Jaarstukken 2020

Jaarstukken 2020

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ......................................................................................................................................... 2 Leeswijzer ................................................................................................................................................. 3 Jaarverslag ................................................................................................................................................ 5 1. Beschouwingen .................................................................................................................................... 6 1.1 Algemene beschouwingen ........................................................................................................... 7 1.2 Coronacrisis ................................................................................................................................ 13 1.3 Financiële beschouwingen ......................................................................................................... 30 2. Programma verantwoording .............................................................................................................. 41 Programma 1: Wonen en leven .............................................................................................................

42 Programma 2: Zorg................................................................................................................................. 74 Programma 3: Werken ........................................................................................................................... 93 Programma 4: Bestuur ......................................................................................................................... 109 Programma 5: Financiën en grondexploitaties .................................................................................... 124 3. De paragrafen ................................................................................................................................... 134 3.1 Lokale heffingen ....................................................................................................................... 135 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................. 145 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................. 155 3.4 Financiering ..............................................................................................................................

171 3.5 Bedrijfsvoering ......................................................................................................................... 186 3.6 Verbonden partijen .................................................................................................................. 196 3.7 Grondbeleid ............................................................................................................................. 225 Jaarrekening ......................................................................................................................................... 228 4. Het overzicht van lasten en baten ................................................................................................... 229 4.1 Het overzicht van lasten en baten 'in één oogopslag' ............................................................. 230 4.2 Toelichting op de verschillen ................................................................................................... 232 4.3 Overzicht van incidentele lasten en baten .............................................................................. 246 4.4 Lasten en baten financieringsfunctie ....................................................................................... 252 4.5 Bezoldiging topfunctionarissen (WNT) .................................................................................... 253 5.

De uiteenzetting van de financiële positie ....................................................................................... 255 5.1 Balans ....................................................................................................................................... 256 5.2 Toelichting op de balans .......................................................................................................... 258 5.3 Investeringskredieten .............................................................................................................. 279 5.4 Staat van reserves .................................................................................................................... 296 5.5 Staat van voorzieningen ........................................................................................................... 303 5.6 Staat van overlopende passiva en activa, voortvloeiende uit rijks- en provinciale bijdragen 311 5.7 Gewaarborgde geldleningen .................................................................................................... 313 5.8 EMU-saldo ................................................................................................................................ 317 6. Bijlagen .............................................................................................................................................

318 6.1 Overzicht van taakvelden per programma .............................................................................. 319 6.2 Verantwoordingsinformatie over de specifieke uitkeringen (SiSa) ......................................... 322 7. Controleverklaring ............................................................................................................................ 331 8. In control verklaring ......................................................................................................................... 333 9. Specificatie risico’s ........................................................................................................................... 337

2

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 3

Leeswijzer De jaarstukken zijn het sluitstuk van de begrotingscyclus, en hebben een controlerende functie. Bij de controle zijn diverse aspecten van belang. De jaarrekening moet een getrouw beeld geven, en de baten en lasten en de balansmutaties, moeten op een rechtmatige manier tot stand zijn gekomen. Voorts is het jaarverslag vooral van belang voor de toetsing van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid. Door het vaststellen van de jaarrekening wordt het college gedechargeerd voor het uitgevoerde financieel beheer. De jaarstukken van de gemeente moeten volgens artikel 24 van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) ten minste bestaan uit: 1. het jaarverslag; 2. de jaarrekening waarbij het jaarverslag ten minste moet bestaan uit: • de programmaverantwoording; • de paragrafen en de jaarrekening ten minste moet bestaan uit: • overzicht van baten en lasten en de toelichting hierop; • de uiteenzetting van de financiële positie (balans en de toelichting hierop); • de bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen. Het jaarverslag bevat de inhoudelijke ambities en de daarbij behorende resultaten en financiën, verdeeld over de begrotingsprogramma’s Wonen & leven, Zorg, Werken, Bestuur en Financiën & grondexploitaties. De jaarrekening bevat financieel-technische overzichten, die inzicht verschaffen in de financiële situatie van onze gemeente.

In hoofdstuk 1 zijn de algemene beschouwingen opgenomen. Dit is een terugblik op 2020 en bevat een resumé van de belangrijkste beleidsontwikkelingen. Het jaar 2020 heeft grotendeels in het teken van de pandemie gestaan, en heeft grote gevolgen gehad in de maatschappij. Daarom is dit jaar ook een coronaparagraaf toegevoegd. In hoofdstuk 1 zijn ook de financiële beschouwingen opgenomen waarmee in het kort het financiële beeld wordt weergegeven en toegelicht. Uitgebreidere informatie vindt u terug in de programmaverantwoording (hoofdstuk 2) waar per programma wordt ingegaan op ambities, activiteiten, indicatoren en financiën. Hoofdstuk 3 omvat de wettelijk verplichte paragrafen. De formele jaarrekening van de gemeente, waarop de accountantsverklaring is gebaseerd, betreft de hoofdstukken 4 Overzicht van baten en lasten, 5 Balans met toelichting en 6 Overzicht van de taakvelden per programma en de SiSa-verantwoording. Gelet op de bestendige gedragslijn ‘rekening volgt begroting’ volgt de inhoud en volgorde van de jaarstukken zoveel mogelijk de inhoud en volgorde van de programmabegroting 2020.

De belangrijkste aanpassingen ten opzichte van de voorgaande jaarstukken zijn: • In deze jaarstukken is voor het eerst de houdbaarheidstest gemeentefinanciën van de VNG opgenomen; • Via deze jaarstukken wordt inzicht gegeven in de verstrekte subsidies door de gemeente; • Het risicomanagement is in 2020 verder doorontwikkeld. Hierdoor heeft risicoparagraaf een andere opzet gekregen. Deze nieuwe methode is ook in de begroting 2021 toegepast;

3

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 4 •

In de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen wordt niet alleen over de in dit verslagjaar vrijgegeven investeringen inzicht gegeven, maar over alle betrokken investeringen voor de betreffende kapitaalgoederen.

Bij de ambities zijn de activiteiten opgenomen die bij de ambitie behoren. Per activiteit wordt de realisatie hiervan aangegeven door middel van het onderstaande "stoplichtensysteem". Zo krijgt de lezer snel inzicht in de stand van zaken. De kleuren hebben de volgende betekenis: Gerealiseerd/op koers Deels gerealiseerd/vertraagd Niet gerealiseerd/niet op koers

4

Jaarverslag

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 6

1. Beschouwingen

6

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 7

1.1 Algemene beschouwingen Voor u liggen de jaarstukken over het jaar 2020 van de gemeente Hilversum. In deze jaarrekening 2020 leggen wij verantwoording af over de Programmabegroting 2020. Deze programmabegroting was tot stand gekomen in een tijd dat Covid-19 (corona) de wereld nog niet in de greep had. De uitbraak van Corona eind februari 2020 heeft een enorme impact op ons allemaal, op onze inwoners en ondernemers en de samenleving als geheel. De wereldwijde pandemie heeft geleid tot ongekende omstandigheden. Voor de aanpak van de bestrijding van Corona en de hulp aan onze inwoners en ondernemers hebben we ons op vele terreinen ingespannen. Daarbij steeds kijkend naar wat we, aanvullend op de landelijk maatregelen van het Rijk, konden doen. Dit raakte vele beleidsterreinen van onze organisatie. Het heeft een effect op onze gerealiseerde doelen. Doordat we als college hebben gekozen om vol in te zetten op wat nu nodig was ter ondersteuning van de samenleving hebben we niet alle doelstellingen zoals opgenomen in de programmabegroting 2020 kunnen realiseren. Immers sinds maart 2020 is de context waarbinnen het bestuur en de organisatie werkt totaal veranderd. Door de maatregelen die zijn getroffen om het corona-virus te beheersen, werkte een groot deel van de medewerkers thuis.

