Jaarstukken 2023

Jaarstukken 2023

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 3 Jaarverslag ............................................................................................................................................... 4 1. Beschouwingen ................................................................................................................................... 5 1.1 Algemene beschouwingen .......................................................................................................... 5 1.2 Financiële beschouwingen ........................................................................................................ 13 2. Programma verantwoording ............................................................................................................. 24 Programma 1: Wonen en leven............................................................................................................. 25 Programma 2: Zorg ................................................................................................................................

61 Programma 3: Werken .......................................................................................................................... 81 Programma 4: Bestuur .......................................................................................................................... 96 Programma 5: Financiën en grondexploitaties ................................................................................... 111 3. De paragrafen .................................................................................................................................. 121 3.1 Lokale heffingen ...................................................................................................................... 121 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................ 135 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................. 144 3.4 Financiering ............................................................................................................................. 161 3.5 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................

177 3.6 Verbonden partijen ................................................................................................................. 190 3.7 Grondbeleid............................................................................................................................. 221 3.8 Openbaarheidsparagraaf ........................................................................................................ 224 Jaarrekening ........................................................................................................................................ 225 4. Het overzicht van lasten en baten................................................................................................... 226 4.1 Het overzicht van lasten en baten 'in één oogopslag' ............................................................ 227 4.2 Toelichting op de verschillen................................................................................................... 228 4.3 Overzicht van incidentele lasten en baten .............................................................................. 233 4.5 Bezoldiging topfunctionarissen (WNT) ................................................................................... 245 5. De uiteenzetting van de financiële positie ......................................................................................

246 5.1 Balans ...................................................................................................................................... 247 5.2 Toelichting op de balans ......................................................................................................... 249 5.3 Investeringskredieten.............................................................................................................. 271 5.4 Staat van reserves ................................................................................................................... 284 5.5 Staat van voorzieningen .......................................................................................................... 287 5.6 Staat van overlopende passiva en activa, voortvloeiende uit rijk........................................... 292 5.7 Gewaarborgde geldleningen ................................................................................................... 295 5.8 EMU-saldo ............................................................................................................................... 302 6. Bijlagen ............................................................................................................................................ 303 6.1 Overzicht van taakvelden per programma..............................................................................

304 6.2 Toelichting weerstandsvermogen en risicobeheersing.......................................................... 307 6.3 Verantwoordingsinformatie over de specifieke uitkeringen (SiSa) ........................................ 319 7. Rechtmatigheidsverantwoording .................................................................................................... 330 8. Controleverklaring ........................................................................................................................... 334

2

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 3

Leeswijzer De jaarstukken zijn het sluitstuk van de begrotingscyclus en hebben een controlerende functie. Bij de controle zijn diverse aspecten van belang. De jaarrekening moet een getrouw beeld geven, en de baten en lasten en de balansmutaties, moeten op een rechtmatige manier tot stand zijn gekomen. Voorts is het jaarverslag vooral van belang voor de toetsing van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid. Door het vaststellen van de jaarrekening verleend de raad het college decharge voor het uitgevoerde financieel beheer. De jaarstukken van de gemeente bestaat overeenkomstig artikel 24 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) uit: 1. het jaarverslag; 2. de jaarrekening. ad. 1 - het jaarverslag bevat: • de beschouwingen; • de programmaverantwoording; • de paragrafen. ad.2 - de jaarrekening bevat: • het overzicht van baten en lasten over huidig boekjaar; • de uiteenzetting van de financiële positie per 31 december van het huidige boekjaar; • de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen, waaronder de rechtmatigheidsverantwoording over de financiële rechtmatigheid van baten, lasten en balansmutaties over huidig boekjaar; • de SiSa-bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen; en • de bijlage met het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld.

Het jaarverslag bevat de inhoudelijke ambities en de daarbij behorende resultaten en financiën, verdeeld over de begrotingsprogramma’s Wonen & leven, Zorg, Werken, Bestuur en Financiën & grondexploitaties. De jaarrekening bevat financieel-technische overzichten, die inzicht verschaffen in de financiële situatie van onze gemeente. In hoofdstuk 1, het jaarverslag, zijn de algemene beschouwingen opgenomen. Dit is een terugblik op 2023 en bevat een resumé van de belangrijkste beleidsontwikkelingen. In dit hoofdstuk zijn ook de financiële beschouwingen opgenomen waarmee in het kort het financiële beeld wordt weergegeven en toegelicht. Uitgebreidere informatie vindt u terug in de programmaverantwoording (hoofdstuk 2) waar per programma wordt ingegaan op ambities, activiteiten, indicatoren en financiën. Hoofdstuk 3 omvat de wettelijk verplichte paragrafen. De formele jaarrekening van de gemeente, waarop de controleverklaring van de accountant is gebaseerd, betreft de hoofdstukken: 4. overzicht van baten en lasten over 2023; 5. balans per 31 december 2023 met toelichting; 6. overzicht van de taakvelden per programma en de SiSa-verantwoording, en; 7. de rechtmatigheidsverantwoording. Gelet op de bestendige gedragslijn ‘rekening volgt begroting’ volgt de inhoud en volgorde van de jaarstukken zoveel mogelijk de inhoud en volgorde van de programmabegroting 2023.

3

Jaarverslag

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 5

1. Beschouwingen 1.1 Algemene beschouwingen Voor u liggen de jaarstukken over het jaar 2023 van de gemeente Hilversum. In deze jaarrekening leggen wij verantwoording af over de Programmabegroting 2023 ‘Ambities in onzekere tijden’. We hebben het afgelopen jaar samen met de raad, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners hard gewerkt aan uitvoering van de in de begroting vastgestelde ambities en plannen. Ambitieuze plannen en investeringen die Hilversum mooier en beter maken. In de toekomst, maar ook op de korte termijn. We konden in 2023 echt werk maken van ons coalitieakkoord ‘Hilversum koesteren’. Naast de uitvoering heeft de raad een veelheid aan kaders en nieuwe plannen vastgesteld zoals het integraal veiligheidsplan, uitvoeringsprogramma mobiliteitsvisie, sekswerkbeleid, WMO, jeugd, armoede en schulden, cultuur, parkeerbeleid, asielaanpak en voor de gebiedsontwikkelingen het stedebouwkundig plan Sportpark (voorheen Arenapark) en het programma van eisen voor het Sportcomplex op Sportpark, het programma van eisen voor de buitenruimte Stationsgebied, en de gebiedsagenda’s voor de gebieden Zeverijnstraat en Centrum. Acties en plannen die bijdragen aan betaalbaar wonen, verduurzaming, omgaan met de effecten van klimaatverandering, bereikbare en betaalbare ondersteuning van onze inwoners en het op peil houden van het voorzieningenniveau in de gemeente Hilversum.

