijft desondanks gezond.

1.6

Vanuit oogpunt financiële strategie moeten keuzes richting de voorjaarnota 2024 gemaakt worden. De ontwikkeling van de kengetallen en de verslechtering van de financiële positie maakt duidelijk dat de eerder voorgenomen financiële strategie geactualiseerd moet worden. De actualisatie van de financiële strategie ligt nu niet ter besluitvorming voor. De MPG 2024 biedt de basis voor de te maken keuzes richting het bredere kaderstellende gesprek dat plaatsvindt met de voorjaarsnota 2024 waarbij de MPG 24 integraal ten opzichte van de overige ambities wordt afgewogen als opmaat naar de Programmabegroting 2025.

Financiën, middelen & capaciteit

De vaststelling van de MPG 2024 heeft op zichzelf geen financiële consequenties. De financiering van gebiedsontwikkelingen verloopt via het aantrekken van langlopende leningen. Financieringsvoorstellen worden separaat ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Het financieren met langlopende leningen is een gangbare manier om investeringen die lang mee gaan te kunnen betalen. Hoe dit de toekomstige financiële positie van de gemeente Hilversum beïnvloedt, is inzichtelijk gemaakt met behulp van de financiële kengetallen, de weerstandscapaciteit, het weerstandsvermogen en de langlopende schulden. Daarnaast is het effect op de begroting doorgerekend in de vorm van stijgende kapitaalslasten.

4

Uitvoering

MPG 2024 geeft inzicht in de financieringsbehoefte van de gebiedsontwikkelingen op basis van bekende kaders, inzicht in de effecten daarvan op de financiële positie van de gemeente en inzicht in de knoppen die dit geheel kunnen beïnvloeden. De beslissing te draaien aan de knoppen om de financiële positie van de gemeente te beïnvloeden is er één die de raad kan nemen naar aanleiding van de MPG 2024. Afhankelijk van de fase waarin de gebiedsontwikkeling zich bevindt zijn er meer of minder knoppen beschikbaar. Voorstellen tot aanpassingen op individueel projectniveau lopen mee in de reguliere planning- en control cyclus. Naast het verkennen van de kansen en mogelijkheden binnen de gebiedsontwikkelingen wordt richting de programmabegroting 2025 aan de hand van de voorjaarsnota 2024 de groei in de vermogensontwikkeling ten opzicht van de financieringsbehoefte verkend. De financiële strategie wordt daarop aangescherpt. Het college is voornemens om zelf met een aantal oplossingsrichtingen van algemene aard te komen bij de behandeling van de voorjaarsnota 2024. Op het niveau van de verschillende perspectiefgebieden worden aansluitend concrete oplossingsrichtingen voorgesteld bij geplande kaderstellende besluiten.

Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,

19 maart 2024 de burgemeester,

mr. C.P. Torres Barrera

dr. ir. G.M. van den Top

Bijlage(n) 1. 2.

Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkelingen 2024 GEHEIME bijlage perspectiefgebieden

5