Het is gelukt om in korte tijd alle voorwaarden te creëren waardoor de medewerkers, het college en de raad het werk grotendeels vanuit huis konden doen. Een ander deel was meer dan ooit nodig in de frontlinie. Binnen en buiten de organisatie is extra en ander werk verricht om op de effecten van het coronavirus te reageren. De organisatie is zich, net als iedereen, gaan richten op het vormgeven van een anderhalvemeter-samenleving. Het jaar 2020 is op meerdere fronten een bijzonder jaar geweest. Het adaptief vermogen van de organisatie in haar totaliteit is flink uitgedaagd. Niet alleen is een groot deel van het werk online gedaan, er is ook een groep medewerkers die extra werk hebben moeten doen wat uit de crisis en de landelijke maatregelen voortvloeit. Het heeft een substantiële impact gehad op de manier waarop wij als gemeentebestuur met elkaar en de inwoners en ondernemers in contact bleven. Dat heeft geleid tot online vergaderen en online inspraak en participatie momenten. Dat alles erop gericht om vanuit de rol van de gemeente onze bijdrage te leveren aan de Hilversumse samenleving. In maart vorig jaar was het perspectief niet scherp dat dit zo lang zou duren. Daarnaast zijn de ambities voor Hilversum onverminderd voortgezet. Ook politiek is er de nodige druk op het bestuur en de organisatie geweest om te deze ambities verder te brengen.

Dit alles resulteert in een flinke werkdruk voor alle gremia waar ondanks alles de loyaliteit van uw raad, het college en de medewerkers sterk aanwezig is gebleven. In dit jaarverslag hebben we de inspanningen en getroffen maatregelen rondom de effecten van de corona pandemie in een aparte paragraaf toegelicht. Het zijn, los van de corona vraagstukken bewogen tijden geweest voor de gemeente Hilversum in 2020. Tekorten op het budget voor Wmo en Jeugd, het Sleutelgebied dossier, algemene financiële dekkingsproblematiek rondom de Kadernota en de begroting 2021, de politiek bestuurlijke onrust met terugtredende wethouders en een nieuwe samenstelling van het college tot gevolg.

2020 is ook een jaar geweest waarin we vele visies en plannen hebben opgestart en opgesteld, die we de komende jaren gaan uitvoeren. Die visies en plannen gaan over het sociaal domein, gebiedsontwikkeling, wonen, economie, mobiliteit, klimaat, energie en ondermijning. Ze dragen bij aan de verdere ontwikkeling van Hilversum als vitale en veerkrachtige gemeente in een sterke regio die deel uitmaakt van de economische hoofdstructuur van Nederland. Samen met onze partners hebben we daarmee inmiddels een stevig fundament gelegd, waarop we in 2021 – ook in minder zekere tijden - verder kunnen bouwen aan de strategische opgaven voor onze stad. 7

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 8

Hieronder staan de belangrijkste ontwikkelingen per thema. Vervolgens geven we uitleg over de jaarrekening.

Grote thema's vanuit programmabegroting 2020 Bij aanvang van het begrotingsjaar 2020 hebben we ambities uitgesproken op meerdere gebieden. We voorspelden een druk politiek jaar. Dat is het zeer zeker geworden. Er zijn vele voorstellen aan de gemeenteraad voorgelegd en veel besluiten genomen. Zonder ook maar één voorstel tekort te doen, noemen we hier als voorbeelden de omgevingsvisie 2040, nieuwe agenda’s voor economie en mobiliteit en een integraal huisvestingsplan voor alle schoolgebouwen in Hilversum. Maar uiteraard ook besluiten om de gevolgen van de coronacrisis aan te pakken. We hebben stappen gezet op het gebied van duurzaamheid, voor het stationsgebied, in 1221 en op de transities in het sociaal domein. In de programmabegroting 2020 noemden wij een de top 10 thema’s die naar onze verwachting in het politieke jaar 2020 zouden komen bovendrijven. We beschrijven kort de stand van zaken van die thema’s. Een verdere toelichting met financiële onderbouwing treft u in de verschillende programma’s aan. 1. Het op stoom brengen van de energietransitie In 2020 zijn stappen gezet op het gebied van duurzaamheid en milieubeheer. De Regionale Energie Strategie (RES) is behandeld in de raad en deze zal in 2021 worden vastgesteld. Op het gebied van klimaatneutrale organisatie zijn er twee opgaves: de verduurzaming van het Raadhuis en de verduurzaming van de Gemeentewerf.

De raad heeft eind januari 2020 voor beide het groene licht gegeven. De uitvoering van de verduurzaming van de Gemeentewerf is grotendeels in 2020 uitgevoerd en wordt in 2021 afgerond en is daarmee op koers. Voor het Raadhuis geldt dat de oplossing met zonnepanelen door nieuwe regelgeving niet meer was te realiseren. Er zijn alternatieve scenario’s ontwikkeld en aan de raadscommissie van 18 november 2020 voorgelegd, waarbij de commissie haar voorkeur heeft uitgesproken om in het resterende gasverbruik te voorzien door de inkoop van biogas. De gemeentelijke bedrijfsvoering is daarmee per 2022 CO2-neutraal. In 2020 is het Watermanagementplan door de raad vastgesteld en aansluitend in uitvoering genomen. Een belangrijk onderdeel in dit plan is klimaatadaptie. Hiervoor worden onder meer maatregelen ter bestrijding van wateroverlast getroffen, zowel gericht op de middellange alsook de lange termijn. In 2020 is het subsidieprogramma Aardgasvrije wijken van het Rijk toegekend om in het noordelijke deel van de Hilversumse Meent aan de slag te gaan met het aardgasvrij maken van de wijk. 2. Slim omgaan met de toenemende druk op de binnenstedelijk ruimte Op het gebied van bestemmingsplannen is veel werk verzet. Voor het postcodegebied 1221 is gestart met het opstellen van een bestemmingsplan, als tussenproduct naar het omgevingsplan.

In het najaar van 2020 is door de raad het bestemmingsplan met beeldkwaliteitsplan voor het Stationsgebied vastgesteld. Het Masterplan voor de doorontwikkeling van het Arenapark is in juli 2020 vastgesteld. Voor Crailo is een bestemmingsplan opgesteld dat inmiddels in procedure is gebracht.

8

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 9 Tot maart 2020 heeft de gemeente actief uitvoering gegeven aan het plan van aanpak omgevingsvisie, bijvoorbeeld door het in beeld brengen van relevante trends en ontwikkelingen en verkennende gesprekken in alle wijken. Tegelijk heeft het college in 2020 gewerkt aan het positioneren van de grote gebiedsontwikkelingen in Hilversum in bovenregionaal verband. College en raad hebben uitgesproken het vervolggesprek over de toekomstige stedelijke ontwikkeling te willen voeren in het kader van de omgevingsvisie. Een intensieve betrokkenheid van de samenleving is de basis voor het plan van aanpak. Ook in het bijzondere jaar 2020 is geïnvesteerd om de relatie met inwoners, bedrijven en instellingen te versterken. Zo hebben in het kader van de mobiliteitsvisie 125 participanten deelgenomen aan een digitale workshop. Ook hebben we in het kader van de mobiliteitsvisie een enquête uitgezet die door 1.800 Hilversummers is ingevuld Ondanks de coronapandemie zijn in 2020 bijna alle activiteiten uitgevoerd die gepland stonden voor de verbetering van de bereikbaarheid van Hilversum, het vergroten van de verkeersveiligheid, het verbeteren van de doorstroming van het verkeer en de bereikbaarheid van het centrum. De gemeente stimuleert het fietsgebruik en het gebruik van openbaar vervoer.