We doen dat in een tijd van stijgende kosten, schaarste aan goed opgeleide vakmensen en ook voor onze gemeentelijke diensten een krappe arbeidsmarkt. Uitgangspunt bij al deze plannen is het actief betrekken van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. En uiteraard stemmen we onze plannen af met onze andere stakeholders en mede-overheden, zoals ProRail, de Nederlandse Spoorwegen en de provincies Noord Holland en Utrecht. Het kan voorkomen dat deze uitgebreide participatie in sommige gevallen leidt tot vertraging in de uitvoering. Dat leidt ons echter niet af van onze ambities en de in juni 2022 ingezette koers. Onze inzet is om naast de ambities die we hebben financiële reserves te behouden en te versterken, zodat we deze kunnen aanspreken in moeilijke tijden. Want die komen er als gevolg van de herziene financieringssystematiek vanuit het Rijk, waardoor een sluitende begroting minder vanzelfsprekend wordt. Met behoud en versterking van onze financiële reserves, kunnen we onze financieel gezonde uitgangspositie handhaven. 5

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 6 We hebben we in Hilversum natuurlijk ook te maken met landelijke en regionale ontwikkelingen die onvoorziene inspanning van ons vragen. Vanwege de onverminderd hoge instroom van ontheemden uit Oekraïne in Nederland en de daarmee samenhangende taakstelling voor gemeenten, is het ons gelukt de opvangcapaciteit voor deze groep in 2023 uit te breiden naar in totaal 972 opvangplekken. In april 2023 is de Philipslocatie geopend met 500 opvangplekken. Daarmee voldoen we aan de taakstelling die het rijk ons heeft opgelegd. Sinds de problemen in het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel, hebben de Veiligheidsregio’s afgesproken zich in te spannen voor vastgesteld aantal opvangplekken per regio voor asielzoekers. In Hilversum vangt het COA sinds april 2022 een groep volwassen asielzoekers op in Gooiland Hotel. Inmiddels zijn dat 148 plekken en vanwege het goede verloop heeft het college heeft op 19 september 2023 besloten om de bestuursovereenkomst met het COA voor de opvang van asielzoekers in Gooiland Hotel te verlengen tot 1 januari 2025. Dan speelt in onze eigen regio dat de gemeenteraad van Wijdemeren op 5 oktober 2023 het voorgenomen besluit nam tot een bestuurlijke fusie per 1 januari 2027.

Omdat een krachtige regio Gooi en Vechtstreek en krachtige inliggende gemeenten voor de toekomst en ontwikkeling van onze gemeente van belang zijn, hebben wij ons open gesteld voor oriënterende bestuurlijke gesprekken. Vanuit dat perspectief is de voorbereiding gestart voor het in beeld brengen van mogelijke scenario’s, consequenties en aandachtspunten voor een kaderstellend voorstel aan de raad voor een vervolg. Dit zijn voorbeelden van taken en inspanningen die weliswaar niet of slechts in beperkte mate in de begroting opgenomen zijn, maar die wel in 2023 zijn uitgevoerd en een aanzienlijk beslag op de organisatie hebben gelegd. We vinden het essentieel om de relatie te blijven leggen tussen het realiseren van onze ambities en het in verbinding zijn en blijven met onze Hilversumse samenleving.

Zo hebben we onder meer waardevolle gesprekken gevoerd met inwoners over wat zij belangrijk vinden bij de opvang van asielzoekers in Hilversum, hebben we een schitterend gala georganiseerd voor onze onmisbare vrijwilligers in de stad, hebben we met onze woningscorporaties prestatieafspraken kunnen maken over behoud en uitbreiding van sociale woningbouw, hebben we samen met de stad belangrijke stappen gezet met de omgevingsvisie, hebben we met bewoners en hun mooie vergroeningsinitiatieven de vergroening van Hilversum aangepakt en hebben bewoners en ondernemers initiatieven aangedragen voor het feestjaar 600 jaar Hilversum. En over verbinding gesproken; vanaf 10 december 2023 kan er weer elke vrijdag- en zaterdagnacht met de trein gereisd worden vanaf en naar alle Hilversumse station0s tussen Utrecht Centraal en Amsterdam Centraal. Daarnaast hebben we in toenemende mate onze Hilversumse jongeren betrokken bij onze plannen. Zo hebben de kindergemeenteraad en het ToekomstLab, een initiatief van het Dudok Architectuur Centrum, input geleverd voor de nieuwe visie Openbare Ruimte, hebben jongeren van het ATC meegedacht over het ontwerp van de nieuwe Kerkbrink en heeft Pizza en Politiek een aantal waardevolle vervolgsessies gehad.

En zo zijn er nog veel meer mooie voorbeelden van samenwerking te noemen die laten zien hoeveel initiatief, vernieuwing, culturele en sociale rijkdom er in onze stad, bij onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners is. We hebben daar in 2023 volop gebruik van gemaakt en in gezamenlijkheid belangrijke stappen gezet in het verder bouwen nog mooier, socialer en toekomstbestendiger Hilversum voor iedereen. Prioriteiten en speerpunten van de begroting 2023 Aan de hand van de in de begroting 2023 gestelde prioriteiten en speerpunten schetsen we hieronder een beknopt beeld van de resultaten. De totale verslaglegging over 2023 leest u in volgende hoofdstukken van de jaarrekening. ❖ Groen en duurzaam Hilversum Samen met de Hilversumse inwoners, organisaties en bedrijven blijven we investeren in een duurzaam en groen Hilversum. We blijven onze bijdrage doen aan de klimaatadaptatie en richten ons daarbij op de stappen die het meeste effect sorteren.

6

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 7

Programma Groen Het afgelopen jaar hebben we met inwoners enthousiast gewerkt aan het vergroenen en verduurzamen van de stad. Een voorbeeld is het 'Speelplekken vergroenen'-project, waarbij gesprekken met inwoners en kinderen hebben geleid tot succesvolle aanpassingen van speelplekken. Zo is afgelopen zomer het vergroende Jac. P. Thijsseplein opgeleverd. Naast de vergroening van speeltuinen, zijn er maar liefst 513 extra bomen en boompjes aangeplant. De doelstelling van Gewoon méér bomen, het planten van 500 bomen tot en met 2026, is afgelopen jaar dus al gehaald. Met name de uitdeelactie van 500 inheemse boompjes voor inwoners heeft in belangrijke mate bijgedragen aan dit resultaat. Daarnaast zijn er maar liefst 47 groene initiatieven en ideeën bij de gemeente ingediend, die bijdragen aan het bevorderen van natuur en biodiversiteit, klimaatadaptatie en vitaliteit. Transitievisie warmte Begin 2023 zijn we gestart met het Hilversums Isolatie Programma, waarbij bewoners direct gebruik konden maken van verschillende subsidies en deskundig advies om hun huis te verduurzamen. Samen met het Energie Diensten Bedrijf zijn o.a. pakketten ontwikkeld waar bewoners per wijk kanten-klare plannen kunnen ontvangen voor het verduurzamen van woningen en waarbij voor woningen uit specifieke bouwjaren ook gratis een klimaatplan kan worden aangevraagd voor vergaande verduurzaming van hun woning.

Met het bedrijvenpark Hilversum Zuidwest hebben we een Green Deal gesloten voor de periode 2023-2027, om een toekomstbestendig energiesysteem te creëren, waarbij lokaal opgewekte energie onderling kan worden uitgewisseld en opgeslagen. Met het Mediapark en het Vliegveld lopen de voorbereidingen voor een Green Deal af te sluiten. Uitvoeren Regionale Energie Strategie (RES). Voor de actualisatie van de RES 2.0 wordt vastgehouden aan realisatie van ons bod voor zonnepanelen in 2030. In 2023 hebben we met data-analyses inzichtelijk gemaakt waar de grootste potentie voor zon-opwekprojecten ligt. Op basis daarvan richten we concrete projecten in om de potentiële opwek te realiseren, naar voorbeeld van het zon-op-schooldak project. Bij het ontwikkelen van projecten richten we ons op het halen van het doel en ons geld meer impact gestuurd in gaan zitten. De meeste potentie zit in zon op grote daken, namelijk 90% van ons RES-bod. ❖ Mooi en betaalbaar wonen De druk op de woningmarkt is groot en blijft toenemen. In alle segmenten is de vraag groter dan het aanbod en stokt de doorstroming. We blijven de ambities uit de in 2021 vastgestelde Woonvisie nastreven. We bouwen voor doorstroming en willen bestaande stenen zo goed mogelijk benutten. Het belang van voldoende betaalbare en kwalitatief goede woningen staat buiten kijf.

Het evenwicht tussen koopwoningen en sociale huurwoningen moet bewaakt worden. Prestatie afspraken met woningbouwverenigingen. Op 4 juli 2023 hebben we de prestatieafspraken met de woningcorporaties ondertekend voor de periode 2023 tot en met 2027. Hiermee is een langdurig proces afgerond. Onderdeel van de afspraken is het behoud van sociale huurwoningen en hoeveel nieuwe sociale huurwoningen er komen. We willen voorkomen dat het aantal sociale huurwoningen afneemt. Aanpassing huisvestingsverordening Met de aanpassing van de huisvestingsverordening krijgen de regionale wooncoaches de mogelijkheid om urgentie toe te kennen. We benutten daarmee beter de wettelijke mogelijkheden om te sturen op de woningvoorraad en het toewijzen van woonruimte.

7

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 8 In gang zetten project Circusterrein In 2023 zijn er bodemonderzoeken gedaan op het Circusterrein en daaruit bleek dat de grond minder vervuild was dan oorspronkelijk verwacht. Vanwege de tijdsduur van het onderzoek starten de saneringswerkzaamheden in 2024 in plaats van. 2023 en starten we dan ook pas met het leegruimen van het terrein. Op 21 juli 2023 tekenden we een intentieovereenkomst met het Rijk en woningcorporaties G&O, Dudok Wonen en De Alliantie om 400 betaalbare flexwoningen op het Circusterrein te realiseren. Intussen is ook het haalbaarheidsonderzoek afgerond en er is een samenwerkingsovereenkomst met de drie Hilversumse woning corporaties opgesteld. In aanvulling op de reguliere woningbouw willen we hier inzetten op tijdelijke en flexibele woonconcepten om de woningnood onder jongeren en specifieke doelgroepen tegen te gaan. Het investeringsvoorstel voor de realisatie van het plan wordt in 2024 met de raad besproken. Uitvoering project Stationsgebied Voor zowel 1221 als het Stationsgebied waren de bestemmingsplannen eind 2023 nog niet onherroepelijk omdat voor beide door omwonenden beroepsprocedures waren gestart bij de Raad van State. Voor het Stationsgebied is de eerste gronduitgifte voorbereid. Daarnaast is de nieuwe riolering onder De Schapenkamp aangelegd en het nieuwe fietspad gerealiseerd.

De voor de ontwikkeling van beide gebieden noodzakelijke verwerving van de Koninginneweg en in het postcodegebied 1221 is in 2023 ook voorspoedig verlopen; voor de laatste eigendommen Koninginneweg is in het najaar een verzoekbesluit tot onteigening genomen. ❖ Een zorgzaam Hilversum In Hilversum zorgen we voor elkaar en krijgt iedereen de zorg die hij of zij nodig heeft. Vanuit die gedachte blijven we de komende jaren in het zorg- en welzijnsdomein aan de slag. De beheersbaarheid van de kosten en de tekorten op de arbeidsmarkt in het sociaal domein blijft een belangrijk aandachtspunt. We zetten in op een wijkgerichte aanpak, dicht bij de inwoners. Pijlers daarin zijn verbinden, ontmoeten en bewegen. Belangrijk voor het welzijn van mensen en steeds belangrijker in de (preventieve) aanpak van maatschappelijke opgaven. We koesteren het brede onderwijsaanbod en blijven hierin investeren. Herijken kadernota Sociaal Domein Op 5 april 2023 heeft de raad de overkoepelende visie voor het sociaal domein ‘Wij zijn Hilversum’ vastgesteld. De visie is met betrokkenheid van de raad en input van samenwerkingspartners en de Cliëntenraad en de Adviesraad sociaal domein tot stand gekomen. De visie Wij zijn Hilversum is gericht op een gezond en zorgzaam Hilversum.

Een Hilversum waarin iedereen meedoet op een manier die bij hem past en hem het gevoel geeft erbij te horen en grip op het eigen leven te hebben. De visie geeft richting en houvast voor de uitwerking van de grote opgaven in nieuw integraal beleid (te beginnen op de terreinen jeugd, Wmo en minima) en geeft richting in de samenwerking met partners en het maken van keuzes en de verantwoording daarover. Agenda Jeugd en agenda WMO Op 6 december 2023 heeft de raad de beleidsagenda Wmo Samenleving 2024-2030 en de beleidsagenda Jeugd 2024-2030 vastgesteld. Met de nieuwe agenda’s zetten we de komende jaren meer in op preventie en zorgzame gemeenschappen en willen we de beweging van individueel geïndiceerde zorg naar een algemeen toegankelijk aanbod maken en daarmee een bijdrage leveren aan de aanpak van een overbelast zorgsysteem in Hilversum en de regio. We starten met algemeen toegankelijke voorzieningen in de buurt voor zinvolle daginvulling. Bij jeugdigen gaat de gemeente, lichte ondersteuningsvragen, zelf uitvoeren door inzet van hulpverleners, gezinsondersteuners en wordt de praktijkondersteuner GGZ-jeugd bij alle huisartsen aangeboden. Bovendien gaat de gemeente extra ondersteuning bieden aan vrijwilligers en mantelzorgers en wordt de aanpak tegen eenzaamheid geïntensiveerd

8

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 9 Verbeteren en vereenvoudigen minimaregelingen Op 20 december 2023 heeft de raad de beleidsagenda ‘Samen sterk tegen armoede en schulden’ vastgesteld waardoor voortaan meer mensen gebruik kunnen maken van de regelingen en voorzieningen van de gemeente en er snellere hulp is voor mensen met schulden. Met het vaststellen van de beleidsregels gemeentelijk minimabeleid Hilversum 2023, is de inkomensgrens voor bijzondere bijstand (met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2023) verhoogd tot 130% van het wettelijk sociaal minimum. Ook zijn de minimaregelingen voor bijvoorbeeld sociale participatie beschikbaar gemaakt voor huishoudens met een inkomen tot 130. Daarmee bereiken we werkende inwoners met een inkomen tussen de 110% en 130% van de bijstandsnorm die met de huidige prijsstijgingen vaak moeilijk rondkomenen. Met deze maatregelen kunnen zij volwaardig mee blijven doen in de maatschappij. Multifunctionele accommodatie Zuid de nieuwe Lelie Voor de ontwikkeling van de multifunctionele accommodatie de nieuwe Lelie is in 2023 de omgevingsvergunning afgegeven en de aanbesteding afgerond. In 2025 verwachten we de oplevering van de Nieuwe Lelie.

Educatieve agenda De evaluatie van het Nationaal Programma Onderwijs is in 2023 gerealiseerd en de successen daaruit worden meegenomen in de nieuwe Hilversumse Educatieve Agenda 2024-2027 die in 2024 aan de gemeenteraad ter besluitvorming wordt voorgelegd. Ook het implementeren en vertalen in beleid en activiteiten gericht op “Kansrijk opgroeien 0-13 jaar” maakt onderdeel uit van de nieuwe Agenda, waarin nog meer de nadruk wordt gelegd op het ondersteunende brede netwerk rondom het kind en op de taalbevordering. Integraal Huisvestingsplan onderwijs In 2023 is, in samenwerking met de onderwijsbestuurders en kinderopvang, gewerkt aan een actualisatie van het Integraal Huisvestingsplan voor de periode van 2024-2039. Doel van het nieuwe huisvestingsplan is te investeren in het verbeteren van onderwijshuisvesting voor het groeiend aantal kinderen in Hilversum. De actualisatie wordt in 2024 aan de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd. ❖ Bereikbaarheid en parkeren De bereikbaarheid van Hilversum staat onder druk. De verkeersveiligheid voor bijvoorbeeld fietsers en voetgangers blijft aandachtspunt. Voor parkeren geldt dat we streven naar een goede verhouding tussen parkeervraag en parkeeraanbod en beleid om af te wijken van de parkeernormen te verruimen.