In 2020 heeft de provincie Noord-Holland verder gewerkt door aan grote werkzaamheden inzake HOV in ’t Gooi. Vorderingen zijn gemaakt voor de onderdoorgang Oosterengweg, de busbaan en de natuurbrug en het verder uitvoeren van de gekozen variant uit de besluitvorming (eind 2019) voor de verkeerssituatie bij de Kleine Spoorbomen. Het college laat met de introductie van de Teller van Heller zien, wat de actuele stand van zaken is op weg naar de geplande 1.000 woningen voor een- en tweepersoonshuishoudens. De teller laat zien dat naar verwachting de ambitie van 1.000 woningen ruimschoots zal worden gehaald. 3. Hoe creëren organisaties in Hilversum steeds meer levendigheid in de stad? In 2020 zijn veel evenementen met inachtneming van de coronamaatregelen toch doorgegaan. De Dutch Media Week is bijvoorbeeld online doorgegaan, wat de profilering van Hilversum heeft bevorderd. Samen met Hilversum Marketing is er gekeken binnen welke mogelijkheden evenementen doorgang konden vinden. Voorbeelden van deze evenementen waren Summer in the City en de Kwekerij in het stationsgebied. Binnen de beperkingen van de coronamaatregelen zijn deze succesvol verlopen. Ook is in september een evenement georganiseerd in samenwerking met het Bierfestival. De inwoners van Hilversum hebben in 2020 veel in de eigen omgeving kunnen recreëren en sporten op eigen gelegenheid.

Door Corona was het extra belangrijk dat het uitgebreide aantal buurtsportcoaches werd ingezet om Hilversummers in beweging te krijgen en te houden. Op basis van de voorgelegde opties heeft de raad in februari 2020 besloten om voor zwembad de Lieberg de voorkeurslocatie op het Arenapark verder uit te gaan werken. De inpassing zal binnen het in 2021 op te stellen stedenbouwkundigplan onderzocht worden. Vanuit het sportakkoord zijn sportclubs samenwerkingen aangegaan voor het gezamenlijk gebruik van accommodaties tussen de georganiseerde sport en de commerciële sport. 4. Helpt de beweging naar de buurt inwoners aan betere en snellere zorg en meer welzijn? In 2020 is het gelukt om een grote stap te zitten in de beweging van zorg naar welzijn in de buurt. “Begeleiding in de wijk” is uitgebreid. Bij “Begeleiding in de wijk” staat de vraag van de inwoner centraal die integraal in de wijk wordt opgepakt. In totaal hebben Versa, MEE, Kwintes en Sherpa tot

9

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 10 1 januari 2021 474 meldingen opgepakt. Er is een goede basis gelegd voor samenwerking van professionals in de wijk. Veel buurtnetwerken zijn in tact gebleven en hebben hun werk digitaal of met inachtneming van de coronamaatregelen doorgezet, in samenwerking met de gemeente Hilversum. Door de coronapandemie zijn er ook nieuwe netwerken en initiatieven ontstaan. In 2020 is het actieplan eenzaamheid vastgesteld. Hier is een communicatieplan uit voortgekomen dat in oktober is gestart. Ook is het suïcide preventieplan opgesteld waarin een signaleringsfunctie is opgenomen. In de uitvoering zijn het actieplan eenzaamheid en het suïcide preventieplan aan elkaar gekoppeld. 5. Hoe verbeteren we het verdienvermogen van onze stad en krijgen we zoveel mogelijk mensen aan het werk? In 2020 is een begin gemaakt met het opstellen van een economisch perspectief. In 2021 zal dat verder zijn beslag hebben. Vanuit het sociaal plein is een grote inspanning verricht om mensen aan het werken te helpen en te houden. Door de uitvoering van allerlei landelijke en lokale regelingen is geprobeerd te voorkomen dat inwoners van Hilversum hun baan verliezen. Door de samenwerkingsagenda met het MBO is de basis gelegd voor een aantal mooie resultaten.

Zo gaat in september 2021 in samenwerking met de Hogeschool Utrecht de nieuwe opleiding “Digitale techniek & Media” van start. De samenwerking met bedrijven op en rond het Media Park is geïntensiveerd. Bovendien werken we aan Starters studies, een onderwijsvorm waarin studenten die dat nodig hebben meer maatwerk krijgen, bijvoorbeeld op het gebied van taal. Afgelopen jaar zijn goede gesprekken gevoerd met de nieuwe eigenaren van het Mediapark voor een constructieve samenwerking. Op het Mediapark worden de eerste stappen gezet om een bruisende media campus te realiseren. Het faciliteren van de Hogeschool van Amsterdam naar het Mediapark is een mijlpaal geweest in 2020. De inzet van het college was er opgericht om de gevolgen van de coronapandemie zoveel mogelijk te beperken en de kansen op de arbeidsmarkt voor de werkzoekende inwoners te vergroten. De maatregelen uit ‘Werken aan Werk’ en ‘Perspectief op Werk’ zijn aangepast aan de nieuwe werkelijkheid. Vanwege de Coronacrisis heeft de gemeente er een extra taak bij gekregen op het gebied van inkomensondersteuning. Voor ondernemers die door de lockdown minder of geen inkomsten meer hadden, heeft het Rijk de TOZO (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) in het leven geroepen. De regeling is landelijk opgezet, maar wordt lokaal uitgevoerd. Hilversum voert deze regeling uit voor de gehele regio.

De TOZO is een aantal keer verlengd, omdat ook de lockdown nog steeds in veel sectoren van kracht is. TOZO 4 loopt nog tot juli 2021. 6. Zicht op de onderwereld voor een veiliger stad. In het kader van ondermijning zijn in 2020 twaalf drugspanden gesloten. Dit is dubbel zoveel ten opzichte van 2019. Daarnaast is door de inzet van het cluster ondermijning meer inzicht verkregen in het ondermijningsbeeld in Hilversum, waarop verder wordt ingezet. De integrale jeugdaanpak is nog steviger neergezet en daar waar jeugdgroepen ontstaan, vindt snel afstemming met de ketenpartners plaats. Het aantal meldingen van jeugdoverlast is toegenomen. Dit

10

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 11 kan worden toegeschreven aan het gegeven dat veel mensen thuis werken en faciliteiten voor de jeugd juist zijn afgenomen door de corona gerelateerde maatregelen. 7. Mee met de ontwikkelingen van digitalisering en dataficering voor betere dienstverlening. Ter verbetering van onze producten is de gemeentelijke website aangepast zodat ook inwoners met een visuele beperking de website goed kunnen gebruiken. Binnen een aantal domeinen en werkvelden is de technische aansluiting bij MijnOverheid.nl gerealiseerd. De Meldingen Openbare Ruimte kunnen nu ook via een e-formulier gedaan worden. Tot slot heeft in december 2020 de succesvolle implementatie plaatsgevonden van een nieuw burgerzakensysteem, waardoor de burger een vernieuwd portaal heeft voor de aanvragen van burgerzakenproducten. 8. Democratische legitimatie, kosten, effectiviteit en ‘good governance’ bij samenwerkingsvormen. In 2020 is regionaal de discussie gevoerd aan de hand van het rapport van de commissie Mol over de rol van de raden in de regionale besluitvorming. Dit heeft tot aanbevelingen geleid aan het Algemeen Bestuur van de Regio Gooi en Vechtstreek. Ook is in 2020 de discussie opgestart over de kosten van de regionale samenwerking. Binnen de MRA is eind 2020 een traject gestart om te komen tot een betere governance. Dit zal in 2021 zijn beslag krijgen.

Ook is gestart met een visie op samenwerking en governance binnen de gemeente Hilversum zelf. 9. Vastgoed, grondbeleid en huisvestingskosten De belangrijkste gebeurtenis binnen dit speerpunt is de overdracht van de gronden aan GEM Crailo BV ten behoeve van het plangebied Crailo eind december 2020. In 2020 is het stedenbouwkundig plan voor het toekomstig buurtschap Crailo uitgewerkt tot bestemmingsplan. Definitieve besluitvorming door de raad vindt plaats in juli 2021. In 2020 zijn de koopovereenkomsten gesloten voor de laatste zeven kavels in het gebied Anna’s Hoeve. In 2020 heeft de gemeenteraad het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2020-2035 (IHP) vastgesteld. Daarmee is in coproductie met de schoolbesturen een complex traject afgerond. 10. De impact van de ongewisse Rijksmiddelen. Ook in 2020 lieten de inkomsten vanuit de algemene uitkering zich weer moeilijk voorspellen. Dat geldt niet alleen voor het accres maar ook voor de budgetten die het Rijk beschikbaar stelt voor bijvoorbeeld de uitvoering van de jeugdzorg. Vooruitlopend op duidelijk vanuit het Rijk zijn in 2020 dan ook de ramingen van de inkomsten voor de budgetten voor WMO en jeugd verhoogd. In 2021 verwachten we daar meer duidelijkheid over de krijgen. Ook de door het Rijk eerder aangekondigde herverdeling van het gemeentefonds, inclusief het sociaal domein, is nog niet definitief.

Werd deze aanvankelijk aangekondigd voor 2021 is er nu geen datum voor bekend. De onderzoeken lopen op dit moment en de besluitvorming is aan het nieuw te vormen kabinet. In toenemende mate wordt er ook rekening mee gehouden dat deze herverdeling een tijdelijke verbetering is, die zal worden gevolgd door een fundamentelere discussie over de toekomst van de financiële verhoudingen. Veel gemeenten in Nederland stellen zich op het standpunt dat het huidige stelsel zich niet meer goed verhoudt tot de maatschappelijke opgaven. Hilversum is er daar een van.

11

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 12

Financieel Bij de jaarrekening vergelijken we het werkelijke resultaat met het door de raad vastgestelde begrote resultaat. Het rekeningresultaat werd bij de primaire Begroting 2020 op € 138.000 voordelig begroot. Door de tussentijdse besluitvorming door de raad wordt dit oorspronkelijk begrote resultaat altijd bijgesteld. Het begrote jaarrekeningresultaat is hiermee uitgekomen op € 6,5 miljoen negatief. Het werkelijke resultaat is uiteindelijk uitgekomen op € 2,5 miljoen negatief (na resultaatbestemming). Om een goed beeld te krijgen van de oorzaak van de afwijkingen wordt in deze jaarrekening weergegeven binnen welke programma’s verschillen optreden en hoe groot die zijn. Vervolgens worden de grootste afwijkingen toegelicht. Voor een uitgebreide analyse per programma verwijzen wij u naar hoofdstuk 4 van deze jaarstukken.

Slotbeschouwing Hilversum is een levendige, dynamische gemeente met veel resultaten in 2020. Een gemeente met grote, complexe opgaven in het vooruitzicht: beweging creëren, onzekerheden managen en loslaten. Een gemeente met inwoners en partners, die het waard is om daarmee aan de slag te gaan!

12

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 13

1.2 Coronacrisis Aan het begin van het jaar 2020 kon nog niet worden vermoed wat er op komst was. Het coronavirus, ook wel Covid-19, heeft in 2020 wereldwijd hard toegeslagen en een crisis veroorzaakt die haar weerga in de moderne geschiedenis niet kent. De coronacrisis is niet alleen een gezondheidscrisis, maar ook een sociaal-maatschappelijke, economische en financiële crisis. Zoals het alle vlakken van de samenleving raakt, raakt het ook alle onderdelen van de gemeentelijke organisatie. De jaarstukken van 2020 kunnen daarom niet los worden gezien van de coronacrisis die overkoepelend alles in haar greep heeft gehouden. De gemeente heeft zich in 2020 ingespannen om binnen de beperkingen van Covid-19 doorgang te geven aan de reguliere en wettelijke taken. De extra werkzaamheden en taken als gevolg van (het bestrijden van) de coronacrisis kwamen daarbovenop. Covid-19 heeft verstrekkende gevolgen voor de hele gemeente die zich niet beperken tot een bepaald programma. Door een paragraaf die specifiek gewijd is aan de coronacrisis toe te voegen aan de jaarstukken van 2020 kan een dwarsdoorsnede van de beleidsmatige en financiële gevolgen van de coronacrisis worden gegeven.

Verloop van de coronacrisis Toen begin januari 2020 de eerste berichten over coronabesmettingen Nederland bereikten, had nog niemand kunnen voorzien welke impact het virus dat jaar op ons land en onze gemeente zou gaan hebben. Nadat op 27 februari 2020 de eerste coronabesmetting in Nederland werd vastgesteld, ging alles erg snel. Het kabinet kwam met een serie persconferenties waarin zij maatregelen aankondigde die verspreiding van het virus tegen moesten gaan. Vanaf 6 maart mochten er geen handen meer worden geschud en een paar dagen later werden (11 maart) evenementen met meer dan 100 personen afgelast en werd (12 maart) thuiswerken aanbevolen. Vanaf 15 maart werd ook de horeca gesloten evenals scholen, kinderopvangcentra en sportclubs. Vervolgens gingen ook verpleeghuizen op 19 maart dicht voor bezoek. Een paar dagen later bereikte de coronacrisis op 22 maart een landelijke piek en besloot het kabinet op 23 maart om een zogenoemde ‘intelligente lockdown’ aan te kondigen. In deze lockdown golden er langdurigere beperkingen voor grote bijeenkomsten, werden de basisregels omtrent hygiëne en afstand houden verder aangescherpt en gingen ook de contactberoepen dicht. Daarnaast moesten mensen die ziek werden zoveel mogelijk thuisblijven en werd thuiswerken de norm.

Hoewel de hoop op de effectiviteit van deze maatregelen leidde tot enig perspectief bleek al snel dat we op dat moment pas aan het begin stonden van een bewogen jaar dat volop in het teken zou staan van Covid-19, ook wel bekend als de coronacrisis. Door het verloop van de coronacrisis en de tijd die er nodig was voor het ontwikkelen van een vaccin hebben we in 2020 landelijk te maken gehad met twee pieken in de besmettingen: de eerste (steile) piek vanaf maart tot en met halverwege mei en vervolgens een tweede (langdurigere) piek vanaf begin oktober tot ver in 2021. In de tussenperiode waren de besmettingen relatief laag en was er sprake van enige versoepeling van de maatregelen. Eind 2020 doken er twee besmettelijkere varianten op het bekende coronavirus op. Vaak moesten er met slechts de helft van de benodigde informatie maatregelen worden genomen of moesten genomen maatregelen achteraf worden bijgesteld. Al met al was de landelijke impact van de coronacrisis in 2020 daarmee groot. Ook in Hilversum was de impact van de crisis groot. Zo zijn er 3.409 (geregistreerde) Hilversummers korte of langere tijd ziek geweest als gevolg van een coronabesmetting. Ook hebben we in 2020 afscheid moeten nemen van 59 Hilversummers die overleden aan de gevolgen van corona.