Vaststellen uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2040 Op 19 juli 2023 is het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2040 door de raad vastgesteld. De maatregelen zijn onder meer om het centrum autoluw maken en de maximumsnelheid binnen de centrumring en op delen van de centrumring op korte termijn te verlagen tot 30 km per uur. Hierdoor krijgen fietsers en voetgangers meer ruimte. Ook komen er extra nieuwe fietsparkeerplekken in Hilversum bij en worden de komende jaren, tot 2028, diverse zogenoemde doorfietsroutes gerealiseerd tussen NS-station Hilversum en omliggende gemeenten, onder andere Amersfoort en Utrecht.

9

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 10 Actualiseren parkeerbeleid Op 19 juli 2023 heeft de raad het nieuwe parkeerbeleid vastgesteld, gebaseerd op de uitgangspunten van de Mobiliteitsvisie. In het nieuwe parkeerbeleid stimuleren we wonen boven winkels en het bereikbaar en leefbaar houden van Hilversum. Na vaststelling van het parkeerbeleid zijn we begonnen met de voorbereidingen voor het uitbreiden van het gereguleerd parkeren tot en met de buitenring. Uitwerking fietsmaatregelen Met de in 2023 vastgestelde Agenda Fiets, onderdeel van het uitvoeringsplan Mobiliteit 2040, werken we aan maatregelen om snel en veilig fietsen te bevorderen en de kwaliteit van het fietsnetwerk verder te verbeteren. In dat kader worden doorfietsroutes naar omliggende dorpen en steden gerealiseerd, wat zorgt voor tijdswinst, verbeterd comfort en verkeersveiligheid voor fietsers. ❖ Een bloeiende economie Hilversum in balans: Mediastad én tuindorp, waar het prettig wonen, werken en verblijven is. We zetten in op voldoende ruimte voor wonen én werken, en op een goed vestigingsklimaat voor bedrijven. In nauwe samenwerking met ondernemers en vastgoedeigenaren werken we de komende jaren aan toekomstbestendige winkelgebieden en werklocaties.

Project Arenapark Op 19 juli 2023 heeft de raad het "Stedenbouwkundig Plan Sportpark" en het Programma van Eisen voor het sportcomplex Sportpark (voorheen Arenapark) vastgesteld. Het stedenbouwkundig plan is de basis voor de sportiefste buurt van Hilversum, waar gewerkt én gewoond wordt, in een natuurlijke, duurzame omgeving. Het verplaatste station Sportpark is het fundament van dit plan. Het programma van eisen voor het nieuwe sportcomplex is de eerste stap op weg naar een complex met een zwembad, een sporthal en zes gymzalen die ook als indoor atletiekhal fungeren. Gebiedsagenda’s Centrum en Zuidwest De raad heeft op 19 juli 2023 de gebiedsagenda Centrum vastgesteld; een toekomstbeeld voor het centrum van Hilversum in 2030, met een agenda met ruim 30 concrete maatregelen voor de komende vier jaar. In bijeenkomsten en een online participatieplatform is de gemeente in gesprek gegaan met bewoners en ondernemers van het centrum, partners van de gemeente en bezoekers van het centrum. Een Taskforce centrum, bestaande uit vertegenwoordigers van winkeliers, vastgoed, horeca, cultuur, Hilversum Marketing, bewoners en de gemeente, is in het najaar aan de slag gegaan en bewaakt de uitvoering van de Gebiedsagenda Centrum. Met de Gebiedsagenda ZuidWest is in 2023 een start gemaakt met het vaststellen van de gebiedsfoto.

Door de zoektocht naar een projectleider en het opzetten van een zorgvuldig proces samen met Ondernemersvereniging Zuid West, zal deze gebiedsagenda in de loop van 2024 aan de raad worden aangeboden. Herinrichting Gijsbrecht van Amstelstraat Op 19 december 2023 is het definitieve ontwerp door het college vastgesteld voor de herinrichting van de Gijsbrecht van Amstelstraat tussen de Gladiolusstraat en de Neuweg. De raad had in september al het voorlopige ontwerp vastgesteld. In twee cocreatie sessies is met een groep bewoners, een afvaardiging van Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken Hilversum (Platform G&CZ),vastgoedeigenaren en ondernemers is gewerkt aan het bepalen van de gewenste identiteit en een ontwerp met veilige oversteekplekken en verblijfsplekken die passen bij de sfeer van de Gijsbrecht.

10

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 11 Herinrichting van De Kerkbrink In december 2023 heeft de raad het definitieve ontwerp van de herinrichting van De Kerkbink vastgesteld. Met dit ontwerp, wordt deze historische plek in het centrum van Hilversum niet alleen mooier, groener en veiliger voor alle verkeersdeelnemers, maar wordt ook het fietspad langs de ’s Gravelandseweg verbeterd en veiliger gemaakt. ❖ Een aantrekkelijke stad Hilversum is een aantrekkelijke stad met al haar voorzieningen op het gebied van sport, onderwijs, cultuur en evenementen. Een aantrekkelijke stad maken we met elkaar. En iedereen moet kunnen meedoen. Nieuw cultuurbeleid Op 5 april 2023 is het nieuwe cultuurbeleid “Momentum” door de raad vastgesteld met als uitgangspunt cultuur voor álle Hilversummers. Met het nieuwe beleid versterken we het aanbod kunst en cultuur zodanig dat het aanbod een zo groot mogelijke groep Hilversummers aanspreekt. Hilversum 600 jaar 18 april 2023 trapten we af met 600 Jaar Hilversum met een Stadsessie in de Vorstin. We zijn blij en trots dat we zoveel partners bij deze sessie mochten verwelkomen.

We merkten dat veel mensen geïnspireerd waren door de Hilversummers die vertelden over wat zij graag op de jubileumkalender willen zetten.De ervaringen van initiatiefnemers, over hoe je betekenisvolle activiteiten opzet voor mensen uit de buurt, nodigden uit om nieuwe verbindingen aan te gaan. Om het bijzondere jubileumjaar in 2024 groots en eigentijds te kunnen vieren met de stad, is na deze sessie hard gewerkt aan alle voorbereiding die daarvoor nodig zijn. Zo is de subsidieregeling 'Energie uit de stad' voor de viering in 2023 vastgesteld en is de stad betrokken bij planvorming en uitvoering van de festiviteiten. Samen met de stad, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners is aan een waardig jubileumprogrammering voor feestjaar 2024 gewerkt. De initiatieven en ideeën van Hilversummers zelf staan centraal in 2024, waarbij we graag een blijvend gevoel van meer verbinding in de stad teweeg willen brengen. Sport Op 23 juni 2023 ondertekenden we de samenwerkingsovereenkomst verenigingsondersteuning met het NOC*NSF 2023-2026 met als doel om sportverenigingen te helpen zo toekomstbestendig mogelijk te worden en te blijven. Thema’s als het werven van vrijwilligers en het aantrekken van sponsoren zijn daarin belangrijk. In 2023 zijn ook mooie stappen gezet in de voorbereiding van de realisatie van het Evert Kroon-bad en de multi-use sporthal.

Daarnaast is door middel van participatie met sportverenigingen en maatschappelijke partners hard gewerkt aan de voorbereidingen van de nieuwe Sport en Beweegnota zoals aangekondigd in het coalitieakkoord. Op 19 juli 2023 heeft de raad ingestemd met het voorstel voor het globale Programma van Eisen voor een integraal sportcomplex binnen het Stedenbouwkundig Plan Sportpark (Arenapark), waarin ook een indoor atletiekbaan is meegenomen. ❖ Een veilig Hilversum We werken aan een leefbare en veilige stad met betrokken inwoners en ondernemers. Een veilig Hilversum is ook een voorwaarde voor een levendig Hilversum. We zetten in op het aanpakken van problemen en preventie. De samenwerking tussen het veiligheids-, sociale- en fysieke domein is daarbij essentieel.

11

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 12 Integraal veiligheidsplan Op 5 februari 2023 heeft de raad het nieuwe integraal veiligheidsplan 2023-2026 vastgesteld. In het integraal veiligheidsplan beschrijven we onze lokale prioriteiten, zodat we effectief op regioniveau kunnen samenwerken met de regiogemeenten en onze (veiligheids)partners. Georganiseerde ondermijnende criminaliteit, digitale veiligheid, maatschappelijke (on)rust en drugshandel op straat zijn de vier prioriteiten voor de komende jaren. Binnen al deze prioriteiten is er brede aandacht voor aangifte- en meldingsbereidheid én jeugd en jonge aanwas. Actieplan ondermijning Vanuit ondermijning is een aanpak tegen mensenhandel opgesteld en is de voorlichting voor het vergroten van (digitale) weerbaarheid onder jongeren geïntensiveerd. Keten aanpak jeugd en veiligheid Voor de verbinding van zorg en veiligheid ligt de focus op de samenwerking met partners van het zorg- en veiligheidsdomein voor de (preventieve) aanpak van overlast gevende groepen en jeugdproblematiek. ❖ Betrouwbaar bestuur en gezonde financiën De plannen uit de begroting 2023 zijn vertaald in een meerjarig financieel beeld. Ondanks de zeer onzekere tijden kon er bij de begroting 2023 een positief begrotingssaldo gepresenteerd worden.

We voeren een prudent financieel beleid om nu en in de toekomst in de stad te kunnen blijven investeren, waaronder de plannen in het MPG, maar daarnaast blijven ook de kengetallen binnen onze norm. We werken aan een cultuur die is gericht op samenwerken met een open houding en te onderzoeken wat ons bindt, in plaats van te benadrukken waarin we verschillen. Het is onze plicht om met deze nieuwe bestuurscultuur niet alleen een stap te zetten naar breed gedragen besluiten, maar vooral ook naar herstel van vertrouwen in de politiek. Het college zet samen met de gemeenteraad en de organisatie de nodige stappen voor het bevorderen van deze cultuur. Al met al laat dit jaarstuk zien dat in 2023 grote stappen zijn gemaakt in de uitvoering van het coalitieakkoord en in het bijzonder de programmabegroting 2023. Er is veel nieuw beleid opgesteld, nieuwe plannen gemaakt en uitvoering gegeven aan bestaande plannen. Hilversum verkeert in de gunstige situatie niet alleen ambitieus te kunnen zijn, maar deze ambities ook grotendeels waar te kunnen maken. Onze gezonde financiële positie en ambtelijke en bestuurlijke aandacht hiervoor dragen hier in hoge mate aan bij.

Tegelijkertijd krijgt ook Hilversum, als veel gemeenten, als gevolg van de herziene financieringssystematiek vanuit het Rijk, te maken met financiële onzekerheid in de toekomst en wordt een sluitende begroting minder vanzelfsprekend. Deze situatie, ook in het licht van de grote ambities met een aanzienlijk financieel effect op zowel de begroting als het (weerstands)vermogen van de gemeente, vragen ook in Hilversum om financiële waakzaamheid en mogelijk het maken van keuzes. Het behouden en te versterken van onze financiële reserves blijft het streven, zodat we deze kunnen aanspreken in moeilijke tijden en onze ambities waar kunnen maken, zonder financiële gezondheid in te boeten.

12

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 13

1.2 Financiële beschouwingen De jaarrekening is een omvangrijk boekwerk dat voor een groot deel vanuit de financiële techniek is opgesteld. Om de jaarrekening beter te kunnen duiden, geven deze beschouwingen een samenvattend beeld van de financiële positie van Hilversum per 31 december 2023 en de resultaten over het boekjaar 2023. Gemeentefinanciën zijn complex. Toch werkt de financiële huishouding van een gemeente in de basis zoals iedere andere financiële huishouding. Naast de jaarlijkse baten en lasten die in de exploitatie staan, kan er voor aanvullende lasten geld uit reserves worden gehaald. Via de balans en de exploitatierekening kan snel inzicht worden verkregen in de financiën van Hilversum. In de balans komt de verhouding tussen de bezittingen (activa) en de daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden) tot uitdrukking. In de exploitatierekening wordt duidelijk welke inkomsten de gemeente heeft en waar het geld aan wordt uitgegeven. Het jaarrekeningresultaat volgt uit het saldo van de inkomsten en uitgaven in dat jaar (gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten) en de verrekening met de reserves (gerealiseerd resultaat).

Het saldo van inkomsten en uitgaven voor verrekening met reserves geeft aan of er per saldo middelen aan het eigen vermogen kunnen worden toegevoegd (bij een positief saldo), of dat er middelen aan het eigen vermogen moeten worden onttrokken (bij een negatief saldo). In de hierop volgende paragrafen geven we een korte financiële beschouwing van de jaarrekening inclusief de vermogenspositie, lichten we toe hoe het resultaat over 2023 is opgebouwd en hoe dit zich verhoudt tot het door de raad vastgestelde begrote resultaat.

1.2.1 Toelichting op het resultaat In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt onderscheid gemaakt tussen het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten en het gerealiseerd resultaat. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten bedraagt € 4,7 miljoen voordelig over 2023. Per saldo is tussentijds € 695.000 aan de reserves toegevoegd, zodat het gerealiseerd resultaat afgerond € 4,0 miljoen voordelig bedraagt. Relevant voor het uiteindelijke resultaat is het 'resultaat na bestemming’. Dat is het resultaat na budgetoverhevelingen en aanvullende mutaties reserves, waarover de raad op 12 juni 2024 zal besluiten. Dit resultaat bedraagt € 6,1 miljoen nadelig. In onderstaande tabel ziet u hoe dit resultaat tot stand is gekomen: Bedragen x € 1.000 Financieel resultaat

Bedrag

Werkelijke lasten

362.042

Werkelijke baten

-366.778

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

-4.736

Stortingen in de reserves

11.108

Onttrekkingen uit de reserves

-10.413

Mutaties reserves

695

Gerealiseerd resultaat (afgerond)

-4.040

Resultaatbestemming: budgetoverhevelingen

5.614

Resultaatbestemming: mutatie reserves

4.540

Resultaatbestemming mutatie Decembercirculaire

210

Opheffen reserve corona herstelagenda

-243

Totaal voorgestelde resultaatbestemmingen

10.121

Resultaat na bestemming

6.081

13

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 14

1.2.2 Toelichting Jaarrekeningresultaat 2023 Bij de jaarrekening vergelijken we het werkelijke resultaat met het door de raad vastgestelde begrote resultaat. Het rekeningresultaat werd bij de primaire Begroting 2023 op € 985.000 voordelig begroot. Door de tussentijdse besluitvorming door de Raad wordt dit oorspronkelijk begrote resultaat altijd bijgesteld. Het daadwerkelijke begrote jaarrekeningresultaat per 31 december 2023 is door de Raad bijgesteld naar € 745.000 voordelig. Het werkelijke (gerealiseerde) resultaat is € 4,0 miljoen positief en daarmee € 3,3 miljoen voordeliger dan begroot. Om een goed beeld te krijgen van de oorzaak van de afwijkingen is in onderstaande tabel weergegeven binnen welke programma’s verschillen optreden en hoe groot die zijn. Vervolgens worden de grootste afwijkingen (groter dan € 250.000) toegelicht. Voor een uitgebreidere analyse per programma verwijzen wij u naar hoofdstuk 4.2 van de jaarstukken en de financiële analyses op de programmaverantwoording. Bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen per programma groter dan € 250.000