Daarnaast zijn onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ook (in)direct getroffen door het coronavirus als gevolg van de genomen maatregelen die onze volksgezondheid moeten beschermen. Dit heeft een enorme impact gehad op de getroffen inwoners en gezinnen.

13

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 14

Voor de gemeentelijke organisatie betekende de crisis ook veel. In de coronacrisis is er vanaf de acute crisisfase vanaf midden maart 2020 op vele vlakken tegelijk geschakeld. Er is intensief afgestemd en samengewerkt tussen het Rijk, veiligheidsregio’s en gemeenten om ten eerste de gezondheidscrisis aan te pakken. Ook is er intensief contact onderhouden met retail, horeca, cultuur en sport, onder andere middels de Taskforce Anderhalve Meter. De vertaling van de landelijke maatregelen naar regionale uitvoering verliep in onze regio grotendeels via de voorzitter van de Veiligheidsregio, met opeenvolgende noodverordeningen om zo invulling te geven aan de aanwijzingen vanuit de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Vanaf eind juni werd de nationale crisisorganisatie afgeschaald naar een actieve waakvlam constructie en is er gewerkt aan de lange termijneffecten van de coronacrisis en aan de voorbereiding op een mogelijke tweede golf later in het jaar. Die tweede golf werd vanaf midden oktober werkelijkheid met het aankondigen van een gedeeltelijke lockdown. Vanaf 15 december besloot het kabinet de gedeeltelijke lockdown te verzwaren tot een harde lockdown waarin het openbare leven verder op slot ging door het sluiten van alle niet-essentiële winkels, horecagelegenheden en scholen, evenals een aanscherping van de regels voor het dagelijks leven.

In de aanpak van de tweede lockdown kon worden voortgebouwd op de samenwerkingen die tijdens de eerste golf effectief hebben gewerkt. We zijn gelijktijdig met de gezondheidscrisis ook direct als één overheid aan de slag gegaan om de economische klappen van de crisis op te vangen. Dat hebben we gedaan door de, per 17 maart 2020, ingestelde Rijksregelingen uit te voeren, zoals de Tijdelijke overbrugging zelfstandige ondernemers (TOZO), de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren Covid-19 (TOGS, uitgevoerd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) en de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW, uitgevoerd door het UWV). Deze maatregelen vormden zowel tijdens de eerste als tweede lockdown de kern van de steunpakketten vanuit het Rijk.

Rode draden in de corona-aanpak Op voorspraak van motie 20-33 ‘Scenario’s steunpakket Corona’ publiceerde de gemeente Hilversum op 21 oktober haar eerste Coronabrief. Daarin werd uiteengezet hoe we als gemeente hebben gehandeld om de crisis tot op dat moment aan te pakken. Vanuit het goede contact met andere overheden en partijen in de stad kon er goed worden geanticipeerd op de ontwikkelingen in de crisis voor de langere termijn. In het kader van die lange termijn voorspellingen, hoe onzeker ook, hebben wij vier ‘rode draden’ benoemd, welke onze bijzondere aandacht krijgen in de aanpak van deze crisis. De aanpak van deze rode draden vormen daarmee een goed beeld van de belangrijkste ontwikkelingen in het bestrijden van de coronacrisis.

Rode draad 1: ondernemers in zwaar weer en een toename op werk- en inkomensvoorzieningen De coronacrisis begon als een gezondheidscrisis, maar ontwikkelde zich gedurende 2020 ook tot een economische recessie. Bedrijven en ZZP-ers kregen het in Hilversum toenemend zwaar, wat onder meer terug te zien was in het groeiende beroep dat werd en wordt gedaan op de ondersteuningsvoorzieningen van het Rijk en de gemeente. Ontwikkelingen Vanwege de coronacrisis zagen we: - een flink aantal ZZP-ers die een beroep deden op de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (TOZO) (4.616 gedurende 2020, regionaal zagen we daarbij een afname als gevolg van de partnertoets tussen Tozo 1 en Tozo 2 en 3: 2.674 Tozo 1 (58%), 1.091 Tozo 2 (24%), en 851 Tozo 3 (18%);

14

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 15 -

in 2020 bijna twee derde meer bijstandsaanvragen (493 aanvragen) ten opzichte van dezelfde periode in 2019 (305 aanvragen, +61%), dat leverde in 2020 een relatieve stijging op van 6,5% van het totale bijstandsbestand; een toename op het aantal WW-uitkeringen bij het UWV (van 1194 uitkeringen in 2019 naar 1700 uitkeringen in 2020, +42%). Daarbij is met name te zien dat de nieuwe instroom aan werklozen vooral komt uit de zwaarst getroffen sectoren: horeca, media en cultuur, sportscholen en detailhandel. Met name jongeren en flexwerkers zijn flink getroffen door de eerste ontslaggolf.

Maatregelen Om ondernemers gedurende de geldende maatregelen te ondersteunen zijn er door de landelijke overheid compensatiemaatregelen genomen, waaronder de TOZO, TOGS en NOW. De uitvoering van deze regelingen is opgepakt door de gemeente, evenals de uitvoering van deze regelingen voor enkele buurgemeenten. Hoewel in oktober de verwachting was dat deze maatregelen zouden worden afgebouwd, heeft het Rijk met het verder verlengen van de tweede lockdown besloten ook de compensatiemaatregelen te verlengen. Om de extra toestroom voor de bijstand op te vangen is er bovendien extra capaciteit bij de gemeente bij gekomen om dit werk op te vangen. Na overleg met onder andere de ondernemersorganisaties in Hilversum is aanvullend op het landelijke steunpakket op 1 april 2020 een aantal maatregelen genomen om het lokale bedrijfsleven, groot en klein, in alle sectoren en organisaties in cultuur en sport, in deze ongekend moeilijke tijd verder te ondersteunen. We hebben van ondernemers en organisaties gehoord dat deze steunmaatregelen zeer zijn gewaardeerd. Ook heeft de raad op 12 mei besloten om de precariobelasting voor de horeca in 2020 te schrappen om de sector zo enigszins te kunnen ontzien. Op 20 oktober zijn de lokale maatregelen voor de uitstelregelingen van lokale heffingen verlengd tot eind 2020. In heel 2020 hadden 220 ondernemers uitstel van betaling aangevraagd.

Specifiek voor de mediasector heeft de gemeente gezamenlijk met een grote groep in Hilversum gevestigde mediabedrijven steun vanuit het ministerie gevraagd om de mediasector weer op gang te brengen. Op 25 juni kondigde het Rijk aan lokale mediabedrijven versneld te subsidiëren. Daarvan werd een subsidiebedrag van €376.000 geoormerkt voor het versterken van de lokale en regionale media. Om het contact met de stad en ondernemers te onderhouden hebben we op voorspraak van motie 20-25 ‘Denken in oplossingen’ de Taskforce Anderhalve Meter opgericht, bestaande uit verschillende vertegenwoordigers uit organisaties in de stad. De Taskforce is van grote waarde gebleken voor de stad en is dat nog steeds. We hebben op allerlei vlakken snel kunnen schakelen en zo een zichtbaar positieve bijdrage geleverd aan zowel het verblijfsklimaat in de stad als aan de verdiencapaciteit van ondernemers. Er zijn bijvoorbeeld maatregelen genomen in de openbare ruimte, zoals het verplaatsen van fietsenrekken en lantaarnpalen om (verruimde) terrassen mogelijk te maken. De leden zijn zeer betrokken en hebben gezamenlijk een breed netwerk dat effectief wordt ingezet. De Taskforce zoekt naar ruimte om te ondernemen, steunt de ergst getroffen sectoren, zoals horeca, detailhandel en evenementen, maar heeft net zo zeer oog voor leefbaarheid en veiligheid.

Daarbij zijn de lijnen naar bijvoorbeeld de Veiligheidsregio en de brandweer kort. In de collegebrief van 28 september 2020 worden de belangrijkste resultaten van de samenwerking in de Taskforce benoemd. Met leden van Taskforce zijn op voorspraak van motie 20-24 de kansen en beperkingen van inzet van (juridische) instrumenten, zoals garanties, solidariteitsbijdragen, gedoogbesluiten, tijdelijke omgevingsvergunningen en convenanten verkend. Ook zijn er in samenspraak met de Taskforce herbruikbare mondkapjes uitgedeeld in de stad. Al voor de coronacrisis lag onze focus niet alleen op het bieden van basiszekerheid voor inwoners die dat nodig hebben, maar ook op het begeleiden van werkloosheid naar werk. Door de toenemende druk op de sociale voorzieningen is deze beweging urgenter geworden. Samen met het UWV en de

15

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 16 regio is verder gewerkt aan het inrichten van een regionaal mobiliteitscentrum ter ondersteuning van het helpen van werk naar werk. Ook is er een Leerwerkloket opgezet voor laagdrempelig advies over scholing en ontwikkeling en wordt er met het regionale programma Perspectief op Werk ook ingezet op het voorkomen van instroom in de WW en bijstand. Bovendien kon Hilversum door hetgeen al was opgebouwd vanuit een sterke basis aansluiten bij middelen die het Rijk ter beschikking stelt. Zo kon Hilversum in november 2020 aanspraak maken op een MKB-deal van €3,5 ton voor het opzetten van SPOT 035. Daarmee heeft de gemeente Hilversum ingezet op het ontwikkelen van een laagdrempelig platform voor het ondersteunen van ondernemers bij hun digitale strategie. Tot slot zijn we doorgegaan met het stimuleren van leven lang leren (LLO) en het verbeteren van de relaties met werkgevers, onderwijsinstellingen en relevante partijen in de grotere regio, zoals House of Skills, de MRA, en de Economic Board Utrecht. Middels de samenwerkingsovereenkomsten met het MBO College Hilversum en de Hogeschool van Amsterdam richtten we ons op het vergroten van de inzetbaarheid van mensen en de aansluiting op de regionale arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door (om)scholingstrajecten met baangarantie.

Rode draad 2: opstapelende problemen rond kwetsbare doelgroepen De coronacrisis heeft al veel gevraagd van onze inwoners. Als gemeente hebben we daarbij met name ook aandacht gehad voor kwetsbare doelgroepen, waaronder ouderen, mantelzorgers, jongeren, daklozen en andere kwetsbare inwoners (inwoners met een psychiatrische achtergrond, een taalachterstand en/of een licht verstandelijke beperking en huishoudens die kampen met een opeenstapeling van problemen). Ontwikkelingen De strenge maatregelen hebben een grote impact gehad op het welzijn van kwetsbare doelgroepen. Zo waren ouderen in verzorgingshuizen en zelfstandig wonende ouderen zowel fysiek als qua gezondheid kwetsbaarder voor Covid-19. Daardoor is er met name in het begin van de coronacrisis sprake geweest van strenge bezoekregelingen. Huishoudelijke hulp, dagbesteding, buurthuisactiviteiten en andere vormen van begeleiding vielen grotendeels weg, waardoor ouderen in een ernstig isolement terecht kwamen. Tegelijkertijd werd er steeds meer van mantelzorgers gevraagd omdat dagbesteding, huishoudelijke hulp en andere vormen van begeleiding grotendeels wegvielen, of maar gedeeltelijk werden gecompenseerd door alternatieve ondersteuning. Kinderen en jongeren werden ook hard geraakt door de coronacrisis, de lockdown en andere maatregelen.

Deze doelgroep heeft landelijk ‘substantiële schade’ opgelopen op lichamelijk, cognitief en sociaal-emotioneel vlak. Zo werd niet-acute lichamelijke zorg uitgesteld, liepen leerlingen leerachterstanden op, vielen dagbestedingsactiviteiten weg, werden bezoekregelingen in de zorg opgeschort en werd al naar gelang de duur van de coronacrisis het mentaal welzijn van deze doelgroep steeds meer op de proef gesteld. Een ander effect van de crisis op de kwetsbare doelgroepen was onder andere een toename van het aantal aanmeldingen bij de voedselbank gedurende de eerste lockdown (+20%). Ook kwamen er meer signalen uit wijken en buurten over problemen tussen buren en een toename van geluidsoverlast. De alom gevreesde escalatie van problemen bij kwetsbare groepen is in 2020 uitgebleven, mogelijk ook vanwege de landelijk en lokaal getroffen steunmaatregelen. Maatregelen Wat we in de periode van strenge maatregelen hebben gedaan is ingegeven door de rol die wij als gemeente bij de verschillende vormen van ondersteuning hebben. Daarbij valt een onderscheid te maken tussen de ondersteuning die door zorgprofessionals wordt gegeven, de ondersteuning die

16

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 17 door welzijnsprofessionals wordt gegeven en de informele zorg door vrijwilligers, mantelzorgers, en op initiatief van bewoners. De zorg aan ouderen was met name gericht op het onderhouden van contacten met en tussen de Regio Gooi- en vechtstreek en belangrijke zorgaanbieders. Binnen de geldende maatregelen is de hulp zo goed als mogelijk voortgezet en zo nodig vervangen door telefonisch contact of alternatieve ondersteuning in de vorm van dagbesteding thuis. Ook zijn er crisisteams opgezet en is er samengewerkt bij het onderbrengen van corona-patiënten op locaties en de inkoop van beschermingsmiddelen. Voor welzijnsinstellingen zijn binnen de bestaande subsidies extra maatregelen getroffen om de toegankelijkheid van instellingen als Versa Welzijn en Stichting Present te vergroten, bijvoorbeeld door het organiseren van contacten met de buurt en het opzetten van telefonische contacten. Ook is er verspreid over drie momenten (voor zomer, najaar en voor kerstvakantie) aan Versa in 2020 extra subsidie toegekend (€22.000) om het jongerenwerk te intensiveren en is er extra subsidie toegekend voor buurtinitiatieven (€28.000).

Verder is er richting de jeugd ingezet op het onderhouden van contact, het organiseren van regionale noodopvang en het aandacht hebben voor eventueel benodigde extra specialistische zorg en intensievere begeleiding vanuit het onderwijs. Voor de andere doelgroepen is met name extra ingezet op al lopende zaken waarin de ontwikkelingen rondom corona zijn meegenomen. Zo is er gewerkt aan het regionaal Beleidsplan Bescherming en Opvang 2021-2024, is er samen met instellingen verder gewerkt aan het project Mantelzorgambassadeur en zijn er ook vanuit de samenleving verschillende initiatieven opgestart om elkaar te ondersteunen: telefooncirkels, facebook-groepen, onderlinge hulp bij het verzorgen van boodschappen en maaltijden of vergelijkbare initiatieven. De gemeente heeft tot slot een extra subsidie verleend aan de voedselbank voor het inkopen van voedselpakketten omdat deze zelf niet meer aan de toegenomen vraag kon voldoen.