Bedrag

Programma 1 - Wonen en leven • Herinrichten Arenapark (budgetoverheveling) • Bouwleges • Rijksmiddelen Brede SPUK • Identiteit Hilversum/ Landgoed Zonnestraat (budgetoverheveling) • Uitvoeringsprogramma en jaarplan Mobiliteit (budgetoverheveling) • Toegerekende rente • Sanering Circusterrein (budgetoverheveling) • Hilversums isolatieplan • Zwerfafval • Overige verschillen per saldo groter dan € 250.000

-532 850 -490 -270 -550 -490 -487 -441 -350 -3.195

Programma 2 - Zorg • Bescherming en opvang • Overige verschillen per saldo groter dan € 250.000

-5.956

-1.576 -690 -886

Programma 3 - Werken • Overige verschillen per saldo groter dan € 250.000

-276

Programma 4 - Bestuur • Uitlopen van projecten (budgetoverheveling) • Overige verschillen per saldo groter dan € 250.000

-996 -290

Programma 5 - Financiën • Lagere toegerekende rente • Minder middelen via Decembercirculaire • Meer ontvangen rente • Uitgestelde verkoop panden • Overige verschillen per saldo groter dan € 250.000

1.580 1.618 -614 2.499 716

Totaal afwijkingen ten opzichte van begroot resultaat Eindejaarsrapportage

Totaal

-276

-1.286

5.799

-3.295 (- = voordeel, zonder teken = nadeel)

14

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 15 Toelichting afwijkingen Programma 1 - Wonen en leven • De uitvoering van het "Stedenbouwkundig Plan Sportpark" voor het Arenapark neemt meer tijd in beslag door het beperkte aanbod in de arbeidsmarkt, waardoor slechts een deel van de geplande werkzaamheden zijn uitgevoerd (€ 458.000). Verder is er een voordeel van € 75.000 bereikt in de overeenstemming met de provincie over de declaraties in het kader van versnelling woningbouwprojecten. • In de begroting 2023 was rekening gehouden met de te ontvangen bouwleges van een groot bouwproject. • In 2023 zijn de rijksmiddelen met betrekking tot de Brede SPUK (Brede Regeling Combinatiefuncties, Lokaal Sportakkoord en Aanpak Overgewicht) en het restant budget vanuit het Sportakkoord 2022 niet volledig benut. Inzet ten laste van de reguliere sportbudgetten bleek op korte termijn niet te realiseren, mede in verband met de krappe arbeidsmarkt. Dit leidt in 2023 tot een incidenteel voordeel van € 490.000 op de reguliere sportbudgetten. • De bij de voorjaarsnota 2023 incidentele toegekende gelden aangaande, Identiteit Hilversum (€ 170.000) en Landgoed Zonnestraal (€ 100.000) zijn nog niet besteed. De voornaamste reden voor de onderbesteding is uitstel in het proces van besluitvorming. Op dit moment wordt gewerkt aan de opdrachtverstrekking.

• Mede door krapte op de arbeidsmarkt heeft de werving van een programmamanager Mobiliteit, Beleidsadviseur Verkeer en vervoer en Projectleider infrastructurele maatregelen langer geduurd dan was voorzien en is het uitvoeringsprogramma en het jaarplan Mobiliteit vertraagd. • De lagere toegerekende rente betreft de interne (en gemeentebrede neutrale) verrekening van de rentelasten. Zie ook programma 5. • De bodemonderzoeken voor het Circusterrein zijn inmiddels afgerond. Vanwege de doorlooptijd van het onderzoek wordt naar verwachting in het derde kwartaal van 2024 gestart met de saneringswerkzaamheden. Er is een overhevelingsvoorstel van € 490.000 voor de uitvoering in 2024 ingediend. • De realisatie van het aantal te verlenen subsidies voor energiebesparende maatregelen is lager uitgevallen dan was voorzien en resulteert in een voordeel van € 440.000 op de lasten en een nadeel van € 75.000 op de baten. Het bekend worden en vinden van de regeling door woningeigenaren heeft in het begin meer tijd nodig gehad en verloopt inmiddels steeds voorspoediger. • Er is een incidentele ontvangst van € 70.000 van Nedvang als vergoeding voor het aandeel verpakkingen in de openbare prullenbakken, en een structurele subsidie van € 280.000 in het kader van SUP (Single Use Plastic, een vergoeding voor de opruiming van SUP-verpakkingen).

Programma 2 - Zorg • Het verwachte voordeel van € 690.000 op Bescherming en Opvang is door de Regio Gooi en Vechtstreek alvast verrekend.

Programma 4 - Bestuur • Voorgesteld wordt om € 996.000 aan middelen van projecten die uitlopen over te hevelen. Het gaat onder andere om Saas-projecten, Hilversum 600, Roadmap digitaliseringsmiddelen.

15

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 16 Programma 5 - Financiën • De lagere toegerekende rente betreft de interne verrekening van de rentelast. Tegenover het nadeel van circa € 1,6 miljoen in programma 5, staan de voordelen in programma's 1 tot en met 4. Per saldo een voor de jaarrekening neutrale verrekening. • Via de Decembercicrulaire wordt € 1,6 miljoen minder ontvangen in 2023 (RIB 2024-02). De oorzaak van het nadeel van afgerond € 1,6 is voornamelijk te wijten aan de actualisatie van de maatstaf voor huishoudens met een laag inkomen. • De gemeente heeft vanwege een overschot aan liquiditeit, een incidenteel extra rente ontvangen van € 615.000. • Door de uitgestelde verkoop van de panden naar begin 2024, vallen de baten in 2023 € 2,5 miljoen lager uit dan oorspronkelijk begroot.

1.2.3 Resultaatbestemming Een belangrijke bijdrage aan het resultaat wordt veroorzaakt door niet (volledig) uitgevoerde plannen en projecten. Het niet benutten van de hiervoor opgenomen budgetten heeft geleid tot een groot positief effect op het behaalde resultaat over 2023. Voor in totaal € 5,6 miljoen is een verzoek gedaan om niet uitgegeven budgetten uit 2023 over te hevelen naar 2024 voor de verdere uitvoering van de onderliggende plannen. Conform het BBV vallen niet bestede exploitatiebudgetten aan het eind van het jaar vrij. In de Nota financieel beleid zijn hierop twee uitzonderingen opgenomen. Overhevelingen zijn mogelijk als het budget incidenteel is en de uitvoering al gestart is of als het gaat om door medeoverheden of anderen voor een specifiek doel beschikbaar gestelde middelen. Dit leidt ertoe dat van het totaal behaalde resultaat over 2023 ad € 4,0 miljoen positief een bedrag van € 5,6 miljoen moet worden bestemd ter dekking van de genoemde overhevelingsvoorstellen. Bij deze jaarstukken wordt ook voorgesteld: • Dotatie € 4,4 miljoen aan reserve crisisopvang en Oekraïners • Uitkering Decembercirculaire voor kosten Oekraïne € 210.000 • Dotatie reserve GNR uittreedsom € 140.000 Verder wordt voorgesteld de reserve corona herstelagenda op te heffen en het saldo van € 243.081 toe te voegen aan de Algemene reserve. Bedragen x € 1.000 Mutaties Reserves en voorzieningen

Toevoeging

Onttrekking

Saldo

Reserve Opvang Oekraïners

4.400

4.400

Reserve GNR uittreedsom

140

140

Opheffen reserve corona herstelagenda

-243

-243

-243

4.297

Egalisatiereserve afvalstoffen Egalisatievoorziening afvalstoffen Totaal

4.540

(- = voordeel, zonder teken = nadeel)