Rode draad 3: zicht op ontwikkelingen bij organisaties in de stad Veel organisaties met wie wij samenwerken in Hilversum hebben het in 2020 vanwege de coronacrisis zwaar gehad. Tegelijkertijd zagen we een grote betrokkenheid van partijen in de stad om samen de schouders eronder te zetten. De samenwerking in de Taskforce Anderhalve Meter is daarvan een goed voorbeeld. We hebben zo goed mogelijk zicht gehouden op de belangrijke organisaties in de stad, in alle sectoren, alleen al door veel in gesprek te zijn. Zo konden we vroegtijdig signalen opvangen als iets niet goed liep of als er juist kansen lagen waar we samen in konden optrekken. De coronacrisis had met name effect op onderwijsinstellingen, kinderopvangorganisaties, cultuurorganisaties en sportverenigingen. Veel van deze organisaties zagen een tijdelijke of langdurige sluiting of beperking in hun dienstverlening waardoor hun maatschappelijke functies onder druk kwamen te staan. Andere organisaties probeerden op een alternatieve manier invulling geven aan hetzelfde werk, bijvoorbeeld vaker digitaal of in kleinere groepen. Een goed voorbeeld hiervan is Versa Welzijn, die op andere manieren contacten en verbindingen hebben gelegd.

Ook hebben verschillende organisaties hun programma voor 2020 aangepast omdat de coronasituatie daarom vraagt (bijvoorbeeld door meer te richten op de eigen inwoners) en kunnen sommige organisaties bepaalde evenementen en activiteiten niet laten doorgaan. Onderwijsinstellingen Ontwikkelingen Bij onderwijsinstellingen verergerde leer- en taalachterstanden van multi-probleemgezinnen of kinderen met een migratieachtergrond, nam de druk op leraren toe als gevolg van ziekte door het

17

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 18 coronavirus of het werken in kleinere groepen en werd het moeilijker voor kwetsbare jongeren om een startkwalificatie te behalen door een gebrek aan stageplaatsen. Positief was wel dat jongeren vaker besloten naar school te gaan en dat scholen experimenteerden met alternatieve invullingen van stages door het nabootsen van praktijklocaties. Maatregelen In 2020 is er een nieuw onderwijskansenbeleid ontwikkeld, waarin ook op de coronacrisis en de consequenties is ingaan. Enerzijds is daarin aandacht geweest voor de wettelijke verplichtingen in het kader van onderwijsachterstanden, maar er is ook aandacht geweest voor keuzes die Hilversum zelf heeft gemaakt om de achterstanden weg te werken. Daarbij is geput uit gesprekken met schoolbesturen over wat er belangrijk werd gevonden. Verder stond de gemeente voortdurend in goed contact met de onderwijsinstellingen via de gezamenlijke overlegstructuur. Daarin worden de problemen die rond corona spelen aangekaart en is er door de gemeente gekeken hoe zij kon ondersteunen. Kinderopvang Ontwikkelingen Vanaf de eerste intelligente lockdown tot 8 juni 2020 waren kinderopvang organisaties gesloten, behalve voor kinderen van ouders met een ‘cruciaal’ beroep. Vanaf half december 2020 moesten de kinderopvang organisaties opnieuw de deuren sluiten, tot ruim in het nieuwe jaar.

Met name in de eerste periode van algemene openstelling was het voor de leid(st)ers en pedagogisch medewerkers lastig om zich bij klachten snel te laten testen. Maatregelen Vanuit de gemeente is er goed contact met de kinderopvanglocaties. Daarnaast had de gemeente tijdens de eerste lockdown een coördinerende rol op regionaal niveau in de organisatie van noodopvang van kinderen van ouders in een cruciaal beroep (1e lockdown). Ook tijdens de tweede lockdown is er vanuit de regio een beroep op de gemeente gedaan om de noodopvang voor kinderen van ouders in een cruciaal beroep op lokaal niveau te coördineren. Culturele instellingen Ontwikkelingen De consequenties van de coronacrisis voor culturele organisaties was groot. Door de maatregelen tegen Covid-19 lag vrijwel het gehele culturele leven maanden stil. Hoewel er in de zomer van 2020 weer meer activiteiten mogelijk waren, waren de beperkingen nog steeds groot. Bovendien was het voor organisaties onmogelijk om met de verplichte 1,5 meter afstand dezelfde prestaties te leveren als vóór Covid-19. Instellingen konden minder bezoekers verwelkomen en er konden ook minder activiteiten worden georganiseerd. In 2020 ging er een kleine €5 miljoen subsidie naar culturele organisaties. Veruit het grootste gedeelte van dat bedrag gaat naar de culturele basisinfrastructuur (BIS).

De BIS is vastgesteld door het college en vormt de ruggengraat van het culturele leven in Hilversum. In de BIS zijn De Vorstin en Filmtheater Hilversum hard getroffen. Ook Museum Hilversum, het Globe theater, de bibliotheek en festival Wonderfeel hebben schade opgelopen door de coronamaatregelen. Deze instellingen hebben hun netto schade als gevolg van de Covid-19 maatregelen gemeld bij de gemeente en een aanvraag voor noodsteun gedaan. Maatregelen Voor de hiervoor genoemde zes grote, professionele organisaties heeft de gemeente noodsteun verleend: in (50%) matching met de door het Rijk beschikbaar gestelde fondsen voor De Vorstin en Filmtheater (€366.000, zie RIB 2020-45) en in (35%) matching met het noodfonds van de Provincie Noord Holland voor Museum Hilversum, festival Wonderfeel, Globe theater en de bibliotheek Hilversum (€70.000, zie RIB 2020-51). De gemeentelijke dekking komt uit de reserve Covid-19, zoals verderop in deze paragraaf inzichtelijk wordt gemaakt. 18

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 19

Andere maatregelen voor de culturele sector omvatten het verlenen van verschillende ontheffingen om hen in het dagelijks functioneren te ondersteunen en het onderhouden van contacten met instellingen over de stand van zaken en het inschatten van risico’s en kansen. Daarbij zijn de instellingen vanuit de basisinfrastructuur de primaire focus. De gemeente heeft verder ook gesprekken gevoerd met culturele organisaties en media over de ontwikkeling van hybride events op de (middel)lange termijn, waarbij virtuele en fysieke aanwezigheid gecombineerd worden. Zo zijn onder meer de Online Dutch Media Week en online Rainbow Week georganiseerd. Deze evenementen konden rekenen op een goed bereik. Daarnaast heeft de gemeente voortdurend gesprekken op lokaal en regionaal niveau om aandacht te vragen voor mogelijke nieuwe noodsteun. Sportinstellingen Ontwikkelingen Net als de culturele instellingen zijn ook sportaccommodaties een groot deel van 2020 gesloten geweest. Tijdens de zomer was er vanwege het beperkte aantal besmettingen alweer meer mogelijk, maar in het najaar werden de accommodaties opnieuw gesloten en kon er alleen beperkt op de buitenvelden worden gesport. Daardoor werd de ruimte om evenementen en toernooien met publiek te organiseren drastisch beperkt. Clubs hebben als gevolg van de langdurige sluiting en beperkte mogelijkheden minder inkomsten gehad.