16

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 17

Bedragen x € 1.000 Overhevelingen per programma / thema

Totaal

Mooie stad -

Arenapark/ sportpark

532

-

Implementatie Invoering Omgevingswet

478

-

Prestatieafspraken met Woningcorporaties

50

-

Woonzorgvisie

75

-

Wet Goed Verhuurderschap

114

Levendige stad -

Sportcomplex Arenapark

114

-

Ontwikkeling Kerkbrink- nieuwe bibliotheek

50

-

Cultuursymposium en meerjaren subsidie Metropole

50

-

Investeringssubsidie uitbreiding Filmtheater

150

-

Mediafonds

144

-

Herbestemming betonreliëf de waterval

27

-

Cultureel erfgoed

170

-

Huisvestingsplan Beeld en Geluid

100

-

Versterking Proloog (coördinatiepunt cultuureducatie)

50

Bereikbare stad -

Stationsgebied

414

-

Invoering Verbetering Mobiliteit

550

Duurzame stad -

Uitvoeringsmiddelen klimaatakkoord

386

-

Circusterrein VBO

63

-

Circusterrein sanering

490

-

Galvanistraat sanering

112

Kansrijke stad -

Onderwijshuisvesting

80

-

Uitvoering onderwijshuisvesting

160

Ondernemende stad -

Opstellen gebiedsagenda's

143

-

Hoger onderwijs, onderzoek & topinstituut

51

Sociale stad -

Energietoeslag 2023

110

Dienstverlening aan de stad -

Programma dienstverlening

102

-

Rubricering akten burgerlijke stand

84

Effectief en efficiënt bestuurde stad -

Hilversum600

189

-

Roadmap Digitalisering

81

-

Verandermanagement

130

Diverse thema`s -

Implementatie SaaS oplossingen

365

Totaal

5.614

17

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 18

1.2.4 Financiële positie Deze paragraaf geeft een financiële beschouwing op het eigen vermogen, de financiering en het weerstandsvermogen. Voor de beoordeling van de financiële positie is het belangrijk om zowel naar de exploitatie als de balans te kijken. In de balans komt de verhouding van de bezittingen (activa) in beeld en de daarvoor beschikbare eigen middelen (reserves) en financieringsmiddelen van derden (schulden). Ook voor het bepalen van het eigen vermogen kijken we naar de balans. Waarbij het eigen vermogen de uitkomst is van de waarde van alle bezittingen (activa) minus de schulden. Het eigen vermogen is opgebouwd uit de algemene reserve, bestemmingsreserves en het saldo van de jaarrekening. Het eigen vermogen is in 2023 per saldo met een bedrag van € 4,4 miljoen toegenomen van € 87,6 miljoen in 2022 naar € 92,0 miljoen eind 2023. Schematisch ziet het verloop van het eigen vermogen er als volgt uit:

Bedragen x € 1,0 miljoen Het eigen vermogen bestaat voor € 19,2 miljoen uit “bestemmingsreserves”. Aan deze reserves heeft de raad eerder een bestemming gegeven. Deze reserves zijn zonder (nieuwe) besluitvorming van de raad niet vrij besteedbaar. De algemene reserve van de gemeente is binnen de financiële beleidskaders wel vrij aanwendbaar en bedraagt eind 2023 € 68,7 miljoen (exclusief het resultaat van deze jaarrekening). In de Toelichting op de Staat van Reserves (hoofdstuk 5.4) bij deze jaarrekening worden de verschillen tussen begrote en werkelijke mutaties per reserve toegelicht. Op het jaarrekeningsaldo van € 4,0 miljoen voordelig liggen claims voor budgetoverheveling van € 5,6 miljoen en aanvullende mutaties van tezamen € 4,5 miljoen aan bestemmingsreserves en voorzieningen. Door deze resultaatbestemmingen ontstaat uiteindelijk een nadelig resultaat van € 6,1 miljoen na bestemming, dat ten laste zal worden gebracht van de algemene reserve. Schuldpositie De houdbaarheid van de gemeentefinanciën op de langere termijn hangt af van de ruimte om, naast de noodzakelijke uitgaven voor publieke voorzieningen, de schuldverplichtingen in de vorm van rente en aflossingen te betalen.

Daarom letten wij naast de baten en lasten (exploitatie) ook nadrukkelijk op de geldstromen, de hoogte van de schuld in relatie tot het kunnen betalen van de rente en aflossing en de beschikbare weerstandscapaciteit. Het is wenselijk dit goed te monitoren omdat een oplopende schuldenpositie de begrotingsruimte op termijn kan verminderen. In de onderstaande grafiek is het verloop van de langlopende schuld over de afgelopen jaren weergegeven.

18

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 19

Bedragen x € 1,0 miljoen De langlopende schuld is uitgekomen op € 192 miljoen en is daarmee € 21 miljoen lager uitgekomen dan was voorzien in de begroting 2023. Ten opzichte van vorig jaar is de schuld met € 3,2 miljoen toegenomen. De schuldontwikkeling is nog steeds binnen de veiligheidsmarges zoals de VNG die hanteert. In de paragraaf Financiering (hoofdstuk 3.4) staat een uitgebreide analyse op het vreemd vermogen.

1.2.5 Houdbaarheidstest Inleiding De houdbaarheid van de gemeentefinanciën wordt langs twee wegen beoordeeld; de wettelijke financiële kengetallen en de houdbaarheidstest gemeentefinanciën. Beide beoordelingen geven een beeld hoe de gemeente er financieel voorstaat. Beide beoordelingen zijn een momentopname, kijken alleen terug in de tijd en geven geen doorkijk naar de toekomstige situatie. De voorgeschreven kengetallen zijn: schuldquote, solvabiliteit, grondexploitatie en onbenutte belastingcapaciteit. Een kengetal of beter gezegd, de ontwikkeling van een kengetal is een weerspiegeling van het gevoerde financiële beleid. De kengetallen samen geven inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid. Vanuit het BBV is er bewust voor gekozen om geen normering aan de kengetallen toe te kennen. Het gaat om een adequate toelichting en duiding bij de kengetallen. Ten eerste is de eigen specifieke lokale situatie verschillend. Daarnaast moet een norm niet als doel worden gezien. Terwijl het doel zou moeten zijn dat een gemeente nadenkt over wat bij hun eigen lokale situatie en profiel past en daarop gaat sturen. De raad kan zelf natuurlijk wel streefof normwaarden vaststellen. Deze normwaarden kunnen raadsleden gebruiken bij hun beoordeling van het kengetal in de eigen begroting en jaarrekening, of de financiële consequenties van voorstellen die aan de raad worden voorgelegd.

Naast de kengetallen worden ook de uitkomsten van de houdbaarheidstest gemeentefinanciën van de VNG opgenomen in de jaarstukken. Deze houdbaarheidstest is in de eerste plaats een stresstest die gebaseerd is op kasstromen. De test bepaalt met behulp van aanvullende kengetallen de financiële conditie van de gemeente. Uiteindelijk wordt dit uitgedrukt in het financiële kengetal dat de “houdbaarheidsquote” wordt genoemd.

19

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 20 De financiële positie die uit de kengetallen en de houdbaarheidstest blijkt is geen doel op zich, maar moet altijd worden bekeken in samenhang met de totale maatschappelijke opgave van de stad. Het te bereiken maatschappelijke rendement en de bijdrage aan de inhoudelijke beleidsdoelstellingen zijn hierbij van evident belang. De financiële positie is ondersteunend aan het afwegingsproces en moet het bestuur helpen verantwoorde keuzes te kunnen maken voor de (middel)lange termijn. Houdbare gemeentefinanciën Kengetallen Volgens de Nota van Toelichting bij het wijzigingsbesluit is het aan het College van BenW om een beoordeling te geven over de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Het verloop van de financiële kengetallen (de kengetallen zijn overigens gekoppeld aan begrotingsparagrafen waar ze meer inhoudelijk zijn beschreven) is als volgt: Ref. Kengetal

Verloop van de kerngetallen Jaarstukken Jaarstukken Jaarstukken 2022 2022 2023 59% 73% 54% 53% 66% 48%

1. Netto schuldquote 2. Netto schuldquote gecorrigeerde voor verstrekte leningen 3. Solvabiliteitsratio 4. Grondexploitatie 5. Structurele exploitatieruimte 6. Belastingcapaciteit

25% 1,0% 3,7% 102%

23% 1,3% 3,4% 93%

24% 0,2% 5,3% 100%

Begroting 2024 64% 59% 24% 0,1% 2,5% 97%

In combinatie met het weerstandsvermogen, dat als uitstekend wordt beoordeeld, laat dit zien dat de gemeente Hilversum een degelijke financiële positie heeft. De gemeente Hilversum wil haar financiële positie op orde hebben. Hiertoe stelt het college als randvoorwaarden een sluitende begroting, gedegen risicomanagement en een robuuste algemene reserve, waarbij de lasten voor de burger zo min mogelijk stijgen. Op basis van de in deze jaarstukken opgenomen cijfers beoordeelt het college de “onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie” als goed.

20

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 21 Houdbaarheidstest De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een houdbaarheidstest voor gemeenten ontwikkeld waarmee de financiële conditie van de gemeente Hilversum wordt bepaald aan de hand van tien financiële kengetallen. Deze kengetallen zijn daarbij gerangschikt naar de thema’s vermogenspositie, exploitatie, voorzieningenniveau en weerbaarheid. Vermogenspositie 1. Netto schuldquote (Druk van de schuldverplichtingen op de exploitatie) 2. Effectieve netto schuldquote (Hoogte van de effectieve schuld) 3. Solvabiliteitsratio (Schuldbelasting van het bezit) Exploitatie 4. Exploitatieresultaat voor mutaties reserves (Mate waarin de uitkomst van de exploitatierekening positief is) 5. Onbenutte belastingcapaciteit (Ruimte voor verhoging van de eigen belastinginkomsten) 6. Afhankelijkheidsratio (Gevoeligheid voor bezuinigingen op Rijksoverdrachten) Voorzieningenniveau 7. Netto investeringsquote (Hoogte van de investeringsuitgaven) 8. Netto lasten per inwoner (Hoogte van de netto lopende uitgaven op de exploitatie) Weerbaarheid 9. Houdbaarheidsquote (Benodigde structurele ombuigingen bij een slechtweer-scenario) 10. Kasgeldratio (Gevoeligheid op de korte termijn voor renteverhogingen) Net zoals bij de wettelijk voorgeschreven kengetallen maakt het model van de VNG gebruik van signaalwaarden.

Het overschrijden van een signaalwaarde kan duiden op financiële stress op dat betreffende aandachtsgebied. Ook voor beoordeling van de kengetallen zoals genoemd door de VNG geldt dat, een integrale analyse van de ontwikkeling van de financiële positie, waarbij alle relevante elementen in onderlinge samenhang betrokken zijn, zal leiden tot beter inzicht in de financiële positie. De kengetallen zoals opgenomen in een jaarrekening zijn altijd een momentopname en hebben geen voorspellende waarde. In deze jaarrekening wordt dan ook slechts teruggekeken naar de uitkomsten voor de jaren 2022 en 2023. De uitkomsten van de VNG kengetallen zijn daarbij als volgt weer te geven. Financiële conditie index eindbalans en exploitatie Vermogenspositie Netto schuldquote ultimo Effectieve Netto schuldquote ultimo Solvabiliteitsratio ultimo Exploitatie Exploitatieresultaat Aantal negatieve resultaten laatste drie jaren Onbenutte belastingcapaciteit Afhankelijkheidsratio Voorzieningenniveau Netto investeringsquote jaar (t-4) - (jaar t) Netto lasten per inwoner Weerbaarheid Houdbaarheidsquote Kasgeldratio ultimo Financiële conditie index

Jaarstukken 2022

Jaarstukken Drempelwaarde 1 Drempelwaarde 2 2023 2022 2023

59,3% 59,4% 25,0%

54,4% 55,0% 24,2%

> 100% > 90% < 20%

> 130% > 120% < 0%

3,8% 2 5,4% 75,3%

1,2% 1 4,8% 76,4%

N.v.t. =2 N.v.t. > 72,5%

< 0% =3 < 0% N.v.t.

-0,7% 1.991

-0,3% 2.198

25,3% 3,1% 6,0

25,1% -8,0% 7,5

21

< 1% of >4% < 0% of >5% N.v.t. < 1.819 of > 2.307 > 20,0% > 8,5%

> 25,0% N.v.t.

JAARSTUKKEN 2023 GEMEENTE HILVERSUM | 22 Wanneer een score groen is, blijft de score onder de drempelwaarde. Een oranje score betekent een overschrijding van drempelwaarde 1. Een rode score betekent een overschrijding van drempelwaarde 2. Opgemerkt wordt dat de scores zijn gebaseerd op realisatiecijfers van 2023. De aandachtspunten bij deze score zijn: • Exploitatieresultaat: Een negatief exploitatieresultaat (voor mutaties reserves) betekent dat de reservepositie aangesproken wordt. Een eenmalig negatief exploitatieresultaat behoeft geen probleem te zijn. Bij structurele negatieve exploitatieresultaten zal de reservepositie krimpen en het bezit steeds verder gefinancierd zijn met vreemd vermogen (schulden). Het jaar 2021 hadden een nadelig exploitatieresultaat. De jaren 2022 en 2023 laten een voordelig exploitatieresultaat zien. Er is nu dus geen sprake meer van een structureel negatief karakter van het exploitatieresultaat. • Afhankelijkheidsratio: Dit kengetal geeft weer hoe afhankelijk we zijn van de overdrachten van het Rijk en tevens de gevoeligheid voor kortingen op deze overdrachten van het Rijk. Het verhogen van de eigen inkomsten kan de afhankelijkheid van het Rijk verkleinen. • Netto Investeringsquote: Dit kengetal geeft weer of er voldoende investeringen gedaan worden voor het behoud van een aanvaardbaar voorzieningen niveau.

Normaal gesproken zullen de uitgaven voor investeringen hoger zijn dan de afschrijvingen. Hoger omdat vanwege inflatie de investeringen duurder worden, maar ook omdat door economische groei en inwonersgroei er jaarlijks meer publieke investeringen nodig zullen zijn (bijvoorbeeld scholen en wegen). Bij te lage investeringen zullen er op termijn inhaalinvesteringen nodig zijn om de leefbaarheid van de stad op orde te houden. Een gemeente kan ook te veel investeren. Dit zal zorgen voor hogere schulden en hogere afschrijvingslasten. Hogere afschrijvingslasten leggen een groter deel van de exploitatieruimte voor een langere periode vast waardoor de ruimte voor eventuele benodigde ombuigingen op de lopende exploitatie kleiner wordt. • Netto lasten per inwoner: Dit kengetal geeft de mate van flexibiliteit aan voor het realiseren van ombuigingen. Lage netto lasten per inwoner kunnen een indicatie zijn dat het niveau van de noodzakelijke publieke voorzieningen onder druk staat. Hoge netto lasten per inwoner kunnen een signaal zijn dat een gemeente op grote voet leeft. Voor het bepalen of er sprake is van afwijkende netto lasten is wordt Hilversum vergeleken met andere gemeenten met een matige sociale structuur en een sterke centrumfunctie.