Maatregelen Sportverenigingen konden allereerst aanspraak maken op de regelingen die zijn ingesteld door het Rijk en andere overheden (NOW en verschillende steunfondsen). Verder heeft de gemeente ter compensatie besloten om de huur kwijt te schelden die verenigingen aan de gemeente zouden betalen over maart, april en mei. Het geld daarvoor heeft de gemeente vanuit het Rijk teruggekregen via de Rijksregeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties Covid-19 (TVS). Ook voor de tweede lockdown is deze regeling opnieuw aangeboden. Daarnaast werden ook aan sportinstellingen ontheffingen verleend om hen in het dagelijks functioneren te ondersteunen. Om de ontwikkelingen bij sportinstellingen in de gaten te houden is de gemeente voortdurend in gesprek gebleven met sportverenigingen en werd er via Verenigingsondersteuning Hilversum structureel ingezet om aan de sportverenigingen maatwerk te leveren. Daarbij wordt er voortdurend zicht gehouden op nieuwe ontwikkelingen als gevolg van de recente en toekomstige maatregelen.

Rode draad 4: toenemende kwetsbaarheid voor ondermijning De gemeente was in de bestrijding van de gevolgen van de coronacrisis ook nadrukkelijk waakzaam voor eventueel toenemende signalen van ondermijning bij ondernemers. Veel ondernemers beriepen zich op de steun die overheden boden, maar het risico bestond dat er ook voor steun uit criminele hoek werd gekozen. Met name zwaar getroffen sectoren zoals de horeca hebben weinig inkomsten gehad terwijl de kosten onverminderd doorliepen. De horecasector werd daardoor in het bijzonder aangemerkt als risicovol voor ondermijnende activiteiten. Ontwikkelingen Met name tegen het eind van 2020 kwamen er eerste signalen binnen van mogelijke ondermijnende situaties, ingegeven door de gevolgen van de coronacrisis. Naarmate de coronacrisis langer voortduurt en de overbruggingsmaatregelen vanuit de overheid zouden versoberen, zullen de kwetsbare sectoren aantrekkelijker worden voor criminelen. Maatregelen In het afgelopen jaar is er verder gewerkt aan een veiliger en leefbaarder Hilversum, ook in coronatijd. De sluitingen van panden waar ontoelaatbare activiteiten plaatsvinden, zoals

19

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 20 cocaïnehandel of hennepkweek, zijn ook in coronatijd doorgegaan. Daarnaast monitorden we nauwgezet de signalen van ondermijning als gevolg van de economische schade door corona in goede samenwerking met de ketenpartners. Ook hebben we samengewerkt met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC), bestaande uit politie, Openbaar Ministerie, belastingdienst en andere gemeenten. Tot slot hebben we contact gezocht met ondernemers om hen te informeren over de signalen van ondermijning, onder meer door het verspreiden van een informatiebrief en flyer. Daarin stond hoe criminele investeerders zijn te herkennen en welke mogelijkheden ondernemers hebben die ermee in aanraking komen.

Reserve Covid-19 Dat de coronacrisis naast grote maatschappelijke en economische gevolgen ook financiële gevolgen zou hebben voor de gemeente, was bij de start van de crisis meteen duidelijk. De eerste prioriteit heeft gelegen in het organiseren van noodmaatregelen voor inwoners en bedrijven van de gemeente. Om de effecten van de coronacrisis op te vangen is voorgesteld een reserve ‘Covid-19’ te vormen (raadsbesluit d.d. 10 juni 2020). De raad heeft het college hierbij mandaat verleend om binnen het doel en het saldo van de bestemmingsreserve uitvoering te geven aan maatregelen ter bestrijding van de gevolgen van de coronacrisis en tot besteding over te gaan, maar niet meer dan maximaal de werkelijk gemaakte kosten (de realisatie). Daardoor kon in de onzekere situatie van de beginfase het college snel handelen. De reserve is in eerste instantie gevoed door een onttrekking van € 2,7 miljoen uit de algemene reserve. Nadien zijn de van het Rijk via de algemene uitkering verkregen Covid-19 compensatiegelden ook in deze reserve gestort, met uitzondering van de compensatiegelden die betrekking hebben op middelen die wij ontvangen uit hoofde van onze regionale centrumfunctie. Deze regionale compensatie wordt doorgegeven aan de regio. Met de instelling van de reserve Covid-19 is een financieel kader gecreëerd voor uitvoering van maatregelen ter bestrijding van de coronacrisis.

In het raadsvoorstel is aangegeven dat het van belang is om daartoe een handelingsperspectief (afwegingskader) te ontwikkelen welke richting kan geven bij verzoeken tot ondersteuning als gevolg van de corona-crisis. Het college heeft dit afwegingskader op 17 november 2020 vastgesteld en bij de behandeling van de 2e Tussenrapportage 2020 met de raad gedeeld. Met dit afwegingskader worden verzoeken tot financiële ondersteuning voor zowel intern als extern op een integrale eenduidige wijze beoordeeld waarbij eerst de overige mogelijke alternatieven aan ondersteuning en dekking zijn afgewogen. Het afwegingskader is bedoeld voor hulpvragen van Hilversumse organisaties, ondernemers en inwoners, alsook voor het opvangen van gemeentelijke uitgaven die door de coronacrisis onder druk zijn komen te staan. Andere voorwaarden zijn: • dat de hulpvragen incidenteel zijn, • dat de hulpvragen passen binnen: o vastgesteld beleid en/of; o afspraken uit het coalitieakkoord of; o de programmabegroting van het lopende jaar en; • dat er geen of onvoldoende compensatie beschikbaar is: o van Covid-19 gerelateerde steunfondsen, zoals van het Rijk of de provincie, die niet zijn toegevoegd aan de Covid-19 reserve of; o vanuit bestaande middelen binnen de begroting. De stand van de reserve bedraagt aan het einde van 2020 € 3,663 miljoen (zie staat van reserves).

Om te kunnen bepalen of de reserve Covid-19 toereikend is om de financiële gevolgen van de coronacrisis op te vangen, moet er regelmatig een actuele voorspelling over het totaal te verwachten

20

JAARSTUKKEN 2020 GEMEENTE HILVERSUM | 21 nadeel worden gedaan. In feite is deze reserve de beschikbare weerstandscapaciteit voor de financiële gevolgen van de coronacrisis.

Financiële impactanalyses Covid-19 In 2020 is periodiek een actuele financiële impactanalyse Covid-19 (FIA) opgesteld. De financiële impactanalyse geeft een overzicht van de Covid-19 gerelateerde risico inschattingen en beschrijvingen van dat moment. Daarmee wordt ook een prognose gemaakt van de totale financiële gevolgen voor de gemeentelijke begroting. Daarnaast wordt, aan de hand van de meest actuele stand van de reserve Covid-19, het weerstandsvermogen van de Covid-19 reserve getoetst. Concluderend beoordeelt de financiële impactanalyse Covid-19 of het op dat moment noodzakelijk is om de reserve uit eigen middelen (de algemene reserve) aan te vullen. De meest recente financiële impactanalyse bevat het meest actuele beeld van zowel het Covid-19 risicoprofiel (de benodigde weerstandscapaciteit) als de stand van de reserve Covid-19 (de beschikbare weerstandscapaciteit). Half april 2021 is de nieuwste FIA gepubliceerd, welke op moment van het behandelen van de jaarstukken 2020 het meest actuele beeld geeft van de financiële gevolgen van de coronacrisis.